2.4.1 Materie-bewustzijn

Teilhard de Chardin

Door Immanuel Kant gevormd filosofisch begrip ding an sich voor de onafhankelijkheid van het kennend bewustzijn existerende werkelijkheid, waarvan ons uitsluitend het verschijnen gegeven is, terwijl zij zelf volkomen onkenbaar blijft. Terwijl Schopenhauer de ware werkelijkheid achter de verschijningen wel kenbaar acht, maakt Kant een onderscheid tussen de onkenbare noumenale werkelijkheid en de kenbare fenomenale werkelijkheid. Kant wees aan het einde van de 18e eeuw al op het feit dat het onmogelijk is aan de hand van de wetten van het denken het meest fundamentele domein 'noumenon' door ervaring te leren kennen. Dat domein wordt door Bohm ‘de impliciete werkelijkheid', door Boeddha 'dharma' en door Plato 'het Goede' genoemd.

Bij pogingen dit domein te onderzoeken, verzanden we steeds in paradoxen. Teilhard de Chardin geeft een blauwdruk hoe door ordening de wanorde kan worden bedwongen.

Teilhard de Chardin ging volkomen op in wat hij als zijn levenstaak zag: als christen de paleontologie te beoefenen en aan de wereld duidelijk te maken dat de evolutie in de schepping een zinvol, doelgericht proces is, dat van energie naar materie, van materie naar leven, van leven naar bewustzijn, van bewustzijn naar zelfbewustzijn, van zelfbewustzijn naar collectief bewustzijn voert, om ten slotte haar voltooiing te bereiken in Christus.

Hiërarchische deeltjestheorie (HDT): In het leven bewegen we ons tussen een materiële wereld en een spirituele wereld, een fundamentele dualiteit van leefwerelden. Als we een theorie van alles willen hebben, moeten deze werelden in deze hiërarchisch-structurele visie op de persoon en de materie, in dit nieuwe paradigma voor de wereldorde, worden gecombineerd zodat iedereen er een plaats in heeft, zodat een ieder gerespecteerd kan worden en conflicten daarmee beëindigd kunnen worden. De beide werelden hebben elkaar nodig en kunnen niet zonder elkaar bestaan, precies zoals de ruimte niet zonder de materie en de tijd kan bestaan en de oude natuurkunde het ook niet kan stellen zonder de antimaterie. Het geheel van de hiërarchische deeltjestheorie laat zich dan als volgt weergeven:

Vanuit een oerstof ontstaan we, maar we we keren er ook weer naar terug. Het zijn evolutionaire ideeën die terug te vinden zijn in de opvattingen van presocratische natuurfilosofen als Democritus (460-370-80 vChr.), bij de duitse romatische filosoof, de 'transcendentaal idealist' Friedrich von Schelling (1775-1854) en bij de franse theoloog en paleontoloog Pierre Teilhard de Chardin (1881-1955). Door die intelligentie van het zoeken van symmetrie met het materiële zonder dat de verscheidenheid van de materie wordt verloren - een verschijnsel wat je de organische wet zou kunnen noemen - hebben organismen hun bestaansrecht met een greep op de materie en bereikt de evolutie die zo met de persoon een volgende fase ingaat volkomenheid. In die volkomenheid vormt het levende wezen een binnen-buitenafgrenzing, een dipool van eenheid of tijdloosheid die staat tegenover de verscheidenheid of tijdelijkheid, een dipool die op basaal niveau al vanaf het begin van de schepping bestond. Het zelfbewustzijn wordt gevonden in een realisatieproces, het wordt niet geconditioneerd van buitenaf als een aanvulling op de materie. Er is dus wel degelijk een 'intelligent design' van een zich manifesterende spirituele antimateriestructuur volgens de HDT. De tegenstelling tussen de materie en de antimaterie was de eerste in de schepping.

Teilhard de Chardin ziet Christus als een energie waarvan de duizelingwekkende spin het heelal doet draaien en de Weltstoff dwingt zich tot zichzelf terug te buigen, maar hij vervalt niet in pantheïsme. In de evolutie komen materie, leven en energie samen in een punt Omega. Gods tegenwoordigheid is voelbaar overal in de kosmos.
Teilhard zegt dat de ganse kosmos niet opgebouwd is uit materie, maar uit wat hij noemt: 'Weltstoff'. Wat is nu het verschil? 'Weltstoff' is meer dan materie. De stof waaruit alles is opgebouwd, heeft namelijk een buitenkant én een binnenkant. De buitenkant van de 'Weltstoff' is materie. Haar binnenkant is bewustzijn. 'Weltstoff' is dus 'materie-bewustzijn', een soort bipolaire eenheid in elk 'deeltje'. De 'binnenkant', of de 'geest', is alleen bij de mens 'zichtbaar', maar dat belet niet dat ook alle andere dingen een binnenkant hebben, zij het dat hij daar niet zo uitgesproken te bespeuren valt. Wat Teilhard nu beweert is het volgende: de binnenkant van de kosmos wordt in de mens, en dan bij uitstek in de God-mens Christus, gekend en ontwikkeld, om van daaruit de ganse kosmos tot zijn voltooiing te brengen.
Complexiteit is nu precies een eigenschap van het levende. Terwijl de ganse heelal ertoe neigt om uit te dijen, zich te ontspannen en over te gaan in de meest waarschijnlijke toestand van totale wanorde of chaos (dit is 'entropie', dat wil zeggen: verval, toename van wanorde), vormt het leven hierop de uitzondering. Wat leeft, ordent zich, organiseert zich, vormt grotere, onderling samenwerkende gehelen (dit is 'negatieve entropie', of: 'negentropie', toename van orde). Atomen voegen zich samen tot moleculen, megamoleculen en uiteindelijk emergeren die in levende cellen: eerst eencelligen, daarna meercelligen, eerst eenvoudige, daarna steeds complexere organismen. Daarom noemt Teilhard de biologie: de fysica van hoge complexiteiten. En, zoals gezegd, heeft elke complexiteit een buitenkant (materie) en een binnenkant (geest); elke complexiteit is een eenheid van materie en geest, ongeveer zoiets als de god van Spinoza.
De evolutie verloopt naar steeds complexer: de 'dode' stof ordent zich en brengt het leven voort, en het leven organiseert zich zodanig dat het bewustzijn voortbrengt. Zodoende is bewustzijn een eigenschap van het heelal. In de evolutie van het heelal wordt steeds meer materie omgezet in geest: het geestelijke facet van de 'Weltstoff' wordt geboren uit de complexiteit van de materie. De materie is de 'materia matrix', de (materiële) matrijs van de geest.
De geest is de opperste synthese van materie. De ziel is de vorm van het lichaam. De wetenschap die lichaam én geest samen bestudeert (namelijk in de 'Weltstoff'), heet pan-energetica. De psychische energie is de hoogst mogelijke, en zij bezielt het heelal en tilt het op naar het eindpunt Omega. Volgens Teilhard is alles in het heelal naar Omega gepolariseerd: het heelal 'rolt zich op' en interioriseert zich. Dit gebeurt in de mens, en zo bevindt zich het eigenlijke centrum van het heelal (namelijk het complexiteitscentrum) in zijn hoogste prestatie, namelijk in de zo tot stand gebrachte maximale persoonlijkheid. De grootste orde situeert zich in de mens en maakt zijn persoon mogelijk: het zelfbewustzijn dat kan zeggen: "Ik ben en ik weet dat ik ben"; "Ik ben vrij"; "Ik ben verantwoordelijk".

Kris Roose: Wat is nu de hoofdvoorwaarde voor een integratieve wetenschapsbeoefening?
Maar ze stelden zich deze evolutie min of meer voor als een lineaire keten van onvoorspelbare mutaties. De jezuïet Pierre Teilhard de Chardin zag in dat de evolutie niet lineair verloopt, maar via een spiraal van analoge fasen of niveaus. Hij heeft dus als het ware het basismechanisme, het "geheim" van de evolutie ontdekt. Dit inzicht liet hem toe om met veel grotere nauwkeurigheid de toekomst van het heelal en de zin van het leven te beschrijven.
De essentieelste trekken van het evolutieproces kunnen beschreven worden als volgt. Het heelal is opgebouwd uit een ontelbaar aantal bouwstenen, waarbij elementen van een lager niveau de bouwstenen zijn voor systemen van een hoger niveau. Mensen en meercellige wezens in het algemeen, d.w.z. systemen die vrij recent zijn, zijn oneindig maal complexer dan gewone moleculen en atomen, die al veel langer bestaan.

Kris Roose 4. ENIGE CONCLUSIES:
In plaats van principieel-dualistisch (aristotelisch-cartesiaans) te denken, waarbij men steeds principes of feiten uit het verleden nodig heeft om toestanden te wettigen of af te keuren, hanteert Teilhard onbewust de effectevaluerende, holistische manier van denken, die later door denkers als Capra zo duidelijk beschreven werd. In deze denkwijze wordt de waarde van iets niet bepaald door principes of feiten uit het verleden, maar door de actuele en toekomstige effecten. Wat kan of zal leiden tot iets nadeligs, gebeurt best niet, wat kan en zal leiden tot iets wenselijks, gebeurt best wel. Het begrip verantwoordelijkheid wordt hierdoor genuanceerd, maar tevens sterk uitgebreid. Hierbij wordt de vraag naar schuld ook niet meer gesteld, niet uit een soort immoraliteit, maar omdat dit hypothetisch begrip niet meer nodig is in het licht van een vernieuwde, uitgebreidere definitie van verantwoordelijkheid. Bij deze nieuwe opvatting van verantwoordelijkheid volstaat het immers niet te controleren of men "zijn plicht heeft gedaan", of dat het "zijn taak" of "zijn schuld" niet is. Men blijft verantwoordelijk voor het uitvoeren van bepaalde taken als deze binnen zijn macht liggen en zolang het resultaat niet is bereikt.
In die zin is de mens verantwoordelijk, zowel voor zijn eigen vervolmaking als voor de komende evolutie van het ganse heelal. Het feit dat hij niet zou weten hoe hij dat kan aan boord leggen, of dat het zijn mogelijkheden te boven gaat, ontslaat hem wel in principiële zin van zijn verantwoordelijkheid, maar niet in effectevaluerende zin. Want het is zijn verantwoordelijkheid om dan te zoeken hoe hij het moet doen, en het is zijn taak om zijn mogelijkheden te doen toenemen.
Volgens Teilhard leidt deze redenering tot een veel groter verantwoordelijkheidsgevoel dan de primitieve gedachtegang via Adams schuld.

Paul Revis DE FILOSOFIE (Evolutieleer) VAN TEILHARD
Hoe heeft Teilhard dit Punt gevonden? Het blijkt dat alle deel-extrapolaties in de noösfeer, waarvan we in het voorgaande enkele besproken hebben, zonder uitzondering convergeren, dat wil zeggen naar elkaar toebuigen en uitkomen in één punt. Teilhard bereikt hier de uiterste grens van zijn extrapolaties, omdat Punt Omega de grens markeert van het tijdruimtelijke. De wet complexiteit- interioriteit en de noösfeer monden in dit Punt uit. In de mate waarin de extra-polatielijnen convergeren is Omega als een aantrekkingskracht onder ons aanwezig en is sprake van immanentie. In de mate waarin Omega het eindpunt vormt van de tijdruimte en de evolutie is het een transcendent begrip.
Daarmee heeft Teilhard nog niet alles gezegd over Omega. Zijn filosofie krijgt nog een theologisch staartje! Omega is geen Iets maar een Iemand. Hoe weet hij dat zo zeker? Teilhard meent dat af te lezen uit de totalitaire systemen van Hitler, Stalin en Mao, die hij beschouwt als 'mislukte pogingen om de noösfeer te organiseren'. In deze systemen wordt volgens hem de mens teruggeduwd in het evolutiestadium van de mierenhoop en de termietenheuvel. Het is gebleken dat de mens in die toestand niet meer warm loopt voor een Heilsstaat. Uiteindelijk laat de mensheid zich alleen organiseren in een maatschappij waarin de persoon en de persoonlijke vrijheid alle ruimte krijgen. Teilhard meent dat dat uiteindelijk alleen mogelijk is door het christendom. Daar is een Supra-Persoon, die de functie van Omega vervult en alle personen verzamelt en in hun waarde laat.
Voor Teilhard is de persoon de belangrijkste vrucht van de evolutie, omdat de persoon niet meer geheel onderworpen is aan de wetten van tijd en ruimte. Dit is een meer moderne uitdrukking van de traditionele leer van de onsterfelijkheid van de ziel.

Daarnaast introduceerde Vernadski het begrip noösfeer, dat het bewustzijn van de mensheid bevatte en de biosfeer kan beïnvloeden. De geochemische fluxen die door het menselijk bewustzijn worden aangedreven zijn de afgelopen twee eeuwen groter dan bijvoorbeeld die in de biosfeer.

Samenvatting

In verband met de Openbaringen 1:8 kan ook verwezen worden naar het werk van de jezuïet Pierre Teilhard de Chardin. De mens is volgens Teilhart op weg naar een steeds hechter wordende sociale eenheid. Het punt Omega valt samen met de toestand van de door Christus verloste mensheid. Omega staat voor de heilige Drie-eenheid.

Afhankelijk van het gezichtspunt kun je spreken over numen, memen, mind stuff, Weltstoff of nomen. De vraag is of dit punt voor de éne werkelijheid echt relevant is. De éne werkelijkheid is dat het universum in het menselijke bewustzijn wordt weerspiegeld. De éne werkelijkheid, de reflecties van de metafysica op de werkelijkheid vormen een samenhangend symmetrisch geheel. De éne werkelijkheid maakt het mogelijk om de contouren van het verschijnsel mens te verklaren. De mens als middelpunt tussen microkosmos en macrokosmos, binnenwereld en buitenwereld, op het snijpunt tussen verleden en toekomst.

Wellicht bieden de begrippen numen, memen, mind stuff, Weltstoff of nomen ooit een handvat om homeostase te helpen verklaren. Ook al zouden we stofjes ontdekken die voor het terugkoppelingsmechanisme verantwoordelijk zijn dan verandert daarmee nog niet de werkelijkheid.

De memen van Richard Dawkins lijken verdacht veel op de eerder door Carl Jung geformuleerde evolutionaire mechanisme numen van noumenon, van datgene wat boven alle fysieke waarneming uitgaat, wat weer met de acausale geordendheid samenvalt.

Het rapport 'E i V' biedt een raamwerk om aan het verbinden van de geesteswetenschappen en de natuurwetenschappen een steentje bij te dragen. Het brengt de reciprociteit tussen de microkosmos en macrokosmos in beeld. Teilhard de Chardin laat net als het Boeddhisme zien hoe probleem en oplossing met elkaar zijn verbonden.
De websites van Jules Ruis, Rini Sips en Edgard Jarvis hebben een basisstructuur die op het 5D-concept aansluit.

Voor de énergie amorisante staat in het rapport 'E i V' de verticale dimensie (Akasha-veld, Swabhavat), de Axis Mundi, de 11e Dimensie symbool.
De verborgen 5e dimensie speelt zowel een rol bij reciprociteit als bij synchroniciteit. Het maakt een verbinding met het eenheidsbewustzijn, het collectieve, kosmische en universele bewustzijn van deze planeet mogelijk.
In het rapport ‘E i V’ wordt het stijgen van het bewustzijn met behulp van het Reflexief Bewustzijn tot uitdrukking gebracht. De verborgen 5e Dimensie toont de extra-dimensie van Teilhard.

Theo Smits Lezing 2 - onderdeel 1 - Twaalf grondwetten:
Het is alsof Teilhard al deze ontwikkelingen heeft voorzien en alsof de richting ervan aan zijn wetten beantwoordt. Uit alle verschijnselen die ik noemde - en Teilhard leerde ons alles te zien op de grote schaal en in de lijn van de evolutie - wordt een nieuw type mens geboren: de mondiaal denkende mens. Voor wie zo denken zijn landsgrenzen, starre structuren van partijen en kerken, uitingen van hokjesgeest (Groupthink) niet van deze wereld, volkomen achterhaald. Rassenonderscheid is voor hen een uitgemaakt onchristelijke zaak, oecumene een plicht, samen-werking noodzaak.
Theo Smits Lezing 4 - onderdeel 1. Verzet en enthousiasme:
De hokjesgeest zal moeten wijken voor een groeiend besef van liefdevolle saamhorigheid, niet als een vaag romantisch verhaal, maar als een acute levensnoodzaak. Het gehalte van de gezindheid van alle opvoeders tezamen, van alle ouders, onderwijzers, docenten, pastores enz. enz. is beslissend geworden voor onze toekomst. Tweeduizend jaar geleden schreef een Indisch dichter:
Hij trok een cirkel
die mij buiten sloot
als ketter, rebel
voorwerp van spot
maar de Liefde en ik,
wij wisten te winnen,
onze cirkel was groter
en wij haalden hém binnen.

Theo Smits 3e lezing - onderdeel 1. De toekomst van de mens:
Voor Teilhard zal de vooruitgang gelijklopen met een stijgen van het bewustzijn en dit stijgen van het bewustzijn zal gelijklopen met een betere organisatie van de mensheid.
De mensheid is bezig zich over zich zelf heen te buigen, zich te bezinnen op haar eigen ontwikkeling, reflexief te worden, zoals het dier in de mens zijn reflexieve omslagpunt bereikte. Ze is op weg één mensheid te worden, te groeien tot één superbewustzijn rond moeder aarde.
De persoonlijkheid van ieder mens zal hierin nóg sterker tot zijn recht komen, moeten komen. Hoe intenser de eenheid, hoe sterker de individuele verschillen uitkomen, elkaar bevruchten en versterken.
Ook al ligt aan onze wereld een voor ons onkenbaar geheim ten grondslag, het Onnoembare, het Onuitsprekelijke, om ons mensen tot liefhebben te bewegen kunnen wij ons dit het best voorstellen als een Persoon.

Henri Bergson: De wetenschap van de materie dient dan ook een onderdeel te zijn van de wetenschap van het leven, en niet omgekeerd.

De discussie of je nu theïst of atheïst bent is voor 5D niet echt interessant. De evolutie komt ook volgens de atheïst Daniel C. Dennett alleen een stapje verder wanneer aan de kwaliteit van het bestaan meer aandacht wordt beteed. In een interview in de Volkskrant van 3 mei 2008 stelt Daniel C. Dennett dat we moeten aandringen op kwaliteit. Hoewel je naar echte kwaliteit altijd moet zoeken. Dat is de Wet van Sturgeon: '90 procent van alles is gelul.'

Bij welvaart ligt te sterk het accent op materiële zaken. Welzijn blijft onderbelicht.

Wellicht is het wenselijk een nieuw beeld te vormen van wat we verstaan onder vooruitgang en het civilisatieproces, de kwaliteit, de waarden en normen van het bestaan. De Nobelprijswinnaar V.S. Naipaul stelt in zijn roman Magic Seeds opnieuw aan de orde: het verval van beschavingen die kennelijk aan het einde van hun levenscyclus zijn gekomen (Volkskrant 10 sep. 2004).

Begrijpen is volgens Spinoza de dingen zien in hun ‘logische afhankelijkheid’. Jung noemde, een modaliteit die er eenvoudigweg is, zonder oorzaak, ‘acausale geordendheid’. Het begrip toeval wordt in verband gebracht met ‘logische afhankelijkheid’ en ‘acausale geordendheid’.

Theo Smits Lezing 1 - onderdeel 1 - Inleiding:
Teilhard de Chardin (1881-1955) draagt aan de oplossing van dit raadsel zijn steentje bij. Hij doet dat als paleontoloog-geoloog door scherpe waarnemingen tijdens zijn veldwerk, o.a. in China. Maar ook als filosoof en theoloog door over de grote lijnen na te denken. Zo ontdekt hij nieuwe wetten. Hij formuleert de wet van complexiteit-bewustzijn o.a. in zijn werk Het verschijnsel mens.

De discussies over klimaatverandering laten zien dat politici en wetenschappers hun uiterste best doen om het wereldgebeuren voor de leek zo onbegrijpelijk mogelijk te maken.

Zie ook:

Boeken:

• René Meijer De Energiekwestie en de Orde van de Tijd - Het paradigma voor de Nieuwe Wereldorde.
• René Meijer De Ether Bestaat
• Gerrit Teule Chaos en Liefde, de kern van geest, leven en evolutie (Sigmapress, Tilburg, 2000)
  Gerrit Teule Hoe actueel is Teilhard de Chardin?
  Gerrit Teule Reïncarnatie in lengte en breedte
  Gerrit Teule Enkele gedachten over "het heilige"

Externe Links

• Kris Roose 'Teilhards geniale visie'
• Kris Roose DE EVOLUTIE VAN HET HEELAL IN HET VERLEDEN ('Teilhards geniale visie')
• Kris Roose 4. ENIGE CONCLUSIES
• Ko Kleisen EEN PELGRIM VAN DE TOEKOMST: PIERRE TEILHARD DE CHARDIN- I Tijd, ruimte, materie
• Ko Kleisen Een pelgrim van de toekomst - Pierre Teilhard de Chardin - II
• Ko Kleisen EEN PELGRIM VAN DE TOEKOMST: PIERRE TEILHARD DE CHARDIN- III -slot
• Hoofdstuk 6 DE VERDERE ONTWIKKELING VAN HET FYSISCHE WERELDBEELD TOT DE SNAARTHEORIE EN DE M-BRAANTHEORIE
• C. Dullemond Ruimte en Tijd
• Gerrit Teule Geluid, licht en leven
• Gerrit Teule Elektromagnetisme en het heilige*Het Goede Zoeken Inleiding tot een christelijk zindenken
• Dorien Pessers GOEDE EN KWADE TROUW IN HET OPENBAAR BESTUUR (Reciprociteit)
• Benedict Broere Aos. Variatie en Omega Over de wereld als variatie op een thema en kunstwerk in wording
• Benedict Broere The Desire to Be Human - Een interview met Leo Zonneveld
• Jacobus Stefanus Oosthuizen Van Plotinus tot Teilhard de Chardin.
• Evolutie en Involutie
• J.M. Praamsma Het Nederlandse Zeekleilandschap (noösfeer)
• Eric Fienieg Waarheid in de Tweede Axiale Periode (noösfeer)

<< vorige || volgende >>

Deze pagina werd sedert 16 dec. 2007 720 keer bekeken.