8.1 Rechtvaardigheid - Broederschap - Dialectische filosofie

LaoZi Zij die het zeggen weten het niet, zij die het weten zeggen het niet.
Zij die spreken weten niet en zij die weten spreken niet.
Confucius: Doe nooit anderen aan wat je niet zou willen dat ze jou aan zouden doen.
Confucius: Alle mensen zijn hetzelfde. Het zijn slechts hun gebruiken die verschillen.
Socrates: Ik weet dat ik niets weet.
Gelijkenis van een farizeeër en een tollenaar Want ieder die zich verheft zal vernederd worden, maar wie zich vernedert zal verheven worden.
Michel de Montaigne: Elke mens draagt in zich het geheel van de menselijke conditie.
Paul Watzlawick Communicatie tussen mensen is symmetrisch of complementair, afhankelijk of de relatie gebaseerd is op gelijkheid of verschil.
Elisabeth Kübler-Ross: Geestelijke groei is de enige reden van ons bestaan op aarde.
Abram de Swaan Wat de formule is in de natuurwetenschap, dat is de formulering in de mensenwetenschap: de nauwkeurigste, de meest beknopte én de breedst mogelijke verwoording van iemands constateringen.

Rechtvaardigheid en Onrechtvaardigheid (Gelijkheid en Ongelijkheid, Complementariteit, Leraar en leerling, Dialoog, Dilemma's)

De Bergrede van Jezus: Zalig zij die hongeren en dorsten naar gerechtigheid, want zij zullen verzadigd worden.
Spreuken 10:10 Die met het oog wenkt, richt smart aan; en een dwaas van lippen zal omgeworpen worden.
22. De zegen des Heeren, die maakt rijk; en Hij voegt er geen smart bij.
William Q. Judge: Een machtige geest spreekt door de bladzijden van de Bhagavad-Gita. Deze draagt de onweerstaanbare invloed van schoonheid in zich, en toch vervult deze ons, als een kracht, als het ware van het geluid van legers die zich verzamelen of het gebrul van grote watermassa’s. Er gaat een aantrekking vanuit op zowel de krijger als de filosoof, aan de een toont hij de rechtvaardigheid van wetmatig handelen en aan de ander de kalmte die over iemand komt die niet-handelen heeft bereikt door te handelen.
Spreuken 12:12 Wat de goddeloze begeert, is een vangnet van kwaad, maar de wortel van de rechtvaardigen brengt vrucht voort.
Mahatma Gandhi: De aarde biedt voldoende om ieders behoefte te bevredigen maar niet ieders hebzucht.
Michael Sandel: Zelfkennis is als verloren onschuld: hoe verontrustend ook, het kan nooit "ongedacht" of "ongekend" worden.
Piet Hein Donner: Wie tegen polarisatie en buitensluiten wil vechten, moet vooral niet zelf polariseren en buitensluiten. (Volkskrant 8 januari 2011)
Arnon Grunberg: De problemen beginnen als men zijn tegenpolen niet meer speels tegemoet treedt. Bittere ernst is de doodsteek van de democratie. (n.a.v. uitspraak Piet Hein Donner 8 januari 2011 in de Volkskrant)
Ernst Hirsch Ballin: De grote denkfout is universaliteit gelijk te stellen aan uniformiteit.
Tomáš Sedlácek: Het is niet de taak van politici en economen om het bruto nationaal product zoveel mogelijk te doen groeien, maar om het verschil tussen de vette en magere jaren te verkleinen (Arnon Grunberg Volkskrant 21 april 2012).
Waar recht tot onrecht wordt, wordt verzet tot plicht (Volkskrant 30 november 2016 katern p. 10-11)

H.P. Blavatsky De SLEUTEL tot de THEOSOFIE
Over de heiligheid van de gelofte
46: B: Hebt u ook een zedelijk stelsel dat u in de Society ten uitvoer brengt?
Th: Er is een zedenleer die duidelijk genoeg is voor ieder die haar wil volgen. Ze bestaat uit het essentiële en beste van de zedelijke beginselen van de wereld, verzameld uit de leringen van alle grote wereldhervormers. U zult daarom Confucius en Zoroaster, Laotze en de Bhagavad-Gita, de voorschriften van Gautama Boeddha en Jezus van Nazareth, van Hillel en zijn school, zowel als van Pythagoras, Socrates, Plato en hun scholen erin vertegenwoordigd vinden.

Vyâsadeva (Vyasa) Bhagavad Gita
Hoofdstuk 2 De zaken op een rijtje zetten - vers 20:
(20) Derhalve, om het maar eens duidelijk te stellen: feitelijk begon je nooit met leven noch zal je er ooit mee ophouden te leven; je werd nimmer geboren, noch zal je ooit echt sterven. Evenzo reïncarneer je ook niet in dat opzicht; de ziel zoals die is, wordt nooit geboren, is eeuwig en constant. Hij is er vanaf de eerste dag van de schepping en hij houdt nooit op te bestaan als het lichaam zijn einde vindt.
Hoofdstuk 4 Het bewustzijn verenigen in het brengen van offers en in filognosie:
(7)
O zoon van Bharata, waar en wanneer er ook maar een afname is van de rechtschapenheid en het onrecht overweegt, manifesteer ik mezelf op dat moment.
(8) Opdat zij die dorsten naar de waarheid een leven mogen hebben en de onverlaten een halt wordt toegeroepen, verschijn ik generatie na generatie ten tonele met de bedoeling de weg van de menselijke principes van de waarheid, de zuiverheid, de boete en het geweldloze mededogen opnieuw te vestigen.
(22) Tevreden met wat hij op zijn weg vindt is hij, vrij van afgunst, de materiële dualiteit ontstegen en is hij, dan stabiel in geval van falen en slagen, nimmer verstoord met wat hij ook doet.

Matteüs 20:1-16 1 Het is met het koninkrijk van de hemel als met een landheer die er bij het ochtendgloren op uit trok om dagloners voor zijn wijngaard te zoeken. 2 Nadat hij met de arbeiders een dagloon van een denarie overeengekomen was, stuurde hij hen naar zijn wijngaard. 3 Drie uur later trok hij er opnieuw op uit, en toen hij anderen werkloos op het marktplein zag staan, 4 zei hij ook tegen hen: “Gaan jullie ook maar naar de wijngaard, de betaling zal rechtvaardig zijn.” 5 En ze gingen erheen. Rond het middaguur ging hij er nogmaals op uit, en drie uur later weer, en handelde als tevoren. 6 Toen hij tegen het elfde uur van de dag nog eens op weg ging, trof hij een groepje dat er nog steeds stond. Hij vroeg hun: “Waarom staan jullie hier de hele dag zonder werk?” 7 “Niemand wilde ons in dienst nemen,” antwoordden ze. Hij zei hun: “Gaan jullie ook maar naar de wijngaard.” 8 Toen de avond gevallen was, zei de heer van de wijngaard tegen zijn rentmeester: “Roep de arbeiders bij je en betaal hun het loon uit. Begin daarbij met de laatsten en eindig met de eersten.” 9 En zij die er vanaf het elfde uur waren, kwamen naar voren en kregen ieder een denarie. 10 En toen zij die als eersten waren gekomen naar voren stapten, dachten ze dat zij wel meer zouden krijgen. Maar ook zij kregen ieder die ene denarie. 11 Toen ze die in handen hadden, gingen ze bij de landheer hun beklag doen: 12 “Die laatsten hebben één uur gewerkt en u behandelt hen zoals u ons behandelt, terwijl wij het onder de brandende zon de hele dag hebben volgehouden.” 13 Hij gaf een van hen ten antwoord: “Beste man, ik behandel je toch niet onrechtvaardig? Je hebt toch ingestemd met het loon van één denarie? 14 Neem dan aan wat je toekomt en ga. Ik wil aan die laatsten nu eenmaal hetzelfde betalen als aan jou. 15 Of mag ik met mijn geld niet doen wat ik wil? Zet het kwaad bloed dat ik goed ben?” 16 Zo zullen de laatsten de eersten zijn en de eersten de laatsten.’

Het taoïsme, dat op vernieuwing en verjonging is gericht, kreeg altijd invloed in de perioden dat de gevestigde orde van een keizerrijk in verval raakte. Als de nood het hoogst is, is de redding nabij.
Waar de gulden middenweg loopt is bekend. Het is niet nodig het wiel opnieuw uit te vinden. Er is niets nieuws onder de zon.

Kunnen universele waarden duidelijker gesteld worden? (Radha Burnier TheoSofia juni 2008 p. 91-95):
Rechtvaardigheid, bijvoorbeeld, maakt deel uit van de aard van het universum. Alles wordt in een staat van evenwicht gehouden; ieder schepsel heeft dezelfde potentie om te groeien tot volmaaktheid; en alle levende wezens ontvangen wat hen toekomt, in opdracht van de Wet van Karma. Niets in manifestatie valt buiten de reikwijdte van het principe van rechtvaardigheid dat manifestatie bestuurt. Dat is natuurlijk niet waarneembaar of aanraakbaar, maar bestaat eeuwig. Daarom gaat de betekenis van het woord zelf verloren, wanneer het woord gekarakteriseerd wordt, zoals men wel doet wanneer mensen het hebben over socialistische, communistische of welke rechtvaardigheid dan ook. Precies zo kan wetenschap, hetgeen zuivere kennis betekent, niet duidelijker gesteld worden. Er kan niet zoiets bestaan als Amerikaanse wetenschap, Chinese wetenschap of Indiase wetenschap. Kennis is kennis en wordt niet beter of slechter vanwege de geografische of andere bron waar zij uit voortkomt.
Mededogen, waarheid en alle waarden die eeuwigdurend zijn en niet gecontroleerd door menselijke gedachten en intenties, zitten in één categorie, die helemaal niet lijkt op de categorieën in de niet-permanente wereld van verschijnselen, die wel gekenschetst kan worden en zelfs volkomen misvormd. De wet kan Indiaas zijn of Brits, omdat de wet het product is van het menselijk denkvermogen. Maar rechtvaardigheid is dat niet en daarom is zij van nature zuiver en onveranderbaar.
In deze context kunnen wij ons afvragen of theosofie, een woord dat verwijst naar goddelijke of eeuwige wijsheid, nader aan te duiden is. Heeft het enige zin te spreken over ‘oorspronkelijke theosofie’?
Eeuwige Wijsheid kent oorsprong noch einde. Het is een zuivere staat van kennen, van opperste intelligentie die onfeilbaar handelt omdat zij zuiver en onbezoedeld is en het goede voor allen teweeg brengt. Een bepaalde persoon, notie of dissertatie over theosofie kan misschien briljant zijn of zelfs inspirerend, maar kan niet worden aangeduid als originele theosofie zolang het bij woorden of begrippen blijft.
Op weg naar een oplossing
Het menselijk individu en de menselijke samenleving moeten leren in balans te zijn om veilig te zijn. Een eenzijdige ontwikkeling van mentale capaciteiten zonder andere eigenschappen van het hart om dit in balans te brengen leidt tot zelfdestructie.

Om de snaartheorie (M-theorie) te beschrijven maakt Edward Witten van zowel spiegelsymmetrie als van supersymmetrie gebruik. Om de unificatietheorie te belichten past het rapport ‘E i V’ ook beide principes toe, maar belicht spiegelsymmetrie en supersymmetrie (complementariteit) vanuit een ander gezichtspunt. Dit gezichtspunt is gebaseerd op het Standaardmodel, de C-, P- en T-symmetry. De T-symmetry wordt door de eeuwige duur, het eeuwige nu tot uitdrukking gebracht.
De M van de M-theorie staat voor Magic, Mystery of Matrix. Het rapport ‘E i V’ heeft het liever over White Magic, Occultisme, het contrast van Black Magic. Om de spiegelsymmetrie en de supersymmetrie in het universum te symboliseren maakt het rapport ‘E i V’ gebruik van een pedagogisch denkmodel, het zogenaamde Morele kompas. De M-theorie van Edward Witten is net als het Morele kompas een multidimensionaal verklaringsmodel.

H.P. Blavatsky Geselecteerde artikelen deel 1: 1874-1882
Enkele vragen aan ‘HIRAF’ (p. 15):
De Europese rozenkruisers hebben, teneinde te ‘worden’ en niet ‘te worden gemaakt’, voortdurend het woord van Mattheus (11:12) in praktijk gebracht, die zegt ‘Sinds de dagen van Johannes de Doper wordt het koninkrijk van de hemel door geweld bedreigd en proberen sommigen er zelfs met geweld beslag op te leggen’ en hebben individueel gestreden en de natuur met geweld van haar geheimen beroofd. In tegenstelling daarmee staan de oosterse rozenkruisers (want zo willen we hen noemen aan wie het recht wordt ontzegd om hun ware naam te gebruiken), in de serene gelukzaligheid van hun goddelijke kennis, steeds gereed om de serieuze onderzoeker die worstelt om te ‘worden’ bij te staan met praktische kennis, die als een hemelse bries de zwartste wolken van twijfel verdrijft.
24:In dat geval zal ik eenvoudig antwoorden dat er niets in de natuur is dat niet
twee kanten heeft. Het occultisme vormt daarop zeker geen uitzondering, en bestaat uit witte en zwarte magie.
25: In feite is er een
wit en een zwart christendom, en ook witte en zwarte magie.
Een geestelijkheid, van wie het hoofddoel altijd was om van hun goddelijk kruis de galg van waarheid en van vrijheid te maken, kon niet anders doen dan te proberen de oorsprong van datzelfde kruis, dat in de meest oorspronkelijke symbolen van de Egyptische magie de sleutel tot de hemel vertegenwoordigt, in vergetelheid te begraven.
Hoofdstuk De wetenschap van de magie (p. 35):
Wanneer de schrijver van het hoofdartikel zegt dat ‘hij niet denkt dat het helemaal onwaarschijnlijk is dat er misleidende geesten zijn, die proberen bepaalde aspiranten naar occulte kennis voor de gek te houden met het denkbeeld dat er zoiets als
magie (?) bestaat’, dan kan ik hem meedelen dat ik het niet alleen waarschijnlijk vind, maar dat ik volkomen zeker ervan ben, en die zekerheid onder ede kan bevestigen, dat meer dan eens geesten, die hetzij elementalen of heel weinig gevorderde geesten waren, en zichzelf Theodore Parker noemden, overduidelijk onze zeer geachte redacteur van de Banner of Light voor de gek hebben gehouden en oneerbiedig hebben bedrogen met bijvoorbeeld de gedachte dat de Apennijnen in Spanje liggen.
39: Er is
witte en zwarte magie; en niemand die ooit in het Oosten heeft gereisd, kan daaraan twijfelen indien hij de moeite heeft genomen dit te onderzoeken. Omdat mijn geloof vast is, ben ik altijd bereid ieder eerlijk medium te steunen en te beschermen – en zelfs af en toe een dat oneerlijk schijnt te zijn, want ik weet maar al te goed wat voor hulpeloze werktuigen en slachtoffers zulke mediums zijn in handen van onontwikkelde, onzichtbare wezens.

J. Hainard, P. Mathez, O. Schinz Vodou kunst en mystiek uit Haiti
Vodou is de Haïtiaanse vorm van voodoo, een religie met West-Afrikaanse wortels, en alomtegenwoordig op Haïti. Het hele leven is er doordrenkt van vodou, het geeft betekenis aanalledaagse zaken.

Dichter bij de duistere kant (Laura de Jong interviewt Vonne van der Meer Volkskrant 13 maart 2021 Boeken p. 10-11):
U wist voor dit boek niets van Vodou?
‘Ik heb een paar keer afgesproken met de vrouw die ik toevallig op een borrel was tegengekomen. Zij vertelde dat er zoiets bestaat als zwarte en witte magie. Rituelen waarbij mensen elkaar schade willen berokkenen, en rituelen waarmee het tegenovergestelde wordt bewerkstelligd. Zij doet uitsluitend het laatste.’

Haïti (omroep MAX 22 januari NPO 2):
Joanna vaart over de Windward Passage naar Haïti, één van de armste landen ter wereld. De enige plek in Haïti waar toeristen komen, is een omheind schiereiland, waar cruiseschepen afmeren.
Joanna begint haar avontuur in Havana in een boksschool met een van de nieuwe vrouwelijke bokssterren van Cuba. Ze loopt door de stad met een jonge Cubaan en hoort hoe het is om vandaag de dag in Cuba te wonen. Daarna bezoekt ze de sterren van het cabaret in het National Hotel, dat dateert uit de tijd van vóór de revolutie. Joanna gaat ook naar het kleine stadje Hershey, gebouwd op het succes van de suikerindustrie. Ook bezoekt ze het graf van Che Guevara, voordat ze op weg gaat naar het favoriete strand van Hemingway. Genietend van de rumba, pina colada's, muziek en dans van Cuba eindigt Joanna deze aflevering in Santiago de Cuba, de geboortestad van Fidel Castro. De stad bereidt zich voor op het 60-jarig jubileum van de Grote Revolutie.
Cuba (omroep MAX 15 januari NPO2):
Joanna vaart over de Windward Passage naar Haïti. Ze ontdekt een heel ander land, momenteel het armste land in de westerse wereld. De enige plek in Haïti waar toeristen komen is een omheind schiereiland waar cruiseschepen afmeren. Joanna wil de toeschouwer de andere Haïti laten zien en gaat op pad om de geschiedenis en het dagelijks leven in Haïti te ontdekken.
Ze bezoekt de Citadel, een machtig fort gebouwd om de koloniale machten van Frankrijk, Spanje en Engeland af te schrikken én ontdekt een aantal verrassende dingen over dit land. Zoals een surfgemeenschap, geweldig glutenvrij brood en een levendige internationale kunstgemeenschap. Ze neemt deel aan een Voodoo-ceremonie en leert wat het betekent om een dakloos kind te zijn in de straten van Port au Prince.

Voodoo is overal (Elja Looijestijn VPRO 22 augustus 2017):
Wie goed luistert, herkent voodoomuziek overal. Leendert van der Valk wilde er meer over weten en reisde via de Verenigde Staten en Haïti naar Afrika.
Gelukkig lijkt er dankzij moderne artiesten meer ruimte voor voodoo te komen, zegt Van der Valk. ‘Beyoncé verwijst bijvoorbeeld veel naar voodoo op haar album
Lemonade en in haar beroemde zwangerschapsfoto’s beeldt ze yorubagodin Oshun uit. Dit laat zien dat voodoo ondanks die onderdrukking altijd in de popcultuur en in de zwarte cultuur is blijven leven. ¬Volgens mij komt er nu eindelijk een generatie artiesten die zegt: Amerika kan ons dat christendom wel opleggen, maar voor ons zijn de Afrikaanse wortels heel belangrijk. Daar hoort ook religie bij en daar is jarenlang een verkeerd verhaal over verteld. Ik vind het mooi dat dit verhaal tegenwoordig wat eerlijker verteld wordt.’

Welkom in de onderwereld (Gustaaf Peek De Groene Amsterdammer 5 oktober 2007):
De fotomanifestatie Noorderlicht heeft dit jaar besloten de excessen van de wereld toe te schrijven aan het immer actuele geloof.
Met
religieus conflict wordt zelden een verhit debat over ziel en geest bedoeld, maar met zijn selecties lijkt curator Wim Melis opvallend gevoelig voor de sensationele uitwassen van het geloof. Ontblote en extatische zwarte Afrikanen, voodoo op Haïti, zelfkastijding in Pakistan: het zijn voorspelbare series, die door hun eenzijdige nadruk op primitieve rituelen bovendien neigen naar een reactionair exotisme. En het gaat maar door: vogelvrije Bihari, ontvoerde kindsoldaten in Oeganda, vervolgde ‘heksenkinderen’ in de Democratische Republiek Congo. Andrew Testa is een van de weinigen die fotografisch de gruwel weet te overstijgen met een aangrijpende en onthullende serie van verminkte vrouwen uit Bangladesh. De slachtoffers zijn overgoten met zuur, een meer en meer terloopse praktijk. De stemmig belichte en verstilde portretten tonen hun gehavende lichamen.
Tegenover alle exotische uitingen van het geloof staan de foto’s die de religieuze beleving van de westerse mens moeten illustreren. Susana Raab toont met een nuchtere serie getiteld
The Holyland Experience dat Disney al lang niet meer het alleenrecht heeft op themaparken voor het hele gezin. Geloof als event; het is de meest gespotte blanke trend op Act of Faith. Van foto’s van re-enactments van religieuze parabels tot If God Is a DJ over massa’s jongeren die paus Benedictus XVI opwachten in Keulen.

Zij is een Nigeriaanse vodún-priesteres?
Zij bevrijdt vrouwen die misschien wel een ton voor een pooier verdienen. Het is niet ongevaarlijk wat ze doet. Zij raadde mij een standaardwerk over vodún aan. En wees me op een artikel op "De Correspondent'' van Maite Vermeulen, die heeft uitgezocht dat 90 procent van de verhandelde vrouwen uit Nigeria zo’n eed heeft afgelegd. Die cijfers noem ik niet in mijn boek, daar is een roman niet voor.’
U bent katholiek. Kun je het negatieve van zo’n vloek vergelijken met de duivel in het christendom?
Dat leeft nu, althans in het katholicisme, niet meer. Het kwaad wordt niet ontkend, maar al decennia ligt de nadruk op
verzoening en vergeving, op genade en dankbaarheid. Juist op: wees niet bang.

‘Of er vijandigheid is? Dat ga ik niet ontkennen’ (Wilco Dekker en Gijs Herderscheê interviewen Ingrid Thijssen Volkskrant 15 maart 2021 p. 16-17):
‘Ik maak me zorgen over de
reputatie van het bedrijfsleven.’ Ingrid Thijssen, sinds Prinsjesdag voorzitter van de werkgeverslobby VNO-NCW, wil dat het bedrijfsleven de koers drastisch verlegt: niet langer alleen de focus op economische groei. ‘We moeten een veel grotere maatschappelijke verantwoordelijkheid nemen.’ Er doen 37 partijen mee aan de verkiezingen. Hoe houd je daar als werkgeverslobby nog contact mee?
‘Ik maak me inderdaad zorgen over de grote versnippering. Nederland staat voor enorm grote vraagstukken. De klimaatproblematiek en de energietransitie, de arbeidsmarkt, het herstel uit de crisis. Om te regeren zijn er waarschijnlijk veel partijen nodig. En hoe meer partijen, hoe meer ingewikkelde compromissen. Dat kan niet meer.
Er moeten nu echt besluiten worden genomen, grote vraagstukken vragen om grote keuzen. Zie de stikstofproblematiek. Dat is een briljant voorbeeld van een groot vraagstuk waaraan niets is gebeurd, omdat de vier coalitiepartijen er niet uitkwamen. Het is extreem belangrijk dat er in de formatie wel knopen worden doorgehakt, want Nederland zit op slot. Iedereen moet bereid zijn over zijn schaduw heen te springen. Echte keuzes op de relevante dossiers, in plaats van compromissen.’

Made in amsterdam (Walter van der Kooi De Groene Amsterdammer 11 maart 2021 p. 114):
Als eindelijk iemand anders ook thuis blijkt wordt hem gevraagd even buiten te komen. ‘Ja hoor’, en de bellende man zegt tegen Frans Bromet, die hem filmt:
‘Zie je, het lukt.’ Frans: ‘De aanhouder wint.’
Een jongen verschijnt en krijgt uitgelegd dat hier een natuurkundig laboratorium zat, waar de ultracentrifuge is ontwikkeld. ‘Maar hier werkte een Pakistaanse spion en die heeft alle kennis meegenomen, waarmee een atoombom is gemaakt.’ De man kan het weten want hij werkte daar ook, ontdekte de spionage, meldde die en werd
gesommeerd erover te zwijgen. Dat weigerde hij en nu hoopt hij dat de bewoners hem willen steunen in zijn klokkenluidersrol. Wereldvreemd is Frits Veerman, de man die Abdul Khan ontmaskerde en als dank door VMF Stork, dat samenwerkte met Urenco, ontslagen en door de BVD geïntimideerd werd, ook wel. Maar tegelijk is hij de vleesgeworden integriteit en van een onvoorstelbare volharding in het eisen van eer- en rechtsherstel. Het is een klassieke Bromet die zich vastbijt in een vastbijter – een ongewone maar o zo gewone ‘kleine man’ die bedrijfsleven en overheid niet wil laten wegkomen met grote fouten en/of bewuste onrechtmatigheden; noch met hem aangedaan onrecht. De kijkersconclusie kan alleen maar zijn dat hij niet alleen steun verdient van die bewoners op de Oostelijke Eilanden, maar van iedereen. Wat het extra bitter maakt dat het niet langer ‘verdient’ maar ‘verdiende’ is, want onverwacht overleed Veerman twee weken geleden. Kort nadat hij door het (overigens slecht functionerende) ‘Huis van de klokkenluiders’ in het gelijk was gesteld. Waarna vergoeding voor geleden onrecht de volgende stap zou zijn. ‘De aanhouder wint.’

Stroomgeld (Frank Kalshoven Volkskrant 29 februari 2020 p. 16):
Ik pakte er, als voorbeeld, het jaarverslag van Alliander even bij. De baas aldaar heet Ingrid Thijssen en ze volgt Hans de Boer binnenkort op als voorzitter van werkgeversclub VNO-NCW, werd deze week bekend. Omzet in 2019: 2 miljard euro. Resultaat voor winstbelasting: 328 miljoen euro. Nettowinst: 253 miljoen euro. Dividend voor de aandeelhouders: 113,6 miljoen euro.
Aan deze getallen zijn twee zaken opmerkelijk. De hoogte van de winst, én de hoogte van de dividenduitkering.
Consumenten betalen bij Alliander dus niet extra om een bijdrage te leveren aan de vergroening van Nederland; nee, ze betalen teveel om de provincie- en gemeentekassen te spekken.
Kan iemand bij de toezichthouder ACM een wekker laten afgaan?

Werkgeverslobby krijgt een groener hart (Gijs Herderscheê Volkskrant 27 februari 2020 p. 10-11):
Op welke punten kan Ingrid Thijssen het verschil maken, na de zes roerige jaren onder haar voorganger Hans de Boer?
Dat ze geen man is, kan helpen, suggereerde ze zelf in een interview in NRC Handelsblad: 'Laatst werd me op een congres de vraag gesteld:
wat is nou het verschil tussen mannen en vrouwen? Ik zei: mannen verkondigen meningen, vrouwen stellen vragen. Met vragen stellen breng je een discussie verder, en daarmee worden beslissingen ook beter.'

Schoorvoetend scheidsrechter (Laurens Verhagen Volkskrant 13 maart 2021 Boeken & Wetenschap p. 4-6):
Daar was, met een waarschuwing bij een tweet van Thierry Baudet (zoals Trump die zo vaak kreeg), dan de eerste ingreep van Twitter bij een Nederlandse politicus.
Hoe gaan de sociale media om met desinformatie rond de verkiezingen? Vijf conclusies.

Vakbond FNV roept op tot hard politiek ingrijpen (Annika Heerekop 14 maart 2021):
Flexwerkers lopen jaarlijks miljarden aan inkomen en premies mis.
In de periode 2010 - 2019 is dit opgelopen tot 42,5 miljard euro, waarvan ruim 8,8 miljard aan werkgeverspremies voor sociale zekerheid en pensioenen. Hierdoor liep de overheid meer dan 12 miljard euro aan loonbelastingen mis.

Jezuïet die de dialoog met moslims zocht (Peter de Waard Volkskrant 2 juni 2016 p. 20):
Het eeuwige leven: Pater jonkheer dr. Christiaan van Nispen tot Sevenaer (1938-2016)
De Koran roept op tot verantwoordelijkheid, concludeerde pater Christiaan na jarenlange studie. In Caïro sloot hij vriendschap met moslims.
Begrip voor het verzet van de palestijnen
In 1998 interviewde schrijfster Vonne van der Meer hem in de Volkskrant. De titel jonkheer had hij allang opgegeven. 'Aboena Christiaan, zoals hij in Egypte wordt genoemd, heeft aan de binnenkant van zijn rechterpols een tatoeage van een kruis. Alle kopten, al dan niet orthodox, hebben zo'n tatoeage', stelde ze met enige verbazing vast.
Pater Christiaan was toen al een Egyptische Brabander in Caïro. Eens werd hij daar geïnterviewd op de televisie. Uiteraard in het Arabisch. Hij kreeg netelige vragen voorgelegd of de katholieke kerk evenals de islam niet zou moeten vinden dat de Palestijnse zelfmoordaanvallers tegen Israël heilige martelaren zijn.
In zijn antwoord, doorspekt met citaten van Arabische filosofen en theologen, zei hij dat moorden niet toelaatbaar is, maar dat men begrip moet hebben voor het verzet van de Palestijnen.
In 1955 trad Christiaan in bij de paters jezuïeten. Na een studie wijsbegeerte vertrok hij in 1960 naar Beiroet om Arabisch te leren. Zijn eerste docent zei hem: 'Er zijn mensen die een taal leren om anderen te kunnen vertellen wat ze te vertellen hebben, maar je kunt ook een taal leren om van de taal te ontvangen.' De eerste twee jaar waren bepalend. Hij volgde colleges Arabische literatuur en las over de kruistochten, maar dan bezien door Arabische ogen.

Ambtenaren besturen ambtenaren, gecontroleerd door ambtenaren (Martin Sommer Volkskrant 13 maart 2021 Opinie . 23):
We hebben natuurlijk in Nederland het beroemde middenveld als tegenhanger, met het even beroemde maatschappelijke draagvlak. Helaas. Het middenveld, van ziekenhuizen tot scholen, wordt gefinancierd door de overheid. En de
fameuze koepels worden geleid door voormalige politici annex ambtenaren met goede contacten rondom de Hofvijver. Mijn favoriet is Doekle Terpstra, van de warmtepompen. Deze week zag ik dat hij ook een deftige zorgcommissie leidt. Terpstra belichaamt het mirakel van de Nederlandse bestuurder: heeft overal verstand van en is nauw verknoopt met de staat.

Het begrip vrijheid is gekaapt door de elite’ (Bas Mesters interviewt Annelien De Dijn Volkskrant 13 maart 2021 Opinie p. 24-27):
Na tien jaar onderzoek naar de geschiedenis van denken over vrijheid trekt historicus Annelien De Dijn een opvallende conclusie: we hebben ons
idee van vrijheid te danken aan vijanden van de democratie.
Politiek filosoof Pierre Rosanvallon zegt: ‘
Democratie is geen gegeven, maar een proces dat altijd in beweging is.’ Is dat met vrijheid ook zo?
Wat nu ontbreekt, is een besef dat voor 18de-eeuwse democraten als een paal boven water stond: dat een staat alleen maar kan floreren met deugdzame burgers. En daarmee bedoelen zij geen slaafse of volgzame burgers die naar de kerk gaan. Maar burgers die zich willen inzetten voor het geheel en die gemeenschapsgevoel hebben. Die begrijpen dat je niet altijd je eigen belang kunt nastreven.

Hoe nu verder?: Politiek denker Pierre Rosanvallon ‘Zoek naar de onzichtbaren’ (Bas Mesters De Groene Amsterdammer 14 november 2019 p. 18-21):
De sociale ongelijkheid neemt toe en burgers herkennen zich niet meer in de politiek. Het antwoord van de Franse historicus Pierre Rosanvallon hierop? ‘Vertrouwen komt, als je de sociale kennis vergroot.’
Heel vaak hebben mensen een negatief oordeel over immigranten, maar als het over hun buurman gaat zeggen ze: “Ik ken hem, dat is anders.”
We moeten daarom een politiek uitstippelen gericht op het vergroten van de gemeenschappelijke kennis van de samenleving. Dat heeft ook alles te maken met vertrouwen creëren. Als je niks van iemand weet, kun je hem niet vertrouwen. Vertrouwen komt als je informatie hebt van de anderen. Dus om het vertrouwen in de samenleving te vergroten, moet je de sociale kennis vergroten. Dat is een zeer belangrijk element van een sociaal contract. Daar ligt een grote taak voor de politiek, het onderwijs en de pers. We moeten geconcentreerd blijven zoeken naar kennis, verhalen en de goede wil van de ander.’

Pierre Rosanvallon (Peter Giesen Volkskrant 17 november 2012):
'Wantrouwen is goed', zegt Pierre Rosanvallon. De coalitie van VVD en PvdA verloor deze week 23 zetels in de peilingen. De Franse president Hollande duikelde meteen na zijn aantreden in populariteit. In westerse landen is het wantrouwen tegen politieke leiders groter dan ooit, maar toch gaat het goed met de democratie, vindt de Franse historicus en politiek filosoof. 'Wantrouwen dwingt politici om beter te presteren.'
'Je hebt professionele politici nodig die zichtbaar maken wat in de samenleving leeft en daar een coherent verhaal over vertellen, een visie op lange termijn. Dat is ook een probleem van hedendaagse politici: ze vertellen geen verhaal meer.'

Nederland nog steeds tax-walhalla (Irene de Zwaan Volkskrant 10 maart 2021 p. 23):
Nederland is wereldwijd nog altijd een van de
belangrijkste knooppunten op het gebied van belastingontwijking. Dit concludeert de internationale ngo Tax Justice Network op basis van haar tweejaarlijkse ranglijst.
Alleen de Britse Maagdeneilanden, de Kaaimaneilanden en Bermuda spelen volgens de organisatie een grotere rol in
belastingontwijking dan Nederland. In 2019, toen de index voor het eerst werd uitgebracht, stond Nederland ook al op de vierde plaats.
Onlangs bleek dat Google in acht jaar tijd 128 miljard euro via een Nederlandse dochteronderneming naar belastingparadijs Bermuda heeft gesluisd. Het techbedrijf betaalde daarover in Nederland zo'n 25 miljoen euro belasting. Ook de vier grootste tabaksfabrikanten ter wereld sluizen jaarlijks voor 7,5 miljard via Nederland door naar Bermuda om belasting te ontwijken, bracht journalistencollectief
The Investigative Desk vorig jaar aan het licht.

Pas op als politici in naam van ‘jongere generaties’ gaan praten (Koen Haegens Volkskrant 10 maart 2021 p. 20):
CDA-lijsttrekker Wopke Hoekstra haakte daar gretig bij aan met een sneer naar
‘beste Lilianne en linkse vrienden’. Na de staatsschuld vorig jaar met 42 miljard euro te hebben laten stijgen, spreekt de demissionaire minister van Financiën nu waarschuwende woorden: ‘We mogen de rekening niet doorschuiven naar de volgende generatie. En daar loopt het mis als ik naar jullie plannen kijk.
Minstens zo belangrijk is dat de jongeren zelf niks lijken te hebben aan de luidkeels beleden steun voor hun zaak. Er is inmiddels een nieuw pensioenstelsel. Daarin mogen ze tot ver na hun
zeventigste doorwerken voor een extreem onzeker pensioen. Weinig mensen – ongeacht geboortejaar – die dit een overwinning zullen noemen.

Essay Wat komt er na de partijdemocratie?
Zwermen zonder korf (Anton Jäger De Groene Amsterdammer 11 maart 2021 p. 88-91):
De partijdemocratie in Europa lijkt ten dode opgeschreven. Ook in Nederland zien we versnippering: het aantal partijen dat deelneemt aan de verkiezingen is ongekend. Kan deze liquide democratie de uitdagingen van de 21ste eeuw aan?
Ondertussen zet het
nulsomdenken ook het migratiedebat onder hoogspanning. In een economie die weigert te groeien, is iedere immigrant die erbij komt een mogelijke last op de staatsschuld. Ze zijn ook concurrenten op de huur- en arbeidsmarkt. Dergelijke druk roept eisen tot interventie op vanwege een ‘inheemse’ arbeidersklasse, die zich ook op het vlak van het opleidingsniveau benadeeld voelt en het moet afleggen tegen de groeiende ‘diplomademocratie’.
Wilders’
nulsompolitiek en zijn afkeer van de partijdemocratie gaan dus hand in hand. Daarmee worden de autoritaire mogelijkheden van die nieuwe liquide democratie ook steeds duidelijker, en de verschillen met het historische fascisme. Dat fascisme was zelf een product van de massapolitiek, vooral toen Europese elites na de Eerste Wereldoorlog verplicht werden het stemrecht uit te breiden. Dat stemrecht kwam vooral een robuuste socialistische beweging ten goede, die zijn kaderleden nu parlementen in kon sturen. Als respons begonnen conservatieve elites zelf partijen en massabewegingen uit te bouwen, die de elite konden democratiseren alsook de democratie een elitair kantje bezorgen.

Is de publieke zaak nog in goede handen?
‘We moeten dingen simpeler willen houden’ (Rutger van der Hoeven De Groene Amsterdammer 11 maart 2021 p. 50-55):
De
coronacrisis en de toeslagenaffaire lijken iets in gang te zetten wat ontbrak na alle ambtelijke schandalen in de afgelopen twintig jaar: het besef dat Nederland een probleem heeft met zijn overheid.
Rutte sprak over
zichzelf, maar wie de Nederlandse overheid en politiek volgt, kan de woorden ook lezen als allegorie voor de houding van de Nederlandse politieke en ambtelijke top tegenover de eigen missers. Of misschien wel voor heel Nederland: er gaat ook veel goed. Laten we zo doorgaan.
Ook Bussemaker gelooft dat het
rouleren van posten te ver is doorgeschoten. ‘Topambtenaren, lagere ambtenaren, Kamerleden, iedereen doet het’, zegt ze. ‘Het gaat uit van het idee dat besturen een managerial art is, dat je op elke plek kunt doen. Ik geloof daar niet in. Officieel moeten topambtenaren na zeven jaar van plek wisselen, maar hoe het gaat, is dat zij na vier jaar al gaan rondkijken. Ook lagere ambtenaren moeten vaak wisselen als ze carrière willen maken. Ik vind het een vorm van kennisverkwisting.’
Ze pleit voor een
. ‘De kern is dat de overheid anders moet gaan functioneren. Het lijkt nu vaak of burgers er zijn voor de overheid, in plaats van andersom. We moeten terug naar de kern van de verzorgingsstaat. De vraag die ambtenaren zichzelf regelmatig moeten stellen is niet: doen we het goed, maar: doen we het goede? Helaas is het lerend vermogen van onze overheid te laag.’

Onderzoek Twintig jaar klimaatpolitiek
Geen tijd meer voor gemiste kansen (Diederik Baazil, Sal Hagen en Jaap Tielbeke De Groene Amsterdammer van deze week 11 maart 2021 p. 44-49):
Klimaatverandering vergt politiek ingrijpen, wisten we decennia terug al. Maar in het Haagse krachtenveld raakt de ‘grootste opgave van deze tijd’ snel op de achtergrond, leert een reconstructie van het parlementaire klimaatdebat.

Economie McKinsey (Ewald Engelen De Groene Amsterdammer 9 maart 2021 p. 9):
Hoe
wereldvreemd moet je zijn om midden in de diepste economische crisis van deze eeuw te pleiten voor halvering van de maximale WW-duur? Terwijl volgens het CPB dit jaar de werkloosheid oploopt tot 6,1 procent en veel zzp’ers en zelfstandigen zich aan hun vingernagels boven water proberen te houden, bestaat de voorman van het naar eigen zeggen christelijke CDA het om deze crisistijd als hét moment te kiezen voor het aankondigen van een maatregel waar de gemiddelde neoliberaal alleen maar van kan dromen: een WW van maar één jaar.
Het zou de moeite waard zijn eens uit te zoeken
hoeveel belastinggeld in de met zijde gevoerde zakken van McKinsey-partners is verdwenen. En hoeveel van de grote bestuurlijke debacles van de laatste decennia op het conto van McKinsey kunnen worden geschreven.

Biden heeft er nauwelijks 50 dagen opzitten en zijn presidentschap is nu al een succes (Heleen Mees Volkskrant 10 maart 2021 p. 29):
Toch is een red%aantal economen
uitgesproken kritisch over het stimuleringspakket van Biden. Harvard-econoom Larry Summers, die kabinetsposities bekleedde onder zowel president Clinton als Obama, waarschuwde vorige maand dat het grootste stimuleringspakket sinds de Tweede Wereldoorlog tot inflatie kan leiden en de Amerikaanse dollar en de financiële stabiliteit kan bedreigen. Volgens Summers kan een deel van het geld beter worden aangewend voor de grote infrastructuur- en klimaatprojecten die Biden ook in het vooruitzicht heeft gesteld.
Maar Westerse economieën hebben decennialang niet of nauwelijks inflatie gekend, met uitzondering van de jaren na China’s toetreding tot de Wereldhandelsorganisatie, toen de grondstoffenprijzen, met name olie, hard stegen. Voor aanhoudende inflatie heb je loonstijgingen nodig en die zijn er de afgelopen decennia niet geweest. Sinds de neoliberale revolutie die de Amerikaanse president Reagan en de Britse premier Thatcher begin jaren tachtig ontketenden heeft de doorsnee-Amerikaan zijn loon niet of nauwelijks zien stijgen.

Vluchtelingen die voor het eerst vrij stemmen:Wat als ze ontdekken dat ik niet op Rutte stem?’ (Anneke stoffelen en Irene de zwaan Volkskrant 10 maart 2021 p. 18-19):
Vluchtelingen die in de migratiepiek rond 2015 arriveerden, mogen nu voor het eerst in Nederland stemmen. Het zijn vaak hun eerste vrije verkiezingen. Sumer Chaban, lijstduwer voor D66, maakt de nieuwkomers wegwijs.
'Mensen zijn apetrots dat ze dit recht hebben.'

Snoeihard waar het nodig is (Bert Lanting Volkskrant 6 maart 2021 Boeken p. 8-9):
De autobiografie van vicepresident Kamala Harris laat zich lezen als een aanklacht tegen de misstanden die zij om zich heen ziet. Haar biograaf Dan Morain schetst een rijker geschakeerd beeld in Kamala’s pad .
Maar al trad ze soms hard op, ze aarzelde ook niet haar nek uit te steken met de belofte dat ze nooit de doodstraf zou eisen.
Net als andere politici hield ze zich bij
controversiële onderwerpen soms zorgvuldig op de vlakte, als het niet strikt noodzakelijk was haar mond open te trekken. En op beslissende momenten kan ze snoeihard zijn. Zo lanceerde ze tijdens een verkiezingsdebat onverwacht een aanval op Biden, omdat hij er ooit tegen was om kinderen uit achterstandswijken per bus naar witte scholen te vervoeren, ter bevordering van integratie. ‘Ik was zo’n meisje’, hield ze Biden voor. Die was uit het veld geslagen. Hij had Harris geholpen bij haar campagne voor de Senaat, en was Harris niet bevriend met zijn inmiddels overleden zoon Beau?

Ik kijk uit naar de volgende generatie (Hans Bouwman Volkskrant 6 maart 2021 Boeken p. 10-11, Interview-1, Interview-2):
Hoe schrijft de schrijver? Nobelprijswinnaar Kazuo Ishiguro vindt het moeilijker dan ooit om de veranderende wereld te begrijpen. Des te meer reden om erover te schrijven. Zoals in zijn nieuwe roman Klara en de Zon
, met een intelligente robot als hoofdpersoon.
Ik geloof nog steeds dat het waardevol is om
gevoelens over te brengen, maar ik vind het moeilijker geworden om het bestaan van literatuur op die manier te rechtvaardigen.
‘Ik heb hier nog geen antwoord op. Het is gewoon een van de vragen die bij me opkwamen tijdens de lockdown waarin ik, net als iedereen, maandenlang heb verkeerd. Ik denk dat het een goed idee is dat wij – iedereen in de vrije wereld die zich bezighoudt met
kunst en cultuur – vraagtekens zetten bij onze aannamen, onze uitgangspunten. Hebben die iets te maken met de situatie in de VS, waar mensen krankzinnige dingen geloven omdat hun gevoel ze dat ingeeft? Dat is de vraag die ik graag aan iedereen wil voorleggen.’

Zo voortreffelijk werd China nog nooit bestuurd (Olaf Tempelman Volkskrant 6 maart 2021 Boeken p. 14-15):
Een nuttige geschiedschrijving en een prikkelend pamflet buigen zich over de terugkeer van China als wereldmacht, en komen daarbij tot uiteenlopende conclusies over de status van de eenpartijstaat.
De Singaporese filosoof, China-kenner en oud-diplomaat Kishore Mahbubani stelt in zijn nieuwe boek Heeft China al gewonnen? dat het Rijk van het Midden in 1840 nog iets parten speelde:
‘een krachtig antimilitair dna’. Als China ook maar een beetje militair georiënteerd was geweest, was het aan het veroveren geslagen, in plaats van te worden veroverd.
Bij Kishore Mahbubani is de Partij sinds de dood van Mao verantwoordelijk voor het beste bestuur uit de Chinese geschiedenis. De huidige CCP, weet hij, levert ‘een van de intelligentste regeringen ter wereld’, die CCP heeft minder met Mao te maken dan met ‘’s werelds oudste ononderbroken beschaving’.
De kampen in de provincie Xinjiang noemt hij niet, wel stelt hij meerdere malen dat het huidige China ‘geen enge Goelag-staat’ is à la de oude Sovjet-Unie. Dat blijft zoiets als stellen dat een vogel die kwaakt, waggelt en zwemvliezen heeft geen eend is.

Orthodox christelijk en radicaal-rechts delen eenzelfde verlieservaring’ (Haro Kraak interviewt Sander Rietveld Volkskrant 6 maart 2021 Opinie p. 24-27):
Wat maakt orthodoxe christenen vatbaar voor radicale en populistische denkbeelden? Sander Rietveld, calvinistisch opgevoed, deed onderzoek naar de financiering van politici als Trump en Baudet. Hij schreef een boek over de
cultuuroorlog die sinds de jaren zeventig vanuit christelijk Amerika naar Nederland is overgewaaid.
Rietveld beschrijft in zijn boek hoe geld van een aantal conservatieve christelijke miljardairs uit Amerika, onder meer met
Nederlandse wortels, wordt ingezet in Europa om de cultuuroorlog aan te zwengelen. In het afgelopen decennium zou vanuit die hoek minstens 90 miljoen euro zijn uitgegeven om de boodschap aan deze kant van de oceaan te verspreiden.

Wie andere feiten wil zien moet een andere bril opzetten (Martin Sommer Volkskrant 6 maart 2021 Opinie p. 23):
Het CPB was zo voorzichtig om als bijsluiter te waarschuwen dat de doorrekening vooral bedoeld is om partijprogramma’s te vergelijken, dus niet om er goede sier mee te maken op tv. Toch vond ik Omtzigts parabel al op pagina 7 terug. De VVD krijgt van het Planbureau als enige partij een pluim omdat ze werkgelegenheid schept. Dat betekent niet dat er echte banen bijkomen. In het VVD-programma groeit de inkomensongelijkheid, waardoor meer mensen de arbeidsmarkt worden opgejaagd. Meer werkzoekenden betekent in de optiek van het CPB meer werkgelegenheid, maar ze leveren geen tastbare baan extra op.

Is boerenkoolkoninkrijk een westers equivalent van een bananenrepubliek? (Peter de Waard Volkskrant 5 maart 2021 p. 23):
En het CPB meldde deze week dat de
miljardenrekening van de pandemie op het bordje komt van de volgende generatie. Nederland staat niet alleen. In omringende landen - Duitsland met Wirecard en het cum-ex schandaal en Frankrijk met Sarkozy - zouden een vrije val moeten maken op de ranglijst.
De
moraal en de ethiek lijken inmiddels zo ver weg dat bijna buitenlandse waarnemers zouden moeten worden gevraagd om 17 maart toezicht te houden op een eerlijk verloop van de verkiezingen.

Dit zijn de betere revoluties. Minder vee, meer bos. Minder koeien, meer bloemen (Asha ten Broeke Volkskrant 5 maart 2021 p. 29):
Milieudefensie kwam, attent, met een rapport. Onze natuur staat er slecht voor en onze CO2-uitstoot daalt te traag. De energievoorziening bestaat nog steeds voor zo’n 90 procent uit kolen, aardgas en aardolie – net als tien jaar geleden.
Slechts 3 procent van de belastingen wordt gehaald bij vervuilers – net als tien jaar geleden.
Dit jaar staan er twee grote conventies gepland: over biodiversiteit in Kunming en een klimaattop in Glasgow. Daar moet het roer om, van het Grote Plunderen naar het Grote Herstel. Niet alleen moeten we nu écht-echt onze CO2-uitstoot fors terugdringen en bestaande natuur beschermen, maar, zo schrijft Graham Lawton in de New Scientist, we moeten verder gaan en op grote schaal natuur maken.

De echte strijd om de kiezer heeft jaren terug al plaatsgevonden (Koen Haegens Volkskrant 25 februari 2021 p. 15):
De hoofdprijs is de arbeidsmarkt. In Nederland behoort inmiddels een op de drie werkenden tot de flexibele schil. Dat is goedkoop en makkelijk voor werkgevers. Maar voor sommige politici speelde er ook een groter ideaal. Een mensbeeld, door de Franse filosoof Michel Foucault al in 1979 omschreven als ‘de ondernemer van zichzelf, die zelf zijn eigen kapitaal is, zijn eigen producent, zijn eigen bron van inkomsten’.
Deze
electorale bevolkingspolitiek stuit nu op haar grenzen. Te veel zzp’ers voelen zich helemaal geen vrije ondernemers. Te veel woningbezitters merkten tijdens de kredietcrisis dat ze gewoon huren – maar dan van de bank. Een nieuw kabinet zal de problemen op de werkvloer en de woonsector moeten aanpakken. Het maakt meteen ook duidelijk waarom dat zo ontzettend moeizaam verloopt: welke politicus gaat nou zijn eigen achterban inkrimpen?

Bhutan: Insider Travel Guide
Bhutan is now trying to measure progress not by the popular idea of Gross Domestic Product but by through Gross National Happiness.

Bhutan (TED februari 2016):
Dit land is niet alleen koolstofneutraal, het is koolstofnegatief
Diep in de Himalaya, op de grens tussen China en India, ligt het Koninkrijk Bhutan, dat heeft toegezegd voor altijd koolstofneutraal te blijven. In deze verhelderende talk, legt Bhutan's eerste minister Tshering Tobgay uit hoe zijn land geluk boven economische groei stelt en een voorbeeld voor de wereld is waar het natuurbehoud aangaat.

BBP, weg er mee (Ariejan Korteweg Volkskrant 22 oktober 2015 p. 21):
Hoe een parlementaire commissie vrije tijd, geluk en veiligheid wil meten.
Al decennia staan er vraagtekens achter het Bruto Binnenlands Product (BBP) als alleenzaligmakend instrument om te bepalen hoe we er voor staan. Dat BBP doet alsof welvaart hetzelfde is als centen tellen. Robert Kennedy zei het al in 1968: het BBP meet de productie van napalm en sigarettenreclame. Maar het meet niet de gezondheid van onze kinderen of de kwaliteit van onze poëzie. Niet onze wijsheid, onze kennis en ons mededogen. Koning Wangchuk van Bhutan voerde in 1972 Bruto Nationaal Geluk in als belangrijkste indicator voor de stand van het land.
Vaak zijn het rechtse regeringsleiders die dergelijk onderzoek in gang zetten. David Cameron toonde zich ontvankelijk, in Frankrijk zette Nicolas Sarkozy in 2009 de Nobelprijswinnaars Amartya Sen en Joseph Stiglitz aan het werk, samen met de Franse econoom Jean-Paul Fitoussi - wetenschappers van linkse snit.
Toen ik Fitoussi indertijd vroeg waarom rechts zijn inzichten bij links haalt, had hij een bondig antwoord. 'De simpele feiten geven rechts ongelijk en links gelijk. Dit is niet het moment om te adviseren de markt zijn gang te laten gaan.'
Het lijvige rapport van Fitoussi c.s werd welwillend onthaald bij de OESO, de EU en op de G20 van Pittsburgh, maar belandde daarna in een la. Het was crisis, economen en regeringsleiders hadden andere dingen aan hun hoofd.
Elke schijn dat deze commissie het gelijk van Jesse Klaver en diens economisme gaat aantonen, moet worden vermeden. Daarom is Groen Linkser Grashoff uiterst behoedzaam als hij over 'zijn' commissie spreekt. 'Ik zie geen waterscheiding links-rechts. We moeten af van een technocratische benadering, dat wordt breed gedeeld.

De toekomst ligt in het verleden besloten (Zaaien en Oogsten). Wanneer je haat zaait zul je geen liefde oogsten. De evolutie van de mensheid (de gemanifesteerde werkelijkheid) op macroschaal, die op de psyche van de anonieme massa berust, creëert op aarde golfbewegingen, bijvoorbeeld Biogeochemische cyclus (Antropoceen, Geologisch tijdperk), Epigenetica, Conjunctuurgolf, Kondratiev-cyclus. Alles wat gebeurt, is altijd historisch. De geschiedschrijving (Akasha-kronieken) legt de macro evolutie vast. In elke cel van ons lichaam, en dat van andere levende wezens, bevindt zich een geweldig rijk archief. Het boek Mens tussen hemel en aarde van Willem Schulte Nordholt laat het euvel zien dat we nog steeds niet bereid zijn van de geschiedenis te leren. De geschiedenis is de vrucht van de innerlijke wereld. Maar is het wetenschappelijk bezien interessant dat door ‘trial and error’ bestuur het wiel steeds opnieuw wordt uitgevonden?
De opwaartse - en neerwaartse spiraaldynamiek brengt de eeuwige terugkeer van Friedrich Nietzsche tot uitdrukking.
Voor
Alpha en Omega, die door een punt worden gesymboliseerd, is er maar een route.
Het is mogelijk de éne werkelijkheid vanuit een nieuw gezichtspunt te belichten. Het rapport 'E i V' wil aantonen dat de kwintessens van het verhaal echter gelijk blijft. De structuur van de eeuwige wederkeer impliceert een Droste-effect. Dit proces van zelfverwijzing heet recursie (chaostheorie).
Om de
spiraalwerking te verklaren biedt, net als het boek Het spiegelende brein van Marco Iacoboni, de fractale zelfgelijkvormigheid een handvat.
Het is het
zelf-bewustzijn, het reflexieve bewustzijn dat mensen kenmerkt.
Reactie van Jules Ruis naar aanleiding van mijn vraag
Is zelfgelijkvormigheid een eigenschap die zelfbewustzijn mogelijk maakt?
Jules Ruis veronderstelt dat het ontstaan van elementen in de natuur (net zo als dat pixeltje op het scherm) door bepaalde informatie wordt aangestuurd. De opgeslagen informatie heeft naar zijn mening iets met genen, memen en zelf-bewustzijn te maken. Het samenspel van genen en memen noemt hij het speelveld van de ziel.

G. de Purucker Bron van het Occultisme Een moderne presentatie van de oude universele wijsheidgebaseerd op De Geheime Leer van H.P. Blavatsky
9 Relaties tussen de kosmische en de menselijke constitutie
Verloren zielen en het pad van de linkerhand (p. 505:):
Deze straal gaat door vele en velerlei ervaringen in de stof en bouwt door de eeuwen heen langzaam een
ego op; en mocht dit ego – dat uit zijn monadische ouder is voortgekomen en daarom de eigenschappen van die ouder bezit – het pad van de linkerhand kiezen, dan begint het naar het gebied van absolute stof en spirituele dood ‘af te dalen’, wat wil zeggen dat, als een zwarte magiër de achtste sfeer bereikt, de resterende zwakke glinstering van de monadische straal zich heeft teruggetrokken. Er blijft niets anders over dan een omhulsel van de ziel, dat uiteenvalt in zijn samenstellende atomen; en deze atomen worden met de snelheid van de bliksem in de schoot van de natuur teruggetrokken zodra de laatste flakkerende glans van de monadische straal is verdwenen. Deze monadische straal wordt in zijn monadische ouder teruggetrokken en blijft daar eonen lang in zijn nirvåña.
506: Als we het meer in het bijzonder over mensen hebben, dan zijn er twee manieren om kwaad te doen: de ene wordt veroorzaakt door gewone
karakterzwakheden; en de andere is opzettelijk, in welk geval het kwaad een pad vol rozen schijnt en de vruchten van een zelfzuchtige overwinning van groter waarde worden geacht dan wandelen met de goden. Dat is het pad van de broeders van de schaduw. De richting die we door onze keuze en wil aan onze handelingen geven, bepaalt of we een zwarte of een witte magiër zullen worden. Het doet er niet toe welke graad van vooruitgang we hebben bereikt: als onze richting naar ‘links’ is, behoren we tot de duistere krachten; en als de keuze naar ‘rechts’ is, behoren we tot de krachten van de zon. De scheidslijn is deze: als we leven en werken voor onszelf, bevinden we ons op het pad van de linkerhand; wanneer we onpersoonlijk voor allen werken, zijn we op het pad van de rechterhand.

De grote ketterij van afgescheidenheid (G. de Purucker Levensvragen - in het licht van de esoterische wijsheid
Dit gevoel van afgescheidenheid is de oorzaak en de wortel van alle kwaad. Het kweekt de eigenliefde aan: ik wil dit, ik ben dat, het is van mij. En dit gevoel van persoonlijke afgescheidenheid, de waan dat men geheel afgescheiden is, geheel verschilt van alle anderen, verhindert een mens de innerlijke god te worden. Want door die innerlijke god te worden, worden we bewust één met het heelal waarvan we een kind zijn, een onafscheidelijk deel; dat betekent dat we toegang hebben tot een onuitputtelijke kracht, een wijsheid die geen grenzen kent, dat we kunnen drinken uit de bronnen van inspiratie die opwellen uit het hart van het heelal. Ieder heeft zijn oorsprong in de gemeenschappelijke bron van het leven, de intelligentie en de substantie van de kosmos.
Zelfzucht is beperkend; ze ligt ten grondslag aan alle degeneratie, aan alle morele verval, aan alle mentale en lichamelijke zwakte; ze verlamt; ze stelt grenzen en laat geen ruimte voor uitbreiding en groei. Zelfzucht is de wortel van alle kwaad en dus ook van mentale zwakheid, van een gebrek aan aanleg en kracht, van een gemis aan oordeel en onderscheidingsvermogen, van het ontbreken van een meevoelend hart. Zelfzucht is daarom de vruchtbare oorzaak van alle tegenslagen en leed. Alles wat de natuurlijke vermogens van de menselijke constitutie verzwakt, vloeit voort uit zelfzucht. Ze is de oorzaak van betreurenswaardige en schadelijke opvattingen, die tot de beperkte aard van uw eigen kleine denkwereld behoren. U bent dan een gevangene, gevangen in uw eigen zelfzucht en daardoor vreselijk belemmerd in de edelste strijd van het leven. Zelfzucht maakt u tot een gevangene – en uw gevangenis is uw lagere zelf.
Wat een gevoel van vrijheid, van waarlijk mens-zijn, ervaart iemand die de gevangenis van het lagere zelf verlaat en zijn eenheid met het Al voelt; want in de mystieke verborgenheden van uw eigen meest innerlijke wezen bent u werkelijk dat Al.
Zelfzucht en onwetendheid zijn de oorzaak van onenigheid en ruzie onder de mensen; want wie uit is op eigen voordeel, maakt gebruik van de natuurkrachten voor persoonlijke en zelfzuchtige doeleinden – soms met opzet, soms halfbewust. We doen dit met onze vrije wil, die niettemin zelf een goddelijke kracht of eigenschap is.
We hebben een wil en die wil is vrij. We zijn een deel van de krachten van het heelal, want we zijn daarvan niet te scheiden. Soms gebruiken we onze wil goed en soms verkeerd; wanneer we hem goed gebruiken, zien we wonderbaarlijke mysteriën in het hart en het gelaat van onze medemensen en herkennen we de grootsheid in hun diepste wezen; want er is ook grootsheid in ons, en grootsheid herkent altijd grootsheid.

William Quan Judge Oceaan van theosofie
Hoofdstuk 11 Karma (p. 104):
Toegepast op het morele leven van de mens is het de wet van ethische oorzakelijkheid, rechtvaardigheid, beloning en straf; de oorzaak van geboorte en wedergeboorte, maar evengoed het middel om te ontkomen aan incarnatie. Vanuit een ander standpunt gezien is het slechts het voortvloeien van gevolgen uit oorzaken, actie en reactie, precies het juiste gevolg voor elke gedachte en daad. Het betekent handelen en de gevolgen van handelen, want de letterlijke betekenis van het woord is handeling. Theosofie beschouwt het heelal als een intelligent geheel, daarom is elke beweging in dat heelal een handeling van dat geheel die leidt tot gevolgen, die zelf weer oorzaken worden van verdere gevolgen. De hindoes van de oudheid vatten het ruim op en zeiden dat elk wezen, tot Brahma toe, onder de heerschappij van karma valt.
Karma is een weldadige wet vol barmhartigheid, onverbiddelijk rechtvaardig, want echte barmhartigheid is geen gunst maar onpartijdige gerechtigheid.
Broeders! Het leven van ieder mens
Is een gevolg van eerder bestaan.
Vroegere deugden brengen zegen,
Lijden volgt op fouten, eens begaan. . . .
Dit is de leer van karma.
*
*Het licht van Azië, boek 8.

In Arnhem is geen discriminatie, of in elk geval geen rapport (Georgia Oost Volkskrant 24 februari 2021 p. 11):
De gemeente Arnhem discrimineerde in haar personeelsbeleid. Een rapport waarin dit werd vastgesteld, is anderhalf jaar geheim gehouden. Woensdagavond eist de gemeenteraad uitleg.
De coalitiepartijen hebben zich tot nog toe op de vlakte gehouden, maar een collegevoorstel om aanvullende interne documenten over deze kwestie
geheim te houden, werd half februari wel door de voltallige raad weggestemd.
‘Het doel was altijd om een
inclusieve gemeente te zijn’, zegt Nede. ‘Maar nu de problemen recht voor hun neus werden geschoven, besloten wethouders er niks mee te doen. Wat zegt dat dan over hun oprechtheid? Mijn vertrouwen is in ieder geval geschaad, en ik weet niet of dat nog goed komt.’

Economie Schizofreen (Ewald Engelen De Groene Amsterdammer 25 februari 2021 p. 9):
Zomaar twee internationale nieuwsberichten. Op 22 januari meldde Time Magazine dat Amsterdam als eerste stad ter wereld de
donuteconomie van Kate Raworth had omarmd. Het weekblad vroeg zich af of dat een alternatief voor het kapitalisme zou kunnen zijn. Drie weken later publiceerde de Financial Times een stuk waarin werd geconstateerd dat Amsterdam de eerste plek van Londen als mondiaal centrum van aandelenhandel had overgenomen.
Het zijn niet slechts twee haaks op elkaar staande beelden. Amsterdam als proeftuin voor
post-kapitalistische, circulaire duurzaamheidsexperimenten aan de ene kant en als knooppunt van het gefinancialiseerde hyperkapitalisme aan de andere. Ze staan namelijk voor twee diametraal verschillende kanten van diezelfde stedelijke economie die Amsterdam heet.
Overigens moet Amsterdam zich niet rijk rekenen met de beurswinst waarover de Financial Times berichtte. Ten eerste is in 2008 een grote financiële sector een giftig bezit gebleken en is het dus ongepast hierover te jubelen. Ten tweede zijn in de wereld van digitaal kapitaal dit soort ranglijstjes
betekenisloos geworden. Meer handel betekent slechts meer nulletjes en eentjes op Amsterdamse mainframes. De stad wordt er geen spat wijzer van.

Hoe Nederland liberaal-blauw kleurde
Baantjes in de polder (Kim van Keken en Lise Witteman De Groene Amsterdammer 25 februari 2021 p. 24-27):
In tien jaar tijd heeft de VVD van Mark Rutte een
onuitwisbaar stempel op de Nederlandse samenleving gedrukt. Dankzij enkele cruciale benoemingen is het de liberalen gelukt hun beleid tot in de haarvaten van de samenleving door te voeren.
Eerder dit jaar schreef De Groene Amsterdammer al over de
innige banden tussen VVD’ers en de (private) beveiligingswereld. VVD-lid (en oud-topambtenaar) Tjibbe Joustra lobbyde als voorzitter van de Nederlandse Veiligheidsbranche voor meer politietaken voor particuliere beveiligers.

Is EU-grensbewaker Frontex een oncontroleerbaar beest? (Peter Giesen Frontex Volkskrant 24 februari 2021 p. 10):
Moet Europa zich schamen voor
grenswacht Frontex, het strenge gezicht voor migranten? Het Europees Parlement buigt zich in elk geval over vermeend wangedrag.
4 Onderhoudt Frontex ondoorzichtige contacten met de wapenlobby?
Frontex is de eerste
geüniformeerde politiemacht van de Europese Unie. De Europese grenswachten mogen wapens dragen. Volgens de non-gouvernementele organisatie Corporate Europe Observatory (CEO) onderhoudt Frontex intensieve en niet-transparante contacten met de wapenlobby. ‘Dat is complete onzin. Wij geven juist wijde ruchtbaarheid aan onze contacten met vertegenwoordigers en onderzoekers van fabrikanten’, zegt de woordvoerder van Frontex.

Is dit de kant die Europa op gaat?
‘Frontex is een oncontroleerbaar beest geworden’ (Irene van der Linde De Groene Amsterdammer 11 februari 2021 p. 17--19):
Frontex, het Europese Grens- en Kustwachtagentschap, wordt steeds groter en machtiger. Maar
mensenrechten worden stelselmatig genegeerd. En democratische controle laat op zich wachten.
Het bedrijfsleven lijkt de koers van Frontex te bepalen’, zegt CEO-onderzoekster Luisa Izuzquiza. Zo is er in oktober 2018 een workshop voor Frontex-personeel over het
‘voorspellen van veranderingen in migratiestromen met behulp van open bronnen’ zoals Facebook en andere sociale media van vluchtelingen en migranten. Bedrijven als Pandora Intelligence, Airbus en CGI Nederland bieden daarvoor hun kennis en technieken aan. Het defensie- en ruimtebedrijf Airbus laat op een bijeenkomst in september 2019 zien hoe je data verzamelt via drones boven een vluchtelingenkamp of een groep vluchtelingen die op weg is naar Europa. In juli 2019 geeft een aantal wapen- en technologiebedrijven een workshop over het inzetten van een ‘autonome zwerm robots’ aan de buitengrenzen.
Aandacht voor een humaan migratiebeleid waarbij het recht op asiel serieus wordt genomen ontbreekt. Wat dat betreft lijkt de lijn van de Hongaarse president Viktor Orbán en de zijnen binnen de EU steeds meer de overhand te krijgen. Dit is het moment om het tij te keren.

Racisme in Nederland: we hebben nog een lange weg te gaan (Olaf Tempelman Volkskrant 7 februari 2021):
Een gevolg van mijn Oost-Europese correspondentschap voor deze krant is dat bij ons thuis Roemeens de voertaal is. We gaan over op het Nederlands zodra er mensen bij zijn die geen Roemeens verstaan.
Een schemerzone is de openbare ruimte.
Een identiek verhaal werd onlangs in een interview verteld door minister van Buitenlandse Handel en D66-lijsttrekker Sigrid Kaag. Haar kinderen dragen de achternaam van hun vader, Al-Qaq. Een van hen solliciteerde een tijdje onder de naam Al-Qaq en kreeg tientallen afwijzingen. Toen hetzelfde kind met dezelfde motivatiebrief onder de naam Kaag ging solliciteren, mocht het meteen op gesprek komen.
Er is wat te zeggen voor de hypothese dat racisme in onze contreien in een halve eeuw tijd van iets expliciets en onverbloemds iets meer impliciets en verhulds is geworden – al blijkt uit de verhalen van ervaringsdeskundigen in deze Editiespecial dat pijnlijk expliciet racisme ook in Nederland allesbehalve uitgestorven is.

Channa Samkalden: universele rechtvaardigheid Brainwash Talks 21 februari 2021 NPO2):
Advocaat Channa Samkalden was betrokken bij de Klimaatzaak tegen de Nederlandse staat en procedeert namens Nigeriaanse boeren tegen Shell. En met succes. Channa Samkalden over
universele rechtvaardigheid.

Parallel (21 februari 2021 NPO2):
Choreografe Ruth Meyer keert terug naar de oorsprong van haar
verbeeldingskracht, haar onderduiktijd tijdens de Tweede Wereldoorlog. Samen met een aantal beeldend kunstenaars en choreografen met wie ze zich verwant voelt, wordt een dansmozaïek gecreëerd. Deze poëtische visualisatie brengt op persoonlijke wijze de helende werking van de verbeelding tot leven. Dit gesamtkunstwerk op het snijvlak van dans, beeldende kunst, drama en documentaire is een ware ode aan de fantasie.
De film laat zo het verband zien tussen het verleden en de invloed daarvan op het heden: hoe beleef je een oorlog als kind en hoe ga je later hiermee om? De bron voor haar levensvisie ligt in de Tweede Wereldoorlog toen Ruth Meyer als klein meisje met haar Joodse familie was ondergedoken. Om te ontsnappen aan de realiteit gebruikte zij haar verbeelding.
“Verbeelding als vlucht naar binnen”, zegt ze nu. Pas op latere leeftijd kwam ze tot dit inzicht. Haar gehele carrière als danser, choreograaf en filmmaker bleek gebouwd op die overlevingsstrategie.
Alleen in zijn gedachten is de mens waarlijk vrij. Als de nood maar hoog genoeg is, blijken we zelfs in staat om een parallelle wereld te bedenken, zoals Ruth Meyer als kind deed tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het Joodse meisje ging in haar eigen fantasie wonen, om de gruwelijke werkelijkheid van de Jodenvervolging buiten te sluiten.
Vanuit diezelfde
bron, pure verbeelding, bouwde ze later een carrière op als succesvol choreografe. Zonder dat ze zich realiseerde dat de basis daarvoor eigenlijk werd gelegd tijdens die traumatische jeugdjaren. Haar verbeelding had als een soort ‘veilige vlucht naar binnen’ gefunctioneerd.
In de associatieve documentaire Parallel (55 min.) van Ellen Blom creëert Meyer, met kunstenaars, componisten en choreografen waarmee ze zich verwant voelt, een
zinnenprikkelende dansmozaïek, waarin dans, drama, beeldende kunst en documentaire samenkomen. Ieder van hen laat bovendien zijn gedachten gaan over wat verbeelding voor hen en hun werk betekent. Verbeelding kan het bestaan in hun optiek rijker, interessant of gewoon draaglijk maken en biedt zelfs uitkomst als het leven helemaal aan het eind, zoals bij de hoogbejaarde Ruth Meyer, nog een ongemakkelijke uitdaging in petto blijkt te hebben.
De documentaire laat zien hoe het mogelijk is de
Kwintessens, de verborgen 5e Dimensie, het 'verborgen pad' van Roberto Assagioli te verbeelden.

Time rebels (Tegenlicht 21 februari 2021 NPO2):
Filosoof Roman Krznaric roept de mens op een betere voorouder te zijn.
De tirannie van de tijd, van het nu, vertroebelt het zicht op waar het werkelijk over gaat:
de grote problemen van de toekomst. Volgens Roman Krznaric hebben we vergezichten nodig om de klimaatcrisis te lijf te kunnen. En jongeren zouden meteen een stem moeten krijgen bij de politieke beslissingen van nu, vindt hij.
‘Hoe zullen de kinderen van de toekomst ons herinneren?’ Met die vraag als uitgangspunt schreef de Australisch-Britse filosoof en politicoloog Roman Krznaric zijn meest recente boek
De goede voorouder. In het boek bepleit hij dat toekomstige generaties een stem zouden moeten krijgen bij de politieke beslissingen van nu. Iets dat volgens hem nu, in een tijd gekenmerkt door ziekelijk kortetermijndenken, nauwelijks gebeurt. Maar hoe word je dat, een goede voorouder? VPRO Tegenlicht zocht Krznaric op.
Roman Krznaric roept ons in zijn recent uitgebrachte boek
De goede voorouder %blackop om een betere voorouder te zijn. Zodat we als veranderaars herinnerd zullen worden door de kinderen van onze kinderen. Maar we zijn nu nog te veel gericht op korte-termijn denken en Krznaric – tevens de man van econome Kate Raworth die bekendheid verwierf met haar baanbrekende ‘Donut Economie’ – wil daarvan af. Volgens hem zijn wij de toekomst aan het toe-eigenen en moeten toekomstige generaties een stem krijgen bij de politieke vraagstukken van vandaag.
We mogen de toekomst niet van onze kinderen afpakken
Hij ziet al voorzichtig een gefragmenteerde beweging ontstaan: de Time Rebels. Mensen die allen op hun eigen manier vechten voor een nieuwe economie die gericht is op de lange termijn. Zij geven Krznaric hoop, maar het is niet genoeg. Als expert op het gebied van democratisch bestuur ziet hij een ‘diepere’ democratie voor zich die losbreekt van het ziekelijke kortetermijndenken en het generationeel denken tot standaard verheft. Krznaric heeft een zes stappenplan waarmee wij leren denken als mensen die kathedralen bouwen, om zo onze toekomstige generaties te kunnen redden. Zo stelt hij ‘Wethouders van de Toekomst’ voor om onze politiek te transformeren naar lange termijn-sytemen. Kijk naar
VPRO Tegenlicht Time Rebels en laat je meenemen op een inspirerende reis door de tijd, met oplossingen voor de toekomst.

Discrimineren mag niet, om welke reden dan ook. Tot het ouderen betreft (Martin Sommer de Volkskrant 9 januari 2021 Opinie p. 21):
Generaties die nog niet bestaan, maar wel al belangen hebben, die kennen we al van het anti-abortusactivisme. Maar ik denk niet dat dat hier de bedoeling is. Krznaric vertelde in de krant immers dat hij weet dat de toekomstige generaties progressief zullen zijn en zich om het klimaat gaan bekommeren. Toch zegt die vergelijking met de anti-abortusbeweging wel iets over zijn denkwereld. In beide gevallen is er een kracht die ons eigen kleine belangetje overstijgt. Ideeën over het einde van de wereld, door toedoen van God of het klimaat, daar zit niet zo heel veel licht tussen.
Dit elementaire idee van burgerschap lijkt aan de verliezende hand, door allerlei aanspraken van groepen die zich, elk op hun eigen manier, achtergesteld voelen. Zaterdag nog hadden we een interview in de krant met de Amerikaanse politicoloog Roman Krznaric, die zich opstelt als de zaakwaarnemer van
toekomstige generaties. Voorheen hadden ouderen de wijsheid in pacht. Tegenwoordig maken zij zich schuldig aan ‘ziekelijk kortetermijndenken’, en vernielen ze de wereld op kosten van toekomstige generaties. Krznaric is niet hun enige woordvoerder. Er is inmiddels een hele filosofische tak die redeneert vanuit mensen die nog geboren moeten worden. Er wordt zelfs namens hen geprocedeerd tegen een bedrijf als Shell.

Premierskandidaten, toon leiderschap (Bob van den Bos Volkskrant 18 februari 2021 p. 29):
Alle progressieve partijen koesteren verbinding, inclusiviteit en kansen gelijkheid als belangrijke speerpunten. PvdA-lijsttrekker Lilianne Ploumen wordt uitgesloten van het RTL- verkiezingsdebat en wat doen de linkse rivalen? Solidariteit tonen? Een gezamenlijke boycot? Welnee, verbinding, inclusiviteit en kansen gelijkheid komen nu even niet uit.
Het CDA van het
‘zorgen voor elkaar’ zorgt nu even alleen voor zichzelf en houdt zich stil. Verkiezingsstrijd betekent verschillen markeren, daar hoort de PvdA als evenwaardige deelnemer bij. Wat de progressieve en christendemocratische lijsttrekkers bindt is hun afkeer van de ‘ieder voor zich mentaliteit’ van de VVD. En dat is nu precies waaraan zij zich nu zelf schuldig maken.
Dus premierskandidaten, toon leiderschap en ga de eerlijke strijd aan, met elkaar, maar eerst met RTL.

Waar de opleiding bloeit, is de docent een oproepkracht (Liesje Schreuder Volkskrant 18 februari 2021 p. 27):
Onderwijs is een voorbeeld en aanjager geweest van de invoering van wat Marjolein Quené op deze plaats (O&D, 15/2) de
‘managementleer’ heeft genoemd en waarin vakmanschap ondergeschikt is gemaakt aan financiële doelstellingen.
Quené beschrijft in haar boek
Voorbij de managementmaatschappij de toenemende polarisatie op de arbeidsmarkt niet louter als een groeiende kloof tussen hoog- en laagopgeleid werk, maar ook als éénvan een scheiding tussen controleurs en gecontroleerden: ‘Ook hoogopgeleide artsen of docenten kunnen door managers gecontroleerd worden. Zij worden dan niet gecontroleerd op hun vakmanschap, maar op hun bijdrage aan de financiële doelstelling.’
‘Rendement’
De kwaliteit van het werk of inzet zijn niet langer relevant voor de beoordeling, de manager vraagt om een flexibele, niet-kritische houding. Quené schrijft: ‘Flexibiliteit van de werknemer betekent in de praktijk dat hij telkens gedwongen wordt iets wat hij zich eigen heeft gemaakt weer op te geven. (...) Bovendien is de beoordeling op ‘potentieel’ voor de werknemer onplezierig. Het is namelijk geen objectief, maar een subjectief oordeel. (...) Dat is hard en persoonlijk, en die macht voelt de werknemer, want hij staat er machteloos tegenover.’

Liefhebbers van bezuinigen hebben pech, schulden maken is de nieuwe gulden middenweg Koen Haegens Volkskrant 18 februari 2021 p. 15):
Dankzij de
revolutie-dreiging uit het Oosten konden naoorlogse sociaal- en christen-democraten in het Westen een schitterende verzorgingsstaat optuigen. Iets soortgelijks is gaande met de corona-schuldenberg.
Wereldwijd trokken overheden al bijna 12 biljoen euro uit om bedrijven te redden en banen te behouden. De afgelopen weken sprak ik twee mannen van in de zeventig die tot kalmte manen over de ontstane begrotingstekorten. Ga vooral niet overhaast bezuinigen, was hun boodschap. Daar hield de overeenstemming wel zo’n beetje op. De één, Olivier Blanchard, behoort tot ’s werelds meest prominente economen.
De ander is een ietwat
excentrieke hedgefondsmiljonair. Warren Mosler ontwierp zijn eigen sportauto’s. Uiteindelijk won een andere hobby. Met zijn dwarse ideeën én riant vermogen stond hij aan de wieg van de Moderne Monetaire Theorie (MMT).
Wees op je hoede zodra economen zich gaan presenteren als ingenieurs. Als politieke strijd schijnbaar overbodig wordt. Maar ach. Zie voor zo’n nuance maar eens gehoor te krijgen wanneer het crisis is, economen oorlogstaal uitslaan en de miljarden je om de oren vliegen.

Het jaar van corona: De Nederlandse aanpak ‘We moeten een coronageneraal hebben’ (Jop de Vrieze De Groene Amsterdammer 18 februari 2021 p. 14-19):
Eind februari 2020 was het coronavirus officieel in Nederland. Hoe kan het dat we een jaar later nog steeds worstelen met de aanpak van het virus en de crisis die het veroorzaakt? Wat leert dit ons over onszelf?
Het Nederlandse
zelfvertrouwen is niet ongegrond. Op de in oktober 2019 verschenen Global Health Security Index die in kaart bracht hoe goed landen waren voorbereid op een pandemie, staat Nederland derde, achter de Verenigde Staten en Groot-Brittannië. De index is opgesteld door onder meer het Amerikaanse Johns Hopkins Center for Health Security en de onderzoeksafdeling van tijdschrift The Economist. Op het gebied van preventie, detectie en rapportage, reactievermogen, de kwaliteit van het gezondheidszorgsysteem, naleving van internationale afspraken en risico op uitbraken scoort Nederland 75 van de 100 punten. Een andere, eveneens in 2019 verschenen ‘epidemieparaatheidsindex’ plaatst Nederland (net als vrijwel heel Europa) ook in de categorie ‘best voorbereid’. Het zelfvertrouwen wordt verder gevoed doordat Nederland richting zomer wel degelijk stappen heeft gezet in de coronabestrijding. De testcapaciteit wordt eindelijk dusdanig opgevoerd dat iedereen die met klachten en uiteindelijk ook iedereen die zonder klachten uit bron- en contactonderzoek naar voren komt zich kan laten testen. De GGD’en stomen een leger aan bron- en contactonderzoekers klaar en in de zorg is er geen tekort meer aan beschermingsmiddelen zoals mondneusmaskers – al is er nog wel weerstand bij het RIVM tegen het breed inzetten ervan. Het optimisme overheerst: we laten ons niet meer verrassen. Gezondheidszorgminister Hugo de Jonge spreekt ambitieus over het ‘uittrappen van brandjes’ voor ze groter kunnen worden, ook het OMT en het RIVM reppen over ‘indammen’.
De oude boodschap werkte niet meer, de schrik was weg. Daar heeft het kabinet zich niet op aangepast dan krijg je een doom loop.’
Dit alles werpt de vraag op hoe het toch komt dat we als een van de
rijkste landen ter wereld zo slecht in staat zijn deze crisis te managen. British Medical Journal (BMJ) publiceerde op 28 januari een artikel dat inging op de beperkte voorspellende waarde van de Global Health Security Index. De auteurs wijzen op verschillende factoren die de opstellers verzuimden mee te wegen, waarvan een deel Nederland inderdaad parten lijkt te hebben gespeeld.
Een volgend
kritiekpunt dat de BMJ-auteurs aanhalen is het onvermogen van de Health Security Index om de capaciteit van gezondheidssystemen op waarde te schatten. In Nederland is de zorg nog altijd relatief goed, maar kwamen de grenzen van de marktwerking in de zorg bloot te liggen, onder meer door het beperkte aantal ic-bedden en het tekort aan zorgpersoneel. ‘Alles is efficiënt gemaakt, het systeem heeft geen vet meer op de botten’, zegt Marc Bonten, hoogleraar moleculaire epidemiologie in het UMC Utrecht en lid van het Outbreak Management Team. ‘Daarnaast bleken we niet goed in staat om snel op te schalen van kwalitatief, kleinschalig naar bulk, wat met name bleek bij het testen.’
Wat Angela Vos betreft is een belangrijke les dat we nog nooit zoiets zo
samen hebben moeten doen, maar toch niet zo samen hebben gedaan. En dan doelt ze niet alleen op de burgers, maar ook op de verkokering van alle systemen, het constante onderscheid tussen wie iets wel mocht of moest en wie niet. ‘Dat is geen gevoel van samen.’ Ze ziet het uitvergroot in het politieke debat. ‘Wiens schuld is het nou? Dat interesseert me niet. Hoe komen we hier uit?’

In de wereld Wie controleert Mario Draghi? (Anne Branbergen De Groene Amsterdammer 18 februari 2021 p. 8):
Het zwaar getroffen Italië krijgt maar liefst 209 miljard euro uit het Europese corona-steunfonds van in totaal zeshonderd miljard, maar natuurlijk niet zomaar. Om de grootste economische injectie sinds het Marshallplan te mogen incasseren, moest Italië niet alleen een serieus plan laten zien, maar ook een serieuze bewaker van het plan en de toepassing ervan. Zie daar: Mario Draghi, de Mary Poppins van het stoute Italië, de nanny in wie Europa vertrouwen heeft.
De Italiaanse partijen staan allemaal keurig in de rij voor nanny Draghi, met gewassen handen en geboende nagels.
Iedereen is graag bereid om een handje te helpen bij het besteden van de enorme berg Europees geld die eraan komt. Maar controle blijft Italië’s grootste achilleshiel, ook met Mario Draghi.

Economie Rents (Dirk Bezemer De Groene Amsterdammer 18 februari 2021 p. 9):
Het inzicht dat nu doorbreekt is dat
exorbitante vermogens en overmatige winsten ten koste van ondermaatse lonen de economie schaden. Het inzicht is twee eeuwen oud: in de economie zie je de eeuwige terugkeer van hetzelfde. De klassieke economen – Smith, Ricardo, Marx en anderen – hadden er een woord voor: rents. De beloning van productieve activiteit lijdt onder een toenemende last van afdrachten, die verder geen constructieve rol in het economisch proces spelen. Dat is niet alleen onprettig of onrechtvaardig – dat ook – maar het schaadt de economie.
Het economenvakblad
Economisch-Statistische Berichten bereidt een special voor onder de werktitel ‘Snappen we de economie nog?’ Een goede vraag. Rond kantelpunten in het narratief ontstaat onzekerheid. Voor nieuwe inzichten moeten we dan teruggrijpen op oude en soms wat vergeten concepten. Mijn bijdrage zal over rents gaan.
Nu het stof van de pandemie begint neer te dalen, blijken we ons een flink stuk ter linkerzijde van onze positie vóór corona te bevinden. Dit is niet meer terug te draaien, want Cruijff had gelijk:
nu we doorhebben hoe rents werken, zien we ze overal. En willen we er iets aan doen.

Het jaar van corona: Nederlands exceptionalisme
Superieur falen (Ben Coates De Groene Amsterdammer 18 februari 2021 p. 24-27):
In Nederland houden we van internationale vergelijkingen als we er goed op staan. En zo niet, dan klinkt het:
‘Dit is geen wedstrijd!’ Tijdens de coronacrisis wordt Nederlands falen dikwijls gepresenteerd als Nederlandse superioriteit.
De kloof tussen wat mogelijk had moeten zijn in dit land en wat daadwerkelijk is bereikt, is enorm. Als nieuwe burger, die de regering ziet zwoegen om uit te leggen waarom iets verkeerd is gegaan, moet ik vaak denken aan wat mijn moeder tegen me zei als ik me als tiener had misdragen: ʻIk ben niet boos. Ik ben alleen heel erg teleurgesteld.’
Een andere verrassing is de vreemde arrogantie waarvan de Nederlandse reactie doortrokken is. We horen veel over Amerikaans ʻexceptionalisme’ – het idee, zoals dat onder meer is verwoord door Alexis de Tocqueville, dat Amerikanen zouden denken dat hun land superieur is aan andere landen, en bij uitstek gekwalificeerd is om de wereld te leiden. Toch heb ik de indruk dat Nederlanders net zo’n trekje vertonen; dat ze er gemakzuchtig van uitgaan dat hun aanpak de beste is, en dat andere landen het alleen maar slecht doen omdat ze te lui of te slecht georganiseerd zijn om dingen goed te regelen. (Kijk bijvoorbeeld naar de beruchte bewering van Jeroen Dijsselbloem dat Zuid-Europese landen ʻal hun geld uitgeven aan sterke drank en vrouwen’, of naar Rutte die zegt dat Engeland ʻpolitiek, monetair, constitutioneel en economisch is ingestort.’)

Essay Nooit meer een pandemie?
Voor altijd waakzaam (Benjamin Duerr De Groene Amsterdammer 18 februari 2021 p. 32-35):
We herdenken oorlogen en genocides, maar hebben
geen collectief geheugen ontwikkeld voor gebeurtenissen als een pandemie. Dat heeft gevolgen voor de aanpak vandaag en in de toekomst. Zijn we in staat om van het verleden te leren?
34:
‘Wanneer ervaring niet wordt bewaard zal de babytijd eeuwig duren’, schreef de Spaans-Amerikaanse filosoof George Santayana aan het begin van de twintigste eeuw, gevolgd door zijn bekendste zin, die ook in Auschwitz op een bord staat geschreven: ‘Degenen die zich het verleden niet kunnen herinneren, zijn gedoemd het te herhalen.’ Vooruitgang, stelde Santayana in The Life of Reason, hangt af van het herinneringsvermogen. (Erinnerungskulturen, Vergangenheitsbewältigung)
35: De Israëlische historicus Guy Beiner introduceerde het concept van ‘voor-herinnering’ (
pre-memory), het idee dat de herinnering aan een gebeurtenis al begint voordat die is afgelopen. Hoe de huidige crisis wordt ervaren en hoe wij nu met die ervaring omgaan, zal invloed hebben op de vraag of en hoe de coronapandemie zal worden herinnerd, en of er lessen uit worden getrokken. We hoeven dus niet te wachten om toekomstige generaties in staat te stellen met nieuwe pandemieën om te gaan.
Of het gaat lukken om voor de lange termijn van de huidige crisis te leren? De mensheid is intelligenter geworden, stelde de filosoof Theodor Adorno, maar niet wijzer. De ontwikkeling van wapens van de speer tot de kernraket getuigt van een toename van intelligentie. Maar het feit dat de mensheid nog steeds oorlog voert, toont aan dat zij niet in wijsheid is gegroeid.

Profiel De wereld volgens Bill Gates
Kwaadaardig genie of technofiel met missie? (Jaap Tielbeke De Groene Amsterdammer 18 februari 2021 p. 36-40):
Hij wil polio uitroeien, een coronavaccin ontwikkelen en ons behoeden voor een
klimaatramp. Bill Gates gebruikt de rijkdom die hij vergaarde als Microsoft-topman om de wereld te verbeteren. Je hoeft geen aluminium hoedje te dragen om daar kanttekeningen bij te plaatsen.
36: Mannen met buitensporig veel macht worden gewantrouwd en dat is maar goed ook. Al bestaat er natuurlijk een verschil tussen de egoïst die zijn macht inzet om zelf machtiger te worden en de altruïst die zijn macht aanwendt ten gunste van het algemeen belang. De egoïst rekent erop dat hij gewantrouwd wordt, hij gelooft dat Niccolò Machiavelli gelijk had toen die schreef dat
gevreesd worden minstens zo’n effectief middel tot machtsbehoud is als geliefd zijn. Dat ligt anders bij de altruïst, die wil teruggeven aan de maatschappij, dus wanneer hij stuit op wantrouwen moet dat pijn doen, of op z’n minst onrechtvaardig voelen.
‘Bill Gates is een slimme man, maar hij is geen machiavelliaan’, zei een oud-collega eens over hem. Die uitspraak stamt uit de tijd dat Gates nog ‘gewoon’ de baas was van Microsoft.
38: In de uitspraak waarin de rechter Microsoft een tik op de vingers gaf citeerde ze Machiavelli:
‘Een heerser heeft nooit gebrek aan redenen om zijn gebroken beloftes te legitimeren.’
40: Voor sommige wantrouwige burgers is het kennelijk moeilijker te geloven dat Gates het beste voorheeft met de wereld dan dat hij sinistere verborgen motieven heeft. Zij zien hem als een egoïst die zich vermomt als altruïst. Als een machiavelliaan die er voortdurend op uit is zijn eigen machtspositie te verstevigen. Maar je hoeft geen aluminium hoedje te dragen om vraagtekens te plaatsen bij de invloed die een select clubje mannen kan uitoefenen enkel omdat ze absurd veel geld hebben verdiend. Je hoeft hun goede bedoelingen niet te betwisten, om te wijzen op de problematische kanten van het filantrokapitalisme.
40:
Gates heeft bewezen dat er een makkelijk pad naar politieke macht bestaat, een pad dat onverkozen miljardairs in staat stelt om publiek beleid vorm te geven op een manier die bijna altijd positieve krantenkoppen oplevert: liefdadigheid’, constateerde journalist Tim Schwab vorig jaar. In zijn artikel in The Nation somt hij op wat de documentaire Inside Bill’s Brain vergeet te vermelden:\\ - Dat de documentairemaker voor de promotie van zijn vorige film, over het Amerikaanse onderwijssysteem, twee miljoen dollar ontving van de Gates Foundation. (Wat wellicht verklaart waarom zijn meest kritische vraag aan Gates is of hij niet wat te veel hooi op z’n vork neemt.)
Nog een keer Machiavelli, uit Il Principe:
‘Iedereen die macht uitoefent moet ernaar streven dat hij voor barmhartig en niet voor wreed wordt gehouden.’ Het lijkt erop dat Bill Gates deze les ter harte heeft genomen. Maar de filosoof uit Florence schreef ook: ‘Er is niets wat zichzelf zo ondermijnt als vrijgevigheid.’

Onderzoek De vervuiler wordt betaald Een riviertje van een miljoen (Thomas Muntz, Leo van Raaij en Tim Staal De Groene Amsterdammer 18 februari 2021 p. 42-45):
Het principe
‘de vervuiler betaalt’ wordt door vrijwel niemand bestreden, maar de praktijk is anders. Vaak betaalt de vervuiler helemaal niet. Overheden blijken vergevingsgezind richting verontreinigende bedrijven. Wie betaalt dan de rekening?
De kosten claimen bij de melkfabriek? ‘Daar willen we nu absoluut nog niet op vooruitlopen’, zegt de woordvoerder aan de lokale krant De Gelderlander.
Waterschappen financieren hun activiteiten vrijwel volledig uit belastingheffing. Gaat Rijn en IJssel hier niet te lichtvaardig om met gemeenschapsgeld? Die vraag dringt zich nog sterker op na de conclusie van onderzoeksbureau TNO dat het
milieurampje is veroorzaakt door de toegenomen zuurgraad van het afvalwater van Campina. In de geheime overeenkomsten staat dat het waterschap opdraaide voor maar liefst zeventig procent, de melkfabriek voor twintig procent en de aannemer voor slechts tien procent van de kosten.
Een gevolg van
handjeklap en het koesteren van een goede sfeer, zo blijkt. Volgens Jan Tiggeloven, lid van de raad van het waterschap namens de partij Vrienden van de Berkel, is Campina ‘een belangrijke en gewaardeerde partner’.
Door heel Nederland bevinden zich nog altijd
honderdduizenden gevallen van bodemverontreiniging. De meeste daarvan worden volgens de wet als ‘historisch’ beschouwd. Dat klinkt heel oud, maar alles van voor 1987 is al ‘historisch’. Slechts een piepklein deel ervan – 1383 locaties – hebben overheden aangemerkt als ‘spoedeisend’.
Een rechtszaak van de staat tegen Akzo duurde zeventien jaar, in 2001 besliste de Hoge Raad definitief dat veroorzakers van
milieuverontreiniging van vóór 1975 indertijd niet konden weten dat het opruimen van die verontreiniging de overheid later zo op kosten zou jagen. Daarom kan de overheid kosten van sanering niet op hen verhalen.
De uitspraak had grote gevolgen, heel veel bodemverontreiniging in Nederland stamt van vóór 1975. Bovendien blijkt het moeilijk te bewijzen wat voor en na die datum heeft plaatsgevonden.
Pas sinds 1987, nog eens twaalf jaar later, is een veroorzaker ook wettelijk verplicht om nieuwe bodemverontreinigingen zelf ongedaan te maken.
‘We moesten daar wel voor kiezen’, vertelt Pieter Winsemius, in twee kabinetten de voor dit dossier verantwoordelijke minister, ‘want de kosten liepen gigantisch uit de hand. Het schoot echt door.’ Het gevolg is wel dat al die locaties nazorg nodig hebben en constant gemonitord moeten worden. Daarvoor hebben overheden volgens een recente rapportage de komende tien jaar al 140 miljoen euro opzijgezet. ‘Was dat verstandig? Het was ook niet eenvoudig’, vindt Winsemius. ‘Maar ik kan me voorstellen dat het zo nu en dan toch weer nodig blijkt om iets wat is blijven liggen weg te halen.’
Ook elders kijkt men met bewondering naar de Zwolse
‘gebiedsgerichte’ aanpak, het is een voorbeeld voor hoe straks, met de invoering van de Omgevingswet, alle gemeenten moeten omgaan met vervuilingen. Maar daar zit precies de pijn: Zwolle is een relatief grote gemeente met een ambtelijk apparaat dat deze taak aankan en een bestuur dat dit jaren achtereen prioriteit geeft. Voor talloze gemeenten in Nederland gaat dat niet op. Zij staan er straks alleen voor. De afdeling Bodem van de provincie Gelderland is, een jaar voor het zover is, al ontmanteld.

Gaat er nu wel een belletje rinkelen als de AEX het hoogste punt bereikt? (Peter de Waard Volkskrant 17 februari 2021 p. 23):
Op die 4 september was kabelaar UPC de grootste stijger op de beurs met een winst van 8,6 procent. In de AEX zaten ook fondsen als Versatel en KPN Qwest, bedrijven waarvan de koersen samen met die van ict- en mediabedrijven met donderend geraas zouden instorten. Dat zal nu weer kunnen. Nu is er een soortgelijke hype rond platform- en duurzaamheidsbedrijven
(Amazon, Tesla, Netflix) en vinden zelfs lege hulzen met zakken geld hun weg naar de beurs.
Ook nu rinkelt geen belletje als het tij keert.

Economie Verbeeldingskiller (Ewald Engelen De Groene Amsterdammer 11 februari 2021 p. 9):
Om met de wetenschapsfilosoof Karl Popper te spreken:
wetenschappelijke kennis is altijd feilbaar, is altijd alleen maar tijdelijk ‘waar’, bestaat altijd uit hypothesen, en is dus altijd onderhevig aan weerleggingen en herroepingen – en behoort dat ook te zijn.
In een democratie is het van groot belang dat burgers dat weten. En dat er in het publieke debat dus meerdere scholen van experts aan het woord komen. En dat politici en journalisten dus verschillende experts afkomstig uit verschillende scholen tegen elkaar kunnen uitspelen.
Voor de democratie is het funest. Het verschraalt het politieke debat doordat alle deelnemende partijen dezelfde probleemdiagnose stellen en hun oplossingen allemaal uit dezelfde nauwe bandbreedte hebben gehaald die de econometrische modellen van het CPB open laten. Daardoor zijn ze, om met de Rotterdamse socioloog Willem Schinkel te spreken, allemaal varianten op D66 geworden. Het doodt de politieke verbeelding, die juist in periodes van crisis nodig is om andere wegen in te slaan.
Programmatisch hebben we daardoor
nauwelijks iets te kiezen. En daarmee hebben de gevestigde belangen niets te vrezen van een wisseling van de macht: politici van door het CPB goedgekeurde partijen zijn inwisselbaar. Of er nu een sociaal-democraat, christen-democraat, een conservatief of een sociaal-liberaal in het Torentje zit, het jargon, de stijl, het uiterlijk en het beleid zijn hetzelfde. Alleen de retoriek verschilt.

Essay Ontevreden, maar geen revolutie
Het terechte chagrijn van praktisch geschoolden (Ewald Engelen De Groene Amsterdammer 11 februari 2021 p. 40-43):
In tien jaar Rutte is er een
neoliberale sluimer neergedaald over Nederland. Academisch geschoolden maken de dienst uit. Het grootkapitaal heeft weinig te vrezen. Tijd, misschien, om wakker te worden.
Zo bezien is er voldoende grond voor
onvrede en verzet, en zijn niet de jongerenprotesten verwonderlijk, maar is juist de oorverdovende steun van de rest van de burgerij voor de middenpartijen dat. En dat keer op keer – dertigmaal maar liefst tijdens de afgelopen twintig jaar. Dat roept de prangende vraag op waarom de partij die als geen andere het neoliberalisme heeft uitgedragen en verantwoordelijk is voor het merendeel van de debacles van het afgelopen decennium steeds opnieuw de verkiezingen wint. Waarom staat haar voorman, Mark Rutte, wederom bovenaan in de populariteits- en vertrouwenspolls? Waarom lijkt de VVD opnieuw de grootste te worden en dus een sleutelrol te gaan spelen in de aanstaande formatie? En waarom worden de medeplichtigen, PVDA, CDA en D66 voorop, niet of slechts incidenteel voor die medeplichtigheid afgestraft?
De implicaties hiervan zijn schokkend. En ze plaatsen Mark Rutte’s uitspraak dat we in een waanzinnig gaaf land leven in een ander, duisterder licht. Wie beseft dat ongeveer een derde van de Nederlanders tot de hoger geschoolden behoort (wo en hbo) en twee derde dus tot de middelbaar (mbo, vwo, havo) en lager geschoolden (vmbo, basisschool), ziet onmiddellijk dat Nederland een land is dat wordt geregeerd door hoger opgeleiden ten behoeve van vooral henzelf. Geen democratie, maar een technocratie. En een technocratie die zich voordoet als meritocratie: een land dat wordt geregeerd door academisch geschoolde, technische experts die hun macht volkomen normaal vinden omdat ze die aan hun (naar eigen zeggen) superieure brein en arbeidsethos danken.
Hier openbaart zich een kloof van ongekende proporties. Zeker als je bedenkt dat het volgen van een universitaire opleiding gepaard gaat met het je eigen maken van een geheel eigen wijze van kijken naar de wereld. Thomas Piketty heeft die in zijn laatste boek treffend ‘de wereld van de linkse brahmanen’ genoemd.
De al eerder genoemde Amsterdamse socioloog Herman van de Werfhorst heeft onderzocht of het klopt dat academici die werkzaam zijn aan universiteiten
‘progressiever’ zijn dan anderen. Die stelling is uit de Verenigde Staten komen overwaaien en wordt de laatste jaren ook in Nederland steeds vaker gehoord. Hier te lande heeft bijvoorbeeld Forum voor Democratie met zijn meldpunt voor ‘linkse docenten’ en zijn strijd tegen het vermeende ‘cultuurmarxisme’ aan universiteiten en hogescholen opzien gebaard.
En dus worden overheden, beleidsmakers en politici vrijwel constant gemaand om toch vooral te investeren in
onderwijs, innovatie en technologie. Het is de enige manier, zo wil het verhaal, om de structuur van de economie te versterken én de verdiencapaciteiten van ook lager opgeleiden te verbeteren, zo wordt er altijd met klem aan toegevoegd. Het is de meritocratische variant van het neoliberale doordruppelmechanisme: studeer of crepeer.
Ondertussen houdt die praktisch geschoolde meerderheid elke verkiezing weer de theoretisch geschoolde minderheid stevig in het zadel. Dan wel door te stemmen voor middenpartijen (CDA, VVD, PVDA). Dan wel door te stemmen voor uitdagers op de rechterflank die alles sociaal-economisch bij het oude willen houden en pretenderen dat de onvrede vooral cultureel van aard is (PVV, FVD).
Ondertussen lacht het grootkapitaal in zijn vuistje: voor een ‘opstand der horden’ hoeft het niet te vrezen. En duurt de neoliberale misère voort.

Heineken bezuinigt en schrapt 8.000 banen of Massaontslag bij Heineken, meer aandacht voor groeimarkt 0.0 (Wilco Dekker Volkskrant 11 februari 2021 ):
Heineken, hard getroffen door de coronacrisis, bezuinigt 2 miljard euro en schrapt achtduizend banen, waarvan 300 in Nederland. De bierbrouwer wil wendbaarder worden, met meer aandacht voor groeimarkt 0.0 procent alcohol.
Van den Brink denkt dat Heineken in de eerste helft van dit jaar nog last houdt van corona. In de tweede helft moet het herstel beginnen. Mede daarom vindt het CNV dat de brouwer doorslaat met de ingrijpende bezuinigingen, die per jaar 350 miljoen euro aan besparingen moeten opleveren. CNV is bang dat de positie van het biermerk zo te veel verzwakt. De vakbond wijst erop dat Heineken ondanks de coronaperikelen nog winst maakt. CNV verwacht ook snel herstel bij Heineken na de coronacrisis. ‘Er mag ook een evenwicht zijn tussen de belangen van aandeelhouders en van werknemers’ , aldus bestuurder Roel van Riezen.
Ook beleggers waren woensdag nog niet overtuigd door operatie Evergreen. Het aandeel Heineken daalde in Amsterdam met ruim 4,5 procent.

Heineken-topman had in Congo een leerschool voor de coronacrisis (Wilco Dekker Heineken Volkskrant 10 februari 2021 p. 31):
Dolf van den Brink presenteert woensdag voor het eerst als Heineken-topman de jaarcijfers – een jaar waarin de bierreus hard werd geraakt door de pandemie. Van den Brink, uit een familie van bestuurders, kwam al jong in beeld voor de top.
Reorganisatie
Oud-communicatiedirecteur Schuirink: ‘Toen Dolf de baas was in Mexico, heeft hij met succes tegen concurrent Corona gevochten. Onder zijn leiding zal Heineken de coronacrisis succesvol achter zich laten.’

Econoom, soefi en visionair (Peter de Waard Volkskrant 26 april 2019 p. 15):
Als minister van Financiën voerde Johan Witteveen de btw in en daarna was hij directeur van het IMF. Maar als prominent soefist was hij er ook van overtuigd dat er naast de materiële wereld een spirituele wereld bestaat waarin een veel dieper geluk is te vinden.
‘Er zijn vele economen, maar er is maar één Witteveen’, zei econoom Jan Pen over hem. Witteveen was een uitgesproken Keynesiaan en voorstander van overheidsstimulering. In zijn in 2012 verschenen autobiografie De magie van de harmonie noemde hij zichzelf een ‘sociaal-liberaal’.
In zijn tweede periode voerde hij onder meer de btw in. Maar hij was een visionair die toen al wist dat een monetaire unie niet zou werken.
Op 9 februari 1965 zei hij in de Tweede Kamer dat lidstaten met een gemeenschappelijke munt elkaar een blanco cheque gaven. ‘Eén valuta kan alleen het sluitstuk zijn van een volledige Europese integratie.’
In 2013 noemde hij de bezuinigingen van het kabinet Rutte een ‘collectieve psychose’. Tot zijn dood bleef hij zich met veel zaken bemoeien. Veelvuldig ontving hij journalisten in zijn studiekamer in Wassenaar waar hij ze trakteerde op zijn ongezouten meningen (‘Het kapitalisme is een groeimachine geworden die mensen meesleept in geld verdienen en consumeren’). Ook correspondeerde hij met bondskanselier Angela Merkel, EU-commissievoorzitter Jean-Claude Juncker en de Franse president Emmanuel Macron. ‘Ik ben wel heel oud, maar nog steeds heel erg bezig’, zei hij vorig jaar in het AD.

Zal de beurs in de toekomst alleen blanco cheques gaan noteren?
Peter de Waard Volkskrant 10 februari 2021 p. 23):
Bij Spacs wordt niet belegd in een activiteit, maar in de vermeende wijsheid van een goeroe. In de VS gaan er nu al meer Spacs naar de beurs dan bedrijven. In principe is een Spac vooral bedoeld om de peperdure administratieve en juridische rompslomp van een gewone beursgang te ontwijken. Er hoeft geen prospectus met cijfers uit het verleden te worden overlegd noch aan andere vereisten worden voldaan. Bij een beursgang is een bedrijf gauw 4 tot 8 procent van het opgehaalde kapitaal kwijt aan deze plichtplegingen.
Maar als het bedrijf later opgaat in een GZMG, BBCB of Spac, kan het een stuk goedkoper. Het maakt duidelijk dat in de groei naar meer regelgeving ook de wal het schip keert.

Kamer tekent grif Hoekstra's blanco cheque (Yvonne Hofs Volkskrant 26 maart 2020 p. 17):
De Kamer aarzelde woensdag niet het miljardenstimuleringspakket van minister Hoekstra te ondersteunen, zonder dat hij aan details hoeft te sleutelen.\\
Desondanks komen de Kamerleden – uiteraard – toch met een aantal mitsen, maren en zorgen op de proppen. Zo vraagt D66’er Joost Sneller hoe diep de zakken van de CDA-minister nou eigenlijk zijn. De miljarden vliegen nu wel erg snel de schatkist uit. Sneller: ‘Dit pakket aan noodmaatregelen kost al 15 miljard euro voor de eerste drie maanden. Daarna is er nog een grote kans op tegenvallende belastinginkomsten. Hoelang denkt u dit vol te houden?’ Hoekstra antwoordt dat 45 tot 65 miljard aan extra uitgaven de beste inschatting is die hij kan maken, maar dat hij mogelijk meer geld nodig heeft als de crisis langer duurt dan gehoopt. ‘Ik kan niet uitsluiten dat ik dan weer bij u moet aankloppen.’
Meerdere Kamerleden maken zich zorgen over mogelijk misbruik van de noodregelingen. Bart Snels (GroenLinks) is verbolgen omdat KLM als een van de eersten bij het kabinet op de stoep stond, maar tegelijkertijd aankondigde zo’n 2.000 flexwerkers op straat te zetten. ‘Ondertussen krijgen de piloten in vaste dienst, die tonnen per jaar verdienen, met dank aan onze noodsteun hun volledige salaris doorbetaald. Is dat nou echt de bedoeling?’

Niets geleerd (Ewald Engelen De Groene Amsterdammer 16 augustus 2018 p. 9):
De internationale financiële intelligentsia heeft sinds het uitbreken van de crisis het ene na het andere rapport gepubliceerd waarin gewezen werd op de ontwrichtende effecten van een huizenzeepbel. Zo’n bel zuigt schaars kapitaal naar laagproductieve sectoren. Legt een buitenproportioneel beslag op het besteedbaar inkomen van huishoudens. Doet een forse greep in de schatkist. En maakt economieën zeer kwetsbaar voor schokken op internationale financiële markten.
Nederland is een schoolvoorbeeld. Meer dan een derde van de financiering van onze huizenzeepbel kwam uit het buitenland. Via een in New York geleerd trucje werden hypotheekcontracten als zogenaamde securitisaties doorverkocht aan buitenlandse beleggers.
Er is namelijk ontzettend veel mis met Nederlandse securitisaties. Ze zijn verantwoordelijk voor honderdduizenden werklozen en pakweg 650 miljard euro aan gederfde economische groei. En die lage faillissementscijfers waar bankiers en lobbyisten mee schermen komen niet door prudentere kredietverstrekkers of betere securitisatiebouwers. Maar door onze hardvochtige faillissementswetgeving. Als burger word je tot de poorten van de hel achtervolgd als je in gebreke blijft. Als bank kun je op een blanco cheque van de minister van Financiën rekenen. Dat is het echte probleem. En dat is nog altijd zo. Niets geleerd, niets vergeten.

Euro is kind van het Duitse verleden (Frits Bolkestein Volkskrant 6 juni 2015 p. 18-19):
Toen Italië lid mocht worden van de EMU kon men dat Griekenland niet weigeren. Dit is de Fluch der bösen Tat: Een gemaakte fout blijft je achtervolgen.
De Monetaire Unie is tot stand gekomen door politici, niet economen. Sommige politici zijn ook economen maar deze waren dat niet. In de jaren zestig zei Johannes Witteveen, toen minister van Financiën, later directeur van het IMF, dat landen die een Monetaire Unie vormden elkaar een blanco cheque gaven. Dat inzicht speelde geen rol toen de EMU werd overwogen.
Toen ik leider van de VVD was, heb ik mijn uiterste best gedaan Italië buiten de euro te houden. Ik heb in ruime mate gelobbyd, bovenal in Duitsland. Tietmeyer, chef van de Bundesbank, zei tegen mij: Ich bin nur Beamte, sie sind Politiker, suggererend dat ik het vuile werk maar moest doen. De arme man (die het eigenlijk met mij eens was) kon ook moeilijk anders want zijn baas, Helmut Kohl, wilde Italië erin. Hij had daarbij de steun van Frankrijk. Zou Italië niet toetreden, dan was Frankrijk het zwakste land. Nu was Italië dat.

Het verschil in rendement tussen sparen en beleggen alleen maar verder toegenomen (Heleen Mees Volkskrant 10 februari 2021 p. 29):
Sinds de crisis in de eurozone in 2013 is de kortlopende rente in de eurozone onafgebroken negatief geweest. Omdat sparen geld kost in plaats van oplevert en de bedrijfswinsten onverminderd hoog zijn, hebben het beleggen in aandelen en de aandelenkoersen de afgelopen jaren een enorme vlucht genomen.
Sinds het uitbreken van de coronacrisis is het verschil in rendement tussen
sparen en beleggen alleen maar verder toegenomen. De centrale banken aan weerszijden van de oceaan hebben de geldkraan wagenwijd opengezet. Terwijl de rente nog verder is gedaald zijn de aandelenbeurzen tot recordhoogte gestegen. Amerikaanse miljardairs zijn het afgelopen jaar 1.000 miljard rijker geworden. In Nederland geldt hetzelfde, zij het in een andere orde van grootte. Ook de huizenprijzen zijn ondanks de coronacrisis flink gestegen.
Volgens Jacobs zouden, als je de opbrengsten van zo’n
uniforme belasting op kapitaalinkomen volledig aanwendt om de belasting op arbeid te verlagen, de tarieven voor de loon- en inkomstenbelasting in elke schijf met 8 procentpunten omlaag kunnen. Dat zou tot een flinke groei van het arbeidsaanbod leiden, wat de Nederlandse economie hard nodig heeft. Het is tijd voor een vermogenswinstbelasting. Dat was het twintig jaar geleden al.

In De prijs van gelijkheid gaat econoom Bas Jacobs op zoek naar de heilige graal van de welvaartseconomie. Hoe kunnen inkomen en vermogen zo doelmatig mogelijk worden herverdeeld? Herverdeling is kostbaar. De maatschappelijke welvaart daalt gemiddeld met tien cent per herverdeelde euro. En de laatste euro herverdeling - de prijs van gelijkheid - kost zelfs 50 cent aan welvaart. Jacobs toont aan dat veel overheidsbeleid doelmatig noch rechtvaardig is. De progressie van de inkomstenbelasting is niet optimaal. De werkende armen zouden veel minder belasting moeten betalen en de middengroepen juist meer. Werkende armen zijn ook veel beter geholpen met een lager minimumloon in ruil voor belastingverlaging. Het toptarief op arbeidsinkomen knijpt de rijken maximaal uit. Vermogensinkomsten en -winsten moeten volgens Jacobs zwaarder worden belast, net als erfenissen. En grootschalige subsidies op pensioenen en huizen kunnen worden afgebroken. De vlaktaks vindt Jacobs een economisch onzinnig idee. En het basisinkomen is het meest ondoelmatige herverdelingsbeleid denkbaar. Eén btw-tarief is goed, maar bij een verdere vergroening van het belastingsysteem heeft Jacobs twijfels.

Moeten alle 65-minners gewoon weer gaan werken? (Peter de Waard Volkskrant 24 april 2020 p. 21):
Niemand weet of de economische gevolgen van de ‘intelligente lockdown’ meer slachtoffers eisen dan dat de lockdown slachtoffers heeft voorkomen. Het kabinet moet twee onbekenden met elkaar vergelijken. De beste lobby wint.
Vooralsnog is er een
blanco cheque uitgeschreven. Er zijn tientallen miljarden aan schadeloosstelling beschikbaar voor ondernemingen. In een tweede ronde zou het kabinet daar voorwaarden aan willen koppelen – geen belastingontwijking, geen bonussen en geen inkoop van eigen aandelen – zoals Lodewijk Asscher en Jesse Klaver willen.
Maar dan verzandt het systeem al snel in dezelfde complexe bureaucratie die de Belastingdienst fataal is geworden.
Belastingontwijking is niet te definiëren. Bonussen (vallen winstdelingen en een dertiende maand daar ook onder?) zijn onderdeel van langlopende afspraken. En inkoop van eigen aandelen doet al niemand meer.
In 2050 weten we of Jaap van Dissel of Paul de Beer gelijk had.
Rutte luistert alleen naar de eerste.

Deeleconomie leidt niet vanzelf tot meer gelijkheid (Koen Frenken Volkskrant 24 augustus 2015 p. 18):
Steeds meer mensen delen hun huis, auto, boot, gereedschap, parkeerplaats, boeken of kleding. Het gaat om particulieren die elkaar tijdelijk toegang geven tot hun bezit. Dit vindt doorgaans plaats tegen een kleine betaling en via een internetplatform (zoals Airbnb, SnappCar, Peerby).
Toch is er steeds meer discussie over de nadelige effecten van de deeleconomie.
Naast zorgen over privacy en monopolie, kunnen deelplatformen de ongelijkheid in de samenleving doen toenemen.
Immers, alleen degenen met bezit kunnen verdienen aan de deeleconomie. Dat is vooral zichtbaar bij Airbnb, waar huizenbezitters een deel van de kosten kunnen terugverdienen met tijdelijke verhuur. Het gevolg is dat huizenprijzen verder stijgen - met name in populaire steden als Amsterdam en Utrecht - en daarmee ook de huren van reguliere woningen. Als deze trend doorzet, zullen lagere inkomens steeds vaker gedwongen worden om de stad te verlaten.
Ongelijkheid in de opbrengst van verhuur wordt ook in de hand gewerkt door discriminatie. Particulieren die onderling spullen verhuren, zijn gebaat bij vertrouwen. Wanneer dit vertrouwen ontbreekt, zal de verhuurder een lagere prijs moeten vragen om toch iets te kunnen verhuren.
Hoewel deze vormen van ongelijkheid reëel en aanzienlijk zijn, moet niet worden vergeten dat de deeleconomie in beginsel gelijkheid stimuleert. Het verlaagt de verhuurprijzen van vele producten en daar profiteren verhoudingsgewijs de laagste inkomens het meeste van. Daarnaast bieden platforms een laagdrempelige manier voor iedereen om wat bij te verdienen. Toch is er reden genoeg om de deeleconomie kritisch te blijven volgen en om eventueel overheidsbeleid te ontwikkelen die excessen tegengaan.

Zorgverzekering (Hanne Obbink Trouw 10 februari 2021):
Vooral de rijken profiteren van een hoog eigen risico in de zorg.
Het vrijwillig eigen risico in de zorg vergroot de ongelijkheid, blijkt uit onderzoek. Wie veel verdient, profiteert er meer van.
Het stelsel uithollen
Deze verschillen ondergraven de solidariteit die aan de zorgverzekering ten grondslag ligt, stelt Spinnewijn. De keuzevrijheid rond het eigen risico veronderstelt dat mensen hun situatie zelf goed kunnen inschatten en daar ook naar handelen, betoogt hij, maar dat blijkt niet voor iedereen evenzeer te gelden.
Als meer mensen de verstandigste keuze zouden maken en minder premie gingen betalen, zou dat het stelsel verder uithollen.
Daar komt nog bij dat mensen met hogere inkomens meestal gezonder zijn en dus minder kosten maken, stellen de onderzoekers. Zij hebben dus sowieso meer te winnen bij de keus om een hoog eigen risico te nemen.
“Onze studie toont dat het slechts een beperkte groep is die van die keuzes kan profiteren.”

Is het morele risico in de zorgverzekering geen punt? (Peter de Waard Volkskrant 22 november 2017 p. 31):
Totale solidariteit is een mooi ideaal. Vooral in de zorg. De gezonden betalen voor de zieken - hoe vaak die ook de deur van de dokter plat lopen.
In de bancaire wereldje heet dit het moral hazard (morele risico). 'Too big to fail'-banken kunnen alle risico's nemen met kredieten en waardepapier omdat ze weten dat ze door de staat gered worden als het mis gaat. Zo lang handelaren geld voor de bank verdienen, mogen ze onverantwoorde risico's nemen. Iedereen - nou ja: bijna iedereen - vindt dat deze moral hazard moet worden aangepakt.
In de zorg is iedereen daarvan heel wat minder overtuigd. Maar 385 euro eigen risico moet kunnen.

Is dit het Zweedse zorgparadijs (Sander Schimmelpennick Volkskrant 8 februari 2021 p. 15-17):
Vrijwel nergens ter wereld dragen mannen en vrouwen in zo’n gelijke mate bij aan gezin en maatschappij als in Zweden. Maar is het Zweedse verlof- en opvangsysteem werkelijk de heilige graal? En wat is de ratio achter de royale verlof- en opvangregelingen?
Verschil met Nederland
Het grote verschil tussen Nederland en Zweden zit hem bij de middenklasse; een combinatie van economisch bewustzijn en economische noodzaak leidde ertoe dat Zweedse mannen en vrouwen werk- en gezinstaken gelijk zijn gaan verdelen.
Forseke:
‘Ik weet dat het niet sexy klinkt, maar het feit dat mannen en vrouwen, ook als ze getrouwd zijn, hun eigen belastingaangifte doen in Zweden, is belangrijk. Vrouwen moeten inzicht hebben in hun economische positie.
Schulman: ‘Het belangrijkste is
gelijke betaling. Vrouwen moeten hetzelfde verdienen. En vrouwen moeten het zelfvertrouwen hebben om werk te zoeken waar ze plezier in hebben, neem geen genoegen met een baantje.’
Schyman: ‘Zweden is niet het paradijs. Maar als ik de Nederlandse situatie beluister, doen Zweedse vrouwen zichzelf dan toch in ieder geval iets minder tekort dan hun Nederlandse zusters.’

Obsessieve waarheidsdrang (Cyrille Offermans De Groene Amsterdammer 4 februari 2021 p. 60-61):
Ooit viel Marlene Dietrich – letterlijk – voor hem op de knieën, maar inmiddels is de roem van de grote Rus Konstantin Paustovski tanende. In Nederland mogen we onszelf gelukkig prijzen met de omvangrijke uitgaven van zijn werk.
Marlene Dietrich liep met hem weg. In haar memoires noemde ze hem zonder aarzelen ‘de beste Russische schrijver die ze kende’. Ze had het over Konstantin Paustovski. Ik heb geen idee hoeveel Russische schrijvers de diva kende, dus ook niet hoeveel literaire autoriteit we aan haar bekentenis moeten toekennen.
Schrijver en actrice bleven nog een paar uur met elkaar praten en onderhielden ook daarna contact. Dietrich las Paustovski’s zesdelige, zeer imposante
Verhaal van een leven en zei het te betreuren dat ze de schrijver pas zo laat had leren kennen.
Haar aanvankelijke bewondering was gebaseerd op één verhaal, ‘Het telegram’, mij tot voor kort onbekend. Maar het maakt nu deel uit van
De muziek van de herfst, de verzamelde en door Wim Hartog vertaalde verhalen.
De romantische instelling – aldus Paustovski – staat een mens niet toe
‘leugenachtig, onwetend, laf en wreed te zijn. In de romantiek ligt een veredelende kracht besloten. (…) Romantiek is een inherente eigenschap van alles, met name van de wetenschap en de kennis. Hoe meer een mens weet, des te completer neemt hij de werkelijkheid waar, des te dichter wordt hij door poëzie omgeven en des te gelukkiger is hij.’ Onduidelijk of Marlene Dietrich ten tijde van deze zinnen al voor hem op de knieën was gegaan, zeker is wel dat de lezer van dit boek ze op zowat elke pagina bevestigd kan vinden.

Dirk Bezemer Een land van kleine buffers Er is genoeg geld, maar we gebruiken het verkeerd
Zaterdag stond de ambtelijke top van het Openbaar Ministerie, rechtspraak en politie gezamenlijk met een groot interview in Trouw. De drie topambtenaren vrezen de bezuinigingen die op de pandemiesteun gaan volgen. Ze wensen deze keer buiten schot te blijven. Want, en hier gebruiken ze grote woorden: anders kunnen ze hun rol binnen de rechtsstaat niet naar behoren vervullen. Tussen de regels door lees ik: nu al eigenlijk niet meer.
Natuurlijk, de hele Tweede Kamer heeft zich bij de Algemene Beschouwingen in september uitgesproken voor een sterkere overheid. De topambtenaren vertrouwen het echter niet.
Het gaat niet alleen om
geld, ook om mensen. De rechtspraak komt tweehonderd rechters tekort, de politie krijgt de roosters nauwelijks meer rond. Ze wil duizend mensen erbij, op de langere termijn 3500. Ze lopen op hun tenen en de burger merkt het. Verdachten worden niet opgepakt, rechtszaken slepen.
Dit is deel van een
groter plaatje. Bij het schrijven van mijn boek Een land van kleine buffers stuitte ik op kleine financiële buffers bij veel huishoudens, bij bedrijven en bij gemeenten, en ook op zeer magere reële buffers, in mensen en middelen, in de gehele publieke sector.
In 2013 al rapporteerde het CBS dat gemeenten, provincies en waterschappen met een tekort van
4,1 miljard euro worstelden. De krimp vertaalde zich in afname van menskracht. In 2008 werkten er bij het rijk 123.000 mensen, in 2018 121.000 – en dat terwijl de Nederlandse bevolking toenam van 16,4 miljoen naar 17,2 miljoen mensen en de samenleving snel complexer werd. Ook bij de gemeenten daalde het aantal medewerkers in die jaren, van 171.000 naar 147.000 mensen. Bij de provincies van dertienduizend naar elfduizend. Hoe kan een krimpende publieke sector de maatschappij op hetzelfde niveau blijven ondersteunen?

Hebzucht en angst (Dirk Bezemer De Groene Amsterdammer 3 mei 2018 p. 9):
Er is veel geld verdiend, maar de prijs daarvoor is dat onze
kwetsbaarheid ook erg groot is. Onze? Ja: de goede jaren kwamen vooral de hogere inkomens en de financiële sector ten goede. Komt er weer een klap, dan zullen de kosten opnieuw gesocialiseerd worden.
De
slingerbeweging (Conjunctuurgolf) van de financiële markten kan aanschouwelijk gemaakt worden in een grafiek van de financiële cyclus – de op en neer slingerende grafiek van de bewegingen van vastgoedprijzen en kredietvolumes. In het kielzog van deze twee indicatoren bewegen andere financiële markten mee. Stijgt de curve, dan stijgen vastgoedprijzen en zijn banken hun kredietverstrekking aan het verruimen. Dat gebeurt nu, net als in de lange expansie van 1994 tot 2007. Er komt altijd weer een keerpunt. Hoe ver zijn we daarvan af? Van de financiële markten wordt vaak gezegd dat ze heen en weer slingeren tussen hebzucht en angst. Als, zoals nu, de hebzucht van de opgaande fase vermengd gaat worden met de angst die op het keerpunt regeert, weet je dat het eraan zit te komen.
Intussen ontkoppelt de financiële sector weer een beetje verder van de reële economie, onder andere door de vreemde investeringsstrategieën van de financiële reuzen.
Daarom pleit het IMF al jaren voor gecoördineerde schuldafbouw nu het misschien nog zonder grote brokken kan. Daar komt voorlopig niets van terecht. Private en publieke schulden stijgen wereldwijd fors de laatste jaren, zo laat ook het jongste rapport weer zien. De titel van het rapport is alvast een understatement: a bumpy road ahead.

Peter Singer boek De president van goed en kwaad:
Meer dan enige andere president in de recente geschiedenis gebruikt George W. Bush een retoriek van goed en kwaad. Wat gebeurt er wanneer een professor in de ethiek deze taal serieus neemt?
In
'De president van goed en kwaad' concentreert Peter Singer zich op de aanspraak van Bush dat hij weet wat goed en wat kwaad is. De auteur legt het patroon van ethische verwarring en innerlijke tegenspraak bloot in de taal waarvan Bush zich bedient. Hij onderzoekt presidentiële teksten over onderwerpen die uiteenlopen van stamcelonderzoek en belastingverlagingen tot Irak en het streven naar Amerikaanse superioriteit.

Naar een meer universeel ethisch perspectief. Over het werk van ethicus Peter Singer, Een ethisch leven, Ethiek in een tijd van globalisering en andere werken. (Piet Ransijn Civis Mundi Digitaal #81 6 april 2019):
Wat Singer boeiend maakt is zijn toepassing van de min of meer klassieke filosofie van het utilitarisme op eigentijdse problemen.
Een objectieve ethische visie
In de bespreking van het boek van Robert Sapolsky door Patricia van Bosse wordt de biologische basis van onze sociale neigingen toegelicht. Altruïsme en samenwerking zouden ook een evolutionaire genetische basis hebben. Samenlevingen die kunnen samenwerken zouden een evolutionair voordeel hebben t.o.v. samenlevingen die daartoe minder in staat zijn, volgens evolutiewetenschapper Peter Turchin in Ultrasociety: How 10.000 years of war made humans the greatest coöperators on earth. Onze toekomst hangt af van ons vermogen tot samenwerken. Dat vraagt een ethische levenswijze.
The Point of View of the Universe, Henry Sidgwick and Contemporary Ethics met Katarzyna de Lazari-Radek & Peter Singer:
7. The Origins of Ethics and the Unity of Practical Reason
Darwin’s The Descent of Man appeared three years before The Methods of Ethics and
Sidgwick understood that evolutionary accounts of the origins of human morality raise a question about the truth of our moral judgments. We draw on Sidgwick’s arguments against this kind of external attack to respond to Street’s recent evolutionary critique of moral realism. Surprisingly, the way in which we defend objectivity against this evolutionary critique puts us in a position to support a bold claim: the dualism of practical reason can be resolved in favour of impartiality.

Onderzoek Bedrijfsadvocaten en ethiek
De butlers van de Zuidas (Margreet Fogteloo en Annerie Smolders De Groene Amsterdammer 25 februari 2021 p. 28-35):
De Zuidas in Amsterdam is synoniem met het
neoliberalisme, waarbij corporate lawyers tegen forse honoraria de belangen van machtige cliënten behartigen. Deze bedrijfsadvocaten weten hun partijdigheid goed te verdedigen. Durven zij in de spiegel te kijken?
In Nederland bleven de
corporate lawyers buiten schot, wel werd ethiek hot binnen de advocatenopleidingen, en op de grote Zuidas-kantoren traden filosofen toe om intern te reflecteren op dilemma’s.
De komst van Angelsaksische kantoren versterkte die trend. Hogan Lovells, Baker McKenzie, Clifford Chance, Linklaters en Simmons & Simmons, steeds meer Angelsaksische kantoren openden hier de afgelopen decennia vestigingen. Overnames en fusies verengelsten tot
mergers & acquisitions, advocaten tot corporate lawyers, procederen tot corporate litigation. De torens werden hoger en prestigieuzer.
Volledige dienstbaarheid aan het doel van de tabaksindustrie was de regel, blijkt uit het vonnis. Het vonnis werd in hoger beroep bevestigd en sloeg de advocatuur hard om de oren.
At every stage, lawyers played an absolutely central role in the creation and perpetuation of the Enterprise (de tabaksindustrie) and the implementation of its fraudulent schemes. They devised and coordinated both national and international strategy’, schrijft de federale rechter Gladys Kessler in haar samenvatting.
Wat houdt ethiek dan in? Zeker, stagiairs leren een ‘niet pluis’-gevoel te ontwikkelen, er is intern aandacht voor valkuilen. De Nederlandse Orde van Advocaten lanceert binnenkort een self assessment tool waarmee advocaten kunnen reflecteren op hun eigen functioneren, met een focus op ethiek en vaardigheden.

De rechtsraak heeft een onmachtprobleem (Maurits Barendrecht en Maurits Chabot Volkskrant 12 september 2020 Opinie p. 24-25):
Te vaak biedt een juridisch proces geen oplossing voor een conflict. Rechtvaardigheid vergt meer dan een vonnis. Tijd voor een hervorming van de rechtspleging.
In de rechtszaal komt een kopstuk na vele jaren in het beklaagdenbankje. Een voor een leggen de bendeleden verantwoording af. Ze kunnen zich verschuilen achter hun zwijgrecht en hun advocaat twijfel laten zaaien over de betrouwbaarheid van getuigen. Ze hoeven niet te vertellen hoe het wel zit. Onschuld is een belangrijk uitgangspunt.
Bij een spoortje twijfel volgt vrijspraak, krijgen strafrechters ingepeperd. Is dat terecht als een verdachte voortdurend betrokken lijkt bij conflicten en leed?

Strafpleiters en ethiek Rambo’s met aktetas (Margreet Fogteloo en Annerie Smolders De Groene Amsterdammer 10 september 2020 p. 22-29):
Een jaar na de moord op Derk Wiersum staat de positie van strafadvocaten vol in de schijnwerpers. Waar ligt de grens van hun gekoesterde partijdigheid als zij verdachten uit de onderwereld verdedigen? Hoe gaan zij om met de druk van dit type cliënten? Een zoektocht naar ethische dilemma’s in de strafadvocatuur.
Waar ligt de grens tussen het belang van de cliënt en het algemeen belang? Hoe onafhankelijk ben je van cliënten die je kantooromzet bepalen? Hoe voorkom je dat je in de tang komt van mensen die het met hun charme en onberekenbaarheid tot de hogere regionen van de onderwereld hebben geschopt? Hoe zit het met de betaling door deze figuren, ben je onderdeel van het witwassen van crimineel geld?
En wat moet je ervan denken dat Peter Plasman het romantische ideaal van de advocaat die een onschuldige uit de gevangenis houdt als het ware omkeert, en een schuldige eruit houden een grotere uitdaging vindt? Is het juridische spel dat de strafrechtadvocaat speelt misschien te ver doorgeschoten?
Deze vragen legden we voor aan doorgewinterde strafpleiters, hoogleraren advocatuur, dekens en officieren van justitie.
Zes jaar geleden gooide Freeke het roer om.
Ze laat niet meer, zoals ze ooit op een cursus van Gerard Spong heeft geleerd, als goede jurist haar geweten thuis, maar doet in feite wat Marc Loth in 2003 opperde: haar professionele moraal verdiepen met persoonlijke morele opvattingen. Samen met collega Wikke Monster houdt ze kantoor in Amsterdam. Beiden namen afscheid van het coûte que coûte willen winnen, het juridisch spel dat ze jarenlang met veel plezier speelden als medewerker van diverse prestigieuze kantoren, zoals Loyens & Loeff en Stibbe.
In Amerika is al veel langer kritiek op de juridisch-technische beroepshouding van strafadvocaten.
In essentie gaat het daarbij om de vraag hoe je kunt voorkomen dat advocaten optreden als hired gun. In Nederland lijkt reflectie hierover onder strafadvocaten afwezig, of volledig overstemd door de scherpe verwijten richting OM.
‘De kernwaarde van partijdigheid is ethisch minimalisme’, zegt de Amsterdamse deken Evert-Jan Henrichs. ‘Je moet als partijdig adviseur tot het uiterste gaan voor de cliënt. De morele grens is denk ik lastig te geven.’ Toch is er volgens hem nu wel aandacht voor de scherpe kantjes hiervan: ‘Andere gerechtvaardigde belangen’ dan het belang van de cliënt mogen niet uit het oog worden verloren, volgens de laatste versie van de beroepsethische regels. Als we horen waar Freeke, Monster, Van der Kruijs en Shukrula tegenaan liepen, dan is er een kiem gelegd voor verdergaande discussie.

Europees Hof maakt meer indruk dan Brussel (Arie Elshout Volkskrant 19 november 2019 p. 12-13):
Het goede nieuws zijn de ‘revolutionaire’ uitspraken van het Hof van Justitie. Die hadden een ‘ontnuchterend’ effect op andere staten die de Poolse kant op willen. Het slechte nieuws is het verzet onder de lidstaten. Maar daar kan Timmermans niets aan doen, aldus de balans die in Commissiekringen wordt opgemaakt.
Het blijkt uitermate moeilijk Europese democratieën te behoeden voor een autocratische zondeval. In 2014 besloten de EU-landen dat men elkaar niet alleen de maat moet nemen over vis en financiën, maar ook over zoiets fundamenteels als democratische waarden. Ingevoerd werd het rechtsstatelijk mechanisme, om via dialoog landen op het rechte democratische pad te houden.

De Poolse rechter die strijdt tegen de ‘verwoesting’ (Jenne Jan Holtland Volkskrant 19 november 2019 p. 12-13):
Poolse rechters die vrezen voor de onafhankelijkheid van de rechtspraak hopen dinsdag steun te krijgen van een vonnis van het Europees Hof van Justitie. ‘Dit is een sleutelmoment’, zegt Igor Tuleya, rechter met de bekendheid van een rockster.

Een beetje dader (Sander van Walsum Volkskrant 2 november 2019 (Boeken & Wetenschap p. 24-27):
Critici verwijten Ad van Liempt, ten onrechte naar zijn mening, geschiedschrijving in grijstinten. Door deze ‘nivellering’ zou het onderscheid tussen daders en slachtoffers vervagen.

Migratieland Amerika Go North (Casper Thomas De Groene Amsterdammer 20 juni 2019 p. 24-29):
De Verenigde Staten zijn op hun final frontier gestuit. In plaats van constant grenzen te verleggen, is Amerika onder Donald Trump een naar binnen gekeerd land geworden.
Paint it black. Donald Trumps gedroomde grensmuur, waarvoor hij op autoritaire wijze 5,7 miljard dollar opeiste bij de Amerikaanse overheid, wordt een steeds grimmiger fantasie. Op maandag 16 mei berichtten de ochtendkranten dat Trump een zwart geschilderde grensafscheiding wil. Donker metaal neemt meer hitte op. Iedereen die probeert over de muur te klimmen zal zijn handen branden, was Trumps toelichting. Hij vroeg ook om scherpe punten boven op de muur. En de muur moet hoger. Tien in plaats van vijf meter. Het bezwaar van Trumps medewerkers bleek niet het sadistische ontwerp, maar het kostenplaatje. ‘Als je eenmaal aan het schilderen bent, blijf je schilderen’, klaagde een regeringsfunctionaris tegen TheWashington Post.

Essay Het mondiaal visueel geheugen Telkens weer het napalmmeisje (Rutger van der Hoeven De Groene Amsterdammer 20 juni 2019 p. 46-49):
Nieuwsfoto’s bereiken sinds de jaren dertig een mondiaal publiek. Sommige worden zelfs wereldwijd herkend. Is daarmee een collectief, visueel geheugen ontstaan dat de hele mensheid omvat? En welke boodschap dragen de foto’s die daar deel van uitmaken?
We lezen op totaal verschillende manieren foto’s waarvan we denken dat ze voor zichzelf spreken.
Foto’s geven heel direct toegang tot herinneringen. Het zijn ‘krachtige media voor het overbrengen van het verleden’, schreef de Duitse socioloog Harald Welzer.
‘Herinnering heeft beelden nodig, omdat de geschiedenis zich aan ze hecht als iets dat herinnerbaar en vertelbaar is.’
Maar foto’s worden niet direct deel van een collectief geheugen als ze een keer zijn gepubliceerd. Vrijwel alle foto’s die in de publieke ruimte verschijnen, verdwijnen weer snel – of sterven, in publieke zin.
Dit essay is gebaseerd op het proefschrift The Global Visual Memory: A Study of the Recognition and Interpretation of Iconic and Historical Photographs waarop Rutger van der Hoeven op woensdag 19 juni promoveert aan de Universiteit Utrecht

Samen sterk of verdeel en heers? Sinds Machiavelli (1469 - 1527) weten we dat voor politicals geldt ‘het doel heiligt de middelen’. Een belangrijk deel van de verdeel en heers problemen die we signaleren hebben we door onvoldoende checks & balances (het dialectische model Evenwicht door Tegenwicht) zelf gecreëerd. 'De remedie is tegelijkertijd de kwaal' (geweten, 'Goed en Kwaad', 'Deugd en Ondeugd'). De vraag dringt zich op welke debacles moeten zich voordoen voordat echt actie wordt ondernomen. Het gaat mis, chaos dreigt wanneer voor onnatuurlijke selectie, een gesloten systeem wordt gekozen. Chaos, onbalans ontstaat omdat politici geen oog hebben voor de keerzijde van de medaille.

Orde en chaos. Deel VII: Over wereldbeeld, bewustzijn, onderbewustzijn, betekenisgeving en taal (Mathieu Wagemans Civis Mundi Digitaal #102 september 2020):
Wereldbeeld, taal en discours
In eerdere delen van deze serie over
Orde en Chaos kwam reeds de impact van ons wereldbeeld aan de orde. Een wereldbeeld heeft betrekking op de wijze waarop we de werkelijkheid, onszelf en onszelf in relatie tot de werkelijkheid zien. Het is op te vatten als een betekeniskader dat vervolgens leidend en bepalend is voor ons denken en handelen. Dat veronderstelt dat we helder zicht hebben op ons perspectief op de werkelijkheid. Dat is echter minder vanzelfsprekend dan wellicht op het eerste gezicht lijkt. We zijn ons lang niet altijd bewust van ons eigen perspectief. Anderen kunnen ons erop wijzen dat er sprake is van patronen in ons denken en handelen die we ons voorheen niet hebben gerealiseerd.
Het collectief onbewuste
Terwijl bij Freud uitgangspunt vormt dat het onbewuste een persoonlijk onbewuste is, introduceert Jung het
collectief onbewuste. Dat verwijst naar wat Jung de oerervaring noemt die in ons aanwezig is en die we delen, zij het onbewust. Die ervaring wordt niet benoemd maar komt wel tot uitdrukking in bijvoorbeeld kunstuitingen. Jung beschouwt het collectief onbewuste als een verzameling beelden die de mensheid in de loop der tijd heeft opgebouwd naar aanleiding van opgedane ingrijpende ervaringen. Dergelijke ervaringen zouden de bron zijn van mythevorming. Er hebben zich beelden in ons vastgezet die via overerving worden doorgegeven van de ene naar de andere generatie. Jung verwijst naar archetypes van bijvoorbeeld begrippen als God, held, moeder, leven en dood. Archetypes hebben het karakter van associatieve verbeeldingen die nooit concreet worden maar die niettemin collectief worden gedeeld. Ze zijn ook niet geconstrueerd maar worden van generatie op generatie doorgegeven. Ze vormen ook geen onderwerp van discussie en ontlenen juist daar hun werking aan.

Was Grexit een nog grotere financiёle ramp geworden? (Peter de Waard Volkskrant 20 juni 2019 p. 27):
Volgens het 157 pagina’s tellendeplan B, dat in het volgende maand te verschijnen boek The Last Bluff wordt onthuld, zou de rekening gigantisch zijn. Europese instituties en overheden zouden 342 miljard euro moeten afschrijven. Italië, een land dat toen al in problemen zat, zou 63 miljard euro kwijt zijn geweest, 4,1 procent van het bbp.
Europa had daarnaast een deel van de eigen banken te hulp moeten schieten, die onmiddellijk insolvent zouden zijn geworden. Om te voorkomen dat de centrale bank van Griekenland zelf euro’s zou blijven drukken, had de ECB de uitgifte van de nieuwe drachmes moeten ondersteunen. ‘Het zou bijna absurd zijn geweest om een reddingsplan te weigeren om een ander reddingsplan te moeten uitvoeren. Dat is de ironie van het hele ding’, aldus het top secret-plan.
Daarnaast zou een humanitaire ramp dreigen.
Een bankroet zou twee miljoen Grieken onder de armoedegrens duwen.

Strenge selectiecriteria versterken ongelijkheid (Tom van den Brink Volkskrant 26 juli 2018 p. 20):
Scherpe selectiecriteria en stijgende kosten zetten de toegankelijkheid van hoger onderwijs onder druk, betoogt het Interstedelijk Studenten Overleg.
Averechtse maatregelen
De afgelopen jaren zijn er door de overheid echter averechtse maatregelen genomen die de toegankelijkheid van het onderwijs (in)direct onder druk hebben gezet. Studeren wordt steeds duurder en meer en meer opleidingen in het hoger onderwijs hanteren allerlei selectiecriteria, wat betekent dat een geschikte vooropleiding (bijvoorbeeld een havo- of vwo-diploma) niet meer genoeg is. Diverse rapporten laten zien dat zeker bepaalde groepen studenten – die met lager opgeleide ouders, een functiebeperking of een niet-westerse migratieachtergrond – minder snel instromen bij de opleidingen van hun keuze. Deze maatregelen gaan daarmee in tegen het beoogde doel van het maximaal benutten van talent, hetgeen we zo hard nodig hebben voor de Nederlandse kenniseconomie.
De afgelopen jaren heeft het hoger onderwijs te veel in het teken gestaan van efficiëntie, schaalvergroting en studierendementen, met alle gevolgen van dien. Verkeerde maatregelen zorgen voor verkeerde selectie. De student moet weer centraal komen te staan in het onderwijs. Het onderwijs moet zo worden ingericht dat de talenten van alle studenten zo goed mogelijk kunnen worden ontplooid, met als uitgangspunt: gelijke kansen door verschil te maken.

'We zijn verplicht om ons bewust te zijn van het lijden van dieren' (Maarten Keulemans interviewt filosoof Will Kymlicka Volkskrant18 november 2016):
Varkens op straat, paarden die de mens de rug toekeren, honden met burgerrechten. Ziedaar de wondere ideeënwereld van de spraakmakende Canadese filosoof Will Kymlicka.
Heeft u het idee dat we de goede kant opgaan?
'Soms ben ik daar optimistisch over, soms pessimistisch. Als ik om me heen kijk, zie ik overal mensen met banden met huisdieren die ze heel belangrijk en bevredigend vinden. Ze zien dieren als onderdeel van het gezin, erkennen dat het individuen zijn met een persoonlijkheid. Ik denk dat die ervaring mensen meer kan openen voor de mogelijkheid dat bijvoorbeeld ook varkens wezens zijn met een persoonlijkheid, gevoelens enzovoorts.' 'Als je kijkt hoe we denken over kinderen, etnische minderheden of gehandicapten... De afgelopen eeuwen hebben we een soort zorg ontwikkeld over de innerlijke ervaring van die mensen. We schuiven ze niet meer opzij als inferieur of schadelijk, we zijn er als maatschappij gevoeliger voor geworden dat ook andere subgroepen kunnen lijden. Dat vermogen je bewust te zijn van het lijden van anderen houdt niet op bij de soortgrens. Als we het eenmaal hebben, zijn we haast verplicht om ons bewust te zijn van het lijden van dieren.'

Dries van Agt 'Vriend, het gaat mij om de rechtvaardigheid’ (Volkskrant 8 augustus 2009)
Maar het is allemaal ten koste gegaan van een volk dat aan de Holocaust part noch deel had: de Palestijnen. Juist Europa draagt daarom een bijzondere verantwoordelijkheid voor hun lot.
‘Er is een kentering gaande. Inderdaad zijn de hoogmogenden van het CDA, ik doel op de fractie en bewindslieden, niet bereid naar mijn betogen te luisteren. Maar anders, vriend, anders ligt het bij de rank and file van het CDA. Daar hoor ik andere geluiden. De kloof tussen het Binnenhof en de rest van het land is zéér diep geworden.’

... kwam 'de dorpsgek' met zijn ethisch reveil (Co Welgraven Trouw 9 september 2002)
Zelfs de man die de term 'ethisch reveil' in de Nederlandse politiek en samenleving heeft ingebracht, weet niet meer wanneer hij dat gedaan heeft. In een rede voor de Edmund Burke-stichting, die de conservatieve gedachtevorming koestert, zei oud-premier Dries van Agt begin dit jaar: ,,Toen ik bijna een kwart eeuw geleden, in 1977, de roep om een ethisch reveil aanhief (de term moreel reveil ware beter geweest), werd ik in de media nog als de dorpsgek bejegend: de verlichte geesten van die dagen gingen meesmuilend voorbij aan het geprevel over normen en waarden.'
Dat hij destijds de risee werd, klop als een bus. Maar dat hij die oproep -waarnaar in deze dagen vaak wordt verwezen nu minister Heinsbroek van economische zaken en premier Balkenende hameren op het herstel van normen en waarden- in 1977 deed, klopt niet..

Christendemocratische politiek nader beschouwd (Wim Couwenberg Civis Mundi 31 maart 2011):
Succes CDA dankzij een unieke combinatie van Hollandse dominees- en koopmanstraditie
Geen partij heeft met zoveel succes de principiële attitude van de Hollandse domineestraditie en de pragmatische houding van de niet minder Hollandse koopmanstraditie weten te combineren met enerzijds een welluidend appèl op hoge ethische beginselen dat het Hollandse geweten aanspreekt en anderzijds in de geest van de koopmanstraditie een heel pragmatische opstelling als het op zakendoen aan komt en dus een hoge mate van politieke flexibiliteit, kortom een doeltreffende melange van politiek moralisme en realisme. Dat realisme is vooral te danken aan de inbreng van de katholieke staatkunde. De huidige informele CDA-leider Maxime Verhagen is daarvan een eminente exponent en vertolker. In een verkenning van het huidige partijlandschap in 2008 wordt het CDA in Elsevier nog gekarakteriseerd als een gladde machts- en carrièremachine die heel slim inspeelt op alle mogelijkheden die de moderne techniek aanreikt ter instandhouding van zijn machtspositie.[7] Dat klopte op dat moment nog. Inmiddels is het CDA echter in ernstig politiek verval en daardoor ook verdeeld geraakt, met name tussen moralisten (primaat christelijke beginselen) en realisten (primaat machtsmotief) met laatst genoemden als overwinnaar.
Het CDA-congres begin oktober 2010 is terecht geprezen vanwege het open debat, dat daar gevoerd werd over de koers van de partij. In de geschiedenis van het CDA was dat echter hoge uitzondering. De missie van Balkenende over christelijke en sociale waarden die opnieuw de nodige aandacht verdienden, aldus Trouw-redacteur Hans Goslinga, verkeerde spoedig in een politiek van louter machtsbehoud met als vertrouwd kenmerk het smoren van intern debat, het vermijden van lastige kwesties zoals het migratie- en integratievraagstuk en het verdacht maken van elk tegengeluid.

Adieu God? (Ferd Grapperhaus 14 september 2020 NPO2):
De van huis uit katholieke minister van Veiligheid en Justitie, Ferdinand Grapperhaus, ging als kind elke zondag met zijn ouders naar de kerk. Maar van de preken heeft hij weinig onthouden. Net als zijn vader las hij tijdens de dienst namelijk de Bijbel. Omdat die vol prachtige verhalen en metaforen staat.
Boeddhisme
Ook toen zijn vrouw vier jaar geleden plotseling ernstig ziek bleek te zijn, zocht hij zijn heil niet in de kerk. Hij ondervond toen wel steun aan het Boeddhisme, het geloof van zijn vrouw. ‘Zij zei: ‘Accepteer het nou, neem het tot je. Laat de klappen van het lot je leven niet bepalen. Ik vond dat heel erg moeilijk.’
Minister van Eredienst
De afgelopen maanden woonde Grapperhaus, die ook minister van Eredienst is, wel weer regelmatig een kerkdienst bij. En dat ontroerde hem soms, vanwege de manier waarop de kerkgangers omgingen met de beperkingen die werden opgelegd vanwege corona.
Hiernamaals
Hoewel Grapperhaus niet gelooft in een hiernamaals, zou hij toch ‘hevig teleurgesteld’ zijn als Petrus hem niet zou binnenlaten. ‘Natuurlijk ben ik wel eens ijdel en heb ik wel eens gelogen. Maar als hij mij een slecht mens zou vinden, zou ik echt verbouwereerd zijn.’

Een wezenlijk barmhartige jongen Jan Tromp Volkskrant 4 november 2017 Zaterdag p. 8-10):
'CDA'er, maar van een totaal ander slag dan de grijze figuren van het midden'
Een vechter met een angstaanjagende energie, zeggen vrienden over Ferdinand Grapperhaus. Een scherp criticus van de huidige politiek, die hij opportunisme verwijt. Wat kunnen we van deze sociaal bewogen patriciër verwachten nu hij minister van Justitie en Veiligheid is?
In december 2016 publiceerde hij in Het Financieele Dagblad een open brief, gericht aan minister van Financiën Jeroen Dijsselbloem. Deze had kort daarvoor de opkomst van het populisme toegeschreven aan de bankencrisis.
Grapperhaus schrijft: 'Excellentie, ik ben het niet met U eens. Het populisme is opgekomen, omdat er al twee decennia een maatschappelijke onthechting gaande is. De onderste laag van de samenleving, vijftien procent van onze bevolking, is als enige, sinds 2005, stil blijven staan in een tijd van welvaartstoename en megagrote technologische vooruitgang.'
Er is een tweede groep bij gekomen, vervolgde Grapperhaus zijn brief aan Dijsselbloem, een groep mensen die het Sociaal en Cultureel Planbureau de Onzeker Werkenden noemt. 'Het zijn mensen wier baan op de tocht staat of die net werkeloos of arbeidsongeschikt zijn geworden, en geen vooruitzichten hebben in de door uw kabinet zo vrolijk geformuleerde participatiemaatschappij. Een aanzienlijk deel van deze twee groepen behoort tot de Nederlanders die op de rand van of in armoede leven, met kinderen die geen sportclubje of Playstation hebben.'
Gereformeerde mannenbroeders
In zijn onlangs verschenen boek Rafels aan de rechtsstaat wendt Grapperhaus zich tot een andere evangelieschrijver. Uit Marcus 10-25: 'Het is gemakkelijker voor een kameel om door het oog van een naald te gaan dan voor een rijke om het koninkrijk van God binnen te gaan. (...) Velen eersten zullen de laatsten zijn en velen laatsten de eersten.'
Grapperhaus haalt Thorbecke aan die waarschuwde
'dat wanneer de kloof tussen arm en rijk te groot werd wetgeving nog slechts de betekenis van ironie zou hebben'. Hij concludeert: 'Een rechtsstaat die zo is ingericht dat daarin ongelijkheid en zelfs toename van ongelijkheid wordt toegestaan, is op zijn minst gerafeld.'

'Onze samenleving raakt ontwricht' (Laura de Jong interviewt hoogleraar Ferdinand Grapperhaus Volkskrant 4 maart 2017 p. 24-25):
Onze samenleving wordt steeds ongelijker, stelt Ferdinand Grapperhaus, hoogleraar arbeidsrecht in Maastricht, hoogste baas van advocatenkantoor Allen & Overy en columnist van Het Financieele Dagblad, in zijn nieuwe boek Rafels aan de rechtsstaat.
Er zijn toch geen rechtelozen in de Nederlandse samenleving?
'
Nee dat niet, maar onze van oudsher goed gehechte samenleving begint ontwricht te raken. In mijn optiek is een rechtsstaat een samenleving waarin de overheid zorgt dat iedereen op een rechtvaardige manier aan die samenleving kan deelnemen: gelijkheid, vrijheid en rechtvaardigheid. Ik constateer nu dat gelijkwaardigheid en toegang tot gelijke kansen niet meer vanzelfsprekend zijn. Er zijn in onze samenleving twee groepen die er de afgelopen tien jaar niet op vooruit zijn gegaan in inkomen, steeds meer in de hoek zitten waar de klappen vallen, en weinig kansen hebben.'

Rusland onveranderlijk anders (Lien Verpoest Volkskrant 4 mei 2018 p. 22):
Er zijn meer meningen dan ooit over Rusland. De structurele dialoog met de EU valt mede door wederzijds onbegrip stil. Het is realistischer om te erkennen dat Rusland fundamenteel anders is, betoogt Lien Verpoest.
Ook nu zijn er meer meningen dan ooit over Rusland, die vaak een normerende boodschap in zich dragen: Rusland voldoet niet. Rusland respecteert de mensenrechten niet. Rusland kan bezwaarlijk een democratie genoemd worden. Rusland heeft geen vrije pers. Rusland leeft niet op aan Europese normen en waarden. Want, om het met de woorden van Madame de Staël te zeggen, om moreel perfect te zijn moet je toch een constitution libre hebben?
Het onderhouden van een structurele dialoog is de werkelijke uitdaging voor de Nederlandse en Europese diplomatie. Rustig, realistisch en vooral pragmatisch samenwerken waar mogelijk (contraterrorisme, energie, onderzoek en cultuur) en rode lijnen trekken waar nodig (de Krim, Syrië); dit gebeurt in de luwte van het hevige debat.
Het is een aanpak waarin het wezen van de diplomatie vervat zit zonder evenwel afbreuk te doen aan onze waarden. Ondanks de recente grote uitdagingen, maar ook dankzij de lange traditie van bilaterale relaties met Rusland kunnen Nederlandse beleidsmakers hierin het voortouw blijven nemen.

Nederland samen met Duitsland tegen hogere EU-begroting (Marc Peeperkorn Volkskrant 3 mei 2018 p. 6-7):
'Nederland wijst dit af', liet premier Rutte weten. 'Dit is niet acceptabel.' In de plannen van de Commissie dreigt Nederland zijn bestaande kortingen op de EU-afdracht te verliezen waardoor de jaarlijkse bijdrage met 1,5 miljard euro omhoog zou gaan. De Duitse minister Scholz van Financiën vreest dat zijn land straks 10 miljard euro per jaar meer aan de EU moet betalen.
Kortingen
Het pijnlijkste voor Nederland is het langzaam afbouwen van alle kortingen op de betalingen aan de EU. Die bedragen nu circa 1,5 miljard euro per jaar. Nederland krijgt die omdat het anders per inwoner veruit het meest aan de EU betaalt. Dat dreigt nu alsnog te gebeuren. Voor Rutte is dit onbespreekbaar en reden om zijn veto te gebruiken. Hij wordt daarin gesteund door de Tweede Kamer.
Het Commissievoorstel wordt mogelijk maandag al voor het eerst door de EU-leiders besproken. Betrokkenen verwachten een snoeihard gevecht tussen de lidstaten. De kans is minimaal dat er voor de Europese verkiezingen (mei 2019) een akkoord ligt, zoals de Commissie wil.

Prijs van de Unie (Raoul du Pré Volkskrant 3 mei 2018 p. 23):
Voor Rutte is het nu zaak om het verzet slim te doseren. Een kabinet dat veel van de EU verwacht, mag ook wat moeite doen om de eigen kiezers uit te leggen dat zoiets geld kost. Kleiner dan de huidige zal de nieuwe begroting bovendien niet worden, gezien de stemming in Duitsland, Frankrijk en Italië. Die slag is verloren. Als Rutte wezenlijke invloed wil hebben kan hij zijn energie dan ook beter richten op de vraag of al dat geld wel optimaal wordt besteed. Daar is nog een wereld te winnen, met meer kans op succes.

Marx had ten minste deels gelijk (Carel Zuil Volkskrant 3 mei 2018 p. 24):
Marx' kritiek op de geldcultuur is de belangrijkste reden hem op zijn 200ste geboortedag te herdenken, betoogt Carel Zuil.
Crises
Hoe interessant het ook is uit te zoeken of de economische theorieën van Marx uitkomen of niet, fundamenteler is zijn kritiek op de kapitalistische geest en de overheersende rol van het geld. 'Het verandert de trouw in ontrouw, de liefde in haat, de haat in liefde, de deugd in ondeugd, de ondeugd in deugd, de knecht in heer, de heer in knecht, de domheid in verstand, het verstand in domheid.' Zo citeert hij uit Shakespeares Timon van Athene. En in het Communistisch Manifest drukt Marx zich als volgt uit: '(De bourgeoisie) heeft geen andere band tussen mens en mens gelaten dan het naakte eigenbelang, dan de gevoelloze 'contante betaling'... Zij heeft de persoonlijke waardigheid opgelost in de ruilwaarde'.
Geld is de macht in de moderne maatschappij waaraan alles ondergeschikt gemaakt wordt. Gebieden waar de overheid in het recente verleden invloed op had zijn grotendeels prijsgegeven aan commerciële belangen zoals zorg, onderwijs, volkshuisvesting , openbaar vervoer en media. We leven in een genotzuchtige consumptiecultuur. Misschien is Marx' kritiek op de overheersende geldcultuur wel de belangrijkste reden om deze grote denker op zijn 200ste geboortedag te herdenken.

Economen waaien te veel met de winden mee (Wimar Bolhuis Volkskrant 3 mei 2018 p. 25):
Economen moeten in hun adviezen meer durven ingaan tegen de stroom van het economisch getij, betoogt Wimar Bolhuis.
Gevolgen
Het vergroten van flexibele arbeid en ondernemerschap, het verhogen van de AOW-leeftijd en het stimuleren van tweeverdieners waren economische stokpaardjes voor en tijdens de crisis. Het IMF, de DNB, het CPB en wetenschappers uiten steeds meer zorgen over de sociale en politieke gevolgen ervan.
Hieruit blijkt dat in een tijd van crisis doelmatigheidsargumenten de boventoon voeren en in economisch hoogtij rechtvaardigheidsargumenten. Elke econoom leert dat rechtvaardigheid vaak geld kost, omdat herverdeling leidt tot groeiverlies. Deze uitruil maakt het meewaaien met de wind vanuit een irrationeel, psychologisch perspectief begrijpelijk. In een hoogconjunctuur is er meer bereidheid de kosten van rechtvaardigheid te betalen. In een laagconjunctuur is dit draagvlak minder.
Maar de essentiële vraag is waarom economen, die juist opgeleid worden om een rationeel, economisch perspectief te bieden, hun aandacht voor doelmatigheid en rechtvaardigheid niet gelijkmatig over de conjunctuurcyclus verdelen. Oftewel, tegen de stroom inroeien als het nodig is.
De econoom is bijna een beschermde diersoort. Er lijkt een debat nodig of dit terecht is. De hoge status van economen is alleen gerechtvaardigd als ze gepaard gaat met verantwoordelijkheidsbesef: nooit met de wind meewaaien, altijd tegen de stroom inroeien.

De overdrachtsunie bestaat eigenlijk al (Ewoud van Laer Volkskrant 18 april 2018 p. 23):
In februari van dit jaar zijn de vorderingen van De Nederlandsche Bank en de Bundesbank tezamen opgelopen tot ruim duizend miljard euro! Daar tegenover staan vooral de verplichtingen van de centrale banken van Italië (444 miljard), Spanje (399 miljard), Portugal (82 miljard) en Griekenland (54 miljard).
Een bijzonder kenmerk van deze zogenaamde Target2-saldi is dat ze een oneindige looptijd hebben en belast zijn met een rente van 0 procent. Dat impliceert dat deze vorderingen van de Bundesbank en De Nederlandsche Bank in feite waardeloos zijn. De tekorten van de zuidelijke lidstaten worden dus niet meer gecompenseerd door landbouwsubsidies, maar door de opbouw van schulden bij hun centrale banken. De door velen gevreesde overdrachtsunie bestaat dus eigenlijk al.

In zijn column in The New York Times 12 juli 2015 is econoom Paul Krugman ongenadig hard voor de opstelling van Angela Merkel, die hij met haar moralisme-economie beschuldigt van verraad aan het Europese project. Het leningenprogramma voor Griekenland is uitvoerig in de Tweede kamer besproken (verslag 19 augustus 2015):
De heer Slob (ChristenUnie): Als je in Griekenland aan mensen vraagt wat zij van dit pakket vinden, zelfs aan bestuurders die ermee hebben ingestemd, merk je dat het vertrouwen dat dit echt zal gaan werken en dat dit de oplossing voor de problemen is, bijna nul is, misschien zelfs nog wel minder. Nu heeft de regeringsfractie die coalitiegenoot is van de fractie van de heer Nijboer gisteren al aangegeven helemaal geen vertrouwen in het pakket te hebben. Als ik de heer Nijboer hoor spreken, heeft hij er heel veel vertrouwen in. Is dat vertrouwen ergens op gestoeld, vraag ik de heer Nijboer.
De heer Nijboer (PvdA):
Ik geef de heer Slob mee dat Griekenland een enorm zware tijd te gaan heeft en nu in een ongelofelijk moeilijke situatie verkeert. Het alternatief van faillissement was rampzalig geweest voor de Grieken. Er zou een totale chaos zijn ontstaan en een torenhoge werkloosheid. Het is nodig dat de Griekse economie grondig wordt hervormd en dat de corruptie wordt aangepakt, dat er maatregelen komen voor beschermde sectoren zoals apothekers. Medicijnen worden bijvoorbeeld de helft goedkoper. Er zullen allerlei maatregelen genomen die zwaar zijn en die pijn doen, maar die wel nodig zijn en een basis geven om de Griekse economie erbovenop te helpen.\\ Ja, daar geloof ik in. Ik geloofde er voor Ierland, voor Spanje en voor Portugal ook in. Ik geloof dat dit de basis kan bieden voor herstel van de Griekse economie. De Grieken waren overigens al goed bezig voor de verkiezingen, alleen kwam er toen een premier die onverantwoord handelde en die de afgelopen maanden een enorme schade heeft aangericht.

De hebzucht wordt door het creatieve boekhouden verdoezeld, maar leidt tot het vernietigen van het financiële systeem. Hoe hypocriet is het dat de VS en de EU het medicijn dat het IMF aan een land als Griekenland voorschrijft zelf niet weten toe te passen? Binnen de Europese Unie is het illusoire foefje van de overdrachtsunie gemakkelijker te realiseren dan cultuuroverdracht. Met het Vrijheid, Gelijkheid en Broederschap in zijn boekje Broederschap Pleidooi voor verbondenheid toont Frans Timmermans dat er niets nieuws is onder de zon. Het zal duidelijk zijn dat ook voor Frans Timmermans geldt Ken uzelve.

Het is wenselijk esoterische inzichten als de vijand verslaan zonder te vechten en bijvoorbeeld de thema's die betrekking hebben op dialectiek en annihilatie in het onderwijs te incorporeren.

De Westerse beschaving, de Westerse cultuuroverdracht is aan verval onderhevig. In het interview van Donald Trump met redacteuren van de The Washington Post komt dit naar voren.

Stelling: Door het doorgeschoten neoliberalisme, het monetaire medicijn, de eurostabiliteitscultuur van vrijwel onbeperkt scheppen van geld, het wanbeleid van macro-economen wordt het echte ondernemerschap in de micro-economie vernietigd.

In de kern hangt 'Vrijheid en Ongelijkheid' met Rechtvaardigheid samen en heeft op tegenstellingen betrekking, die al door Vyâsadeva (Vyasa), auteur van de Bhagavad Gita zijn onderkend.

Het innerlijke kompas van Inez van Oord sluit op de innerlijke strijd in de Bhagavad Gita aan. Het lijkt er op dat haar boek Als jouw leven een cirkel is, waar sta je dan? op de Bhagavad Gita voorbouwt. Het boek De Hele Olifant in Beeld van Marja de Vries kan gelezen worden als een moderne versie van het boek Het Goddelijke plan van G. Barborka.

Links en rechts staan in de politieke besluitvorming als gelijkwaardig tegenover elkaar. Voor het introduceren van de marktwerking door de overheid hielden de socialistische krachten (these) en rechtse, liberale krachten (antithese) elkaar aardig in evenwicht. Het is aannemelijk dat de liberalisering van de financiële markten, lees deregulering en de hypothese van de great moderation ('grote matiging') de ernst van de kredietcrisis hebben versterkt. De klassieke controverse tussen John Maynard Keynes en Milton Friedman moet daardoor in een ander perspectief worden geplaatst. Door de introductie van de marktwerking heeft het corrigerende mechanisme van het keynesianisme sterk aan kracht ingeboet. Of met andere woorden nu de wal het schip heeft gekeerd zal het herstel middels het keynesianisme moeizamer verlopen.
De door de overheidsbureaucratie aangestuurde marktwerking heeft contraproductief gewerkt. Door de schaalvergroting is de bureaucratie bij zorginstellingen, woningcorporaties en het onderwijs sterk toegenomen. Het principe van Evenwicht door Tegenwicht (Checks and Balances) is danig verstoord. Het creatieve boekhouden is topsport geworden. Om de eigen incompetentie te verhullen zijn politici nu druk in de weer de Checks and Balances aan Europa uit te besteden. Volkskrant 8 februari 2013: Rekenkamer ziet geen verbetering Controle op noodfondsen EU ontbreekt.

De vraag dient te worden beantwoord in hoeverre geldschepping en de belastingparadijzen op aarde de kern van het probleem zijn. Voor veel financiële instellingen is de dienstverlening op het terrein van belastingontwijking, het creatieve boekhouden, topsport geworden en het levert een zeer goed belegde boterham op. Het verschoningsrecht laat zien hoe gemakkelijk het is, door te zwijgen de boot af te houden. Voor diegenen die lang genoeg de boot weten af te houden kennen we de verjaringstermijn.

Shell of Het patent op hypocrisie berust niet uitsluitend bij Shell (Sheila Sitalsing Volkskrant 1 maart 2017 p. 2):
Het is een mooie, informatieve film die Shell gemaakt heeft, 26 jaar geleden alweer.
Gisteren kwam de Shellfilm uit 1991 weer even in de belangstellling, omdat De Correspondent hem heeft opgeduikeld en verspreid, vergezeld van een verhaal over de hypocrisie van de Koninklijke. Shell knew! schreef ook The Guardian in een zinderend stuk. 'Shell wist ervan!', als ware er een grof schandaal onthuld.
Shell is er primair om geld te verdienen aan het voorzien in de schier onlesbare dorst van de mensheid naar olie. Waarom zouden ze bij Shell in godsnaam blijven aandringen op minder olieconsumptie als de rest van de samenleving daar evident geen zin in heeft, als politici bangig naar hun kiezers loeren die niet warm te krijgen zijn voor kilometerbeprijzing?
Gisterochtend opende de Volkskrant met het bericht dat de landen van de Europese Unie weinig haast meer hebben om de afspraken uit het akkoord van Parijs na te komen. Gisteravond opende het NOS Journaal met het bericht dat de wegen dichtslibben met auto's.
Het patent op hypocrisie berust niet uitsluitend bij Shell.

'Polderjongen’ wacht zwaarste baan van het land (Wilco Dekker en Frank van Zijl Volkskrant 1 mei 2018 p. 6-7):
Benschop wordt staatssecretaris van Buitenlandse Zaken en in die hoedanigheid Koks vooruitgeschoven post in Europa. Met succes: mede door zijn lobbywerk – en dat van VVD-minister Gerrit Zalm van Financiën – gaat de Nederlandse bijdrage aan Brussel met 1,3 miljard euro omlaag.
Debacle
De afstraffing volgt enige weken later bij de Kamerverkiezingen: de PvdA verliest 22 van de 45 zetels. Benschop neemt zijn verantwoordelijkheid en verdwijnt geruisloos van het politieke toneel.
Oud-reclameman Jan van Ingen Schenau, die in 1994 samen met Benschop de campagne van Kok deed: ‘Het was een hopeloze campagne en Dick voelde zich persoonlijk verantwoordelijk, al is het de vraag of dit terecht was. Hij was toen ook nog staatssecretaris, ik denk dat die combinatie ongelukkig was.’
Na het debacle belt Benschop Jeroen van der Veer, die hij eerder ontmoet heeft bij een milieuconferentie in Kyoto. Of hij bij
Shell kan komen werken. Dat kan. Benschop gaat in 2003 aan de slag bij de oliemultinational, onder meer als fabrieksdirecteur in Maleisië. Door zijn waardevolle politieke netwerk wordt hij in 2011 president-directeur van Shell Nederland.
Van Ingen Schenau nu: ‘Het grote probleem van Benschop bij Schiphol is dat hij te maken krijgt met een omgeving die in de weerstand staat. Mensen die zich ‘geschiphold’ voelen – niet voor niks is dat een term die nu wordt gebruikt. Hij moet omwonenden aan tafel zien te krijgen, om een brug naar de toekomst te bouwen.’
Vroeger hadden wij het over de driehoek: een plan deugt pas als het goed is voor werkgever en werknemer, de aandeelhouder en de klanten. Het is nu een vierkant geworden: de maatschappij is net zo belangrijk. Dat aspect heeft Schiphol de laatste zes, zeven jaar genegeerd.’
Polderen
Dick Benschop is het vleesgeworden polderen, beaamt vrijwel iedereen die hem kent. Wat ook iedereen zegt: als iemand het hoofdpijndossier Schiphol tot een goed einde kan brengen, is het Dick Benschop.
‘Niemand anders dan Dick kan publieke en private belangen zo goed bij elkaar brengen’, zegt een bestuurder die hem kent. ‘Hij is integer, nauwkeurig en betrouwbaar.’
Er is net een boek uit van topvrouw Marry de Gaay Fortman, die het heeft over de noodzaak van ‘beminnelijke doeltreffendheid’. Die term omschrijft Dick heel goed.’
Volgens een insider zou Benschop bij zijn eerste openbare optreden eigenlijk direct moeten zeggen dat 500 duizend vluchten per jaar mooi genoeg is voor Schiphol, en dat het dus gedaan is met de groei. ‘Maar dan gaat meteen zijn kop eraf. De politiek accepteert dat niet.’

‘Beminnelijke doeltreffendheid’ is geslaagde risicobeheersing wanneer rechtvaardigheid centraal staat. ‘Beminnelijke doeltreffendheid’ heeft echter ook een negatieve kant, namelijk hoe kan ik om mijn doel te bereiken mijn tegenstander bewust op basis van verdeel en heers manipuleren.

Rohit Bhargava Persoonlijkheid niet inbegrepen*
*) Waarom bedrijven hun authenticiteit kwijtraken En hoe grootse merken het terugkrijgen
Hoe gebruik je persoonlijkheid om authentieke marketing en merken te creëren?
Het tijdperk van het gezichtloze bedrijf is voorbij. In de 21e eeuw moeten succesvolle merken en bedrijven een dynamische persoonlijkheid hebben om gepassioneerde klanten te trekken. Veel organisaties verbergen zich achter gestandaardiseerde berichten en advertenties. Volgens social media-goeroe Rohit Bhargava werkt deze strategie niet meer. Hij laat zien hoe succesvolle bedrijven zichzelf opnieuw hebben uitgevonden om te voldoen aan de eisen van dit nieuwe tijdperk.
Persoonlijkheid niet inbegrepen is een bron van waardevolle informatie en verhelderende inzichten over hoe je de ziel van jouw merk kunt herontdekken.

Persoonlijkheid is de macrotrend voor bedrijven (Erno Hannink):
Persoonlijkheid is voor een bedrijf van belang. We doen steeds minder zaken met bedrijven die zich verstoppen achter facades, mooie missies en regels. We doen liever zaken met mensen, personen zoals jij en ik.
Er zijn 3 redenen om het boeken te lezen:
1. Persoonlijkheid is de macrotrend – de 3 thema’s in ieder bedrijf zijn op dit moment, hoe kun je meer doen met social media (blog, LinkedIn, Twitter, Facebook….), het gebruik van mond-tot-mond reclame, authentieke interactie met de klant – ofwel persoonlijkheid.
2. Er staan veel verhalen in het boek – verhalen uit de praktijk van Rohit enOgilvy, en andere bedrijven die met persoonlijkheid het verschil maken.
3. Theorie en praktijk – het boek kent een theoretisch deel en een praktisch deel. Er wordt uitgelegd waarom persoonlijkheid van belang is, wat het inhoud, definitie, achtergrondverhaal en er wordt gekeken naar hoe jij dit kunt toepassen in jouw situatie.

Niets meer aan te doen? Natuurlijk wel. Haat wordt gemaakt of 'Iedereen is verantwoordelijk voor hoe er wordt gepraat' (Sterre Lindhout Volkskrant 28 januari 2017 katern Vonk p. 14-15):
Wat je ook terugleest in Emckes werk is wetenschappelijkheid. Ze studeerde in Londen en Harvard en promoveerde in Frankfurt in de filosofie. In veel van haar teksten klinkt het maakbaarheidsoptimisme van Jürgen Habermas door, bij wie ze afstudeerde. Of het deconstructivisme van Judith Butler, de door Emcke vaak geciteerde feministe en gender-theoretica.
In het najaar verscheen haar jongste essay, Gegen den Hass, een boek met een neonoranje kaft. Het staat hoog in de bestsellerlijsten en in het van oudsher linkse Kreuzberg is geen boekwinkel te vinden waar het werk niet in de etalage ligt. Het is een aanklacht tegen haat, haat tegen vluchtelingen in Duitsland, tegen zwarten in de VS, tegen ongelovigen door IS. Emcke wil de haat begrijpen, de uitsluitingsmechanismen blootleggen die eraan ten grondslag liggen: de vernauwende blik van het populisme, het streven naar een homogene bevolking, of het streven naar reinheid binnen bepaalde stromingen in de islam.
'Ik ben liever politiek correct dan moreel infantiel', zei u laatst tegen de Berlijnse krant Der Tagesspiegel.
In eerste instantie gaat het haar niet om het vinden van oplossingen die morgen uitvoerbaar zijn, want die bestaan volgens Emcke niet. Ze wil blootleggen hoe haat werkt, wat de 'mechanieken' zijn.
Haat en uitsluiting zijn gevolgen van collectieve blikvernauwing - dat is een van de fundamentele theses in het boek. Waartoe blikvernauwing kan leiden, beschrijft Emcke aan de hand van de liefde. Ook die kan het vermogen om rationeel op een situatie of persoon te reageren grotendeels uitschakelen. Het gevoel is zo dominant dat het een eigen werkelijkheid creëert.
Wat is het doel van die deconstructie?
'Laten zien hoeveel er nodig is voor daar op die plek zo'n grimmige massa staat. Er zijn veel momenten waarop we hadden kunnen ingrijpen, met andere begrippen, andere beelden, andere narratieven... In Duitsland, maar overal in Europa, zeggen we nu: die haat is er nu eenmaal, daar kunnen we toch niets meer aan doen? Natuurlijk wel, denk ik dan. Haat wordt gemaakt, die haat heeft ideologische frames nodig, ideologische mallen.'

Polderen tegen het populisme of Een paar observaties over de nationale Bilderbergconferentie (René Cuperus Volkskrant 6 februari 2017 p. 19):
Op bezinningsweekend en in weekendtenue zijn Nederlandse ondernemers geen neoliberale flexibiliseerders.
Tegelijkertijd was er ook voortdurend onbegrip over het waarom van de populistische opstand. De conferentie beet zich stuk op de paradox van de huidige Nederlandse samenleving: hoe kan het toch dat in zo'n succesvol, gelukkig, goed georganiseerd land zoveel woede en onbehagen ontstaan is? Dan wreekt zich toch ook dat er op zo'n conferentie geen dwarsdoorsnede van de Nederlandse bevolking aanwezig is, en wel óver de kwade mensen wordt gesproken, maar niet mét.
Toch respect voor VNO-NCW, dat ze deze voor Nederland bijzondere ontmoeting elk jaar maar weer organiseren. Dit succesmodel smaakt naar meer. Waarom organiseert de Nederlandse vakbeweging niet zelf een alternatieve Bilderbergconferentie? Of worden er à la Zweden (de beroemde 'Almedalen Week' op Gotland) een week lang nationale kringgesprekken georganiseerd op Tessel? Wie de boel in deze tijden van sociale en culturele polarisatie nog een beetje bij elkaar wil houden, moet de handen flink uit de mouwen steken.

PvdA zou de Postbank van de politiek kunnen zijn (Marc Oosterhout Volkskrant 6 februari 2017 p. 18):
Politieke partijen moeten niet vies zijn van emotie
Partijen moeten inspelen op emoties als vaderlandsliefde en solidariteit om kiezers te binden.
Het opvallende is dat we de emotie van solidariteit nauwelijks horen in de politieke arena. We horen het woord misschien af en toe wel, maar voelen doen we het niet. Er is geen partij die de emotie van solidair patriottisme groot maakt, zoals de Postbank dat ooit deed. Terwijl veel partijen solidariteit in hun DNA hebben zitten. Zeker links Nederland. De PvdA werd er zelfs er in 1946 voor opgericht. Solidair patriottisme als tegengeluid van het nationaal patriottisme. Het geluid van meedoen in plaats van uitsluiten. De PvdA zou er zomaar eens de verkiezingen kunnen winnen.

De stadsschool een remedie tegen segregatie (Micha de Winter Volkskrant 6 februari 2017 p. 18):
Zorg dat kinderen vaker mengen die uit ander sociaal milieu Uitwisseling tussen groepen leerlingen werkt alleen als hun veiligheid en identiteit niet in het geding zijn.
Om er voor te zorgen dat kinderen zich kunnen ontwikkelen in een veilige gemeenschap, maar tegelijkertijd al doende kunnen leren de brug met anderen over te steken, kunnen we denken aan een nieuw arrangement in het onderwijs dat ik aanduid met het begrip 'stadsschool'.
De bedoeling is om op structurele, niet vrijblijvende basis uitwisseling te creëren tussen groepen leerlingen die elkaar in de huidige samenleving niet vanzelf meer tegenkomen. Laten we zeggen dat leerlingen uit school x eenmaal per maand samen met leeftijdgenoten van school y samen les krijgen, bijvoorbeeld in geschiedenis, Engels, muziek of burgerschap, dus een vak uit het bestaande curriculum.
De ervaring met bestaande uitwisselingsprogramma's leert dat ouders een cruciale rol spelen: met hén moet niet alleen gesproken worden over het grote persoonlijke en maatschappelijke belang dat er aan samenscholen verbonden is, maar vooral ook over de manier waarop de samenwerkende scholen vormgeven aan de hiervoor genoemde voorwaarden.
Pas als ouders ervan overtuigd zijn dat de veiligheid en identiteit van hun kinderen niet in het geding zijn, kunnen ze de stadsschool als een duidelijke winst gaan zien.

Oprechtheid is in de Tweede Kamer geen handige kwaliteit' (Huib Modderkolk Volkskrant 6 februari 2017 p. 14-15):
PvdA-Kamerlid Astrid Oosenbrug: 'Nu begrijp ik waarom de Tweede Kamer gewantrouwd wordt'
In 2012 kwam ze voor de PvdA in de Tweede Kamer. Als een van de weinigen bracht ze in plaats van een hoge opleiding een hoop praktijkkennis mee, over ict. Bij de volgende verkiezingen is ze er niet meer bij. Ze stopt, gedesillusioneerd.
Het onbegrip
Later gaf ze een interview aan Trouw. 'Een partijgenoot zei: als je dat in het eerste jaar had gehad, had je meer status gehad binnen de partij. Zo is Den Haag geworden: hoe kom je in de media? Heb je de juiste oneliners? Oprechtheid is geen handige kwaliteit. Het is belangrijker om spelletjes te beheren en die voor jou te laten werken. Ik werd vooral genoemd in digitale media, maar dat vond men niet goed genoeg.'

Optimisme zonder onvrede is zinloos of Optimisme zonder ontevredenheid wordt gezapigheid (Asha ten Broeke Volkskrant 2 december 2016 p. 25):
Het was me in mijn nog na-etterende oh-fuck-iemand-gaat-Trump-nucleaire-codes-geven-shock even ontgaan, maar het blijkt fantastisch te gaan met de wereld. Of althans, dat vindt de Zweedse historicus Johan Norberg. Afgelopen zaterdag stond in Sir Edmund een interview met hem, omdat hij een optimistisch boek heeft geschreven over dat we er nu beter voorstaan dan in welk eerder tijdperk ook.
Het is niet goed genoeg, en dat geldt ook voor Norbergs reactie op andere problemen. Wanneer Mudde hem terecht confronteert met grote issues van onze tijd als klimaatverandering en overbevolking, komt de historicus niet veel verder dan dat we luchtvervuiling en het gat in de ozonlaag ook hebben weten te fiksen. Maar ondertussen gaat het met bijvoorbeeld het terugbrengen van de CO2-uitstoot niet supersnor. In Nederland was die uitstoot in 2015 hoger dan in 1990 - niet helemaal de bedoeling van het Kyoto-protocol.
En de armoede mag dan afnemen, de minder optimistische historicus Tony Judt schreef in zijn boek Ill Fares the Land dat de ongelijkheid in westerse samenlevingen sinds het einde van de 19de eeuw was afgenomen, maar nu weer groeit. Opwaartse mobiliteit is voor jonge mensen niet meer vanzelfsprekend. 'Er is iets goed mis met de manier waarop we op dit moment leven', stelde hij.
Dat het nu op veel vlakken beter dan ooit gaat met de wereld, danken we immers niet aan mensen die content naar de historische cijfers keken, maar aan de ontevredenen die zagen dat het niet vanzelf goed zou komen. Vooruitgang danken we aan de mensen die een betere wereld willen, die dat diep en fel nodig hebben, en die bereid zijn daarvoor te zweten en te vechten.

Profeet van het optimisme of 'Alles staat er beter voor dan in welk eerder tijdperk dan ook' (Tonie Mudde interviewt Johan Norberg Volkskrant 26 november 2016 Bijlage Sir Edmund p. 8-13):
'De profeet van het anti-pessimisme': historicus Johan Norberg
Het gaat fantastisch met de wereld. Zolang je maar zicht houdt op het grote plaatje, zegt de Zweedse historicus Johan Norberg in zijn prikkelende boek Vooruitgang.
U wilt tegen die kiezers zeggen: stel je niet aan, jullie overschatten je eigen angsten?
'Ehh, daarmee zou ik mezelf waarschijnlijk erg impopulair maken. Niemand wil horen dat hij zijn energie richt op pietluttige problemen.'
Toch zou u dat het liefst wel tegen hen zeggen, of niet?
'Ja, al zou ik het anders verpakken. Zij leven in het hier en nu dus hebben weinig aan de boodschap dat het honderd jaar geleden erger was. Ik zou eerder zeggen dat ik hun onvrede deels begrijp. De huidige machthebbers hebben ons tenslotte ook de financiële crisis ingeleid, de Irakoorlog, chaos in het Midden-Oosten.
'Maar ik zou hen ook wijzen op de statistieken die laten zien hoe het werkelijk gaat met de welvaart, met het opleidingsniveau, met onze gezondheid, noem maar op. Misschien helpt dat om wat van de onvrede weg te nemen. Veel van deze stemmers voelen zich bedreigd. En mensen die zich bedreigd voelen, worden vaak op allerlei fronten conservatiever. Angst voor buitenlanders, angst voor diversiteit.

Leggen Italianen bom onder Europa XIV? of Uit de puinhoop van de EU herrijst ooit Europa XV (Peter de Waard Volkskrant 1 december 2016 p. 31):
Volgens de christelijke overlevering is Europa een creatie van Noach die na de zondvloed zijn zonen uitzond naar drie continenten: Sem naar Azië, Cham naar Afrika en Jafet naar Europa.
De Volkskrant is allang niet bijbelvast meer, maar schreef vorig jaar dat tweederde van alle mannen in Europa afstamt van drie voorvaderen die hier tussen 2500 en 2200 voor Christus leefden.
Wetenschappers, onder wie de Leidse hoogleraar evolutiegenetica Peter de Knijff, hadden die conclusie getrokken op grond van onderzoek van het Y-chromosoom van 334 Europese mannen. Ze noemden de drie 'oer-Europeanen' I1, R1a en R1b.
Komend weekeinde zal Italië in een referendum een nieuwe bom onder Europa XIV leggen, nadat de Grieken en de Britten al flink wat schade hebben aangericht.
Het kan de allesvernietigende bom zijn. De enige troost is dat Europa altijd uit zijn as opstaat, hetgeen van natiestaten niet kan worden gezegd. Uit de puinhoop van de EU herrijst ooit Europa XV.

De druppel of 'Ik weet wat het is buitengesloten te worden' (Sacha Bronwasser interviewt Ellie Lust Volkskrant 30 november 2016 katern p 10-11):
Wie of wat zette je leven op het juiste spoor? In een serie interviews vraagt de Volkskrant mensen naar hun inspiratiebron. Politiewoordvoerder Ellie Lust (50) zag als kind haar levensmotto op een monument in Oostzaan.
'Dat recht en onrecht, verzet en plicht, dat heeft natuurlijk met je morele kompas te maken. Dat van mij, dat van de politie. Neem die kwestie van etnisch profileren. Profileren doen we elke dag, dat is niet erg. Maar etnisch profileren is iets anders. Je trekt op basis van kleur een negatieve conclusie: de combinatie 'Audi Q7 met een zwarte man erin' klopt niet.

WAAR RECHT TOT ONRECHT WORDT… (17 maart 2014):
Fouad Sidali: 'Hitler is onder ons. In de gedaante van Geert Wilders. Hitler vond ook dat er minder Joden moesten zijn. Opdat we nooit zullen vergeten'.
Geert Wilders, ’s Vaderlands Grote Belediger in naam van het Vrije Woord, is het zat. Hij wenst niet langer met Hitler vergeleken te worden. En al helemaal niet door PvdA-Kamerleden van Marokkaanse Afkomst, zoals Fouad Sidali
Dat is volgens hem smaad, een aantasting van zijn goede naam, en bovendien zou het kwetsend zijn voor de slachtoffers van de nazi’s in WO II. Daarom bedreigt hij iedereen die in het vervolg nog het lef heeft de voorzitter van de Peroxidepartijmet “der Führer” te vergelijken. Niet met geweld natuurlijk. Dat is strafbaar, dat weet onze Geert heel goed. Maar met rechtszaken.
Geert Wilders, ’s Vaderlands Grote Belediger in naam van het Vrije Woord, is het zat. Hij wenst niet langer met Hitler vergeleken te worden. En al helemaal niet door PvdA-Kamerleden van Marokkaanse Afkomst, zoals Fouad Sidali.
Dat is volgens hem smaad, een aantasting van zijn goede naam, en bovendien zou het kwetsend zijn voor de slachtoffers van de nazi’s in WO II. Daarom bedreigt hij iedereen die in het vervolg nog het lef heeft de voorzitter van de Peroxidepartij met “der Führer” te vergelijken. Niet met geweld natuurlijk. Dat is strafbaar, dat weet onze Geert heel goed. Maar met rechtszaken.

Supermacht Europa of Dreiging en militaire macht sijpelen in Europa's scheuren (Bert Wagendorp Volkskrant 1 december 2016 p. 2):
De persoonlijke website van Federica Mogherini, in de Europese Commissie verantwoordelijk voor Buitenlandse Zaken en Veiligheid, opent prominent met dit citaat: 'Defensie is een van de geweldige bouwstenen om het proces van Europese integratie nieuw elan te geven. Europa is opgebouwd in golven (...). Het is nu tijd om de fundamenten te leggen voor een gemeenschappelijke defensie.' Ze zei dat begin september in de krant La Repubblica.
In één ding ben ik het eens met Donald Trump: in Europa zijn ze te beroerd om verantwoordelijkheid te nemen voor hun eigen verdediging. Dat de Amerikanen er genoeg van hebben daarvoor op te draaien gaan we de komende jaren ondervinden; Trump heeft het geld nodig om de highways op te knappen.
Groot-Brittannië, in de EU het land met de hoogste defensiebegroting, is slachtoffer geworden van wensdenkers, dagdromers en de wil van 'het volk'. Het is op weg naar een Brexit en een toekomst vol weemoed.
En Vladimir Poetin, vriend en godfather van alle populisten wereldwijd, maar lachen; alles valt zijn kant op.
Maar elk nadeel heeft zijn voordeel, zelfs als het Trump, Brexit of Poetin heet. In Brussel wordt al veel langer gelobbyd voor hechtere defensiesamenwerking, maar nu levert de boze buitenwereld nieuwe argumenten. De totale defensiebegroting van de huidige 28 EU-landen is drie keer zo hoog als die van Rusland, maar het rendement is lager.
Een Europees defensiebeleid is, gezien de recente ontwikkelingen, noodzakelijk en volkomen logisch. Maar noodzaak en logica zijn in het huidige Europa niet meer wat ze ooit waren en vervangen door angst, twijfel en nostalgie.
Nationalisten zijn de nieuwe rattenvangers.

Universiteit moet ongelijkheid bestrijden (Martijn Dekker Volkskrant 29 september 2016 p. 23):
Als je het gelijkheidsbeginsel toepast in een ongelijke wereld bevoordeel je hen die toch al een veel betere uitgangspositie hebben.
Sebatiaan Valkenburg betoogt dat er op Nederlandse universiteiten onbekommerd wordt gediscrimineerd (O&D, 24 september). Hij heeft volkomen gelijk. Als je kijkt naar de samenstelling van het personeelsbestand en de studentenpopulatie, dan is er geen andere conclusie mogelijk dan dat deze gekenmerkt wordt door structurele, onrechtvaardige ongelijkheid.
Hij toont hiermee aan dat zijn moreel kompas herijkt moet worden. Los van specifieke beleidsvoorstellen, die nog niet zijn gedaan, of quota, die helemaal nog niet aan de orde zijn, valt het toch juist te prijzen dat men groepen mensen probeert te helpen die gebukt gaan onder zeer hardnekkige, historische ongelijkheid?
Valkenberg lijkt met name dit laatste niet te begrijpen. Hij beschikt waarschijnlijk dus niet alleen over een defect moreel kompas, hij lijkt ook te lijden aan het verongelijkte-witte-mannensyndroom. Hij moet wel heel erg blind voor zijn eigen privileges zijn, wil hij niet inzien dat het door hem zo geroemde gelijkheidsbeginsel volkomen nutteloos is als de sociale context waarin dat beginsel ingebed moet zijn, gekenmerkt wordt door diepe ongelijkheid.
Een van de belangrijkste doelstellingen van universiteiten is het bijdragen aan oplossingen voor maatschappelijke kwesties. Laten we voor de oplossingen voor institutionele ongelijkheid eens beginnen bij onszelf. Tijd voor afirmation action, bevestigende actie.
Het is heerlijk stereotypisch voor een UvA-docent om Karl Marx van stal te halen, maar de gelegenheid leent zich er zo goed voor dat ik het niet kan laten. Valkenberg is namelijk precies zo'n filosoof waar Marx op doelde toen hij de beroemde woorden sprak:
'De filosofen hebben de wereld tot dusver slechts geïnterpreteerd; nu komt het erop aan haar te veranderen.'

Voldoende slim of Kunnen wij, slimmen, onszelf in de spiegel aankijken? (Marjan Slob Volkskrant 29 september 2016 p. 24):
Toen Donald Rumsfeld nog minister van Defensie was, deed hij een gevleugeld geworden uitspraak. Soms, aldus Rumsfeld, heb je als politicus van doen met bekende kennis ('known knowns'). In zo'n situatie weet je dat je iets weet. Soms weet je dat je iets niet weet ('known unknowns') en ga je actief op zoek naar informatie. Maar, zo observeerde Rumsfeld, soms weet je niet dat je iets niet weet ('unknown unknowns'). En dat is voor een politicus een hachelijke situatie, omdat je dan handelt zonder te beseffen dat je cruciale informatie mist.
Moet ik blij zijn met meer koopkracht in een samenleving die fundamenteel onrechtvaardig is ingericht? Ik kan me althans geen enkele morele redenering voorstellen die de systematische discriminatie van niet zulke slimme mensen goedpraat. Horen zij er niet bij of zo? Ging een democratie er niet juist om de dictatuur van de meerderheid te vermijden en 'de boel bij elkaar te houden'?
Met een toeslag hier en een zorgteam daar compenseren we minder slimme mensen wel enigszins voor het systeemgeweld dat hun wordt aangedaan, maar dat is betuttelen in plaats van hen als gelijkwaardige medeburgers beschouwen. Waarom richten we de samenleving niet zo in dat ook zij echt kunnen meedoen? Hoe kunnen wij, voldoende-slimmen onder elkaar, onszelf in de spiegel recht aankijken?
Pijnlijke reflexen veranderen alleen als we onze onbewuste kennis durcharbeiten, zou Freud zeggen. En dat is geen gerieflijk proce