5.1 Voelen en Denken (Gnosis)

Gnosis

De wetenschapspublicist Kris Verburgh snijdt in zijn essay Intelligentie heeft geen goddelijke muze nodig (Volkskrant 26 juli 2008) een oud thema, de controverse tussen denken en voelen aan. Slechts 7% van Amerika’s topwetenschappers die tot de prestigieuze Academy of Science behoren, geloven in God, terwijl 92% van de Amerikanen hun hart aan de Heer geven.
Pierre vinken schrijft in zijn boek The shape of the heart het boven gememoreerde citaat: De emoties die wij onbewust aan het hart toekennen - liefde, betrokkenheid, bezieling, intimiteit - zijn nog dezelfde als die van eeuwen geleden. En mijn intuïtie zegt mij dat deze gevoelens van het hart van een hogere orde zijn dan de regels van het verstand.
Hendrik Laurentz boek Hertspiegel
Hertspiegel (let op: dit betekent zowel ‘spiegel van het hart’ als ‘het hart van Spiegel’) is een allegorisch gedicht in zeven zangen, geschreven in hexameters, waarin Spiegel zijn opvattingen over het leven vorm gaf. Zijn stijl is lastig, gecomprimeerd en vervat in een hyperindividueel idioom. Ik vind de tekst niet echt spannend, maar het is een fundgrube voor de maatschappelijke opvattingen van die tijd. Waar ik mij in het eerste deel van mijn studie concentreer op de letterlijke vorm van het hart, komt in het essay over Spiegel de overdrachtelijke vorm aan bod. Spiegel was een geletterd man – ‘deugd verheugt’ was zijn levensmotto - en kunstliefhebber. In het zevende deel van Hertspiegel, verwijst Spiegel naar een denkbeeldige afbeelding van Plato’s grot. Tot drie maal toe stelt Spiegel dat deze grot de vorm van het hart heeft. Maar op de bijbehorende gravure van Jan Saenredam (Antrum Platonicum) is die vorm niet herkenbaar. Althans, dat beweren alle wetenschappers en kunsthistorici. Het doet mij deugd dat ik kan aantonen dat de gravure wel degelijk de vorm van het hart heeft. De gelijkenis is in al die eeuwen over het hoofd gezien!’

Het gnostische harmonische kruis,
dat de eenheid uitbeeld van
van tegengestelde polariteiten

Het boek Corpus Hermeticum p.201: Hoe de relatie tussen God, de mens en de kosmos verklaard kan worden.
‘De Vader en ik (christus) zijn één’. Macrokosmos (universum, het gebied van de grote kosmos) – God (als Schepper, goddelijke wereld) – microkosmos (mens, wereld der mensheid).
202: De verbindende schakel wordt gnosis genoemd. Die levende Gnosis, die onuitputtelijke kennis is energie; een wereld waarin idealiteit, de kracht van het hart, verbonden is met de vitaliteit, de kracht van de kennis, die te samen, hart en hoofd, in innige verbondenheid de wereld van realiteit scheppen, in en door de kracht van de Gnosis.
203: Idealiteit, vitaliteit, realiteit, de driemaal grote kracht van Hermus Trismegistus. Het is de weg van kennis die tot zelfkennis, ja tenslotte tot Gnosis leidt, een fundamentele kracht tot levensvernieuwing. ‘Het denken met het hart en het voelen met het hoofd’.

Jacob Slavenburg: Gnosis is het Griekse woord voor kennis, inzicht. Geen uiterlijke (cognitieve) kennis, maar het weten van binnenuit. In die zin is gnosis even oud als de mensheid. Vanaf zijn oorsprong wordt de mens begeleid door de gnosis, al werd hij zich dat in de voortgaande evolutie steeds minder bewust.

Jean-Jacues Rousseau:
De beschaving heette met Rousseau, die zelf een emotioneel geteisterd man van het volk was, van toen af aan niet zonder meer goed of verheven, maar integendeel slecht; het emotionele was het goede van de natuur en was superieur aan de rede; en het belang van het individu was ondergeschikt aan dat van de groep. De soevereiniteit van de rede die zich niet zozeer liet bepalen door de zintuiglijkheid als door het - niet bewijsbaar te noemen - morele principe, werd, ook in navolging van de empirische filosofie uit het achttiende-eeuwse Engeland, in twijfel getrokken als zijnde een bron van kennis en onderworpen aan een systeem van politieke, democratische controle van buitenaf. De natuurmens moest het winnen van de cultuurmens, het gevoel moest het winnen van het verstand. Het conflict tussen het empirisch gevoelen en het rationeel verstaan, ontstaan in de filosofie van de Verlichting, materialiseerde zich met de onzuiverheden van het filosofisch ego in die Revolutie. In de christelijke reformatie liep de Verlichting vast, onwetend en dus in feite onverlicht zijnde over wat nu eigenlijk het gezag gold, over wie nu eigenlijk het laatste woord had met het pleidooi voor het individu dat sedert de val van het katholieke Rome opgeld deed. De reformatie van de Christelijkheid leverde, in weerwil van het religieuze en adellijke ego, alleen maar nog meer ego op. In feite kon het ego der maatschappelijke klassen en statusgroepen, samen op zijn indiaas de kasten te noemen, geen zuivering vinden in de Verlichting, die weliswaar recht deed aan de waarheid van het individu, maar geen bevrijding in een gezamenlijk beleefd respect voor de persoon kon vinden. Het klassieke ideaal van een integriteit van gevoel en verstand in één eenduidige wetenschap, in één historisch gefundeerde klassieke orde, ging verloren in de strijd om politieke macht. Rationaliteit en religiositeit zonder liefde voor de natuur, zoals Rousseau dat stelde, bleken niets dan verraad aan de menselijke aard. Die hartstocht, die misschien wel agressieve en onbeheerste natuur van wat hij de 'nobele wilde' noemde, is de eerlijkheid die moet bevrijden zo luidde het credo van de Revolutionaire 'Verlichting' die tegen de mislukte elitaire 'Verlichting' was.

Ap Dijksterhuis schrijft in zijn boek Het slimme onbewuste dat het onbewuste een grotere rol speelt in onze besluitvorming dan we denken. De capaciteit van het verstand is veel te klein om alle factoren te wegen die voor het nemen van een complexe beslissing van belang zijn.

Bas Kast stelt in zijn boek Hoe de buik het hoofd helpt denken dat gevoelens onmisbaar zijn om verstandige besluiten te kunnen nemen, en dat de eenzijdige nadruk op ratio en taal ons beperkt in ons begrip en uitdrukkingsvermogen. Denken kan niet zonder gevoelens en creatief denken is zelfs op gevoelens aangewezen.’Emotionele stormen zijn als het ware een handelsmerk van creatieve genieën. Beethoven leed aan een gemengde bipolaire toestand: manische en depressieve symptomen wisselden elkaar extreem snel af. Auteurs als Goethe, Greene en Hemingway leden aan stemmingswisselingen. Creatievelingen weten de chaos van prikkels te kanaliseren tot nieuwe inzichten; psychotici gaan eraan ten onder.

Dan Millman boek De 12 poorten naar de ziel:
Volgens een oude spirituele wet leidt discipline tot vrijheid. Dat is op het eerste gezicht in tegenspraak met zichzelf. Het leven zit vol neigingen. Je kunt de neiging hebben introvert of extravert te zijn. Neigingen zijn geneigd om je bestaan te bepalen. Als jij dat toestaat bepalen ze je lot. Jouw neigingen veroorzaken patronen die zo op het eerste oog vastliggen. Zij lijken onbewust te zijn en automatisch op te treden. Een van de grootste uitdagingen van het leven is dat je door wilskracht verandering brengt in je neigingen; het geeft tevens de meeste voldoening. Het leven geeft ons de kans om onze neigingen onder ogen te zien en te overwinnen, waarbij we zowel meer zelfbeheersing als meer onthechting krijgen. Als je van koers wilt veranderen twee opties, gewoon doen en je kunt je energie en je belangstelling zodanig richten dat je probeert je gedachten en je aandacht te concentreren op het bevestigen van je eigen kracht waardoor je emoties loskomen, zodat je positieve resultaten kunt visualiseren en uiteindelijk zo veel zelfvertrouwen ontwikkelt dat je de moed weet op te brengen om zo vastberaden te worden dat je jezelf er van kunt overtuigen dat je voldoende gemotiveerd bent om te doen wat je moet doen. We groeien alleen door wat het leven van ons eist. Het ligt aan wat je doet. Een beroep doen op de hogere wil: ‘Niet mijn wil, maar Uw wil geschiede.’

De poorten voelen en denken:

Authentiek gedrag ontstaat wanneer de bewuste, rationele en onbewuste, irrationele delen, gevoelens van de geest in harmonie met elkaar samenwerken. Het rechter kernkwadrant komt in hoofdstuk 20 van het boek Millman aan de orde.

De verborgen krachten achter onze persoonlijkheid geven vorm aan onze loopbaan en onze relaties, en beïnvloeden de richting en de kwaliteit van ons leven. Totdat we ons onderliggende doel begrijpen en ernaar gaan leven, kan ons leven er uitzien als een puzzel met ontbrekende stukjes. Het universum werkt volgens (spirituele) wetten of universele principes die net zo echt zijn als de wet van de zwaartekracht. Misschien ligt de geldigheid van het Levensdoel Systeem in de holografische (eigenhandig geheel uitgeschreven) aard van het universum, waarin elk deel het geheel weerspiegelt en omvat, en waarin de individuele psyche in een grotere ordening past.

Van alle tegendelen zijn we geneigd één kant meer waarde toe te kennen dan de andere. De verliezer gaat deel uitmaken van onze schaduw. In elk werkpaard schuilt een luiaard; het onderstaande linker model is opgesteld door Prof. Oscar Ichazo, geven je de sleutels in handen voor een verlicht begrip van de schaduwen van je geest.

Het model rechts laat zien dat je schaduw in feite ook potentieel positieve eigenschappen bevat.

Er zijn maar weinig mensen volkomen enkelzijdig. Je kunt hard zijn op je werk maar thuis heel gevoelig. Met eten een puritein zijn en met seks een hedonist. Of het eerste deel van je leven een hedonist en later puritein. Als je waarden en aspecten van je karakter die je aanvankelijk afwees, tot de jouwe maakt, kom je meer in balans. Er ontstaat evenwicht, perspectief en wijsheid als je je schaduw omarmt en heel wordt.

Waar licht is, is een schaduw; elke buitenkant heeft een binnenkant; elk hoogtepunt kent een dieptepunt;voor alles wat zichtbaar wordt, blijft er iets verborgen. Alle volkeren, samenlevingen hebben hun collectieve schaduwen. Je moet je eigen schaduw vinden, aanvaarden. Door je schaduw in het licht te zetten, besef je dat ieder van ons iets weg heeft van alle anderen, waardoor je meedogender en authentieker wordt. Licht werpen op je schaduw. Carl Jung: De schaduw is de optelsom van aspecten in jouw wezen, die je hebt ontkend, ondergewaardeerd en verworpen. Je schaduw is alles waarvan je volhoudt dat je niet bent. Jouw eigen schaduw bestaat uit alle eigenschappen die je ontkent, afwijst onderdrukt en verdringt; het vuil dat je onder het tapijt van je bewustzijn veegt. Alles wat je afwijst, om welke reden dan ook, wordt onderdeel van je schaduw. In feite bevat je schaduw ook potentieel positieve eigenschappen.

Samenvatting

Het gnostische harmonische kruis symboliseert, net als het Yin/Yang-symbool de reciprociteit tussen geest en stof.

De echte innovaties vinden op het snijvlak tussen disciplines plaats. De moraal van het verhaal wordt op het snijvlak van individu en collectief manifest. Vijand denken plaatst vaak superieur tegenover inferieur. Je wordt niet superieur door de ander als inferieur te zien.

Pieter Kooistra: Het merkwaardige is dat dit onevenwichtige schommelen van het ik tussen meer- en minderwaardigheidsgevoel ophoudt als je deze beide loslaat. Dan kom je als 't ware in je eigen 'midden' terecht en kun je in de ruimte tussen de tegendelen jezelf bekijken, zoals je bent als 'waarnemer', die tot twee werelden behoort, die van het ik en die van het wij, van de materie en van de geest, van het mannelijke en van het vrouwelijke.

Pieter Kooistra: De gespletenheid in de ziel van mens en mensheid blijft daardoor voortbestaan en daarmee ook de ongelijkheid in kansen en behandeling van mensen overal ter wereld. Want het proces in de mens vindt door alle tijden heen zijn weerspiegeling in de maatschappij en in de concrete verhoudingen tussen mannen en vrouwen, zowel binnen als buiten de intieme relatie.
Eenheid van voelen en denken is ervaring van de geest, van de godsvonk in jezelf, in de medemensen en in de wereld. Je ik heeft nu zijn ware bestemming gevonden en is voortaan begeleider van de bewuste en onbewuste aspecten in de ziel naar een toestand van het bovenbewuste, het geestelijk zijn.

Door alleen beide complementaire kanten, de fysica en de metafysica, van de éne werkelijkheid te belichten komt de unificatietheorie, de relatie tussen de microkosmos en macrokosmos, tussen Natuur en God een stapje verder.
Bij deze relatie draait het om de verborgen energiebron, de perpetuum mobile die eeuwig in beweging blijft. Op aarde zal een perpetuum mobile nooit worden gevonden, cq. kunnen worden gecreëerd.

De verbindende schakel tussen de microkosmos (mens, wereld der mensheid) en de macrokosmos (universum, het gebied van de grote kosmos) – God (als Schepper, goddelijke wereld) – wordt gnosis genoemd.

Waar gaan we voor? De constatering van Pierre Vinken dat de evolutie in tegengestelde richting verloopt wordt in het rapport 'E i V' echter met devolutie aangeduid. De vraag komt op of bij Pierre Vinken van een universele geest sprake is. In hoeverre zijn denken en voelen, theorie en praktijk, de beide hersenhelften bij Pierre Vinken echt in balans?
Het gaat om de reciprociteit (zie gegeneraliseerde 'reciprociteit' van Putnam) tussen beide kanten van de medaille.
Paul Frentrop portretteert Pierre Vinken als een opportunistische korte termijn denker, die niet in goed rentmeesterschap gelooft.

Plato verdeelde de werkelijkheid in twee zijnssferen, materie en geest met als schakel de ziel. Het meta-bewustzijn (Analyse en Ontwerp), nous legt de verbinding tussen epithumia en thumos.

Het woord kâma-rûpa (thumos) staat voor hartstochten en begeerten. Het gaat mis wanneer natuurlijke begeerte naar ‘genoeg’ verandert in hebzucht naar ‘meer’ (epithumia).

David Bohm spreekt van Dialogue, dit is niet een mentaal communicatieproces, maar een proces vanuit het hart, het gevoel.

In de georganiseerde religies schuilt een groot gevaar van het op de been brengen van mensenmassa's. In Amerika wordt echter in naam van de vrijheid de democratie afgebroken.

Waar komt in religies de waarheid vandaan dat de mannen boven de vrouwen zijn gesteld?
Via de plaats van de nous in de oppositietafel van Pythagoras en in het hiërarchische schema van de Chain of Being behoort de man tot het domein van het noëtische, de hemel, het redelijke, het ordelijke, het goede, het altijd zijnde en het goddelijke. Via de plaats van de aisthèsis in deze schema's wordt de vrouw geassocieerd met de aarde, het veranderlijke, met chaos en het niet-goede, met duisternis en onvolmaaktheid. Zoals de aisthèsis ondergeschikt is aan de nous, is de vrouw ondergeschikt aan de man.
Dit onderzoek heeft laten zien hoe in intertekstuele processen de antropogonie van de scheppingsmythen steeds opnieuw gelezen, verbeeld en gelegitimeerd werd.

Voelen en denken zijn complementair. Herman Hesse plaatst in zijn boeken eros tegenover logos. Het vrouwelijke staat tegenover het mannelijke, het aardse tegenover het hemelse.
De vraag komt naar voren of daaruit mag worden afgeleid dat de man zich een goddelijk rol mag toeëigenen?
Immers volgens het Johannesevangelie (Joh. 1:14) “Het Woord is mens geworden...”.

Volgens Professor Frijda representeren emoties de waarden en belangen van een organisme. Emoties kunnen een morele betekenis hebben en houden vaak waardeoordelen in.

Naast het I.Q. is er sprake van emotionele - en sociale intelligentie. Het kompaskwadrant toont drie stadia van de evolutie namelijk het fysieke, emotionele lichaam, de mentale psyche en de monadische geest, die als een eenheid samenwerken.

Geheime Leer Deel III (p. 646): Het hart is het middelpunt van het geestelijke bewustzijn, evenals de hersenen het middelpunt van het verstandelijke bewustzijn vormen.

De kern schuilt in het hart. Het zijn vooral de emoties en niet de ratio die de wereld regeren.

Door het proces op aarde in omgekeerde volgorde te laten verlopen is het mogelijk het onderbewustzijn met de kennis van het hart te beïnvloeden, naar de Monade, het natuurlijke bewustzijn, de ‘natuurlijke selectie’ terug te keren. Het integrale en ... en denken maakt een heerlijke, vreedzame wereld mogelijk. Door het Kali Yuga, het Duistere Tijdperk achter ons te laten.

Meditatie, stilte stelt ons in staat dichter bij de eigen kern te komen, te her-inneren. Het onderbewustzijn geeft op onze vragen antwoord. Het Ken uzelve is de sleutel tot ons hart.

Zie ook:

Boeken:

• Matthew Mckay, Martha Davis & Patrick Fanning Gedachten & gevoelens
• Ap Dijksterhuis Het slimme onbewuste
• Bas Kast Hoe de buik het hoofd helpt denken
• Dan Millman De 12 poorten naar de ziel
• Thijs Goldschmidt Kloten van de Engel
  boeklog

Externe Links

• Rob Ek Voelen en Denken
• Annie Besant Het pad ter volmaking
• Ali Ritsema Dharma van het hart
• Wat de ziel is, waar ze is en waar ze vandaan komt, daarover is men het niet eens. Cicero, Tusculaanse Gesprekken
• Kristof van Hooymissen Interview met Simon Vinkenoog
• Interview Dossier X met Simon Vinkenoog
• De vijfvoudige Gnosis
• Universele kennis De Zuivere Gnosis (de Kennis van de Universele Leer)
• Jacob Slavenburg Gnosis
• Bram Moerland over gnosis, gnostiek en de katharen.
• Glossarium Lectorium Rosicrucianum
• Frans E.J. Gieles: Goed communiceren in lastige omstandigheden, het hart van de orthopedagogiek
• Frans E.J. Gieles: Gnosis: vrijgekomen kennis die vrij kan maken
• Craig Branch Het Enneagram (Prof. Oscar Ichazo)
• Het gevoel van het hart versus de regels van de ratio
• J. van Rijckenborgh De diepere oorzaken van goed en kwaad

<< vorige |volgende >>

Deze pagina werd sedert 16 dec. 2007 589 keer bekeken.