Aions - Aeonen - Eonen

Wederkerigheid (Periodiciteit, Dodecaëder, Complementariteit, 'Aether en Ether', 'Sat en Asat', Gelijkvormigheid, 5Ddenkraam)

Vier Tegel-nominaties voor De Groene (De Groene Amsterdammer 11 april 2024):
In verschillende categorieën zijn vier artikelen uit De Groene Amsterdammer genomineerd voor een Tegel, de bekendste journalistieke prijs in Nederland.
In de categorie Pioniers – journalisten onder de dertig jaar – is Groene-redacteur Yaghoub Sharhani genomineerd met Een vreugdekreet onder de paraplu, een essay over zijn leven in het asielzoekerscentrum. In de categorie Interviews is Daniela Hooghiemstra voorgedragen met Zorg maar liever voor de mensen om je heen, een gesprek met Anita van Ommeren, de dochter van communiste, verzetsvrouw en CPN-politica Annie Averink.
Bas Belleman, Belia Heilbron en Anouk Kootstra verdienden hun nominatie met Ik dacht gewoon: ik pak je, een onderzoek naar de discriminerende fraudejacht door studiefinancieringverstrekker Duo. Hun Investico-collega’s Sebastiaan Grosscurt, Marieke Rotman en Felix Voogt kregen hun nominatie in de categorie CBS Data voor Eén berm, drie boeren, een onderzoek naar bermfraude. De bekendmaking van de winnaars is op 6 mei.

Oorlog op de Olympus (p. 191):
We zijn de kinderen van onze eeuw. Dankzij diezelfde wet van atavisme schijnt ze van haar voorouder – de 18de eeuw, die van zowel Voltaire als Jonathan Edwards – al haar uiterste scepsis en, tegelijkertijd, religieuze goedgelovigheid en bekrompen onverdraagzaamheid te hebben geërfd. Spiritisme is een abnormale en voortijdige uitwas, die tussen beide instaat; en al bevindt ze zich op de grote weg naar de waarheid, haar niet duidelijk omschreven opvattingen zorgen ervoor dat ze afdwaalt naar zijpaden die allesbehalve tot filosofie leiden. Haar toekomst hangt geheel af van de tijdige hulp die ze van eerlijke wetenschap kan ontvangen, van die wetenschap die geen enkele waarheid minacht.
191,192: Misschien was het toen hij nadacht over de tegenstanders van laatstgenoemde, dat Alfred de Musset het volgende mooie gedicht schreef waarin hij Voltaire toesprak:
Slaapt u gerust, Voltaire,
En zweeft uw afzichtelijke glimlach nog boven uw uitgemergelde botten . . . ?
Uw eeuw zou te jong zijn om u te begrijpen.
Deze zal u beter bevallen. Uw mensen zijn geboren!
En het enorme bouwwerk dat door uw grote handen dag en nacht werd ondermijnd, Is op ons gevallen. . . . 1
1) A. de Musset, gedicht Rolla, deel 4.

G. de Purucker De Esoterische Traditie
G. de Purucker boek Beginselen van de Esoterische Filosofie
Hoofdstuk 12 Psychologie: volgens de esoterische filosofie. Onsterfelijkheid is voorwaardelijk: het verlies van de ziel. (p. 148():
Haar eerste manifestatie of omlaaggerichte energie, haar eerste doorbraak op het gebied eronder is brahman, dat op zijn beurt werkt door middel van zijn kosmische sluier, pradhåna, wat we zoals u zich zult herinneren al eerder hebben bestudeerd; dan komt Brahmå-prakriti, ook wel purusha-prakriti genoemd, de kosmische ziel, of het kosmische wezen plus de natuur of het voertuig waarin het zich manifesteert; de logos en zijn heelal; de monade en haar omhulsels, enz. Nu deze dingen ons duidelijk voor de geest staan, kunnen we gemakkelijker, met meer begrip en directer beginnen met de studie van wat we bedoelen met de psychologie van de mens. Het woord wordt in onze tijd en in kringen van de westerse wetenschap gewoonlijk gebruikt om een min of meer vage studie aan te duiden, die door twijfels en hypothesen wordt verduisterd en eigenlijk op veronderstellingen berust. Het betekent weinig meer dan een soort mentale fysiologie die praktisch neerkomt op de werking van het hersenverstand in het laagste astraalpsychische orgaan van het menselijke denkvermogen. Maar in onze filosofie betekent het woord psychologie iets heel anders, iets van edeler aard: we zouden het pneumatologie kunnen noemen of de wetenschap of de studie van de geest, omdat alle innerlijke vermogens en krachten van de mens uiteindelijk aan zijn geest ontspringen. Omdat dit woord pneumatologie echter een ongebruikelijke term is en verwarring kan veroorzaken, houden we ons aan het woord psychologie. We bedoelen ermee de studie van de innerlijke constitutie van de mens, dat wil zeggen het onderlinge verband tussen zijn beginselen of centra van energie of kracht – wat de mens innerlijk, in werkelijkheid is.
Hoofdstuk 10. Weefsels van het lot (p. 249):
342: Zo komt het dat er in het lot van de mens zogenaamd ‘onverdiend lijden’ bestaat, want de gedachten en daden van anderen zijn onophoudelijk aan het werk om hetzelfde weefsel van het lot te helpen maken waarin iemand zelf is gewikkeld. Voortdurend zijn we bezig aan en van elkaar te geven en te nemen; daardoor zijn onze individuele weefsels van het lot zo nauw met elkaar verstrengeld. Maar, als we de redenen waarom een of andere tegenslag of lijden ons treft, tot de eerste bron van veroorzaking konden nagaan, zouden we helder inzien dat ook al het zogenaamde ‘onverdiende lijden’ in oorsprong een gevolg is van onze eigen gedachten, emoties of daden – reeds lang vergeten en uit ons bewustzijn verdwenen, maar net zo werkelijk actief als wanneer we het ons wel zouden herinneren.
Hoofdstuk 13 Hoe de mens wordt geboren en wedergeboren (p. 372,373):
De alternatieve verklaring dat de mens niets anders is dan een fysiek lichaam en dat wanneer dit lichaam sterft alles is afgelopen, schijnt even willekeurig te zijn als de theologische. Hoe dan ook, het idee van vernietiging zou bijna de voorkeur verdienen boven de weinig bezielende hemel van de oude theologie of haar volkomen weerzinwekkende hel. Dit doet denken aan een uitroep die wordt toegeschreven aan Voltaire: ‘Même le néant ne laisse pas d’avoir du bon!’ – ‘Zelfs vernietiging heeft haar goede kant!’ Het idee dat een bron van kosmische energie – en dat is wat een mens in werkelijkheid blijkt te zijn – zo volkomen en praktisch ogenblikkelijk kan worden vernietigd, is niet alleen onredelijk, maar wat erger is, is door en door onfilosofisch. Men moet wel tot de conclusie komen dat de twee verklaringen van de aard en bestemming van de mens, zoals die tot voor kort in westerse landen werden geboden, treurig in gebreke blijven om enerzijds overeen te stemmen met de betreffende omstandigheden en anderzijds het intellect tevreden te stellen.

G. de Purucker boek Wind van de Geest
Hoofdstuk Het wereldprobleem en de oplossing ervan (p. 94,95):
Verbaast het u dan dat de meest verheven mensen die ooit hebben geleefd ons hebben geleerd dat liefde en rechtvaardigheid de weg vormen naar vrede, geluk, groei, voorspoed, rijkdom en alle goede dingen van het leven?
Hoofdstuk Materialisme, een verloren zaak (p. 128):
Dit waren geen wetenschappelijke feiten die door onderzoek waren ontdekt. Het waren slechts theorieën, speculaties en hypothesen, voortgekomen uit de verbeelding van mensen die hun geloof in een geestelijke leiding van het heelal hadden verloren. Natuurlijk waren het oprechte pogingen, maar niet gebaseerd op een geestelijk geloof en daarom konden deze wetenschappers de door hen ontdekte feiten in de natuur niet in een alomvattend geheel, een filosofisch geheel, weergeven. Kijk eens naar die eerste periode van volslagen materialisme die ongeveer begon in de tijd van Voltaire en anderen. Ik noem Voltaire als voorbeeld, niet omdat hij de grondlegger van dit tijdperk was, maar omdat hij een van de eerste voortbrengselen ervan was en een van de edelste. Hij streed tegen elke vorm van dogmatisme. Alle eer aan hem! Maar zijn werk vernietigde ook het geloof in een geestelijk heelal.

René Meijer boek De Ether Bestaat! (p. 79):
79: Het is als met de computer: uploaden en downloaden (of uitzenden en tv-kijken) of ook als een soort van stofwisseling zoals het is met in- en uitademen of met eten en drinken en weer naar de wc gaan. En emotioneel werkt het gebod der wederkerigheid (reciprociteit) net zo: je moet zowel luisteren naar muziek als zelf gaan zingen of een instrument beheersen, je moet zowel waardering hebben voor de artistieke prestaties van een ander als zelf gaan dansen of componeren of schilderen. Slaag je er niet in met deze tweede dimensie evenwicht te houden, dan ontstaan er problemen die de vorm aannemen van een conflict tussen gevoel en verstand.

J.S.O. van Asseldonk De Tao van de Landbouw. II. De Natuurmystiek (p. 12):
De Joodse mysticus Martin Buber geeft ons in zijn bekende boek 'Ich und Du' een goede uitleg van de erkenning van 'the otherness'.
In dit boek bespreekt hij zulks, bij wijze van voorbeeld, in de waarneming van een boom. In feite geeft hij er echter de voorkeur aan niet te spreken van een ‘waarneming’ maar van 'mijn relatie met de boom'. "Alles wat bij die boom behoort is mede in deze relatie begrepen: zijn vorm en mechanisme, zijn kleuren en zijn chemische opbouw, zijn spreken met de elementen en zijn spreken met de sterren, en dat alles in een totaliteit.
De boom is geen indruk, geen spel van mijn voorstellingen, geen waardevol attribuut voor mijn stemming, doch hij lijdt een leven tegenover het mijne en heeft met mij te maken gelijk ik met hem - alleen anders. Men poge niet de zin der relatie zijn kracht te ontnemen: relatie is wederkerigheid ....
Sta ik tegenover iemand als mijn Gij, spreek ik het grondwoord Ik-Gij tot hem, dan is hij geen ding onder dingen en bestaat hij evenmin uit dingen."19
13: Terugkerend naar het voorbeeld van de boom, dat ook in de epiloog terugkeert, merken we dat Buber de relatie met de plantenwereld minder gemakkelijk vindt dan de relatie met dieren. "Toch betekent dit niet dat hierin geen enkele reciprociteit ons deel wordt. De daad of de houding van een individu is hier stellig niet aanwezig, doch wel een reciprociteit van het Zijn zelve, een alleen maar zijnde wederkerigheid. De levende totaliteit en eenheid van de boom die ontgaat aan de blik van hem die alleen maar onderzoekt (hoe scherp deze blik ook moge zijn) en die zich ontsluit voor wie Gij vermag te zeggen, is juist dan aanwezig wanneer hij er is: hij staat de boom toe deze totaliteit te manifesteren, en nu manifesteert deze de zijnde boom. Onze denkgewoonten belemmeren ons tot het inzicht te komen, dat hier vanuit het zijnde iets ons lichtend tegemoet treedt dat door onze houding is gewekt."23
19: Tot hier is het niet helemaal duidelijk op welke manier de natuurmystiek de moeilijkheden kan 'oplossen'. Dat inzicht krijgen we pas zodra Schweitzer ons informeert over zijn principe van de 'Eerbied van het Leven'. Dit principe is een besef dat uit een natuurervaring voortkomt en waarnaar alle theoretische beschouwingen zich later hebben gericht. De ervaring van de eerbied is vergelijkbaar met Buber’s ervaring van 'de ander'. De eerbied is ook een ervaring van het leven, de wil en de identiteit van de ander. De ander treedt de mens in deze ervaring tegemoet als een subject met intrinsieke eigenwaarde. Deze ervaring roept in de betrokken mens het besef op van erkenning en eerbied. Deze eerbied duidt dus net als de Ik-Gij relatie op een wederkerigheid in de relatie mensnatuur.
Het is een relatie geworden tussen twee subjecten met een verschillende maar eigen identiteit. De 'eerbied voor het leven' is dus een eerbied voor de eigenwaarde van de ander. Op deze manier kunnen we Schweitzer’s natuurervaring dus ook zien als een relatie tussen partners die op wederkerigheid is gebaseerd.
22: Zoals de natuurmysticus zijn levenswil afstemt op de levenswil van andere organismen zo ook moet deze mysticus vanuit de wederkerigheid in de relatie aannemen dat de andere organismen in hun ontwikkeling invloed ondergaan van de mens. De natuurlijke evolutie kan dan niet langer gezien worden als een natuurwet, die één bepaalde deterministische oplossing heeft.
Vanuit het organistisch denken zijn er talloze evoluties mogelijk. Welke éne bepáálde evolutie zal plaatsvinden is het resultaat van de beslissingen die de deelnemers in hun onderlinge relatie zelf nemen.

N. Beintema De kracht schuilt in de wederkerigheid - Hoe genomics en maatschappij elkaar versterken (p. 33):
Vandaag staat de gedachtewisseling in de context van ‘wederkerigheid’ tussen wetenschap en samenleving en dat is, om met Hegel en Marx te spreken, terecht: via These (het primaat van de wetenschap) en Anti-these (het primaat van de samenleving) komen we tot Synthese (wederkerigheid of co-evolutie van wetenschap en samenleving).”
In zijn afsluitende reflectie op de middag verwoordde Hub Zwart treffend hóe passend het decor van de middag eigenlijk was. Het is interessant, zo zei hij, in een Tempel der Verlichting te discussiëren over wederkerigheid tussen genomics en maatschappij. In de Verlichting overheerste het idee dat wetenschap, kennis en ratio aan de basis staan van maatschappelijk welzijn. Uit de wetenschap zou bovendien volgen wat goed en kwaad was. Wetenschap, en wetenschap alleen, zou de maatschappij vooruit helpen. Hoe het was gesteld met het omgekeerde, daarover dacht men niet na.

Het Huis van Diwali (NTR Religieus, 1 november 2024 NPO2):
Narsingh Balwantsingh neemt de kijker mee door de rijke tradities en betekenis van Diwali. Op een mooie locatie, in huiselijke sfeer, gaat hij in gesprek met Cha Chi Versaci, Mina Mangre en Amit Choudhary over de spirituele en maatschappelijke waarde van Diwali. Daarnaast worden er traditionele gerechten bereid door een chef. Dit alles wordt muzikaal omlijst door bhajans, devotionele lofzangen, in het geval van Diwali, aan de moedergodin Lakshmi, de brenger van licht en voorspoed.
Shubh diwali
Het diwali festival wordt sinds onheuglijke tijden door miljoenen mensen om diverse redenen gevierd. Het aansteken van dia’s (lampen) is echter onlosmakelijk verbonden aan het diwali feest. Het symboliseert de overwinning van het goede op het kwade, het licht op de duisternis, wijsheid op onwetendheid en de waarheid op onwaarheid.

CULTUUR - De kracht van het verschil: Dynamiek in de communicatie (Geert Hofstede en Fonds Trompenaars), 2.2.10 Tijdsbeleving (p. 19):
De manier waarop mensen tegen tijd aankijken, is niet overal hetzelfde. In de ene cultuur kijkt men synchronisch naar tijd (alles begint opnieuw van nul), in de andere kijkt men chronologisch . Het verschil ligt erin of je werkzaamheden na elkaar afhandelt (ieder onderdeel wordt apart beschouwd = synchronisch) of of je de werkzaamheden simultaan gaat combineren (in een volgorde gieten = chronologisch).
2.2.1.2 ORDENING
Ook een heel belangrijk verschil is het verschil tussen individualisme en collectivisme. Een belangrijke waarde die ze hanteren is wederkerigheid. Wij denken sneller aan ons eigen. Iets sprekends dat ik uit het interview met Ricardo meeneem is een vraag over privacy. In het Zuiden wonen de gezinnen met verschillende generaties in één huis. Ik vroeg me dan af of ze soms geen behoefte hebben aan privacy. Maar hij antwoordde: “Dat hebben we niet nodig”! Iemand die iets alleen doet wordt scheef bekeken en krijgt commentaar. Die wordt als slecht aanzien. Ze leven in gemeenschap waar ook de waarden en normen van de gemeenschap beleefd worden.

Chronologie of tijdrekenkunde is de hulpwetenschap voor het lokaliseren van historische gebeurtenissen in de tijd en maakt deel uit van het vakgebied van de geschiedenis. Dit in tegenstelling tot de chronometrie (of tijdmeetkunde), die deel uit maakt van de natuurkunde. Het woord chronologie komt van de Griekse woorden "χρονος", wat betekent tijd en "λογος", wat betekent wetenschap of leer.

De klokkentijd illustreert het binaire ‘of-of’ denken. Experimenteel wordt vastgesteld of iets waar of onwaar is.

Voor Jung betekent eros de religieuze drift, voor Freud de seksuele drift. In het leven heeft alles zijn tegenstelling, aardse begeerte inbegrepen. Het is noch het een, noch het ander. Het gaat niet om ‘of-of’ maar om het juiste evenwicht tussen die twee, het ‘en-en’. En dat evenwicht lukt alleen maar goed met een, met de natuurlijke orde van de tijd goed geregelde (dynamische en niet lineair destructief dwangmatige), stabiele omgang met de ander.

De studie van de geschiedenis als bron van informatie leert dat geschiedschrijving doorheen de tijden door machthebbers gemanipuleerd werd. Geschiedenis wordt dan het verhaal van de dominerende cultuur die ervoor kan zorgen dat de verhalen van de verslagen volkeren of die van minderheden niet aan het nageslacht worden overgeleverd. Voor bestuurders wordt het steeds moeilijker zich achter manipulatieve woordspelletjes te verbergen.

Een eon (geologie) in de geologische geschiedenis (Engelse versie) is de grootste eenheid voor tijd (tijdperk) in de geochronologie.
Tijd kan na hoogte, breedte en lengte gezien worden als de vierde dimensie.

De geochronologie past het 'en-en' denken toe.

Een eon (Engelse versie) of kappa (hetgeen wereld-cyclus betekent) is de periode na het weder ontstaan van het materiële aspect van het universum tot de volgende vernietiging van ditzelfde materiële aspect van het universum.

Wat is tijd nu eigenlijk? (Johan Oldenkamp):
We kennen ook een tijd van het jaar. Deze tijd is opgehangen aan de rotatie van de Aarde om de Zon. Door de hellingshoek van de Aarde ten opzichte van de Zon verandert kracht van de Zonnestralen voortdurend. Aan dit onophoudelijk proces van toe- of afnemende Zonnekracht ontlenen we onze tijd van het jaar: lente, zomer, herfst en winter. Aan deze tijd van het jaar is het natuurlijke ritme van ‘voedselproductie’ gekoppeld.

Ether herbergt het hele mysterie van onze kleine ziel tot aan de grootste Superziel (anima mundi), ongeacht de religie. Het biedt de mogelijkheid het binaire ‘of-of’ denken te overstijgen.

Wederkerigheid staat voor het begrip co-creatie van Ervin Laszlo. Het mechanisme these + antithese = synthese van Hegel biedt een handvat om met name de verborgen 5e Dimensie van Roberto Assagioli te doorgronden. Tegenover het idealisme van Hegel staat het realisme (materialisme) van Marx.

In het leven gaat het niet om ‘of-of’ 'Aristoteles of Descartes', ‘Hegel of Marx’, maar om ‘en-en’.

De tegenstellingen in de ruimtelijke, aardse, materiële wereld (Materialisme) laten oorzaak en gevolg, actie en reactie zien. Het goede als het kwade zijn a priori gegeven. In aanleg is het aardse bewustzijn manicheïstisch. De ziel (psyche), de schakel tussen 'Geest en Lichaam' creëert het innerlijke evenwicht. De Gulden middenweg (middenzuil), de hoofdroute symboliseert hoe dit evenwicht kan worden bereikt. Dus door de oerenergie (pleroma, Sjechinah, de oerbron van Ether), de wereld van de Geest met het stoffelijk lichaam van de mens te verbinden. De verticale as kan met de middenzuil de schakel tussen 'Malkuth en Kether' van de levensboom worden vergeleken.

Een belangrijke term bij Robert Putnam is gegeneraliseerde reciprociteit. Niet: ‘als ik iets voor jou doe, doe jij misschien een keer iets voor mij’, maar: ‘als ik iets voor jou doe, doet iemand anders misschien wel eens iets voor mij’. Gegeneraliseerde reciprociteit staat tot persoonsgebonden reciprociteit zoals een geldeconomie staat tot ruilhandel. Aan de basis van beide ligt vertrouwen, ook in mensen en instituties die je niet persoonlijk kent.

John P. Van Mater Het (ontsluieren van Isis: HPB’s eerste boek
Omdat ze maar een kleine bibliotheek bezat, werd HPB bij het zoeken naar materiaal door haar leraren geholpen. Ook een aantal andere mensen hielp haar, in het bijzonder kolonel Henry S. Olcott – medeoprichter van de Society – die haar maandenlang assisteerde bij het ordenen en bijschaven van het manuscript en dr. Alexander Wilder, academicus en platonist, die hielp bij het schrijven van het voorwoord, buitenlandse termen corrigeerde, in beide delen hier en daar waardevolle informatie toevoegde en veel niet-relevante informatie wegliet. Maar toch bevatten de twee boekdelen ongeveer 1300 bladzijden.
Hoewel het als boek weinig structuur lijkt te hebben, opende Isis de deur voor de meer systematische Geheime Leer waarin HPB’s leraren meer konden zeggen en zich duidelijker konden uitspreken. Opmerkelijk is dat HPB’s meesterwerk, De geheime leer, ten minste 100 keer uit Isis ontsluierd citeert. Na meer dan honderd jaar moeten we deze prachtige boeken eigenlijk nog beginnen te ontdekken.

John P. Van Mater De evolutie van de mensheid en haar beschavingen
William Q. Judge schrijft dat ‘de natuur voor geen ander doel bestaat dan de ervaring van de ziel’, woorden die het kosmische proces in het kort weergeven. Temidden van de opkomst en het verval van rassen is de gemeenschappelijke basis dat alle wezens zielen zijn op het pad van ontplooiing. De grootste en meest permanente bijdragen van de moderne tijd zouden wel eens kunnen zijn de wereldwijde poging de individuele mensenrechten uit te breiden en de gehele mensheid samen te brengen in een broederschap van weloverwogen wederkerigheid. Van alle beschavingen die we kennen en die hun licht langs de horizon van de tijd hebben doen stralen, is de onze wellicht uniek in haar algemene besef van wat iedere mensenziel toekomt. De strijd zelf die zich voordoet, weerspiegelt het geestelijk ontwaken dat bij alle mensen plaatsvindt; en deze druk van onderaf doorbreekt de belemmerende korst van tirannie, formalisme en orthodoxie, zoals ontkiemende zaden zich een weg banen door de aarde.

Het idee om op basis van dualiteit (complementariteit) fysica en metafysica met elkaar te verbinden is eerder door Werner Heisenberg en door Fritjof Capra, in zijn boek The tao of physics, naar voren gebracht. Het boek van Capra beschrijft een onderzoek naar de parallellen tussen de moderne fysica en de oosterse mystiek. Het Ether-paradigma wil benadrukken dat het universele patroon van het wat vastligt. Het is zoals het is, daar kan de wetenschap weinig aan veranderen.
Het onzekerheidsprincipe van Heisenberg geldt ook voor de tijd: wat in de toekomst verborgen ligt, is niet te meten. Het tijdstip 'nu' is het enige waarvan we ons bewust kunnen zijn, doordat het een ervaring is (terwijl het verleden om herinnering vraagt om je er weer bewust van te kunnen zijn). Maar dat 'nu' verandert voortdurend.

De Geheime Leer Deel II, Stanza 6 De evolutie van de zweetgeborenen (p. 171):
Analogie is de leidende wet in de Natuur, de enige ware draad van Ariadne, die ons langs de onontwarbare wegen van haar domein kan voeren naar haar eerste en laatste mysteriën. De Natuur is als scheppend vermogen oneindig, en geen enkele generatie van natuurkundigen kan zich er ooit op beroemen de lijst van haar middelen en methoden te hebben uitgeput, hoe uniform de wetten die zij volgt ook zijn.

De Éne werkelijkheid heeft betrekking op de wederkerigheid tussen Zo binnen, zo buiten en Zo boven, zo beneden, die met behulp van de lemniscaat tot uitdrukking wordt gebracht. Om de éne werkelijkheid te duiden maakt Ken Wilber van het "Wilber-Combs-rooster" gebruik.

De relatie tussen macro en micro, de reciprociteit berust op het Hermetisch Axioma Zo boven, zo beneden; Zo beneden, zo boven of de uiterlijke werkelijkheid is een weerspiegeling van de innerlijke werkelijkheid en vice versa. Filosofisch wordt de ziel (of ziel) bezien als een psyche of spiegel van het zelf bestaande uit rede, geest en verlangens.

Wederkerigheid
Het principe van wederkerigheid (Shu) kan misschien best worden omschreven als een vorm van wederzijds respect. Het confucianisme ziet mensen minder als aparte individuen, maar eerder als personen die verwikkeld zijn in complex web van relaties. Iedere relatie houdt wederzijdse verstandhouding en handelingen in waarbij elke persoon zijn rol goed moet vervullen. Zo moeten kinderen hun ouders gehoorzaam zijn, maar moeten ook de ouders hun rol goed vervullen door het kind goed op te voeden en met liefde te behandelen. Opdat de relatie tussen ouders en kinderen goed zou functioneren, moeten beide kanten hun respectievelijke rollen dus zo goed mogelijk vervullen. Op een hoger niveau betekent dit principe dat burgers loyaal aan hun land en volk moeten zijn en de wetten moeten naleven, terwijl de overheden van hun kant de burger veiligheid, economische stabiliteit en rechtvaardigheid moeten garanderen. Volgens het confucianisme heeft een rechtvaardig persoon het recht om te rebelleren tegen onrechtvaardige heersers, omdat die op dat moment hun plichten niet nakomen en dus de onderlinge relatie niet wederkerig is.

Reciprociteit is onder andere in de sociologie, zoölogie, populatiebiologie en evolutiebiologie een sociaal verschijnsel waarin één organisme (bijvoorbeeld een mens) bereid is een ander een dienst te verlenen wanneer het organisme weet dat het hiervoor op een later tijdstip een wederdienst kan verwachten, of op dat moment zelf die wederdienst bewijst.

Onzekerheid en wederkerigheid
Als de causale richting onzeker is wordt vaak van een kip-en-ei-probleem (‘Wat en Hoe’, ‘Absoluut en Relatief’) gesproken. Dat is echter onjuist. De metafoor van de kip en het ei verwijst naar wederkerige causaliteit. Die heeft niet zoveel met onzekerheid te maken. Onzekerheid is een eigenschap van de kennis (over de oorzakelijkheid) van de onderzoeker. Wederkerigheid is een eigenschap van het onderzochte oorzakelijke verband zelf.

Het is wenselijk de vicieuze cirkel van het kip-en-eiprobleem (Lichaam-geestprobleem), het Hoe of Wat ('of-of') denken te doorbreken.
Twee van de grote denkstromingen die pogen het mind-body probleem (Mind-body dichotomy) op te lossen zijn het dualisme en het monisme.
Een middenweg ('en-en') tussen fysisch en psychisch monisme vormt neutraal monisme. Spinoza's Deus sive natura lijkt op een neutraal monisme.

De dichotomieën worden met behulp van het fenomeen Complementariteit tot uitdrukking gebracht. De een bestaat bij gratie van de ander. Uiteindelijk kan er maar één waarheid, ‘De blijde boodschap’ zijn. Door de interacties ('these + antithese', dialectische filosofie van Hegel en Engels) tussen de 'alfa- en de bètawereld' kan synthese ontstaan. De gammawetenschappen (sociologie, economie en politicologie) zijn als het ware de schakel tussen de alfa- en bètawetenschappen. Zij nemen dus een tussenpositie in tussen alfa- en bèta-wetenschappen.

René Meijer boek De Ether Bestaat! (p. 79):
Het is als met de computer: uploaden en downloaden (of uitzenden en tv-kijken) of ook als een soort van stofwisseling zoals het is met in- en uitademen of met eten en drinken en weer naar de wc gaan. En emotioneel werkt het gebod der wederkerigheid (reciprociteit) net zo: je moet zowel luisteren naar muziek als zelf gaan zingen of een instrument beheersen, je moet zowel waardering hebben voor de artistieke prestaties van een ander als zelf gaan dansen of componeren of schilderen. Slaag je er niet in met deze tweede dimensie evenwicht te houden, dan ontstaan er problemen die de vorm aannemen van een conflict tussen gevoel en verstand.

Net als de holocaust is ook de kredietcrisis mensenwerk. Het is mogelijk de kredietcrisis in een historisch perspectief te plaatsen door in de tekst van Hans Blom het woord holocaust door kredietcrisis te vervangen.

Begrijpen is volgens Spinoza de dingen zien in hun ‘logische afhankelijkheid’.
Het begrip toeval wordt in verband gebracht met ‘logische afhankelijkheid’ en ‘acausale geordendheid’.
Dr. Jolande Jacobi boek De psychologie van Carl G. Jung (p. 21): Jung noemde, een modaliteit die er eenvoudigweg is, zonder oorzaak, ‘acausale geordendheid’.
Barbara Hannah boek Jung zijn leven zijn werk (p. 319): Jung toonde aan dat synchronistische gebeurtenissen slechts een specifiek voorbeeld lijken te zijn van een veel breder natuurlijk beginsel, dat hij ‘acausale geordendheid’ noemde, een modaliteit die er eenvoudigweg is, zonder oorzaak, zoals in het geval van de discontinuïteiten in de fyica (de geordendheid van energiekwantums, nucleair verval enzovoort) of de natuurlijke getallen.

In zijn theoretisch kader beschouwt Johnson (2000) het Being (Zijn) als een onstabiele entiteit. Het universum is geen statisch gegeven, en dus ook de mens – als onderdeel hiervan – is in voortdurende evolutie. Gebaseerd op de emanatietheorie van de Griekse filosoof Plotinus stelt hij dat de mens continu ontwikkelt, waarbij nieuwe elementen ontspruiten uit een diepste kern, de Source (Bron). Er is een eindeloze wederkerigheid tussen het Zijn en de Bron, wat resulteert in een onophoudende transformatie en ontwikkeling van de mens en diens wereld.

Het gaat in het kwantumvacuüm om de virtuele scheidslijn tussen twee polen (syzygieën), het aardse ('Bewustzijnsschil') en het hemelse (Akasa), om karma en dharma. Het draait primair om de geestelijke wederhelft of Syzygos.

Roland van Vliet Het Manicheïsme als oerketters stroming van de liefde (Artikel uit: Prana nr. 140, dec. 2003/jan. 2004) p. 1:
De kracht van Mani's spreken bij de Elchasaïten was namelijk de vrucht van de openbaring van zijn geestelijke wederhelft of Syzygos, die hem korte tijd daarvoor tot schouwen had gebracht van de vijf Lichtvaders in de hemelse gebieden en hem de mysteriën van de grenzeloze hoogten, de mysteriën van de ondoorgrondelijke diepten en het weten omtrent zijn geestelijke afstamming (in relatie tot de Syzygos) en zijn goddelijke opdracht had kunnen openbaren.
p. 6: Daarnaast heeft Jezus Christus door dood en Opstanding het Licht onder en om de aarde gebracht en de kosmische Zuil der Heerlijkheid in het middelpunt van de aarde geplaatst. Deze Zuil der Heerlijkheid verbindt als een kosmische Lichtzuil de aarde met het Lichtschip van de Maan, het Lichtschip van de Zon en de Nieuwe Lichtaarde of het Nieuwe Jeruzalem. Deze Zuil der Heerlijkheid is de geestelijke gestalte van Christus, waarin al zijn leerlingen die de Lichtziel tot bloei gebracht hebben, ná de dood worden opgenomen en daarin van Jezus de Grote Rechter, een emanatie van Jezus de Zonneglans, een opstandingsgestalte als de afbeelding van de opstandingsgestalte van Jezus Christus ontvangen. Hierdoor wordt de Zuil der Heerlijkheid ook de Volmaakte Mens genoemd, waarin de totale geïndividualiseerde en bevrijde mensheid de gestalte van de Christus is.

H.P. Blavatsky De Geheime Leer Deel III, hoofdstuk Wat magie in werkelijkheid is (p. 515):
Er zijn miljoenen Christenen, die de naam van Simon Magus en het weinige wat in de Handelingen over hem staat kennen, doch er zijn slechts weinigen die zelfs maar gehoord hebben van de vele bonte, fantastische en tegenstrijdige bijzonderheden, welke de overlevering over zijn leven meedeelt.
Ennoia
(Grieks) [van en + nous het hogere denkvermogen, dat wat niet schept maar assimileert]
Het goddelijke denkvermogen waarvan Simon Magus zegt dat die gelijkwaardig is aan het Allerhoogste (de Vader) en omdat ze de moeder van alle aartsengelen en engelen (aeonen of emanaties) is. Ennoia is afgedaald door de lagere werelden en wordt uiteindelijk gevangengezet in de grove materie waar ze wordt misbruikt. Maar de Vader toont zich dan als de Zoon en redt Ennoia om haar opnieuw haar rechtmatige troon terug te geven. Simon schrijft in de ik-vorm als hij deze lering geeft en op dezelfde symbolische wijze ziet hij Ennoia als zijn vrouw Helena en spreekt over haar ontaarding door prostitutie. Dit is de aanleiding geweest van het misverstand onder oude en moderne wetenschappers en onderzoekers. Ennoia wordt tot een paar gemaakt met Ophis (de slang van goddelijke wijsheid) om de scheppende Logos te vormen.
Er is een nauw mystiek verband tussen Ennoia en Epinoia, de eerste passieve aeon (aeon in het gnosticisme wijst zowel op een periode als op een geestelijke entiteit die deel uitmaakt van een kosmische hiërarchie).

Het ‘of-of’ bestaat bij gratie van het 'en-en', dualisme bij gratie van het non-dualisme. Schepping en evolutieleer staan niet los van elkaar, maar vullen elkaar aan.
Het concept van de ENE WERKELIJKHEID (de ‘Werkelijkheid’ met hoofdletter W), bestaat echt. De evolutieleer bestaat bij gratie van de scheppingsleer, het atheïsme bij gratie van het theïsme, het kwade bij gratie van het goede.

In het enneagram staat de scheppingsdriehoek 9 - 3 - 6, de Triade en bij de levensboom de Tetrade centraal. Bij de Wet van Zeven gaat het echter om de dynamiek van de gemanifesteerde werkelijkheid, het hexagram, dat zowel de Triade als de Tetrade omvat. Creativethink biedt een handvat om de chaos in ons leven te helpen beheersen. De bijlage 'Triade en Tetrade' toont een historisch kader. Het raamwerk dient als achtergrond om de gebeurtenissen in de huidige tijd te kunnen duiden.

Leo van den haak Polariteiten
De wereld stoelt op polariteiten. We leven in de wereld van de twee. De tempel van de één steunt op twee pilaren, zodra de balansen der polariteiten in evenwicht zullen komen en blijven houdt deze wereld op te bestaan. De gene die er in slaagt voor zichzelf de balans in evenwicht te krijgen, komt in de Substantie van Spinoza, ( het Zijn ) ervaart God in zichzelf subjectief en objectief bewustzijn vloeien dan in elkaar.
De overpeinzing tot mij laten doordringen, zonder kwaad geen goed, zonder rijk geen arm en omgekeerd. Polariteiten hebben een zeer diepe achtergrond. Al duizenden jaren geleden schreef men al ; .... deze wereld bestaat slechts bij de gratie van de polariteiten. Dringt het tot U door dat als we goed kunnen opheffen, er dan ook geen kwaad meer zou bestaan.

Kristofer Schipper, ‘Tao’: Het Bewaren van het Ene is in de eerste plaats een creatief proces dat door de bervrijding van onze energieën uit de boeien van de concepten wordt verwezenlijkt. De versmelting van yin en yang in het Centrum komt tot uitdrukking in een moment waarop wij meester zijn over onszelf: in de , in de artistieke schepping van de kalligrafie, de poëzie of de dans en in alle kunstvormen die de mens tot zijn beschikking heeft.

De Hermeneutische Cirkel (band van Möbius) symboliseert dat op deze wijze met het scheppingsproces in de hemel een verbinding ontstaat (5e dimensie).

Boek ‘I Ching’,	Universele kompas, 5 aspecten:	Morele kompas:	Gezichtspunten	Paul van Oyen,	Het Enneagram	NU:
Orakel	I Ching	Lemniscaat	Religie	Brahma	Wet van Een	Cirkel
Hexagram	Integratie binnen - en buitenwereld	Verticale as	Wetenschap	Vishnu	Wet van Zeven	Hexagram
Trigram	Binnenwereld	Kwalitatieve as (+/-)	Natuur	Shiva	Wet van Drie	Driehoek
Trigram	Buitenereld	Kwantitatieve as (+/-)	Politiek

Daniel Ofman boek Bezieling en Kwaliteit in Organisaties
Jaap Voigt stipt in zijn nawoord (p. 207) de kern van het vraagstuk aan waar het in het rapport 'E i V' om draait.
Toch is het noodzakelijk om in dit nawoord stil te staan bij een aspect dat in dit boek niet aan de orde is gekomen, namelijk het 'alleen zijn' en het lijden dat daarmee gepaard gaat. Met dit onderwerp wordt het hart geraakt van de relatie tussen de weg van de individuele mens en de weg van een collectiviteit als een organisatie.
Onze samenleving, en daarmee vrijwel iedere organisatie, is nog steeds gebouwd op het principe dat het individu ondergeschikt is aan de groep. etc.
Het luisteren naar die stem van het geweten leidt ertoe dat hij minder vatbaar wordt voor de conditionering van de groepscultuur.
Tijdens het individuatieproces wordt de balans van het verleden opgemaakt. Materiële en immateriële schulden worden vereffend en door een hernieuwd inzicht in eigen functioneren ontstaat een nieuw soort zelfvertrouwen.

====

Astrologie (Microkosmos en Macrokosmos, 10 Dimensies, 'Evolutie of Devolutie')

Slecht gesternte (Lilyan van Halbeek de Volkskrant 2 december 2023, katern Zaterdag p. 22):
‘Verkenning gaat van start onder een slecht gesternte’, kopte de krant afgelopen maandag. Ook in het stuk over twee pagina’s was sprake van ‘slecht gesternte’. Daar wil ik, astroloog met ruim 25 jaar ervaring, even op reageren.
Een slecht gesternte bestaat niet. De mens heeft altijd een vrije wil. De planeten dwingen niet. En we kunnen het niet op de sterren schuiven. Astrologie gaat uit van ‘zo boven, zo beneden’. Elke planeetpositie en elke planeet­combinatie heeft in de taal van de astrologie zijn eigen symboliek. Die kun je positief of negatief invullen en uitleven.
In een persoonlijke horoscoop kun je zien waar de uitdagingen liggen, zowel in aanleg als in ontwikkelingsproces. Maar hoe een persoon de uitdagingen aangaat, dat beslist hij of zij uiteindelijk zelf. Astrologie kan het zelfinzicht vergroten, waardoor je bewustere keuzes kunt maken.
Horoscopen kun je maken voor personen, maar ook voor landen of kabinetten of voor het tijdstip van de sluiting van de stembus. blue%Mundane astrologie houdt zich bezig met de tijdsgeest (of tijdsgeest) en wereld­gebeurtenissen. Dan gaat om collectievere energieën en ons collectieve bewustzijn. Dat is niet in een oneliner te vatten, en al helemaal niet in een voorspelling.
Doemdenken heeft geen nut. De ­moderne astrologie denkt niet in ‘slechte gesterntes’. We worden niet door gesterntes geregeerd. We hebben een vrije wil en zijn verantwoordelijk voor ons eigen bewustzijn en onze eigen keuzes, hoe zwaar de uitdagingen ook zijn.

Wat gelooft Zelensky? ‘Er bestaat geen bunker waarin je aan God kunt ontsnappen’ (Herman Veenhof 1 september 2022):
De Oekraïense president Volodymyr Zelensky heeft Joodse wortels, maar groeide op in een seculier milieu in de oude, communistische Sovjet-Unie. Hij gebruikt zijn afkomst en geloof nauwelijks in politiek opzicht, maar gooide onbevreesd knuppels in het conservatieve Joodse hoenderhok.

‘Ik wil in vrijheid kunnen geloven, zonder regels en restricties’ (Marjon Bolwijn interviewt Johannes Stots de Volkskrant 30 mei 2022 p. 16-17):
Johannes Stots is evenals de Volkskrant 100 jaar. Hoe kijkt de voormalige horlogemaker en opticien aan tegen de eeuw die achter hem ligt, en wat vindt hij van het huidige tijdsgewricht?
Religieus bleef hij wel, en hij sloot zich aan bij een mystieke, astrologische orde. Angst voor de dood heeft de altijd nog trappen lopende 100-jarige niet, want hij gelooft in reïncarnatie. Stots kijkt uit naar de lessen die hij in zijn volgende leven zal leren. Hoe zwaarder, hoe beter.
U vertelde dat horlogemakers filosofen zijn, ziet u zichzelf ook zo?
Een van die personen was Theo Ram, hij was vrijmetselaar geweest en legde verbanden tussen de rituelen van de vrijmetselaars en de astrologie. Zijn denkwijze vond ik zo mooi, dat ik mij aansloot bij zijn orde van de Astrologische Ceremoniële Mystiek.’
Wie is uw favoriete denker?
‘Theosoof Helena Blavatsky. Zij heeft ons kennis laten maken met de geheime leer: de erkenning dat je als mens een functie hebt in deze wereld. En dat je probeert een relatie aan te gaan met het goddelijke in je. Daar is de kwaliteit van je leven afhankelijk van. De mens is toch het meest wonderlijke wezen op aarde, omdat hij in staat is zijn gedachten vast te leggen.’
Hoe kijkt u terug op de afgelopen 100 jaar?
Als hoofd van de Astrologische Ceremoniële Mystiek heb ik mijn best gedaan anderen te steunen in hun zoektocht in het leven. Ik heb veel mogen beleven en met mijn vrouw Trinette drie kinderen gekregen, met wie het goed gaat. Ik weet niet waar ik al het geluk aan te danken heb.’

De wetten van ‘Opgaan, Blinken en Verzinken’ vertaalt Blavatsky (Deel III, p. 514) naar de levenscyclus ‘Kindsheid - Aankomende leeftijd – Volwassenheid – Ouderdom’. Maar naast de uiterlijke cyclus bestaat er ook een innerlijke cyclus van 'Verschijnen en Verdwijnen'.
In dit kader is bijzonder interessant het artikel ‘Het mysterie van de dood’ van Ria Hopman in het tijdschrift Urania van Jan 2003. Tot slot stelt zij: Het mysterie van de dood is niets anders dan het mysterie van het bewustzijn dat in staat is transparant te worden voor talloze werelden en niveaus. De dood geeft het leven een speciale zin die het zonder de dood nooit zou krijgen. In het iets ervaren van de hemelsfeer (Christogenesis) verandert de persoonlijkheid fundamenteel. In de paradox van het leven strekt het menselijk bestaan zich uit tot in de eeuwigheid en is het in de tijdelijkheid. Net zoals de heilige zich tegelijkertijd uitdrukt in de eeuwigheid en in de tijd.

Andrew Rooke De heilige ruimte (tijdschrift Sunrise juli/aug 2001):
Zoals de meeste moderne gemeenschappen bestaat Dandenong uit mensen van allerlei etnische en religieuze achtergronden. Het leek niet juist om de gebruikelijke kapel in het ziekenhuis te wijden aan maar één wijze van religieuze expressie. In overleg met vertegenwoordigers van alle grote religies in het gebied werd een nieuw oord van troost, gebed en genezing ontworpen, een plaats waar mensen van alle geloofsrichtingen – christenen, moslims, boeddhisten, hindoes, sikhs, bahai joden en degenen die geen uiterlijke geloofsvorm belijden – zich welkom zouden kunnen voelen en vrede, stilte en helende troost vinden.

De Bahai-geschiedenis bestaat uit een opeenvolging van leiders, die begint met de verklaring van de Báb op 23 mei 1844 in Shiraz, Iran.
Stof is de tegenpool van geest en toch zijn die twee één (twee in één). Geest en materie, een huwelijk in scheiding of hereniging?

Filognostisch spreken we van een cultureel en een natuurlijk bewustzijn:' cultureel een relatief en instabiel, materialistisch bewustzijn dat op basis van materiële motieven de tijd manipuleert, en natuurlijk een meer absoluut bewustzijn op basis van het respect voor de in de hemel waargenomen orde van de zon, de maan en de sterren. De beginselen van de filognosie worden met de beginselen van het bahai-geloof en de theosofie vergeleken:

						Drievoudig	evolutieplan,
Filognosie:		1e doorsnede:	2e doorsnede:	Baháí-geloof	(Bahá'u'lláh):	Blavatsky:	Deel I, p. 210:
Ruimte	I Feiten	Methode en Wetenschap	Religie	Religie	Gedachtegang 1	Religie	Monadisch
Materie	III Principes	De Persoon en de Politiek	Wetenschap	Geloof	Gedachtegang 2	Wetenschap	Stoffelijk
Tijd	II Persoon	Analyse en Spiritualiteit	Natuur	Bewustzijn	Gedachtegang 3	Filosofie	Verstand, Ziel
			Politiek	Spiegels	Gedachtegang 4

Net als de esoterie belicht Ria Hopman het thema vanuit een astrologisch gezichtspunt. In dit verband kan ook naar de publicaties van Tom de Booij worden verwezen. In de esoterie wordt van het begrip sterrengeest (Aions, Aeonen, Eonen, Goddelijke emanaties), met als symbool de vijfpuntige ster (pentagram) gebruik gemaakt.
In zijn boek Nulpunt Revolutie past Benjamin Adamah het griekse begrip aion toe.
Gerrit Teule werkt in zijn boek Wat Darwin niet kon weten de eonenhypothese (eonische tijdruimten) van Jean Emile Charon uit.
Om de fenomenen aion en eon te duiden maken zowel Adamah als Teule van negentropie (negatieve entropie) die orde schept uit de chaos gebruik.

Tom de Booij Detrie zegt in het onderstaande citaat, dat wanneer we een symbool creëren het geen toevoeging is aan onze bestaande kennis, maar dat deze voorkomt uit het potentiaal van onze wezenlijke kern. Niet van buiten naar binnen, maar van binnen naar buiten. In mijn verhaal zal ik duidelijk maken, dat het vijfster symbool met de vijfvoudige symmetrie hieraan geheel voldoet.
We are born with innate design potential because of our connection to natural order and our figure-based perceptual system. We do not add design topics into our world as we mature, instead we grow design potential from our internal nucleus (Thomas Detrie, 2002).

Afbeelding 2. De evolutie van de 10 symbolen

Afbeelding 3. De 10 symbolen in afbeeldingen

De Geheime Leer Deel II, Inleidende opmerkingen (p. 1):
Wat betreft de evolutie van de mensheid stelt de Geheime Leer drie nieuwe stellingen voorop, die lijnrecht in strijd zijn met zowel de moderne wetenschap als de gangbare religieuze dogma’s: zij leert
(a) de gelijktijdige evolutie van zeven mensengroepen op zeven verschillende delen van onze aardbol;
(b) de geboorte van het astrale lichaam vóór het stoffelijke, waarbij het eerste een model is voor het laatste; en
(c) dat de mens in deze Ronde aan alle zoogdieren in het dierenrijk voorafging – de mensapen daarbij inbegrepen.
De Geheime Leer Deel II, Stanza 1 Het begin van bewust leven (p. 25):
De opsomming van de stanza’s in Deel I liet zien dat de genesis2 van goden en mensen voortkwam uit een en hetzelfde punt, dat de ene universele, onveranderlijke, eeuwige en absolute EENHEID is. In zijn eerste gemanifesteerde aspect hebben wij het zien worden: (1) in de sfeer van objectiviteit en fysica, de oorspronkelijke substantie en kracht (middelpuntzoekend en middelpuntvliedend, positief en negatief, mannelijk en vrouwelijk, enz.); (2) in de wereld van de metafysica, de GEEST VAN HET HEELAL of kosmische verbeeldingskracht, door sommigen de LOGOS genoemd.
2) Volgens de geleerde definitie van dr. A. Wilder is genesis, γένεσιϛ, niet voortplanting, maar ‘een komen uit het eeuwige naar de Kosmos en de Tijd’: ‘een komen van esse tot existere’, of ‘van HET ZIJN tot het zijnde’ – zoals een theosoof zou zeggen.
36: ‘Het is dat LICHT dat zich verdicht tot de vormen van de ‘Heren van het Zijn’ waarvan de eersten en de hoogsten gezamenlijk JIVATMA of pratyagatma zijn (figuurlijk gesproken, voortkomend uit paramatma). Het is de logos van de Griekse filosofen, die verschijnt aan het begin van ieder nieuw manvantara. Hieruit afdalend – gevormd uit de zich steeds verder verdichtende golven van dat licht, dat op het objectieve gebied grove materie wordt – komen de talloze hiërarchieën van de scheppende krachten voort, sommige vormloos, andere met hun eigen onderscheiden vorm en weer andere, de laagste (elementalen), die geen eigen vorm hebben maar die, al naar gelang van de hen omringende omstandigheden, een passende vorm aannemen.’
35: ‘Elke wereld heeft haar moederster en zusterplaneet. Zo is de Aarde het geadopteerde kind en de jongere broer van Venus, maar haar bewoners hebben hun eigen aard . . . Alle bewuste voltooide wezens (volledig zevenvoudige mensen of hogere wezens) worden bij hun aanvang voorzien van vormen en organismen, geheel in harmonie met de aard en toestand van de sfeer die zij bewonen.’
‘De sferen van het Zijn of levenscentra, die afgezonderde kernen zijn die hun mensen en hun dieren voortbrengen, zijn talloos; niet één heeft ook maar enige gelijkenis met haar gezellin of met enige andere van haar eigen speciale nageslacht.’
‘Alle hebben een dubbele stoffelijke en geestelijke natuur.’ (Wet van zelfontplooiing)
‘De levenskernen zijn eeuwig en altijddurend; de kernen periodiek en eindig. De levenskernen maken deel uit van het absolute. Het zijn de schietgaten van die zwarte onneembare vesting, die voor altijd is verborgen voor de blik van de mens of zelfs de Dhyani. De kernen zijn het licht van de eeuwigheid, dat daaruit ontsnapt.’
36: ‘Het is dat LICHT dat zich verdicht tot de vormen van de ‘Heren van het Zijn’ waarvan de eersten en de hoogsten gezamenlijk JIVATMA of pratyagatma zijn (figuurlijk gesproken, voortkomend uit paramatma). Het is de logos van de Griekse filosofen, die verschijnt aan het begin van ieder nieuw manvantara. Hieruit afdalend – gevormd uit de zich steeds verder verdichtende golven van dat licht, dat op het objectieve gebied grove materie wordt – komen de talloze hiërarchieën van de scheppende krachten voort, sommige vormloos, andere met hun eigen onderscheiden vorm en weer andere, de laagste (elementalen), die geen eigen vorm hebben maar die, al naar gelang van de hen omringende omstandigheden, een passende vorm aannemen.’
‘Er is dus in geestelijke zin maar één absolute upadhi (basis) waaruit, waarop en waarin voor manvantarische doeleinden de talloze kernen worden gebouwd, van waaruit de universele, cyclische en individuele evoluties tijdens de actieve periode voortkomen.’
De Geheime Leer Deel II, Stanza 4 Schepping van de eerste rassen (p. 101):
‘Nadat de voorvaderen hun schaduwen hebben uitgeworpen en mensen hebben gemaakt uit één element (ether), stijgen zij weer omhoog naar mahaloka, vanwaar zij periodiek neerdalen wanneer de wereld wordt vernieuwd, om nieuwe mensen voort te brengen.’
De Geheime Leer Deel II, Stanza 7 Tot de eerste mensenrassen (p. 189):
Wat die andere vraag betreft, of de mens in de orde van de evolutie eerder verscheen dan de dieren, hierop is het antwoord even snel te geven. Indien de mens werkelijk de microkosmos van de macrokosmos is, heeft deze leer niets onmogelijks en is alleen maar logisch. Want de mens wordt die macrokosmos voor de drie lagere rijken onder hem. Vanuit een fysisch standpunt geredeneerd, zijn al de lagere natuurrijken, behalve dat van de delfstoffen – dat het gekristalliseerde en gemetalliseerde licht zelf is van de planten tot de wezens die aan de eerste zoogdieren voorafgingen, in hun stoffelijke structuur opgebouwd door middel van het ‘afgeworpen stof’ van die delfstoffen, en de afval van de menselijke stof, hetzij van levende of van dode lichamen, waarmee zij zich voedden en die hun hun uiterlijke lichamen gaven. Op zijn beurt werd de mens stoffelijker door weer in zijn lichaam op te nemen wat hij had afgeworpen en wat werd getransformeerd in de levende dierlijke smeltkroezen waar het was doorheengegaan, tengevolge van de alchimistische transmutaties van de Natuur. Er waren in die tijd dieren waarvan onze hedendaagse biologen nooit hebben gedroomd; en hoe sterker de fysieke stoffelijke mensen, de toenmalige reuzen werden, des te krachtiger waren hun emanaties. Toen die androgyne ‘mensheid’ in geslachten was gescheiden en door de Natuur was omgevormd tot kinderen-voortbrengende machines, plantte zij zich niet langer voort door middel van druppels levenskracht die uit het lichaam vloeiden. Maar terwijl de mens nog niet bekend was met zijn voortplantingsvermogens op menselijk gebied (vóór zijn val, zoals iemand die in Adam gelooft, zou zeggen), werd al deze levenskracht, die in ruime kring om hem heen was verspreid, door de Natuur gebruikt om de eerste zoogdiervormen voort te brengen. Evolutie is een eeuwige cyclus van wording, wordt ons geleerd; en de natuur laat geen atoom ongebruikt. Bovendien streeft vanaf het begin van de Ronde alles in de Natuur ernaar mens te worden. Alle impulsen van de tweevoudige middelpuntzoekende en middelpuntvliedende kracht zijn gericht op één punt – de MENS.
198: De evolutie van de mens, de microkosmos, is analoog aan die van het Heelal, de macrokosmos.
De Geheime Leer Deel II Stanza 12 Het vijfde ras, Goddelijke leermeesters (p. 442,443):
Als hij over Adam, Kaïn, Mars, enz. als personificaties spreekt, verkondigt de schrijver van ‘The Source of Measures’; in zijn kabbalistische onderzoekingen onze eigen esoterische leringen. Zo zegt hij:
‘Nu was Mars de heer van geboorte en van dood, van voortbrenging en van vernietiging, van ploegen, van bouwen, van beeldhouwen of steenhouwen, van bouwkunst . . . kortom van alle . . . KUNSTEN. Hij was het oorspronkelijke beginsel dat zich splitste in twee tegengestelden voor de voortbrenging. Ook in de sterrenkunde nam hij de geboorteplaats van de dag en het jaar in, de plaats van het toenemen van zijn kracht, Aries, en eveneens de plaats van zijn dood, Scorpio. Hij was heer van het huis van Venus en van dat van de Schorpioen. Als geboorte was hij het goede; als de dood het kwade. Als het goede was hij het licht, als het kwade was hij de nacht. Als het goede was hij de man; als het kwade, de vrouw. Hij stond op de kardinale punten, en als Kaïn of Vulcanus, of pater Sadic of Melchizedek was hij de heer van de ecliptica of van het evenwicht of de lijn van de vereffening, en daarom was hij de RECHTVAARDIGE. De Ouden namen aan dat er zeven planeten of grote goden waren die voortkwamen uit acht, en pater Sadic, de rechtvaardige of rechtschapene, was heer van de achtste, die Mater Terra was.’ (‘Source of Measures’, blz. 186.)
De Geheime Leer Deel II, Hoofdstuk Esoterische leringen in alle heilige geschriften bevestigd (p. 509):
Het moet ernstig worden betwijfeld of onze tijd met al zijn verstandelijke scherpzinnigheid is bestemd om in elk westers volk ook maar één niet-ingewijde geleerde of filosoof te ontdekken die in staat is de geest van de archaïsche filosofie volledig te begrijpen. Men kan dat ook van niemand verwachten, voordat de ware betekenis van deze woorden, de alfa en de omega van de oosterse esoterie, de woorden Sat en Asat – waarvan in de Rig Veda en elders zo’n ruim gebruik wordt gemaakt – grondig wordt begrepen. Zonder deze sleutel tot de Arische wijsheid loopt de kosmogonie van de rishi’s en de arhats gevaar voor de gemiddelde oriëntalist een dode letter te blijven. Asat is niet alleen maar de ontkenning van Sat en evenmin het ‘nog niet bestaande’; want Sat is op zichzelf noch het ‘bestaande’, noch het ‘zijnde’. SAT is de onveranderlijke, de altijd aanwezige en eeuwige wortel, waaruit en waardoor alles voortkomt. Maar het is veel meer dan de potentiële kracht in het zaad, die het proces van ontwikkeling, of wat nu evolutie wordt genoemd, voortstuwt. Het is het altijd wordende, hoewel het zich nooit manifesteert1. Sat wordt geboren uit Asat, en ASAT wordt voortgebracht door Sat: inderdaad de eeuwige cirkelgang; maar een cirkel waar-van alleen bij de hoogste inwijding, op de drempel van paranirvana, de kwadratuur kan worden gevonden.
1) De leer van Hegel, die het Absolute Zijn of ‘Zijn-heid’ gelijkstelt met ‘Niet-Zijn’, en het Heelal voorstelt als een eeuwig worden, komt overeen met de Vedantafilosofie.
De Geheime Leer Deel II, hoofdstuk 18 Over de mythe van de gevallen engel (p. 542/543):
Het is een bekend feit – in ieder geval bekend aan geleerde kenners van de symboliek – dat in elke grote religie van de oudheid de logos-demiurg (tweede logos), of de eerste emanatie van het denkvermogen (mahat), als het ware de grondtoon aanslaat van wat in het daaropvolgende evolutieschema de wisselwerking van individualiteit en persoonlijkheid kan worden genoemd. In de mystieke symboliek van kosmogonie, theogonie en antropogenie vervult de logos in het drama van de schepping en het zijn, twee rollen, namelijk die van de zuiver menselijke persoonlijkheid en de goddelijke onpersoonlijkheid van de zogenaamde Avatars of goddelijke incarnaties, en van de universele geest die door de gnostici Christos wordt genoemd en in de mazdeïsche filosofie de Farvarshi (of Ferouer) van Ahura Mazda.
544: Zo worden dezelfde titels en dezelfde namen om beurten aan God en aan de Aartsengel gegeven. Beiden worden metatron genoemd, ‘op beiden wordt de naam Jehova toegepast als zij de een in de ander’ (sic) spreken, want volgens de Zohar betekent dit woord zowel ‘de Meester’ als ‘de Afgezant’. Beiden zijn de engel van het gezicht, want men zegt dat enerzijds het ‘woord’ ‘het gezicht (of de Tegenwoordigheid) en het beeld van de substantie van God’ wordt genoemd, terwijl anderzijds Jesaja (?), als hij tegen de israëlieten spreekt over de Heiland, hun zegt dat ‘de engel van zijn aangezicht hen in hun smart heeft behouden’ – ‘dat hij dus hun Heiland was’ Elders wordt hij (Michaël) heel duidelijk ‘de vorst van de aangezichten van de Heer, de heerlijkheid van de Heer’ genoemd. Beiden (Jehova en Michaël) zijn ‘de gidsen van Israël . . . aanvoerders van de legers van de Heer, opperste rechters van de zielen en zelfs Serafijnen’.
544/545: Al het bovenstaande wordt gegeven op gezag van verschillende boeken door rooms-katholieken, en moet dus orthodox zijn. Enkele uitdrukkingen zijn vertaald om te laten zien wat spitsvondige theologen en haarklovers bedoelen met de term Ferouer8, een woord dat zoals gezegd door sommige Franse schrijvers aan de Zend Avesta werd ontleend en in het rooms-katholicisme werd gebruikt voor een doel dat Zoroaster in de verste verte niet heeft kunnen voorzien. In Fargard XIX van de Vendidad wordt gezegd (vers 14): ‘Roep, O Zarathustra! mijn Farvarshi aan; van mij, Ahura Mazda, het grootste, het beste, het schoonste van alle wezens, het meest zuivere, het intelligentste . . . en van wie de ziel het heilige woord is’ (Māthra Spenta). De Franse oriëntalisten vertalen Farvarshi met ‘Ferouer’.
8) Wat in de Vendidad ‘Farvarshi’ wordt genoemd, het onsterfelijke deel van een individu, dat wat de mens overleeft – het hogere ego, zeggen de occultisten, of de goddelijke dubbelganger.
545: Wat is een Ferouer, of Farvarshi? In sommige mazdeïsche boeken (bijv. Ormazd Ahriman, § 112, 113) wordt duidelijk te kennen gegeven dat Farvarshi de innerlijke, onsterfelijke mens is (of het ego dat reïncarneert); dat hij bestond vóór zijn stoffelijke lichaam, en alle lichamen overleeft waarmee hij is bekleed. ‘Niet alleen de mens bezat de Farvarshi, maar ook de goden en de hemel, vuur, wateren en planten.’ (Inleiding tot de Vendidad door J. Darmsteter.) Dit bewijst overduidelijk dat de ferouer ‘de geestelijke tegenhanger’ is van hetzij god, dier, plant of zelfs element, d.i. het verfijnde en het zuiverder deel van de grovere schepping, de ziel van het lichaam, wat het lichaam ook mag zijn. Daarom beveelt Ahura Mazda Zarathustra aan, zijn Farvarshi aan te roepen en niet hemzelf (Ahura Mazda); dat wil zeggen de onpersoonlijke en ware essentie van de godheid, één met Zoroasters eigen atman (of Christos), niet de valse en persoonlijke verschijningsvorm. Dit is heel duidelijk.
554/555: Maar zelfs in Genesis wordt op dat tijdperk gezinspeeld door het plotseling aan de dag treden van het beeld, en door de ‘duisternis’ die op de afgrond was. Van de Alahim wordt gezegd dat zij de twee hemelen of de ‘dubbele hemel’ (niet hemel en aarde) ‘scheppen’, d.w.z. bouwen of voortbrengen; wat met zoveel woorden betekent dat zij de hogere gemanifesteerde (engelen-) hemel of het bewustzijnsgebied scheidden van het lagere of aardse gebied; de (voor ons) eeuwige en onveranderlijke aeonen van die tijdperken die in de ruimte, tijd en duur zijn; voor de niet-ingewijde de hemel van de aarde, het onbekende van het BEKENDE. Dat is de betekenis van de zin in Pymander, die zegt: ‘GEDACHTE, het goddelijke, dat LICHT en LEVEN (Zeruana Akerne) is, bracht door haar WOORD of eerste aspect’, de andere, werkzame GEDACHTE voort, die als de god van geest en vuur zeven bestuurders vormde, die binnen hun cirkel de wereld van de zintuigen omsloten, ‘noodlot’ genaamd. Dit laatste heeft betrekking op karma; de ‘zeven cirkels’ zijn de zeven planeten en gebieden, en ook de zeven onzichtbare geesten in de sferen van de engelen, van wie de zichtbare symbolen de zeven planeten14 zijn, de zeven rishi’s van de Grote Beer en andere tekens. Zoals door Roth over de aditya’s is gezegd: ‘Ze zijn noch de zon, noch de maan, noch de sterren, noch de dageraad, maar de eeuwige instandhouders van dit lichtende leven dat als het ware achter al deze verschijnselen bestaat.’
14) Nog een bewijs, als er een nodig is, dat de oude ingewijden meer dan zeven planeten kenden, kan men in het Vishnu Purāna, Deel II, hfst. xii vinden, waar bij de beschrijving van de strijdwagens die aan Dhruva (de poolster) zijn verbonden, Parāsara spreekt over ‘de strijdwagens van de NEGEN planeten’, die door luchtkoorden zijn verbonden.
555/556: Bij het uiteenzetten van enkele ‘ketterijen’ van zijn tijd toont Justinus de Martelaar aan dat alle wereldreligies in hun uitgangspunt gelijk waren. Het eerste begin is onveranderlijk de onbekende en PASSIEVE, godheid, waaruit een bepaalde actieve kracht of een vermogen emaneert, het mysterie dat soms WIJSHEID wordt genoemd, soms de ZOON, en heel vaak God, Engel, Heer en LOGOS15. Deze laatste benaming wordt soms gebruikt voor de allereerste emanatie, maar in verschillende stelsels komt deze voort uit de eerste androgyne of dubbele straal, die in het begin door het ongeziene wordt voortgebracht. Philo stelt deze wijsheid voor als mannelijk en vrouwelijk. Maar hoewel haar eerste manifestatie een begin had, want zij kwam voort uit Oulom16 (aiōn, tijd), de hoogste van de aeonen, uitgegaan van de vader, was zij bij hem gebleven vóór alle scheppingen, want zij is een deel van hem17. Daarom wordt Adam Kadmon door Philo Judaeus ‘denkvermogen’ genoemd (de Ennoia van Bythos in het gnostische stelsel). ‘Het denkvermogen, laten wij het Adam noemen18.’
15) Justinus: Cum. Trypho, blz. 284.
16) Een indeling die de tijd aangeeft.
17) Sanchoniathon noemt de tijd de oudste aeon, Protogonos, de ‘eerstgeborene’.
18) Philo Judaeus: ‘Kaïn en zijn geboorte’, blz. xvii.
H.P. Blavatsky: De Geheime Leer Deel II, hoofdstuk 24 Het kruis en het pythagorische tiental (p. 652):
Voor hen bestond het hele metafysische en stoffelijke Heelal in, en kon het worden uitgedrukt en beschreven door, de cijfers van het getal 10, het pythagorische tiental.
Dit tiental, dat het Heelal en zijn evolutie uit de stilte en de onbekende diepten van de geestelijke ziel of anima mundi voorstelde, bood de onderzoeker twee kanten of aspecten. Het kon in het begin worden gebruikt voor en toegepast op de macrokosmos en werd dit ook, waarna het afdaalde tot de microkosmos, of de mens. Er waren dus de zuiver intellectuele en metafysische, of de ‘innerlijke wetenschap’ en de even zuiver materialistische of ‘oppervlak-wetenschap’, die beide konden worden verklaard en omvat door het tiental. Kortom, het kon worden bestudeerd uit de algemene begrippen van Plato en volgens de inductieve methode van Aristoteles.
De Geheime Leer Deel II, hoofdstuk 25 De mysteriën van het zevental (p. 707):
De cirkel is niet de ‘ene’ maar het al.
In de hogere (hemel), de ondoordringbare rājah (‘ad bhutam’, zie Atharva-Veda X, 105), wordt hij (de cirkel) één, omdat (hij) de ondeelbare (is), en er geen tau in kan zijn.
In de tweede (van de drie ‘rajāmsi’ (tritīya), of de drie ‘werelden’) wordt de ene, twee (mannelijk en vrouwelijk); en drie (voeg de zoon of de logos toe); en de heilige vier (‘tetraktis’, of het ‘tetragrammaton’).
In de derde (de lagere wereld of onze aarde) wordt het getal vier, en drie, en twee. Neem de eerste twee, en gij zult zeven krijgen, het heilige getal van het leven; verenig (dit laatste) met de middelste rājah en gij zult negen hebben, het heilige getal van het zijn en het worden.
De Geheime Leer Deel II, hoofdstuk 4 De duur van de geologische tijdperken, rascyclussen en de oudheid van de mens Over ketens van planeten en hun veelvoudigheid
Werelden, genoemd in de bijbel (p. 799):
Wetenschappelijke redeneringen en waargenomen feiten komen dus overeen met de uitspraken van de ziener en de innerlijke stem van het menselijk hart, als ze verklaren dat er leven – intelligent, bewust leven – op andere werelden dan de onze moet bestaan.
Maar de gewone vermogens van de mens kunnen hem niet verder brengen dan dat. Er zijn veel romans en verhalen, sommige puur fantasie, andere vol wetenschappelijke kennis, waarin geprobeerd wordt het leven op andere planeten voor te stellen en te beschrijven. Maar ze geven allemaal slechts een verminkte kopie van het levensdrama om ons heen. Het zijn óf, zoals bij Voltaire, de mensen van ons eigen ras onder een microscoop, óf het is, zoals bij De Bergerac, een bekoorlijk spel van fantasie en satire; maar we zien steeds dat de nieuwe wereld eigenlijk slechts die is waarin we zelf leven. Deze neiging is zo sterk dat zelfs grote niet-ingewijde zieners met een natuurlijke aanleg daarvan het worden, als ze ongetraind zijn; een voorbeeld hiervan is Swedenborg, die zover gaat dat hij de bewoners van Mercurius, die hij in de geestenwereld ontmoet, in kleding beschrijft zoals die in Europa wordt gedragen.
800: Wij kunnen beginnen met de bijbel, het jongste van de heilige geschriften van de wereld. In Prediker, hfst. i, lezen wij deze woorden van de koning-ingewijde: ‘Het ene geslacht gaat en het andere komt, maar de aarde blijft eeuwig bestaan’, en verder: ‘Wat is geweest, is dat wat er zal zijn; en wat is gedaan, is dat wat er zal worden gedaan, en er is niets nieuws onder de zon.’ Het is niet gemakkelijk in deze woorden een verwijzing te zien naar de opeenvolgende rampen, waardoor de mensenrassen worden weggevaagd of, als we verder teruggaan, naar de verschillende veranderingen van de bol tijdens het proces van zijn vorming. Maar indien men ons zegt dat dit alleen betrekking heeft op onze wereld zoals wij die nu zien, zullen we de lezer verwijzen naar het Nieuwe Testament, waar Paulus (Hebreeën i) spreekt over de zoon (de gemanifesteerde kracht) die (door God) is benoemd tot erfgenaam van alle dingen, door wie hij ook de werelden (meervoud) heeft gemaakt3. Deze ‘kracht’ is hokhmah (of chochmah), de wijsheid en het woord.
3) Dit slaat op de logos van elke kosmogonie. Het onbekende licht – waarmee, zoals men zegt, hij gelijktijdig en eeuwig is – wordt weerspiegeld in de ‘eerstgeborene’, de protogonos; en de demiurgos of het universele denkvermogen richt zijn goddelijke gedachte op de Chaos, die onder de vormgevende werkzaamheid van de lagere goden zal worden verdeeld in de zeven oceanen – sapta samudras. Het is purusha, Ahura Mazda, Osiris, enz., en tenslotte de gnostische Christos, die in de kabbala hokhmah of wijsheid, het ‘woord’ is.
801: Indien de kardinaal de Zohar had bestudeerd, zou zijn twijfel in zekerheid zijn overgegaan. Zo zegt de Idra Suta (in de Zohar, iii, 292 c): ‘Er waren oude werelden die ten onder gingen zodra ze tot bestaan kwamen; werelden met en zonder vorm, scintilla’s genoemd – want zij waren als de vonken onder de smidshamer, die in alle richtingen wegvliegen. Sommige waren de oorspronkelijke werelden die niet lang konden voortduren, omdat de ‘oude’ – zijn naam zij geheiligd – zijn vorm nog niet had aangenomen4, de werkman was nog niet de ‘hemelse mens5’.’ Verder verklaart rabbi Abahu in de Midrash, die lang vóór de Kabbala van Simeon Ben Iochai werd geschreven: ‘De heilige, gezegend zij zijn naam, heeft vóór deze wereld achtereenvolgens diverse werelden gevormd en vernietigd6 . . .
4) De vorm van Tikkun of de protogonos, de ‘eerstgeborene’, d.i. de universele vorm en idee, was nog niet in de Chaos weerspiegeld.
5) De ‘hemelse mens’ is Adam Kadmon – de synthese van de sephiroth, zoals ‘Manu Svāyambhuva’ de synthese van de prajāpati’s is.
6) Bereshith Rabba, Parsha IX.

Edward Witten maakt om de snaartheorie (M-theorie) te beschrijven van de supersymmetrie gebruik. Edward Witten borduurt voort op de supersymmetrie, het hexagram, de 8 bij 8 matrix in het boek I Ching.

Om de waarheid te achterhalen is er volgens Pyhagoras geen complexe wiskunde nodig. Om de 10 dimensies weer te geven is de gebruikte wiskunde eenvoudiger dan bij de snaartheorie. Er behoeft slechts tot tien te worden geteld.

Gottfried de Purucker behandelt in Deel I, hoofdstuk 7 van zijn boek Grondslagen der Esoterische Wijsbegeerte de Heilige tetraktys van Pythagoras. Dit hoofdstuk bevat de essentie van het 5D-concept, de ‘Monade, Duade, Triade en Tetrade’ en de relatie die met de levensboom wordt gelegd.
Zoals H.P. Blavatsky zegt, is het getal tien het geheime of sephirische beginsel van het heelal, omdat dit tientallig stelsel ten grondslag ligt aan de vorming van het heelal. De mens (als een geheel) is tienvoudig, het heelal (als een geheel) is tienvoudig, maar beide zijn in hun manifestatie zevenvoudig. Elk atoom, elk levend wezen en elk heelal is een volledige hiërarchie van tien graden: de hoogste drie worden beschouwd als de wortel, en de zeven lagere als het actief gemanifesteerde. Deze wortel, of hoogste triade, is een mysterieleer, waarover zelfs in de literatuur uit de oudheid heel weinig openlijke verklaringen zijn te vinden.

Rini Sips beschrijft in de samenvatting een proces dat voortvloeit uit een samenwerkingsovereenkomst die twee ruimte-tijdsystemen hebben gesloten. Dat proces zou gekarakteriseerd worden door een coördinatenstelsel, dat per definitie een eenmalige gebeurtenis beschrijft. Een coördinatenstelsel van een proces zou informatie bevatten die pertinent is voor de overeenkomst die het gesloten heeft met de wereld. Ik verwacht de capaciteiten aan te treffen die zijn gegeven om de functie te vervullen. De lijst van basiselementen omvat inmiddels:

1. het punt in ruimte en tijd van het begin van de samenwerkingsovereenkomst;
2. het eigen ruimte-tijdsysteem, de binnenwereld van het proces daar en toen en
3. het ruimte-tijdsysteem, de buitenwereld van het proces daar en toen, waartussen de overeenkomst is gesloten.

====

Aions - Aeonen - Eonen (5D-concept, Blauwdruk, 'Levensbron Antahkarana', Evolutionaire kringloop)

Een brug tussen de legendarische en feitelijke zondvloed
Boekbespreking: ONDERWERELD De mysterieuze wortelen van onze beschaving, Graham Hancock.
Hij breidt het onderzoek dat in zijn boeken Het ontstaan en het einde van alles en Spiegel van de hemel is vastgelegd uit, en brengt bewijsmateriaal naar voren op basis van modern wetenschappelijk onderzoek, vergelijkende mythologie, religieuze en spirituele aantekeningen, duikonderzoek uit de eerste hand naar megalitische onderwaterstructuren, en oude kaarten om aan te tonen dat een door de wetenschap onaanvaarde, technologisch ontwikkelde, beschaving – in staat de wereld te bevaren en met een diepgaande kennis van architectuur en bouwkunst, astronomie en geografie – naar alle waarschijnlijkheid heeft bestaan vóór en tijdens de laatste ijstijd en dat deze door wereldwijde overstromingen werd weggevaagd.

Deel 2: Ontberingen van de schrijver Civis Mundi Digitaal #145, april 2024):
Bespreking van Vladimir Megre, De Rinkelende dennen van Rusland.
Tienduizend jaar geleden
Tienduizend jaar geleden beschikten mensen nog over hun oorspronkelijke vaardigheden, met name de stamoudsten. In die tijd gaven zij aanwijzingen voor het bouwen van dolmen. Dat waren megalitische grafkelders met een zware dekplaat, waarin mensen stierven door in ‘eeuwige meditatie’ te gaan. Het doet denken aan Indiase yogi’s die als ze overgaan in “mahasamadhi” gaan, letterlijk de grote verlichting of bevrijding.

Alles stroomt (Leon Verdonschot De Groene Amsterdammer 25 april 2024, p. 59,60):
En nu is er, na een fabuleus live-album opgenomen in de Arminiuskerk in Rotterdam, het derde album, The Shape of Fluidity. Openingsnummer Venus in Flames maakt meteen duidelijk dat de dromerigheid heeft plaatsgemaakt voor een zwaarder, harder geluid. Ruim zeven minuten duurt het, en wanneer je je ogen sluit zie je Mad Max in zijn zwarte Pursuit Special door een post-apocalyptische woestijn razen. Omdat Raven inmiddels ook een tv-persoonlijkheid en publiek persoon is die onder meer aan tafel zat in Zomergasten, heeft hen het verhaal over hun transformatie al meerdere malen kunnen delen. In een begeleidend schrijven bij het album haalt Raven het aan Heraclitus toegeschreven motto Panta rhei aan. In het titelnummer van het album komen Ravens verhaal en dat motto samen, zowel muzikaal als tekstueel. De opbouw is majestueus, de vele wendingen even spannend als scherp, waarbij andermaal opvalt hoeveel kleurschakeringen Raven in hun stem kan leggen, en hoe fenomenaal de productie van de Zweedse Magnus Lindberg is: elk accent voorziet hij van de juiste spotlight.

Levenskracht (BRES #317 sept/okt 2019), bewustzijn in beweging, het Reflexief Bewustzijn blijft een actueel onderwerp. Primair draait het om de kwintessens, die Hans Krӧder in zijn column Duurzame verbinding (p. 45) beschrijft namelijk dat wij gebruik maken van het meest duurzame dat er is: onze zielsverbinding met de levensbron! Gerrit Teule bespreekt in deze BRES #317 de eonische theorie, die door de Franse kernfysicus Jean Charon is uitgewerkt. In het boekje Levende metaforen van wijsheid verwijst Joy Mills naar het werk van Jean Charon.

Voor een beschrijving van de begrippen vortex en torus wordt verwezen naar het boek Ontheemde Zielen Ontwaken van Jan Wicherink.
Chaostheorie heeft het bestaan ontdekt van een viertal basale kosmische attractoren: de punt, de cyclus, de torus en de vreemde attractor. We zullen niet ingaan op hun verschillen, maar willen vermelden dat een attractor het best omschreven kan worden als de kracht in de natuur die orde schept uit chaos. De chaos wordt aangetrokken tot de attractor en creëert een verborgen orde.
Dan Winter neemt in zijn etherfysica aan dat de torus het bouwblok van het atoom en dus van de materie. Het labyrint is dan ook volgens Winter een symbolische projectie van de draaiende bochten die de Ph-spiralen van licht volgen op weg naar het centrum van het atoom.
Voor een beschrijving van de begrippen vril, tachyon-energie (vacuüumenergie) en wordt verwezen naar het boek Nulpunt Revolutie van Benjamin Adamah.

Socioloog Humphrey Lamur ontdekte dat de behandeling van slaven op de Surinaamse plantages nog veel wreder was dan gedacht (Robert Vuijsje de Volkskrant 19 augustus 2019):
Onbedoeld ging socioloog Humphrey Lamur (85) zich verdiepen in het Surinaamse slavernijverleden. ‘Ik wilde weten: wat gebeurde er op die plantages?’

Apocalyps
Er lijkt een soort van apocalyps ophanden: een apocalyps van het milieu, van de planeet aarde die ontploft. Een zorgwekkende ontwikkeling die deze planeet ondergaat. De frase ‘mijn God schiep eerst de dieren’ heeft iets van ondergeschiktheid van de mens in zich. Ondergeschiktheid aan de grootsheid van de natuur en aan het leven op deze planeet. Hoe gaat deze wereld aan zijn eind komen? En versnelt menselijk handelen dat einde?
Het praten over en beschrijven van het einde van de wereld wordt aangeduid met de theologische term eschatologie.
Moderne theologen zien apocalyptische geschriften in de Bijbel niet als een een-op-een voorspelling van het einde van de wereld. Ze interpreteren deze teksten meer als historische, prikkelende teksten die ontstonden in perioden van verdrukking en bedreiging. Vandaag de dag kun je hoop ontlenen aan het idee dat uitzichtloze situaties in het verleden uiteindelijk ook zijn ‘opgelost’. Voor de grote problemen van vandaag geldt uiteindelijk hetzelfde: alles gaat voorbij. Het draait daarbij om volharding en hoop op verlossing.
De katholieke theoloog Edward Schillebeeckxs (1914-2009) vond overigens dat je deze teksten over de eindtijd weliswaar niet te letterlijk maar ook weer niet te historisch moet lezen. Waar het volgens hem om gaat is de uitdrukking van ‘het messiaans verlangen naar de eindigheid van alle verdrukking’ in deze teksten.

De geesteswetenschappelijke benadering van de eonentheorie (Freek van Leeuwen GAMMA december 2012 p. 39-52):
Om een voorbeeld te geven van de onduidelijkheden die samenhangen met het begrip 'eon': in de school van Valentinus komen dertig verschillende eonen voor, waarvan de laatste Sophia heet. Deze komt voor als een lagere en een hogere Sophia. Deze Sophia kan samen optreden met haar paargenoot Achamoth (want alle eonen vormen een paar) maar kan zelf ook als man optreden. 2, 3, 4, 5
2. Slavenburg, J., Glaudemans, W.G., Nag Hammadi geschriften I, II; Ankh-Hermes, 1994
3. Zandee, J., Het Evangelie der Waarheid; W. ten Have, 1964
4. Jung, C.G., Aion; Princeton University Press; 1979
5. Pagels, Elaine, De Gnostische Evangeliën; Gaade, 1980
De gnostiek (de christelijke gnosis)
De gnostiek beschrijft dat God het Ene is en het Al, eeuwig en oneindig, uit zichzelf bestaand. Alle geesten worden uit God geboren door 'emanatie', uitvloeiing, waarbij de verbondenheid met God blijft bestaan: zelfkennis is daardoor godskennis. Van deze band is de geest zich aanvankelijk echter niet bewust; de geest is onbewust van zichzelf, want hij moet door een leerschool heen, de stoffelijke wereld, om te leren op eigen kracht en uit vrije keuze zich van zichzelf bewust te worden. Is die geestestoestand bereikt, dan kan de hereniging met God weer tot stand worden gebracht, maar nu op een hoger, ontwikkeld plan. Jezus en Gods engelen begeleiden ongemerkt de mens op zijn leerweg door dit tijdelijke bestaan, en Jezus doet dat zelfs één keer als leraar op aarde.

Tanja Nijmeijer in onderhandelingsteam FARC (NOS Nieuws 15 oktober 2012):
De Nederlandse Tanja Nijmeijer is lid van de onderhandelingsdelegatie van de FARC die met Colombia gaat onderhandelen over vrede. Ze is op het laatste moment toegevoegd aan het onderhandelingsteam.
Na 13 minuten wordt verwezen naar Nijmeijer uit Twente.

'Een nieuwe Pieter Lieftinck, dat is wat Europa nodig heeft' (Bernard van Praag de Volkskrant 21 oktober 2011)
Om het bankenstelsel te stabiliseren, zouden de Europese leiders terug moeten grijpen naar na-oorlogse instrumenten.
Het lijkt het de hoogste tijd om te komen tot een structurele hervorming van de financiële wereld, voordat we inderdaad terechtkomen in een toestand van revolutie waarbij onvermijdelijk veel kapot zou worden gemaakt. Het is de vraag of de Europese politici de urgentie van deze situatie voldoende onderkennen. Het is niet langer een tijd voor pappen en nathouden. We komen er niet door steeds grotere garanties te geven en reservefondsen op te tuigen zonder dat we de wortels van het kwaad zelf aanpakken.
Wat wij nodig hebben, is een nieuwe Pieter Lieftinck (Nederlands minister van Financiën van 1945 tot '52). Iemand die de situatie analyseert en bereid is om onorthodoxe middelen toe te passen. De Europese leiders dienen zich los te maken van de conventionele denkschema's. Ze moeten het geldverkeer tijdelijk reguleren en tevens op langere termijn op Europees niveau een Glass-Steagall-achtige structuur bindend opleggen aan de Europese banken.

Valentinus, Blavatsky en het Evangelie der Waarheid (Henk Spierenburg Theosofia april 2004):
Dit artikel is geschreven naar aanleiding van het boek van Prof. Dr. Gilles Quispel: Valentinus de gnosticus en zijn Evangelie der Waarheid. H.P. Blavatsky heeft in haar tijd ruime aandacht besteed aan Valentinus en zijn school. Het Evangelie der Waarheid echter kende zij niet!
De kerkvader Hippolytus is heel duidelijk: ‘De ketterij van Valentinus is zeer beslist verbonden met de Pythagorese en Platonische theorie.’7 Ook is Hippolytus van mening dat veel van de aeonen uit de leer van Valentinus reeds te vinden zijn in het werk van Simon de Tovenaar. 8
6. De kerkvader Hippolytus legt ons in zijn The Refutation of all Heresies16 uit dat het dubbele schema, als afgebeeld op de tegenover elkaar liggende pagina’s in dit artikel, in het hier gegeven gedicht, psalm of hymne, zoals de diverse schrijvers en commentatoren deze regels hebben genoemd, gedeeltelijk is vervat. De regels zijn bekend geworden onder de naam: Zomeroogst.
Hippolytus zegt: ‘Valentinus... heeft een fundamentele grootheid in zijn systeem ingebracht: “de koning van alles”, door Plato17 genoemd, en door deze ketter aangeduid als Pater [Vader], Bythos [Diepte] en Proarche [Vóórbegin] over de rest van de aeonen18. En als Plato de woorden spreekt: “wat is tweede in dingen die tweede zijn”, meent Valentinus dat alle aeonen binnen de begrenzing [de pleroma]19 tweede zijn. En als Plato de woorden spreekt: “wat is derde in dingen die derde zijn”, meent hij alles wat buiten de begrenzing en het pleroma is. Valentinus heeft dit op zeer bondige wijze duidelijk gemaakt in een psalm, hieronder weergegeven, uitgaande van de aarde, niet zoals Plato doet, uitgaande van de hemel:
Alle dingen afhankelijk van geest, zie ik
Alle dingen bevorderd door geest, schouw ik
Vlees afhankelijk van ziel
Ziel bevorderd door de lucht;
Lucht hangend aan de ether –
Vruchten geboren uit de diepte –
Een kind geboren uit de schoot.’20
HPB’s verklaring van het schema
Het is niet mogelijk inzicht te hebben in de leer van Valentinus zonder kennis van het schema van Ptolemaeus, dat de wereld van Valentinus weergeeft. H.P. Blavatsky wordt in de Engelse vertaling van de Nag Hammadi-bibliotheek met ere genoemd in het Afterword op blz. 538.
HPB’s commentaar staat vol met hoofdletters. Daaraan is niet getornd.
‘[0] Eerst het • (Punt), de Monade, Bythos (de Diepte), de ongekende en onkenbare Vader [Pater]. [0, 1, 2] Dan de ∆ (Driehoek), Bythos en het eerste geëmaneerde paar of duade, Nous (Denkvermogen) en zijn syzygy [oppositie] Aletheia (Waarheid). [3 t/m 6] Dan het □ (Vierkant), de dubbele tweeheid of Viervoudigheid, twee mannelijke || , de Logos (Woord) en Anthropos (Mens), twee vrouwelijke, hun syzygies [opposities], = Zoe (Leven) en Ekklesia (de Kerk of Gemeenschap), Zeven in totaal. De Driehoek, het Potentieel van Geest; het Vierkant, het Potentieel van Stof; de Verticale Rechte Lijn, het Potentieel van Geest, en de Horizontale, het Potentieel van stof.
[7 t/m 16] Vervolgens komt het Pentagram, de Vijfhoek, het mysterieuze symbool van de Manasaputra’s, of Zonen van Wijsheid, die samen met hun syzygies [opposities] 10 maken, oftewel de Decade; en tot slot, [17 t/m 28] de Hexalpha, of verstrengelde Driehoeken, de Hexade, die met zijn syzygies [opposities] 12 maakt, oftewel de Dodecahedron.

G. de Purucker Bron van het Occultisme Een moderne presentatie van de oude universele wijsheidgebaseerd op De Geheime Leer van H.P. Blavatsky
3 Ruimte en de leer over måyå
De leegte en de volheid (p. 73):
‘Wat is het dat altijd is?’ ‘Ruimte, de eeuwige aupapåduka1 .
‘Wat is het dat altijd was?’ ‘De kiem in de wortel.’ ‘Wat is het dat altijd komt en gaat?’ ‘De grote adem.’ ‘Is er dus drie keer iets eeuwigs?’ ‘Nee, de drie zijn één. Wat altijd is, is één; wat altijd was, is één; wat altijd bestaat en wordt, is ook één: en dit is Ruimte.’ – De Geheime Leer, Proloog 1:41
Het grenzeloze in oude kosmogonieën (p. 79):
De orfische mysteriën onderwezen de in drie opzichten onbekende duisternis of chronos, waarover niets kon worden gezegd, behalve zijn tijdloze duur. Bij de gnostische scholen, bijvoorbeeld bij Valentinus, was het bythos, de diepte. In Griekenland sprak de school van Democritus en Epicurus over to kenon, de leegte; dezelfde gedachte werd later verwoord door Leucippus en Diagoras. Maar de twee meest algemene woorden in de Griekse filosofie voor het grenzeloze waren apeiron, gebruikt door Plato, Anaximander en Anaximenes, en apeiria, gebruikt door Anaxagoras en Aristoteles. Beide woorden hadden de betekenis van grenzeloze uitgestrektheid, dat wat geen beperkende grenzen heeft.
Over de gnostische aeonen (p. 214,215):
De hele waarheid over deze gnostische sekten is nog nooit geschreven. De gnostische school van Simon was een van de betrouwbaarste omdat ze enkele basisleringen van de esoterische filosofie onderwees. Andere gnostische groepen die delen van de archaïsche wijsheid bewaarden, waren die welke werden gesticht door Menander, Valentinus, Basilides, enz. Omdat Simon onderricht gaf in een tijdperk dat, hoewel begerig en hongerig naar alle soorten occulte en quasiocculte kennis, toch buitengewoon kritisch en theologisch onvriendelijk was, moest hij zijn onderricht kennelijk zo verwoorden dat hij geen aanstoot gaf aan de heersende christelijke macht.
Daarom liet hij voor een groot deel de heilige en eeuwenoude formuleringen van de leringen achterwege, en gebruikte hij zegswijzen en voorbeelden die vaak volkomen exoterisch waren, en in bepaalde gevallen door hemzelf waren bedacht om voor de vijanden van zijn school te verbergen wat hij werkelijk met zijn leringen bedoelde – al was de innerlijke betekenis daarvan geheel duidelijk voor zijn getrainde volgelingen. De volgende vrij lange fragmenten uit ES Instructions 2 van HPB geven het gnostische stelsel van aeonen weer, zoals dat door Simon werd onderwezen:
Simon verkondigde, evenals alle andere gnostici, dat onze wereld was geschapen door de lagere engelen, die hij aeonen noemde. Hij vermeldt slechts drie van hun graden, omdat het, zoals in De Geheime Leer wordt uiteengezet, nutteloos was en nog is, om iets over de vier hogere te zeggen, en daarom begint hij op het gebied van de bollen A en G. Zijn stelsel staat zo dicht bij de occulte waarheid dat we dat stelsel alsmede zijn eigen beweringen en die van Menander over ‘magie’ kunnen onderzoeken om te ontdekken wat ze met dat woord bedoelden. Voor Simon was vuur het hoogste punt van de hele gemanifesteerde schepping. Het betekent voor hem en ook voor ons het universele beginsel, de oneindige kracht, voortgekomen uit de verborgen potentialiteit. Etc.
Jezus de avatåra (p. 554):
Het mystieke verhaal van Jezus is een vaag symbolische geschiedenis van inwijding waarin Jezus, later de Christus genoemd, zinnebeeldig wordt voorgesteld als het model van een verheven mens die de beproevingen van de inwijdingscyclus ondergaat. Dit betekent niet dat er geen wijze zoals Jezus heeft bestaan. Zo’n grote wijze heeft wel bestaan in een iets eerdere periode dan het veronderstelde begin van de christelijke jaartelling. Dit betekent dat het Nieuwe Testament een symbolisch verhaal geeft van de inwijding van een wijze die de naam Jezus draagt.
Deze woorden Eloi! Eloi! lama shabahhthanei! zijn voor zover het de spelling in het Nieuwe Testament betreft gehelleniseerd Hebreeuws. De gebruikelijke verklaring van bijbelse apologeten is dat het Aramese woorden zijn, maar toch zijn deze woorden goed Hebreeuws en in feite ook goed Chaldeeuws, en bevatten een betekenis die, zoals zal worden aangetoond, volkomen verschilt van de vertaling zoals die in deze twee passages wordt gegeven.

Aeonen: Gnostisch Hemelscharen, aartsengelen, maar ook in de betekenis van Tijdperk, eeuwigheid; 'Emanatie van God' (Ferouer: goddelijke dubbelganger of 'God en Satan').
Aion is Grieks voor Aeonen (Latijn).
De Aeonen (= Eonen) zijn emanaties van het pleroma.

Gerrit Teule Ethiek, schoonheid en eonen - De evolutie als ethisch kompas voor een verwarde wereld
Onze beschaving kent een aantal problemen. Er dreigt een tekort aan grondstoffen en drinkwater. Een miljard mensen heeft honger en de wereldbevolking groeit exponentieel. Deze problemen zijn in wezen ethische problemen, want het gaat om vragen over eerlijke verdeling en rechtvaardige wereldplanning.
Is ethiek een achterhaald woord? Waar vinden we mondiale ethische richtlijnen? In religieuze boeken van openbaring, waarin steeds minder mensen geloven? Of in het materialistische survival of the fittest?
Gerrit Teule beschrijft een unieke basis voor ethiek: de natuurlijke bewustzijnsevolutie, met moderne natuurkunde en kwantummechanica als basis en Spinoza als gesprekspartner. Dit vormt de grondslag voor een natuurlijke ethiek. Het levert ook een zinvolle bijdrage aan een oplossing voor de twee kernproblemen van de mensheid: overconsumptie en overbevolking.
Mondiale ethische richtlijnen voor deze tijd van overconsumptie en oneerlijke verdeling.

Joy Mills boekje Levende metaforen van wijsheid (p. 9):
De Franse kernfysicus Jean Charon, die Einsteins theorie verder heeft uitgewerkt met het doel een nieuwe eenheidstheorie voor alle fysieke verschijnselen te ontdekken, heeft opgeroepen tot een ‘neo-gnostieke kosmologie’ die een, wat hij noemt ‘geestelijke ruimte-tijd naast de conventionele stoffelijke ruimte-tijd’ zal erkennen. In zijn boekje The Unknow Spirit, stelt Charon: ‘… Er is geen beschrijving van de materie mogelijk zonder de tussenkomst van de geordenende werking die van de Geest uitgaat.’
14: In de The Unknow Spirit stelt Jean Charon, dat naar analogie (en hij geeft hiervan een zorgvuldige analyse uit de hedendaagse fysica) het elektron staat voor het geestelijke als datgene wat structuur geeft aan de materie en dat men daarom kan zeggen dat het elektron zekere geestelijke eigenschappen bezit die hij als viervoudig omschrijft: overpeinzing, kennis, liefde en daadkracht.

Blavatsky: "Als je denkt dat je uit De Geheime Leer een bevredigend beeld van de samenstelling van het universum kunt krijgen, dan zal deze studie je alleen maar verwarren. Het boek is niet bedoeld om zo'n definitieve uitspraak te doen over het bestaan, maar om je in de richting van de Waarheid te leiden".
De oplossing van de unificatietheorie wordt niet gevonden in het elementaire deeltje maar in de ruimte die de elementaire deeltjes van elkaar scheidt.
Deze stelling is gebaseerd op De Geheime Leer, Deel I p. 563: ‘De kracht is daarom niet in het atoom maar in de ruimte die de atomen van elkaar scheidt (neutrale centrum, eros = fohat). Evolutie vindt door emanatie plaats. In supersymmetrie heeft ieder elementair deeltje een zogenaamde supersymmetrische partner. De elektrische spanning tussen twee polen bestaat echt. De i t/m xii experimenteel (min of meer) bewezen effecten van de werkzaamheid van de ether, vormen de materiële tegenhanger van de vijf eigenschappen, de verborgen 5e Dimensie van het bewustzijn.

De Geheime Leer Deel II, hoofdstuk 19 Is pleroma de legerstede van Satan? (p. 575)

H.P. Blavatsky Geheime Leer Deel I Stanza 4 De zevenvoudige hiërarchieën (p. 135/136):
Omdat de lipika’s zijn verbonden met het lot van ieder mens en met de geboorte van ieder kind, waarvan het leven al in het astrale licht is geschetst – niet als noodlot, maar alleen omdat de toekomst, evenals het VERLEDEN, altijd leeft in het HEDEN – kan men ook zeggen dat zij de wetenschap van de horoscopie beïnvloeden. Wij moeten de waarheid van de laatste erkennen, of wij willen of niet. Want, zoals een van de moderne adepten van de astrologie opmerkte: ‘Nu de fotografie ons de chemische invloed van het sterrenstelsel heeft onthuld, door op de gevoelige plaat van het toestel miljarden sterren en planeten vast te leggen, die tot dan toe de pogingen van de krachtigste telescopen om ze te ontdekken hadden verijdeld, wordt het gemakkelijker te begrijpen hoe ons zonnestelsel bij de geboorte van een kind zijn hersenen – die nog door geen enkele indruk zijn aangeraakt – kan beïnvloeden en wel op een bepaalde manier en in overeenstemming met de aanwezigheid in het zenit van het een of andere sterrenbeeld van de Dierenriem (dodecaëder).’
Geheime Leer Deel I Stanza 5 Fohat: kind van zevenvoudige ouders (p. 141):
De weerspiegeling van het universele denkvermogen, die de ’kosmische ideeënvorming en de bijbehorende intellectuele kracht is, wordt op het objectieve gebied de fohat van de boeddhistische esoterische filosoof. Dit geschiedt door de werking van de gemanifesteerde wijsheid of mahat, voorgesteld door deze talloze centra van geestelijke energie in de Kosmos. Terwijl fohat de zeven beginselen van akasa doorloopt, werkt hij in op de gemanifesteerde substantie of het Ene Element, zoals hierboven is uiteengezet. Door dit te differentiëren in verschillende energiecentra, stelt hij de wet van de kosmische evolutie in werking die, gehoorzamend aan de ideeënvorming van het universele denkvermogen, alle verschillende bestaanstoestanden in het gemanifesteerde zonnestelsel in het leven roept.
De Geheime Leer Deel I Theosofische misvattingen (p. 194):
Vanaf het begin is verklaard en daarna herhaaldelijk bevestigd: (1) dat geen enkele theosoof, zelfs niet als aangenomen chela, – en dus in geen geval een lekenleerling – kon verwachten dat de geheime leringen hem grondig en volledig zouden worden verklaard, voordat hij zich onherroepelijk en plechtig aan de Broederschap had verbonden en tenminste één inwijding had ontvangen, omdat aan het publiek geen cijfers en getallen kunnen worden gegeven, want cijfers en getallen zijn de sleutel tot het esoterische stelsel; (2) dat wat werd geopenbaard, slechts de esoterische binnenkant was van wat is neergelegd in bijna alle exoterische geschriften van de wereldreligies – in het bijzonder in de Brahmana’s, en de Upanishads van de Veda’s en zelfs in de Purana’s.
196: ‘Leid het leven dat noodzakelijk is voor het verkrijgen van die kennis en vermogens, en wijsheid zal vanzelf tot u komen. Steeds wanneer u in staat bent om uw bewustzijn af te stemmen op een van de zeven snaren van het ‘universele bewustzijn’; die snaren die zijn gespannen op het klankbord van de Kosmos en die trillen van eeuwigheid tot eeuwigheid; wanneer u ‘de muziek van de sferen’ grondig hebt bestudeerd, pas dan zult u geheel vrij zijn om uw kennis te delen met hen met wie dit veilig is. Maar wees intussen voorzichtig. Geef niet de grote waarheden, die het erfdeel zijn van de toekomstige rassen, aan onze tegenwoordige generatie. Probeer niet het geheim van het zijn en het niet-zijn te onthullen aan hen die niet in staat zijn de verborgen betekenis te begrijpen van het ZEVENSNARIGE instrument van Apollo – de lier van de stralende god: in elk van haar zeven snaren wonen de geest, de ziel en het astrale lichaam van de Kosmos, waarvan nu alleen de schil in handen van de moderne wetenschap is gevallen. . . . Wees voorzichtig, zeggen wij, voorzichtig en wijs, en vooral, let erop wat degenen die van u leren, geloven; opdat zij niet door zichzelf te misleiden, ook anderen misleiden . . . want dat is het lot van iedere waarheid waarmee de mensen nog niet zijn vertrouwd. . . . Laat liever de planeetketens en de andere boven- en onderkosmische mysteries een dromenland blijven voor degenen die niet kunnen zien en ook met geloven dat anderen dat kunnen. . . .’
Geheime Leer Deel I Aanvullende feiten en verklaringen over de bollen en de monaden (p. 210):
Het wordt nu duidelijk, dat er in de Natuur een drievoudig evolutieplan bestaat voor het vormen van de drie periodieke upadhi’s, of liever drie afzonderlijke evolutieplannen, die in ons stelsel op elk punt onontwarbaar zijn dooreengeweven en vermengd. Dit zijn de monadische (of geestelijke), de verstandelijke en de stoffelijke evolutie. Deze drie zijn de eindige aspecten of de weerspiegelingen op het gebied van de kosmische illusie van ATMA, het zevende beginsel, de ENE WERKELIJKHEID.
1. De monadische evolutie heeft, zoals de naam al zegt, te maken met de groei en ontwikkeling van de monade tot nog hogere stadia van activiteit, en gaat samen met:
2. De verstandelijke evolutie, vertegenwoordigd door de Manasa-Dhyani’s (de zonnedeva’s, of de agnishwatta pitri’s), die de mens verstand en bewustzijn geven en:
3. De stoffelijke evolutie, vertegenwoordigd door de chhaya’s van de maanpitri’s, waaromheen de Natuur het huidige stoffelijke lichaam heeft geconcretiseerd. Dit lichaam dient als voertuig voor de ‘groei’ (om een misleidend woord te gebruiken) en voor de omzetting door middel van manas en – tengevolge van de opeenstapeling van ervaringen – van het eindige in het ONEINDIGE, van het voorbijgaande in het Eeuwige en Absolute.
212: 1. ‘Iedere vorm op aarde en elk stofje (atoom) in de Ruimte volgt bij zijn streven naar zelf-vorming zoveel mogelijk het model, dat daarvoor in de ‘HEMELSE MENS’ is gegeven. . . . Zijn involutie en evolutie (nl. van het atoom), zijn uiterlijke en innerlijke groei en ontwikkeling, hebben alle één en hetzelfde doel – de mens; de mens als de hoogste stoffelijke en uiteindelijke vorm op deze aarde; DE MONADE, in haar absolute totaliteit en haar ontwaakte toestand – als de culminatie van de goddelijke incarnaties op aarde.’
H.P. Blavatsky: De Geheime Leer Deel I, Stanza 7 De voorvaderen van de mens op aarde (p. 247):
(f) De vijfde groep is heel geheimzinnig, omdat zij in verband staat met het microkosmische pentagon, de vijfpuntige ster die de mens voorstelt. In India en Egypte werden deze Dhyani’s in verband gebracht met de krokodil, en hun verblijfplaats is in de Steenbok. In de astrologie van India zijn dit verwisselbare termen, omdat dit (tiende) teken van de Dierenriem Makara wordt genoemd, vrij vertaald ‘krokodil’. Het woord zelf wordt in het occultisme op verschillende manieren geïnterpreteerd, zoals later zal worden aangetoond. In Egypte werd de overledene – zijn symbool is het pentagram of de vijfpuntige ster, waarvan de punten de ledematen van de mens voorstellen – symbolisch voorgesteld als veranderd in een krokodil: sebakh of sevekh ‘of de zevende’ is, zoals Gerald Massey zegt – die aantoont dat dit het type van intelligentie was – in werkelijkheid een draak en niet een krokodil. Hij is de ‘draak van de wijsheid’ of manas, de ‘menselijke ziel’, het denkvermogen, het verstandelijke beginsel, in onze esoterische filosofie het ‘vijfde’ beginsel genoemd.
248: Van de vijfde groep hemelse wezens wordt aangenomen, dat deze in zichzelf de tweeledige eigenschappen bevat van zowel de geestelijke als de stoffelijke aspecten van het Heelal; om zo te zeggen de twee polen van mahat, de universele intelligentie, en ook de tweevoudige, de geestelijke en de stoffelijke natuur van de mens. Vandaar haar getal vijf, vermenigvuldigd en tot tien gemaakt, waardoor zij wordt verbonden met Makara, het tiende teken van de Dierenriem.
249: (g) De zesde en de zevende groep hebben deel aan de lagere eigenschappen van het Viertal. Het zijn bewuste, etherische entiteiten, even onzichtbaar als ether, die als de takken van een boom uitgaan van de eerste centrale groep van de vier, en zich op hun beurt vertakken in talloze zijgroepen, waarvan de lagere de natuurgeesten of elementalen van talloze soorten en variëteiten zijn; vanaf de vormloze en onstoffelijke – de ideële GEDACHTEN van hun scheppers – tot de atomaire, hoewel voor de menselijke waarneming onzichtbare, organismen toe. De laatste worden beschouwd als de ‘geesten van de atomen’, want ze zijn één stap (terug) verwijderd van het stoffelijke atoom – bewuste, zo niet verstandelijke schepsels. Ze zijn alle onderhevig aan karma, en moeten dat in elke cyclus uitwerken. Want de leer zegt dat er in het heelal, hetzij in ons eigen of in een ander stelsel, in de uiterlijke of de innerlijke werelden geen bevoorrechte wezens zijn, zoals de engelen van de westerse en de joodse religie.
De Geheime Leer Deel I Samenvatting (p. 301):
(6.) Het Heelal wordt van binnen naar buiten bestuurd en geleid. Zoals boven, zo is het ook beneden, zoals in de hemel, zo ook op aarde; en de mens – de microkosmos en het verkleinde evenbeeld van de macrokosmos – is de levende getuige van deze universele wet en van haar manier van werken.
De Geheime Leer Deel I hoofdstuk 5 Over de verborgen Godheid, haar symbolen en tekens (p. 382):
In de Zohar is ain sof ook het ENE, en het oneindige één-zijn. Dit was bekend aan die enkele geleerde kerkvaders die zich ervan bewust waren dat Jehovah slechts een macht van de derde rang was en geen ‘hoogste’ God. Maar hoewel Irenaeus zich bitter over de gnostici beklaagt en zegt: ‘onze ketters beweren . . . dat PROPATÔR alleen bekend is aan de enig - geboren zoon2 [die o.a. Brahmå is], dat wil zeggen aan het denken’ (nous),3 heeft hij nooit gezegd dat de joden in hun werkelijk geheime boeken hetzelfde deden. Valentinus, ‘de geleerdste kenner van de gnosis’, be - weerde dat ‘er een volmaakte AIÕN was die eerder bestond, Bythos [de eerste vader van de onpeilbare natuur, die de tweede logos is], en die propatõr wordt genoemd’.4 AIÕN ontspringt dus als een straal aan ain sof (die niet schept), en het is AIÕN die schept, of beter gezegd door hem wordt alles geschapen of ontwikkeld. Want, zoals de volgelingen van Basilides onderwezen, ‘er was een hoogste god, Abraxax, door wie het denkvermogen werd geschapen’ (mahat in het Sanskriet, nous in het Grieks). ‘Uit het denkvermogen kwam logos, het woord, voort, uit het woord de voorzienigheid (of beter: het goddelijke licht), en daaruit vervolgens deugd en wijsheid in Vorsten, Machten, Engelen, enz.’. Door deze (Engelen) werden de 365 Aeonen geschapen. ‘Hij (Basilides) zet de god van de joden – hij beweert (en heel terecht) dat deze niet God is maar een van de engelen – op de laagste plaats en bij diegenen die deze wereld hebben gemaakt.’ (Ibid.) Hier treffen we dus hetzelfde stelsel aan als in de Purāna’s, waar het Onbegrijpelijke een zaadje laat vallen, dat het gouden ei wordt, waaruit Brahmā wordt voortgebracht. Brahmā brengt mahat voort, enz. De ware esoterische filosofie spreekt echter niet over ‘schepping’ of over ‘evolutie’ in de zin waarin exoterische religies dat doen. Al deze verpersoonlijkte krachten zijn niet uit elkaar geëvolueerd, maar het zijn even zoveel aspecten van de ene en enige manifestatie van het ABSOLUTE al. Hetzelfde stelsel als dat van de gnostici is overheersend in de sephiroth-aspecten van Ain-Soph, maar omdat deze aspecten in ruimte en tijd zijn, wordt er een bepaalde orde aangehouden in hun opeenvolgende verschijningen.
2) Evenals mûlaprakriti alleen bekend is aan Isvara, de LOGOS, zoals hij door T. Subba Row uit Madras wordt genoemd. (Zie zijn lezingen over de Bhagavad Gîtå.)
3) Tegen ketterijen, 1:2:1.
4) Op.cit., 1:1:1.
384: Toen het onvoorstelbare, het geen wezen zijnde, en geslachtloze [de kabbalistische ain sof] eerst in barensnood kwam [d.w.z. toen het uur waarop het zich moest manifesteren, had geslagen], en wenste dat zijn onuitsprekelijke zou worden ge boren [de eerste LOGOS, aeon, of aiõn], en dat zijn onzichtbare met vorm zou worden bekleed, opende het zijn mond en sprak het woord dat aan dit onvoorstelbare gelijk is. Dit woord [logos] manifesteerde zich in de vorm van de onzichtbare. Het uiten van de [onuitsprekelijke] naam [door middel van het woord] gebeurde op deze manier. Hij [de hoogste logos] sprak het eerste woord van zijn naam uit, dat een lettergreep van vier letters is.
Al deze klanken verenigd vormen de collectieve geen wezen zijnde, niet voortgebrachte aeon, en deze zijn de engelen die eeuwig het aangezicht van de vader3 aanschouwen [de logos, de ‘tweede god’, die staat naast God, ‘de onvoorstelbare’, volgens Philo].4
2) Isvara, of de logos, kan parabrahman niet zien, maar alleen mûlaprakriti, zegt de spreker in de vier lezingen over de Bhagavad Gîtå (zie The Theosophist, februari 1887).
3) Bij de christenen de ‘zeven engelen voor Gods aangezicht’.
4) Hippolytus, Philosophumena, 6:43; Irenaeus, Tegen ketterijen, 1:16:1.
Geheime Leer Deel I hoofdstuk 11 Demon est deus inversus (p. 456):
De gnostici van Alexandrië hebben het geheim van de inwijdingen voldoende openbaar gemaakt, en hun geschriften staan vol van het ‘neerdalen van de aeonen’ in hun dubbele betekenis van engelen en tijdperken; de ene de natuurlijke evolutie van de andere. Anderzijds staan de oosterse overleveringen aan beide zijden van het ‘zwarte water’ – de oceanen die de twee ‘oosten’ scheiden – even vol met allegorieën over de val van Pleroma, van de goden en de deva’s. Elk daarvan allegoriseerde en verklaarde de VAL als het verlangen om te leren en kennis te verkrijgen – te WETEN. Dit is het natuurlijke gevolg van de verstandelijke evolutie; het geestelijke wordt omgezet in het stoffelijke of fysieke. Dezelfde wet van het afdalen in het stoffelijke en van het weer opklimmen naar het geestelijke deed zich gelden in het christelijke tijdperk; de reactie is pas nu, in ons eigen onderras, tot staan gekomen.
Geheime Leer Deel I hoofdstuk 12 De theogonie van de scheppende goden (p. 485):
De scheppers zijn de rishi’s, van wie de meesten als de schrijvers van de mantra’s of hymnen van de Rig Veda worden beschouwd. Soms zijn het er zeven, soms tien, als zij prajāpati, de ‘Heer van de wezens’, worden; dan worden ze weer de zeven en de veertien Manu’s, als vertegenwoordigers van de zeven en veertien cyclussen van Bestaan (dagen van Brahmā’); zo komen zij met de zeven Aeonen overeen, als zij aan het einde van het eerste stadium van evolutie worden veranderd in de zeven sterre-rishi’s, de saptarshi, terwijl hun menselijke dubbelgangers op deze aarde verschijnen als helden, koningen en wijzen.
De Geheime Leer Deel II, hoofdstuk 6 Reuzen, beschavingen en verzonken continenten in de geschiedenis (p. 863):
De mazdeïsche namen (rechts) hoeft men slechts te vervangen door de in de Geheime Leer gebruikte om een orthodoxe leerstelling te verkrijgen. De ‘aarde’ (onze wereld) is dus ‘driedelig’, omdat de keten van de werelden is gelegen op drie verschillende gebieden boven onze bol, en ze is zevendelig wegens de zeven bollen of sferen die de keten vormen. Vandaar de verdere betekenis die in de Vendidad XIX, 39 wordt gegeven, namelijk dat ‘alleen Hvaniratha met imat, ‘deze’ (aarde), is verbonden, terwijl alle andere karshvars zijn verbonden met het woord ‘avat’, ‘dat’ of die – hogere aarden’. Het kon niet duidelijker zijn.
Hetzelfde kan worden gezegd van de tegenwoordige opvattingen over alle andere oude geloofsstelsels.
De Geheime Leer Deel I, hoofdstuk 16 Cyclische evolutie en karma (p. 711):
Elke belangrijke werking van de natuur heeft een doel; deze werkingen zijn alle cyclisch en periodiek. Maar omdat spirituele krachten gewoonlijk worden verward met zuiver fysieke, wordt het bestaan van eerstgenoemde door de wetenschap ontkend, en die krachten blijven daardoor aan haar onbekend, omdat ze niet zijn onderzocht.14 Hegel zegt:
De geschiedenis van de wereld begint met haar algemene doel, de verwezenlijking van de idee van de geest – maar in een impliciete vorm (an sich), dat wil zeggen als natuur; een verborgen, heel diep verborgen onbewust instinct, en het hele proces van de geschiedenis . . . is erop gericht deze onbewuste impuls tot een bewuste te maken. Terwijl ze in de vorm van een zuiver natuurlijk bestaan verschijnen, vertonen de natuurlijke wil (wat men de subjectieve kant noemt), fysiek verlangen, instinct, hartstocht, persoonlijk belang, mening en subjectieve opvatting, zich vanaf het eerste begin spontaan. Deze uitgebreide verzameling wilsuitingen, belangen en activiteiten vormen de instrumenten en middelen van de WERELDGEEST om zijn doel te bereiken, om dit tot bewustzijn en verwezenlijking te brengen.
14) Wetenschappers zullen zeggen: We ontkennen ze, omdat iets dergelijks nooit binnen het bereik van onze ervaring is gekomen. Maar, zoals Charles Richet, de fysioloog, zegt: ‘Laat dat zo zijn, maar heeft u dan ten minste het tegendeel bewezen? . . . Ontken in geen geval bij voorbaat. De huidige wetenschap is niet ver genoeg gevorderd om u dat recht te geven.’ (‘La suggestion mentale et le calcul des probabilités’, Revue philosophique, deel 18, dec. 1884, blz. 612-13.)
712: Zo zien we in de geschiedenis een regelmatige afwisseling van eb en vloed in het getij van de menselijke vooruitgang. De grote koninkrijken en keizerrijken van de wereld raken, nadat ze het hoogtepunt van hun bloei hebben bereikt, weer in verval, overeenkomstig dezelfde wet waardoor ze opklommen; totdat de mensheid, nadat ze het laagste punt heeft bereikt, zich weer doet gelden en nogmaals opklimt, waarbij het punt dat ze bereikt, volgens deze wet van cyclisch opklimmende vooruitgang, iets hoger ligt dan het punt vanwaar ze daarvóór was afgedaald.1
Maar deze cyclussen – wielen binnen wielen, zo veelomvattend en vindingrijk gesymboliseerd door de verschillende manu’s en rishi’s in India, en door de kabiren in het Westen2 – beïnvloeden niet de hele mensheid op een en dezelfde tijd – zoals wordt verklaard in de ‘Rassenindeling van de cyclussen’.
1) Isis ontsluierd, 1:85-6.
2) Deze symboliek verhindert niet dat deze nu schijnbaar mythische personen ooit de aarde hebben geregeerd in de menselijke vorm van werkelijk levende, hoewel eigenlijk goddelijke en op goden lijkende mensen. De mening van kolonel Vallencey (en ook van Court de Gébelin) dat ‘de namen van de kabiren alle allegorisch schijnen te zijn, en niet méér [?] hebben betekend dan een almanak voor de wisselingen van de seizoenen – samengesteld voor de werkzaamheden in de landbouw’ (kol. Charles Vallancey, Collectanea de rebus hibernicus, 1786, deel 4, nr. 13, voorwoord §5, geciteerd in Faber, Dissertation, etc., deel 1, blz. 7) – is even absurd als zijn bewering dat Aeon, Kronos, Saturnus en Dagon alle één zijn, nl. de ‘aartsvader Adam’. De kabiren waren de leraren van de mensheid in de landbouw, omdat ze de heersers waren over de seizoenen en kosmische cyclussen. Daarom waren zij het die als planeetgeesten of ‘engelen’ (boodschappers) de mysteries van de kunst van de landbouw reguleerden.

De Geheime Leer Deel II, Hoofdstuk 25 De mysterieën van het zevental (p. 688):
‘Dit lijkt op een aanpassing van de theorie van Plato, dat de ziel haar respectievelijke vermogens van de planeten ontvangt bij haar benedenwaartse tocht door hun sferen. Maar de Pistis Sophia geeft met haar gebruikelijke vrijmoedigheid aan deze theorie een veel dichterlijker vorm (§ 282).’ De innerlijke mens bestaat eveneens uit vier samenstellende delen, maar deze worden verschaft door de opstandige eonen van de sferen, die de kracht zijn – een deel van het goddelijke licht ( ‘divinae particula aurae’ ) dat nog in hen is overgebleven; de ziel (het vijfde) ‘gevormd uit de tranen van hun ogen en het zweet van hun kwellingen; het Ἀντίμιμον Πνεύματοϛ, nabootsing van de geest (die schijnt overeen te komen met ons geweten), (het zesde); en tenslotte de Μοῖρα, het lot (het karmische ego), dat tot taak heeft de mens naar het voor hem bestemde einde te brengen; als hij door het vuur moet sterven, hem naar het vuur te leiden; als hij door een wild beest moet sterven, hem naar het wilde beest te leiden, enz.’ – het zevende!

René Meijer geeft met name op hoofdstuk 13 ‘De zeven scheppingen’ in Deel I van Blavatsky de volgende aanvulling:
In de gehele schepping gaat het in feite om de zuiver bovenzinnelijke Purusha Avatara's, die voor de verschillende aspecten van de ether, het eerste element van de materiële schepping staan. De vier Kumâra's gelden tesamen als één avatar van Vishnu, Catuhsana geheten. Purusha- avatâra's: de eerste expansies van K r i s h n a als de Oorspronkelijke Persoon, drie in getal, die betrokken zijn bij het scheppen, instandhouden en vernietigen van het stoffelijk universum. Het zijn de primaire expansies van Heer V i s h n u:
- Kâranodakas'âyî Vishnu (Mâhâ-Vishnu) ligt in de Oceaan der Oorzaken en ademt de talloze universa uit;
- Garbhodakas'âyî Vishnu gaat ieder universum binnen en schept verscheidenheid;
- Kshîrodakas'âyî Vishnu (de Superziel) gaat het hart binnen van ieder geschapen wezen en ieder atoom.
De primaire expansies, de kosmische, de universele en de lokale Vishnu vormen de basis van de schepping. Deze kennis is in paramparâ, geestelijke erfopvolging en initiatie, overgedragen en is in de Tantra's terug te vinden.
Hoofdstuk 15: Beschrijving van het Koninkrijk Gods.
Upanishad's: het onderliggende mysterie, de geheime leer. Filosofisch gedeelte van de V e d a's, honderdacht in getal (zie ook v e d a) bedoeld om de persoonlijke aard van de Absolute Waarheid te begrijpen. In het B h â g a v a t a m worden ze samengevat in 10.87. Canto 10 Hoofdstuk 87: Het Onderliggende Mysterie: De Gebeden van de Veda's in Eigen Persoon.

Gottfried de Purucker boek Grondslagen der Esoterische Wijsbegeerte, Deel I, Hoofdstuk 10:
De Qabbalisten verdelen de natuurgebieden …..- in vier tijdens de manifestatie, en ze werden de vier ôlâm genoemd, een woord dat oorspronkelijk de betekenis van ‘verborgen’ of ‘geheim’ had, doch dat tevens voor tijd en ook bijna geheel in de zin van de Gnostische leer der Aions, (eonen) als gebieden, Loka’s, in het Sanskriet, werd gebruikt.

Yeshua, God van mijn heil (Psalm 25:5).
In een gebed waarin David zijn vertrouwen en toewijding aan de Here uitdrukt, smeekt hij Hem om leiding en onderricht in zijn waarheid en belijdt daarbij: “want U bent de God van mijn ‘yesha’/heil…” (Psalm 25:5). Zo drukt hij ook zijn zekerheid en overgave aan zijn God uit en zingt: “De Here is mijn licht en mijn ‘yesha’/heil, voor wie zou ik vrezen?” (Psalm 27:1). Ook wij mogen de Here dankbaar loven vanwege de zegeningen waarmee Hij ons dagelijks overlaadt en erkennen: “die God is onze ‘yeshua’/verlossing” (Psalm 68:20). In nood en in moeiten mogen we met de psalmist de Here aanroepen en belijden als “de God van ons ‘yesha’/heil” en Hem smeken Zijn genade te mogen zien en Zijn ‘yesha’/verlossing te mogen ontvangen (Psalm 85:5,8; 27:9).

H.T. Edge Theosofie en Christendom, hoofdstuk Historische schets:
Er bestaat een Joods verhaal over een zekere Syriër, genaamd Jeshua of Jehoshua ben Panthera, die leefde onder de regering van de Joodse koning Alexander Jannaeus ongeveer een eeuw voor Christus; sommigen menen dat de naam Jezus daaraan is ontleend. Van deze man zijn de leringen afkomstig van twee sekten van Joodse christenen, die voor de christelijke jaartelling leefden, de Ebionieten en de Nazareners. Zij vertegenwoordigen de zuiverste vorm van het Christendom, en onderwezen dat Christus in alle mensen is, en de leringen van de Aeonen of Goddelijke Emanaties, die tonen dat de mens zelf afstamt van de hoogste godheden. Dat was ook de leer van de christelijke Gnostici en van de Neo-Platonisten.
De voornaamste leringen van de Gnostici kunnen als volgt worden samengevat:
1. De tegenstelling tussen geest en stof.
2. De allegorische interpretatie van de verhalen uit het Oude Testament.
3. De meest verheven God was niet de God die de wereld schiep; de wereld werd geschapen door een lagere Aeon, Demiurgis genaamd.
4. Jezus was niet de zoon van Jozef en Maria; maar was neergedaald uit den hogen; was in feite de hoogste van de Aeonen, die rechtstreeks voortkwam uit het Goddelijke; hij was de Verlosser, niet alleen van de mens maar ook van de wereld en verscheen om de oorspronkelijke oude Gnosis in ere te herstellen.
5. Geloof in Karma en Reïncarnatie.

====

Sterrengeest en Sterrenstof (Macrokosmos, Kwintessens, Eeuwige wederkeer, Bodhisattva Pad, Hoofdroute)

Een nieuwe term moet de risico’s van warm weer beter weergeven: hittekracht (Tonie Mudde de Volkskrant 29 mei 2026, p. 7):
Op vrijdag wordt het op sommige plekken in Nederland naar verwachting 30 graden. Maar temperatuur is volgens wetenschappers een te beperkte maat voor de impact van warmte. Deze zomer zal vaak een nieuw woord opduiken: hittekracht.

‘Trump is het beste wat Europa in jaren is overkomen’ (Jeroen Ansink interviewt Kenneth Rogoff EW 13/20 december 2025, p. 134-137):
Kenneth Rogoff: Ernstiger is de schade die Trump toebrengt aan de Amerikaanse rechtsstaat zegt Rogoff. Bijvoorbeeld door het schijnbaar willekeurig opleggen van importheffingen en boetes als een land of bedrijf hem niet bevalt.

Pas op! Of niet? (Wieteke van Zeil de Volkskrant 5 december 2025, V2-4):
In Parijs is een tentoonstelling te zien over vijfduizend jaar draken in de Aziatische kunst en cultuur. In Azië symboliseert het fabeldier de levensweg van de mens en de verhouding van mensen met de natuur – heel anders dan de gevaarlijke westerse draak.
Zo soepel is de aard van de draak dat hij zich manifesteert in de drie grote religies uit China: taoïsme, confucianisme en boeddhisme. In elk van de drie levensleren heeft hij een rol, steeds net een beetje anders. Lao Tse, de grondlegger van het taoïsme, heeft volgens de overlevering Confucius nog ontmoet. Beide filosofen leefden in de 6de eeuw voor Christus en zijn bepalend geworden voor de Chinese cultuur. Lao-Tse adviseerde de iets jongere Confucius om zich te ontdoen van verlangen en overmoed, en ijdelheid en zelfbedrog. Confucius zou later over Lao-Tse hebben gezegd: ‘Ik weet dat vogels vliegen, vissen zwemmen en wilde dieren rennen. Om ze te vangen heb je pijlen nodig, en hengels en netten. Maar ik had geen idee van de draak, vliegend op de wind en de wolken, zwevend in de hemel – tot ik Lao-Tse ontmoette.’

Met processie: Sri Sita Rama Shobha yatra
Diwali - de terugkeer van Rama (18 oktober 2025, uitgezonden 20 oktober 2025, NPO2):
Het feest van het licht. Een van de belangrijkste vieringen binnen het hindoeïsme. Diwali symboliseert de overwinning van het goede op het kwade, van licht op duisternis en van hoop op wanhoop. Kom, wandel mee en beleef Divali in het hart van Den Haag!
Narsingh Balwantsingh & Himalay Orchestra

De Sociëteit (NTR 31 augustus 2025, NPO2):
Ajouad El Miloudi interviewt Islamitische gasten, Kefah Allush e.a. over de genocide in Gaza.

'Joris en de Ongedocumenteerden' (Reportage KRONCRV 31 augustus 2025, NPO2):
Over menselijkheid, hoop en verhalen die gehoord moeten worden Hoop en kanteling
Joris is kritisch op de huidige politieke tendens, waarbij ongedocumenteerde vluchtelingen strafbaar worden gesteld, net zoals zij die hulp bieden aan mensen zonder papieren. Joris wil met dit eenmalige programma een volledig beeld geven van de situatie in Nederland. 'Als de overheid dwalend lijkt te worden, moet je zelf op een liefdevolle en vreedzame manier opstaan.'

Wat een gelukkige tijd (Aleid Truijens ''de Volkskrant 23 augustus 2025, katern Zatewrdag p. 11):
Thomas Heerma van Voss interviewde een generatie schrijvers die furore maakte in de jaren zeventig. Waren ze écht zorgelozer, vrolijker en minder commercieel? Eerlijk zijn ze wel, nu.

Widening circles (Boeddhistische blik 17 augustus 2025, NPO2):
Al jaren horen we over welke ontwikkelingen het leven op aarde bedreigen: oorlog, klimaatverandering, nucleaire rampen en economische recessie. Hoe kunnen we meer grip krijgen op de wereld waarin we leven? Widening circles is het inspirerende verhaal van de op 19 juli 2025 overleden Amerikaanse milieu-activiste Joanna Macy. Zij ontwikkelde de methode 'The work that reconnects', over hoe we de soms pijnlijke werkelijkheid onder ogen kunnen zien. In slecht nieuws schuilt immers het gevaar dat mensen in ontkenning, verlamming en depressiviteit schieten, terwijl actie en betrokkenheid juist zo noodzakelijk zijn. Joanna Macy werd 96 jaar.

'Ik geloof niet dat ik ooit echt heb geloofd' (Tijs van den Brink interviewt Renske Leijten EO ducumentaire, 16 juni 2025, herhaling 16 augustsu 2025 NPO2):
In de katholieke Groenmarktkerk in Haarlem schreef ze als puber haar geloofsbelijdenis, waarin ze afstand nam van macht en voorrecht, en koos voor solidariteit: “Ik zal niet geloven in het recht van de sterkste, in de taal van de wapens, in de macht van de machtigen. (…) Maar ik wil geloven dat alle mensen mensen zijn.” Leijten kijkt daar nu op terug met een glimlach: “Ik zou het opnieuw kunnen schrijven.”

Het einde Alasdair MacIntyre (12 januari 1929 – 21 mei 2025) (Ido de Haan De Groene Amsterdammer 14 augustus 2025, p.66):
Filosoof Alasdair MacIntyre (1929-2025) had een marxistische achtergrond, maar bekeerde zich tot het katholicisme, geïnspireerd door het idee dat geloof en rede niet elkaars tegenpolen zijn.

Lucifer Joost van den Vondel, 1654
Het is één van de centrale verhalen van de grote religies: de strijd tussen , tussen God en de duivel. De Amsterdamse dichter Joost van den Vondel schreef er zijn beroemdste toneelstuk over: Lucifer (1654). Je zou zeggen dat een toneelstuk over die strijd in de 17e eeuw, toen het geloof erg belangrijk was, wel zou zijn gewaardeerd. Toch werd Lucifer in Vondels eigen tijd met boosheid ontvangen. Na de eerste opvoering in de Amsterdamse schouwburg stak een luid protest op, en binnen een week werd het stuk door de burgemeesters verboden. Wat was er aan de hand?
Lucifer. Adam in ballingschap, of Aller treurspelen treurspel. Noah, of Ondergang der eerste wereld.

Ik ken van Karl Marx geen enkele afbeelding waarop hij eruitziet als een zwerver (Max Pam de Volkskrant 13 augustus 2025, p. 17):
Yvonne Hofs spreekt van ‘het pamperen van de gewone man’ door de SP. Dat houdt in dat Jimmy Dijk zich in één opzicht nauwelijks heeft onderscheiden van andere politici: hij belooft veel, waarvan hij zelf ook weet dat hij het nooit zal waarmaken. Ik zou hem daarom, naar het woord van onze grote dichter, willen vragen: dat arbeidersparadijs van Karl Marx, weten jullie wel, wordt dat nog wat?

Vietnam, de wording van een land (VPRO documentaire 4 augustus, 14, 21 en 28 juli 2025, NPO2):
Door de herinneringen van ooggetuigen wordt een nieuw perspectief geschetst op een oorlog die de wereld veranderde. Onder meer soldaten uit Noord- en Zuid-Vietnam, boeddhisten, katholieken, de Vietcong, bootvluchtelingen, historici, een lid van de koninklijke fam]]ilie en de zoon van communistenleider Le Duan komen aan het woord. De serie bevat ook beelden uit de niet eerder toegankelijke Vietnamese archieven, die regisseur Lucio Mollica digitaal restaureerde en in kleur omzette.

Dit raakt iedere vrouw: femicide is geen incident, het is vrouwenhaat (Jolande Withuis de Volkskant 8 augustus 2025, p. 21):
Mijns inziens moet openbaarworden gemaakt wat zich in de besloten zitting heeft afgespeeld. De samenleving heeft er recht op te weten op welke gronden deze beslissing tot stand is gekomen en hoe men ervoor gaat zorgen dat zoiets nooit weer gebeurt.

Copyright op je eigen gezicht? Klinkt goed, maar zo blijft onze identiteit een product (Sander Duivestein de Volkskrant 1 augustus 2025, p. 20):
Meer wetgeving in het leven roepen voor bescherming tegen deepfakes, wraakporno en nepnieuws klinkt logisch. Maar wat we nodig hebben is meer controle over de machine.

Om de drie dagen duimpje omhoog en na elke les een vinkje: de spreadsheetificering van onderwijs is compleet (Felienne Hermans de Volkskrant 1 augustus 2025, p. 21):
Als turingtest – de test waarmee we mensen van computers proberen te onderscheiden – is dit misschien nog wel beter dan het origineel: wat een mens mens maakt, is het inzicht om op een bepaald moment te besluiten dat iets onredelijk is, en het dus te omzeilen. We zouden het de ‘ergernistest’ kunnen noemen, op een dag ben je het gewoon helemaal zat.
Al lezend dwaalden mijn gedachten af naar het computersysteem dat mijn ergernismeter op maximaal zet, mijn LMS ‘learning management system’ (het meest bekende systeem is Magister). Alleen de term al. Alsof we leren, iets dat mensen van nature doen, zouden kunnen en moeten managen.
Welke school gaat een, uit pedagogisch oogpunt, opstandige docent ontslaan als er daardoor meteen klassen naar huis moeten?
Ook ouders kunnen zich aansluiten. Weiger op Magister te kijken en leer je kind hetzelfde. Want als een kritische massa leerlingen en ouders de digitale informatie niet meer ziet, dan is het al snel niet meer ‘handig’.
Op naar een school waarin een kind gezien wordt, en een leraar de ruimte krijgt om te kijken.

Fotografie The Family of Man
De enige universele taal (Frank van Vree De Groene Amsterdammer 31 juli 2025, p. 47-49):
Lang werd de legendarische fototentoonstelling The Family of Man uit de jaren vijftig weggezet als sentimentele Koude Oorlog-propaganda. Hoe kijken we er nu naar?

Zomergasten 2025: Özcan Akyol
Hij redt het prima (Rasit Elibol De Groene Amsterdammer 31 juli 2025):
Van DWDD-dwarsligger tot Zomergasten-gids: Özcan Akyol liet zondag zien hoe je ondanks succes toch een buitenstaander kunt blijven. Zijn fragmenten vertelden een verhaal van klasse, afkomst en het blijvende gevoel er nét niet bij te horen.
Wie herinnert zich niet de making of Eus, de schrijver uit Deventer van Turkse komaf die in de gevangenis de literatuur ontdekte, en die zijn debuutroman mocht pluggen bij DWDD. Hij gaf af op de literaire wereld, op Kader Abdolah, werd een (televisie)ster en de rest is geschiedenis.
Maar diep down blijft Özcan Akyol de jongen die opkeek naar buurtgenoten die veel vlees hadden om te barbecueën, bleek ook zondag in Zomergasten.

‘Morele ambitie’ is net zoals ‘Groene Groei’ en ‘Duurzaam Vliegen’: een misleidende, post-politieke suikerspin (Mark van Ostaijen de Volkskrant 30 juli 2025, p.21):
Wat konden we ons toch verkneukelen aan het achtergrondartikel waarbij deze krant een halfjaar meeliep met deelnemers aan een morele-ambitiecirkel van Rutger Bregman.

Woorden vormen zich spontaan in m’n therapeutenbrein, maar ineens lijken ze allemaal zo ongepast (Forugh Karimi de Volkskrant 28 juli 2025, p.21):
Woorden vormen zich spontaan in mijn therapeutenbrein, maar voor ze mijn lippen bereiken houd ik mezelf tegen. Het bekende relaas over opvoeding, het riedeltje over parentificatie en wat al niet meer, het lijkt allemaal ineens zo ongepast. ‘Hoe zouden je dochters die vraag beantwoorden? Of je een goede moeder bent?’ Wat een briljante zet, Forugh! Komt ze hiervoor nou bij jou?
Haar gezicht vertrekt meteen. Ze wendt haar blik af en graait met onrustige gebaren een paar tissues uit de doos op het bijzettafeltje. ‘Ze worden boos als ik zo’n vraag stel’, zegt ze zacht. ‘Ze zeggen dat ze me voor geen andere moeder zouden willen ruilen.’

Morele Ambities (Marieke de Ruiter de Volkskrant 26 juni 2025, katern Zaterdag p. 12-17):
Onder luid gejuich en gemopper lanceerde Rutger Bregman vorig jaar zijn boek en school gewijd aan ‘morele ambitie’. Consultants, bankiers en advocaten werden opgeroepen hun ‘verspilde’ talent in te zetten voor de grote problemen van deze tijd. Maar hoe doe je dat? De Volkskrant keek een half jaar mee met een ‘morele-ambitiecirkel’.
Het zestal zit, niet geheel toevallig, in een kring, met in hun midden ‘cirkelveteraan’ Hein Brekelmans (44). Het is de tweede keer dat de joviale Amsterdammer met hoorbaar Brabantse roots aan een cirkel deelneemt, wat hem tot leider van deze groep heeft gebombardeerd.

Suriname op film (MAX documentaire Nederland op film, ):
Alle bevolkingsgroepen, allemaal ook met een eigen geschiedenis, komen voorbij. Inclusief de enige bevolkingsgroep die er al woonde toen Nederland Suriname tot kolonie maakte: de inheemsen.
Kathleen Ferrier komt uitgebreid aan het woord. Zij is behalve prominent politica ook de dochter van Johan Ferrier, de eerste president van het onafhankelijke Suriname. Daarnaast was hij een hartstochtelijk amateurfilmer. Uit zijn collectie films worden veel beelden getoond. Van officiële staatbezoeken en reizen naar de diepe binnenlanden in het oerwoud, tot een onderonsje met de familie van Beatrix, Claus en de kinderen op Drakensteyn. Want altijd ging de camera mee.

Zouden ze echt zo dom zijn bij de NS? Natuurlijk niet, dacht ik, en viel in een diepe slaap (Jarl van der Ploeg de Volkskrant 18 juli 2025, p. 2):
Op de app van de Volkskrant las ik in het holst van de nacht namelijk een artikel over de Nederlandse Spoorwegen. Dat bedrijf lijdt al vijf jaar op rij een miljoenenverlies, het aantal vertraagde treinen nam vorig jaar toe, het aantal reizigers met zitplaats juist af en omdat de hoeveelheid geweldsincidenten tegen conducteurs sneller stijgt dan het salaris, is er ook al jaren een chronisch personeelstekort. Bovendien eist de Europese Commissie dat er meer concurrentie komt op het Nederlandse spoor, wat voor de NS een ramp betekent, omdat ze daar al jaren geen idee meer hebben hoe je klanten behaagt.

Brussel sleept Nederland voor de hoogste Europese rechter vanwege monopolie NS (Ashwant Nandram de Volkskrant 18 juli 2025, p. 2):
De Europese Commissie sleept Nederland voor het Europese Hof van Justitie. Brussel is het oneens met de wijze waarop de NS het alleenrecht heeft gekregen om de belangrijkste treinen in Nederland te laten rijden.

Optimisme zonder hoop, handelen zonder verwachting lijkt me een robuuste strategie voor de toekomst (Tommy Wieringa de Volkskrant 9 april 2025):
In het essay voor de Maand van de Filosofie schreef ik over het verlies van toekomst in het licht van de klimaatcrisis en vroeg me af of hoop daarin nog een rol van betekenis kan spelen. Uit een enquête van marktonderzoeksbureau Ipsos blijkt dat 75 procent van vijftigduizend respondenten uit de hele wereld een verlies van toekomst ervaart.

Waar zouden wij zijn zonder trein? (MAX documentaire Noord Zuid Oost West 24 juli 2025, eerder uitgezonden 20 februari 2025):
Het duurzame alternatief voor de auto en het vliegtuig heeft een imagoprobleem. Maarten en Vincent van Rossem nemen in de regio Utrecht de trein, ooit het symbool van de vooruitgang. Met leedwezen nemen ze kennis van het vernieuwde Utrechtse stationsgebied en leren ze een verrassende les: meer treinen op minder spoor.

Mogelijke denkfouten (John Meijboom de Volkskrant 25 juli 2025, p. 21):
Hartelijk dank Eline van Erdewijk voor de uitgebreide toelichting en analyse over mogelijke denkfouten aangaande de Joden en Israël. Ik had het even nodig om op het rechte pad te blijven. Duidelijk verhaal en gelukkig kunnen we onze eigen herdenkingen respectvol voortzetten.
Het is gelukkig ook mogelijk om de premier van Israël en zijn rechtse rakkers onbeschoft, onbeschaamd en meedogenloze moordenaars te blijven noemen. Dat lucht op bij al het verdriet wat ze ons dagelijks geven.

Droge voeten in Friesland (MAX documentaire Noord Zuid Oost West 21 juli 2025, eerder uitgezonden 30 januari 2025):
Weersextremen stellen onze eeuwige strijd tegen het water op de proef. De grenzen aan de maakbaarheid lijken bereikt. In de meest waterrijke provincie van het land ervaren Maarten en Vincent van Rossem het probleem van de Friese 'badkuip' als een race naar de bodem, letterlijk en figuurlijk.
De kern van het klimaatvraagstuk, de bodemdaling in Friesland komt ter sprake. Vincent wijst op het gelijk van de wededopers. De gebroeders gaan in discussie met de dijkgraaf Luzette Kroon.

Het einde Joop Keesmaat (1952-2025) - (Daan Stoop De Groene Amsterdammer 21 juli 2025, p. 66):
Joop Keesmaat was een ‘BS’er’, een Bekende Sliedrechter, vanwege zijn acties tegen de uitstoot van Pfas. Hij hield niet van de voorgrond, maar hij stónd er wel.

Cinan Cahn (Kloostergasten 20 juli 2025, NPO2, eerder uitgezonde 10 augustus 2024):
Als documentairemaker Sinan Can op pad gaat, is dat meestal naar conflictgebieden, waar hij geconfronteerd wordt met strijd en verdriet. Als kloostergast zoekt hij de stilte op en neemt zijn intrek bij de Norbertijnen in Heeswijk. In de abdij van Berne geeft hij zich over aan het ritme van het klooster. Sinan is niet gelovig opgevoed maar verdiepte zich wel in de wereldreligies. Hij kwam uit bij het soefisme, waar alles in zit wat hij van zijn ouders meekreeg: liefde, tolerantie en een moreel kompas. Met kloosterlingen praat hij over geloof en beproeving en het diepe verlangen zijn overleden dierbaren na zijn dood weer te ontmoeten.

‘Vaak willen we direct naar de inhoud, maar emoties hebben altijd voorrang’ (Nadia Ezzeroil interviewt Heidi Nieboer de Volkskrant 18 juli 2025, p. 20):
Bestuurlijke en maatschappelijke organisaties hebben steeds vaker te maken met polarisatie in de samenleving. Hoe blijf je toch in gesprek met je achterban, én maak je het verschil? Voormalig politieonderhandelaar Heidi Nieboer geeft advies.

Een apologeet met dubieuze motieven bij wie ‘vrede’ een vieze klank krijgt (Tommy Wieringa de Volkskrant 17 juli 2025, p. 13):
Volgens Schinkels redenering verklaart niet het Russische imperialisme de grootschalige vernietigingsoorlog in Oekraïne, maar twee mislukte westerse pogingen om Rusland te veroveren: een hallucinante omdraaiing.

Wat Nederland wél kan doen tegen Israël (Maartje Geels de Volkskrant 17 juli 2025, p. 6):
In Brussel bogen de EU-buitenlandministers zich deze week over een heet hangijzer: het sanctioneren van Israël. Behalve een tik op de vingers leverde dat niets op. Maar welke maatregelen zou Nederland nog kunnen nemen?

Vuile handen van Sartre tot ABP: ethiek en beleggingen gaan vaak niet samen (Max Pam de Volkskrant 16 juli 2025, p. 17):
Dat is de keiharde werkelijkheid van dit moment. Pacifisme is een hoogstaand ideaal en vuile handen wil niemand, tot ze bij u of bij uw buren voor de deur staan.

In marmer gegrift (Mariette Havemande Volkskrant 15 juli 2025, p. V2-3):
De naam Artus Quellinus (1609-1668) zal bij weinigen een belletje doen rinkelen. Zijn Atlas, daarentegen, is een van de bekendste inwoners van Amsterdam. Een tentoonstelling in het Paleis op de Dam bewijst hoe uitzonderlijk Quellinus was: werkelijk alles kon hij maken, met een adembenemende precisie.
Binnen in het Paleis staat een identiek Atlas-beeld, nu van witgeschilderde steen, in de Burgerzaal waar grote ontvangsten plaatsvinden. Dit was het model dat in 1663 gebruikt werd voor de bronzen reus op het dak. En nu, voor de tentoonstelling in het Paleis, Artus Quellinus, beeldhouwer van Amsterdam, zijn er nóg twee aan toegevoegd, kleine probeersels van gebakken klei waarin je ziet hoe beeldhouwer Quellinus zijn vorm zocht.

Terug met Dutchbat (EO documentaire, 11 en 18 juli 2025, NPO2):
Het is dertig jaar geleden dat in Srebrenica de grootste genocide sinds de Holocaust plaatsvond. Servische troepen vermoordden ruim 8000 moslimmannen die onder de bescherming stonden van de VN-vredesmacht Dutchbat III: een groep van 850 Nederlandse militairen met lichte wapens. Een onmogelijke missie, erkende Rutte in 2022.

Didion (Koos Stomp de Volkskrant 14 juli 2025, p. 21):
In de Volkskrant van 9 juli, zegt een meneer dat hij er tegen is dat pensioenfondsen in bepaalde wapenfabrieken investeren. Hij krijgt liever wat minder pensioen, zegt hij erbij. Die zal wel een goed pensioen hebben, denk dan. Van weer anderen mag ik niet meer vliegen of douchen of geen melk meer drinken – alles zodat ik de kleine of grote problemen op kan lossen. Maar als individu kan ik het systeem niet veranderen. Ik kan hooguit proberen om de verantwoordelijken, zoals regering en Kamer, met mijn stem de goede richting op sturen.
Essayist Joan Didion is vanwege een postuum uitgegeven boek weer in het nieuws. Onlangs las ik haar bundel The White Album. Ze schrijft in de jaren ’70 over engagement en de samen­leving en vervreemding en zegt dan: ‘I am not a society in microcosm. I am a thirty-four-year old woman with long straight hair and an old bikini bathing suit and bad nerves sitting on an island in the middle of the Pacific waiting for a tidal wave that will not come.’ Zo’n soort mens, maar dan heel anders, ben ik ook.

De psyche van de autocraat (Het Filosofisch kwintet, 13 juli 2025):
In deze vierde aflevering van het nieuwe seizoen van 'Het filosofisch kwintet' gaat het over autocratische leiders. Hoe zijn zij gevormd tot de leiders die ze zijn? Is er zoiets als de psyche van de autocraat, die een flinke snuf narcisme of masochisme moet bevatten? En hoe weten zij zoveel macht naar zich toe trekken?  

Kritiek moment (Manon Colson de Volkskrant 12 juli 2025, p. 32-33):
Trine Marie Vingegaard Hansen, vrouw en manager van Jonas Vingegaard, zei dat hij erbij gebaat zou zijn soms af te wijken van zijn rigide trainingsschema. Iedereen viel over haar heen, maar was dat terecht? En welke wielervrouwen gingen haar voor? Achter elke sterke man, staat een sterkere vrouw.

Neem de bloemkool (Mariken Heitman de Volkskrant 12 juli 2025, katern ZONDAG, p. 6 en 7):
In de 18de eeuw dachten twee mannen de natuur in haar volledigheid te kunnen classificeren. Wat een wervelende biografie schreef Jason Roberts over de steile Linnaeus en zijn tegenpool, golden boy Buffon. Maar wie van de twee had er gelijk?
Ik verbaasde me erover hoe hij actief zijn dochters mogelijkheden tot zelfontplooiing ontzegde. Hij was, volgens Roberts, nog veel misogyner dan zijn tijdgenoten.
Daartegenover staat zijn gedroomde tegenspeler, Buffon, de golden boy die juist alles mee had: geld, relaties en charme. Hij kon uit alle carrières kiezen en koos voor de weinig glamoureuze natuurhistorie. Het ontroerde me dat hij tegen het einde van zijn leven een platonische, maar daarom niet minder gepassioneerde relatie onderhield met een getrouwde vriendin.

De mythe van het perfecte koningshuis ligt aan diggelen (Jolande Withuis de Volkskrant 11 juli 2025, p. 25):
Over Juliana heb ik in 2016 een biografie gepubliceerd; daarom mocht ik de makers van de expositie adviseren. Hoewel ik toen al decennialang onderzoek deed naar vrouwen, schokte het mij bij de research voor dit boek toch hoezeer mannelijke vooringenomenheid zowel de wetenschappelijke als de populaire geschiedschrijving van haar koningschap had gekleurd. Door en door onbetrouwbaar was de meeste literatuur.
Zo stonden monarchistische en republikeinse auteurs vanouds bij haast elk onderwerp tegenover elkaar.

Profiel Al-Halladj
Een fluistering tussen mens en God (Yaghoub Sharhani De Groene Amsterdammer 10 juli 2025, p. 92-97):
‘Ik heb nooit iets gezien zonder daarin God te zien’, schreef de soefi-mysticus Al-Halladj (858-922). Godslastering, vonden veel tijdgenoten. Tegenwoordig bloeit zijn leer van stilte en eenvoud.
‘Elke dag leer je iets bij’, zegt hij. ‘Maar werkelijke wijsheid is: elke dag iets loslaten.’
Daarna citeert hij Jalal ad-Din Rumi, de beroemde dertiende-eeuwse dichter van de liefde: ‘Wat jij verlangt, verlangt ook naar jou. Kom, zelfs al ben je honderd keer gebroken.’ Er valt dan een stilte. Ze lopen langzaam naar buiten: de oudere vrouw, hij en de derde vrouw. Door de luidsprekers klinkt muziek, zachte pianoklanken, gedragen door vier microfoons die onzichtbaar in de ruimte zijn weggewerkt.

Wat Israël voor ogen staat in Gaza wordt steeds duidelijker: etnische zuivering (Peter Giesen de Volkskrant 10 juli 2025, p. 12):
‘Het is een vrije keuze’, zei de Israëlische premier Benjamin Netanyahu dinsdag in het Witte Huis. ‘Als mensen willen blijven, mogen ze blijven. Maar als ze weg willen, zouden ze weg moeten kunnen.’

De politiek van de onvermijdelijkheid
Komt wel goed, joh? (Thomas Muntz De Groene Amsterdammer 10 juli 2025, p. 22-25):
Dat het kabinet-Schoof viel, kón ook niet anders, met die ruziezoekers. Gelatenheid heerst. Maar de aanname dat het politieke systeem zichzelf corrigeert, is gevaarlijk. In élke democratie.
Tien jaar na de campagne van Wouter Bos ging Lodewijk Asschers PvdA in Rutte II akkoord met de flexibilisering van de huurmarkt. In de memorie van toelichting op de wet, die vvd- minister voor Wonen Stef Blok ietwat orwelliaans ‘Wet doorstroming huurmarkt’ noemde, schrijven zijn ambtenaren: ‘De maatschappij wordt steeds dynamischer; de woningmarkt zal hier dus ook op moeten inspelen. De flexibilise ring van de arbeidsmarkt vraagt om een flexibelere woningmarkt, met name in de huursector.’ De redenering in dit citaat is niet te volgen. Het is namelijk geen redenering, het is simpelweg een mededeling van vanzelfsprekendheid: alles wordt flexibel, dus ook de huren.

In Qatar is het erop of eronder voor het ernstig verzwakte Hamas (Jenne Jan Holtland de Volkskrant 9 juli 2025, p. 6-7):
Hamas onderhandelt over méér dan alleen een bestand. Het eigen voortbestaan staat op het spel. Op het slagveld heeft de groepering klappen gekregen, maar als politieke beweging lijkt ze nog niet uitgespeeld. ‘Ze hebben de lessen van het verleden geleerd.’
Hamas heeft van de geschiedenis geleerd, concludeert analist Iraqi. Hij verwijst naar de late jaren tachtig, toen toenmalig leider van de Palestijnse Bevrijdingsorganisatie (PLO) Yasser Arafat de wapens neerlegde, in ruil voor onderhandelingen met Israël. Die bleken een wassen neus en voor de PLO de opmaat naar irrelevantie. Het is een historische fout die Hamas – ten koste van zo’n beetje alles – niet wil maken.

Wat is opgeven? Adam Phillips zoekt antwoorden (Arnon Grunberg de Volkskrant 9 juli 2025, p. V20):
Adam Phillips, bekend om zijn scherpe inzichten als psychoanalist, werd hoopvol door de vele jonge gezichten tijdens een ochtend in De Balie. ‘Wat is opgeven?’, vroeg hij.
Niet veel mensen bewonder ik maar psychoanalist en schrijver Adam Phillips wel. Misschien is bewondering inderdaad weinig anders dan gedomesticeerde afgunst, zoals Abram de Swaan schreef.
Op een zondagochtend interviewde ik Phillips in De Balie in Amsterdam. We concentreerden ons op zijn laatste boek, On Giving Up, oftewel: wat is opgeven? Wat geef je op als je opgeeft?
Het boek begint met een beroemd aforisme van Kafka: vanaf een bepaald punt is het niet meer mogelijk terug te keren en dat dat punt bereikt moet worden.

Het is goedkoper als er minder Palestijnen zijn, staat in de schetsen voor een nieuw Gaza (Marcia Luyten de Volkskrant 8 juli 2025, p. 2):
Het nieuwe Gaza zou een ‘Trump Rivièra’ krijgen met eilanden in Dubai-stijl voor de kust, een Elon Musk Smart Manufacturing Zone, een Mohammed Bin Salman-verkeersring en Abraham-infrastructuur – die laatste om de overige Arabische leiders te paaien.

‘De universiteit is geen safespace , het mag soms schuren’ (Elsbeth Stoker en Irenede Zwaan interviewen Peter-­Paul Verbeek de Volkskrant 8 juli 2025, p. 18-19):
De Universiteit van Amsterdam heeft een roerig jaar achter de rug, waarin pro-Palestijnse protesten en polarisatie de instelling op scherp zetten. Tussen politieke druk, activisme en interne verdeeldheid probeert rector magnificus Peter-­Paul Verbeek de academische vrijheid te bewaken.
Dat zijn grote woorden. Waarvan moet de Universiteit van Amsterdam (UvA) gered worden?
‘Ik wil mezelf geen messiascomplex aanmeten, maar ik heb wel het gevoel dat ik, samen met mijn collega-rectoren, moet helpen om de universiteit overeind te houden. Om te voorkomen dat die wordt verzwolgen door polarisatie.’
Het gevoel van geldingsdrang, gedrevenheid en doorzettingsvermogen maken het mogelijk de vanzelfsprekendheid van waarheid te ervaren. Het hoofdthema in het onderzoeksrapport ‘E i V’ is de zelfverwerkelijking, die zowel in de Bhagavad Gita als De Ether bestaat! uitgebreid wordt toegelicht.

Is het goed vier keer hetzelfde bedrijf te verkopen? (Peter de Waard de Volkskrant 8 juli 2025, p. 21):
Het antwoord op de vraag of HAL en Reggeborgh goed of slecht zijn, is ingewikkelder dan het antwoord op de vraag of Krugman een allesweter of een betweter is.

Samenleven met monsters (Het Filosofisch kwintet, 29 juni 2025):
Iedere tijd baart zijn eigen monsters. Mensen die we afkeuren, buitensluiten en ontmenselijken. Kortom: vijanden. In deze aflevering van Het ‘Het filosofisch kwintet’ onderzoekt Arnon Grunberg samen met zijn gasten waarom we monsters produceren. Wie bepaalt waar normaal ophoudt en abnormaal begint - en hoe wordt die grens in de samenleving bewaakt?

Eén individu, groot verhaal (Hanneke de Klerck de Volkskrant 28 juni 2025, p. 26-27):
Voor haar originele aanpak kreeg historicus Judith Pollmann vrijdag de Spinozapremie toegekend, de hoogste wetenschappelijke onderscheiding in Nederland.
Het thema van Pollmanns onderzoek, werd haar in de loop van haar carrière duidelijk, is hoe mensen met verandering omgaan. ‘Via particuliere verhalen krijg je zicht op dimensies van een geschiedenis die je anders misschien niet zo makkelijk op het spoor was gekomen.

Meer oorlog (Rutger van der Hoeven De Groene Amsterdammer 26 juni 2025, p. 5):
Beangstigend aan Trumps aanval van Iran is dat hij zich zo overduidelijk liet leiden door Netanyahu. Die zag correct dat de Amerikaanse president geen weerstand zou kunnen bieden aan een makkelijke heldenrol. Maar wat is het Israëlische einddoel precies, als de nucleaire doelwitten zijn geraakt? En wat het Amerikaanse?
Israël heeft juist een nieuw staaltje van militair kunnen tentoongespreid. Maar zoals hoogleraar strategische studies Lawrence Freedman observeerde, is er nu – zoals vaak bij Israël – een gat tussen de effectieve en doordachte militaire strategie die het land hanteert, en de politieke strategie.

Amerikaanse ambassade regelde rendez-vous Trump en Wilders: ‘Ik kende hem niet’ (Raoul du Pré de Volkskrant 26 juni 2025, p. 5):
De verrassendste ontmoeting op de Navo-top was die tussen Geert Wilders en Donald Trump. De Amerikaanse president was zelf vooral verbaasd over de kennismaking met de PVV-leider.

Vroeger had Fascisme ooit uniforms en vlaggen, nu is het ongrijpbaar als een wolk (Ece Temelkuran de Volkskrant 25 juni 2025, p. 23):
De mensheid heeft zich door de eeuwen heen niet gehandhaafd door hoopvol af te wachten, schrijft journalist Ece Temelkuran. Door een nieuwe term te munten voor het hedendaagse fascisme, hoopt ze ook een nieuwe vorm van verzet aan te wakkeren.

Er is altijd een nóg betere reden om je PvdA-lidmaatschap op te zeggen (Max Pam de Volkskrant 25 juni 2025, p. 15):
Neem de mastodont Jan Pronk, zoon van een hervormd lerarenechtpaar. Ooit werd hij in deze krant bespot door Jan Blokker, omdat hij zichzelf pathetisch had uitgeroepen tot ‘een burgemeester in oorlogstijd’. Zaterdag hield hij op zijn 85ste een gloedvol betoog vóór de motie. Daar keek ik van op, want had Pronk niet destijds met veel publicitair gevoel zijn lidmaatschap opgezegd?

‘Trump is in de val gelopen die door Netanyahu was voorbereid – een val die zijn slimmere voorgangers wisten te vermijden’ (Iñaki Oñorbe Genoves de Volkskrant 24 juni 2025, p. 24):
Buitenlandse commentatoren over de Amerikaanse bombardementen op Iran. Wat zijn de gevolgen voor het Midden-Oosten?

Een ander mens (Gijs Beukers de Volkskrant 24 juni 2025, p. V4-6):
De Amerikaanse journalist Olga Khazan leidde een sociaal geïsoleerd bestaan, totdat zij besloot het roer radicaal om te gooien. Ze wilde extraverter, vriendelijker en emotioneel stabieler worden – en dat lukte. Hoe pakte ze het aan?
Over haar experiment en de gevolgen daarvan schreef ze het boek Me, But Better: The Science and Promise of Personality Change.

Salo Muller: Nee is misschien (11 mei 2025, herhaling 22 juni 2025, NPO2):
Ruim vijf jaar geleden werd Salo Muller (1936) wereldnieuws toen hij de Nederlandse Spoorwegen dwong tot het betalen van vijftig miljoen euro schadevergoeding aan Joodse overlevenden en nabestaanden die door de NS naar de Duitse grens werden vervoerd, op weg naar de vernietigingskampen. Nu bereidt hij een zaak voor tegen de Deutsche Bahn, de spoorwegbeheerder van Duitsland. Maar dan wordt het 7 oktober 2023. De oorlog tussen Israël en Gaza laait weer op. Het leven van Salo staat opnieuw op zijn kop. Tussen twee oorlogen in, een die hij zelf overleefde en een die het nieuws beheerst, probeert hij overeind te blijven. Maar Salo geeft niet op.

LEEF LANGZAAM (Wilma de Rek de Volkskrant 21 juni 2025, katern Zaterdag p. 2-4);
Laat je leven niet bepalen door de klok, zei de Franse tijdsfilosoof Henri Bergson meer dan honderd jaar geleden. Dat is nog steeds een uitstekend idee. Alleen: hoe dan?

‘Zolang je niet vegan bent, mishandel je dieren. Dat is de waarheid die niemand wil horen’ (Sara Berkeljon interviewt Carolina Trujillo Volkskrant Magazine 21 juni 2025, p. 12-20):
Ze leeft als een kluizenaar, in een huis zonder bank en zonder afwasmachine, zegt schrijver Carolina Trujillo. Maar ze heeft haar idealen, en de literatuur. ‘Je mag volgens de wet geen slachthuis in de fik steken, maar in fictie kun je het gewoon doen.’
In De instructies gaan het verdriet en de onmacht onder de huid van de activisten zitten. Is dat een gevoel dat je herkent? ‘Ja. Ik vind het vreselijk om in de supermarkt langs het vleesschap te moeten lopen, om mensen die producten gedachteloos in hun mandje te zien gooien. Ik voel daar intens verdriet bij. Als je eenmaal je ogen hebt geopend, lukt het niet meer je ervoor af te sluiten.
Veganisme is geen dieet, maar het principe dat de mens geen andere dieren moet uitbuiten. Dat heeft consequenties voor wat je eet en drinkt, maar het betekent ook geen leer of bont dragen, niet naar de dierentuin en geen puppy of kitten kopen van een fokker. Voor ik die film zag, Earthlings, vond ik mezelf een geïnformeerde vrouw. Ik was al acht jaar vegetariër met het idee dat ik zo geen dierenleed veroorzaakte.
Bij elke misstand, bij elk onrecht, kijken we vanuit het slachtoffer. Ik weet niet of je het met me eens bent, of de lezer het met me eens is, maar ik vind wat wij dieren aandoen misdadig. Dus kijk ik vanuit het slachtoffer. Wat zou die koe willen? Mensen vragen zich vaak af waar ze hadden gestaan tijdens de Tweede Wereldoorlog, of ze in het verzet hadden gezeten. Of ze zich, als ze eerder hadden geleefd, hadden gekeerd tegen kolonialisme of slavernij. Je hoeft niet de geschiedenis in te gaan om dat te weten, kijk waar je nu staat ten opzichte van dierenrechten. Ben je een wegkijker, ben je iemand die meedoet, of ben je iemand die opkomt voor hen die onderdrukt worden en dat zelf niet kunnen?’
Je schrijft in dezelfde bundel ook dat je psychopathische trekken vertoont, zoals ‘geen medeleven voelen en eigenlijk geen interesse in de medemens hebben op welk gebied ook’. Kun je zonder interesse in de medemens goede romans schrijven?
‘Die lui in de boeken zijn personages, hè? Ik denk dat er wel een tijd is geweest dat ik zo over mezelf dacht. Dat je zegt: ik ben empathisch niet optimaal gekalibreerd.’

De miljardenverliezen stapelen zich op in de slag om superintelligentie (Laurens Verhagen de Volkskrant 21 juni 2025, p. 27):
De verliezen van OpenAI zijn ondertussen gigantisch en er is geen enkel uitzicht op een gezonde bedrijfsvoering.

‘Het academische spel nam ik bloedserieus’ (Fokke Obbema interviewt Frank Miedema de Volkskrant 20 juni 2025 2025, p. 27):
Hij wasJarenlang zelf een ‘fanatieke deelnemer’, tot Frank Miedema inzag dat de wetenschap was verworden ‘tot een pervers systeem dat alleen maar waarde toekent aan zo veel mogelijk publiceren’. Als universiteitsdecaan vocht hij tegen die publicatiedruk.

Iran tussen vrede en verzet
De weg van Hassan of Hussein (Yaghoub Sharhani De Groene Amsterdammer 19 juni 2025, p. 12-13):
Israëls aanvallen op Iran stellen Teheran voor een dilemma. De gesprekken met de VS over een nucleaire deal zitten vast. Een bredere oorlog dreigt. Wat doet ayatollah Khamenei?

Frank Miedema toont in zijn boek Open Science de keerzijde, het zit in de mens om extreme uitdagingen te zoeken. Wetenschappers zijn bijvoorbeeld bezig om een reis naar mars voor te bereiden en een zelfrijdende auto te ontwikkelen. Maar er zijn ook politici als Nigel Farage die er voor zorgen dat Engeland uit de EU stapt. In Nederland is het Geert Wilders die het debat tussen eurofielen en eurosceptici op scherp zet. Om op aarde eeuwige roem te bereiken gebruiken mensen hun creativiteit ook om zaken te vernachelen, bijvoorbeeld in de wetenschap Diederik Stapel en in de wielersport Lance Armstrong. Het zijn met name Dick Swaab en Victor Lamme die met 'we zijn onze hersenen' een fundamentalistisch standpunt innemen. Hun controversiële inzichten voor wat betreft onze hersenen staan diametraal tegenover die van andere wetenschappers als de internationaal bekende wetenschappers als Fritjof Capra en Paul Davies. Seculiere vormen van fundamentalisme zijn het neoliberalisme, lees het marktfundamentalisme en hooliganisme.
Maar bij de huidige formatie zien we ook fundamentalistische trekjes bij politieke partijen, die op basis van hun partijprogramma weigeren met elkaar samen te werken. Donald Trump is met zijn America First en de consequenties daarvan voor het klimaatvraagstuk een fundamentalist pur sang. Fundamentalisme is een uiting van menselijk gedrag, waarmee we in meer of mindere mate zijn behebt.

Frank Miedema Wetenschap 3.0 van academisch naar post-academisch onderzoek
Volgens Frank Miedema, decaan van het Universitair Medisch Centrum Utrecht, is de invloed van geld en macht op wetenschap evident. Het beeld van de wetenschapper als altruïstische waarheidszoeker is dan ook niet meer van deze tijd, stelt hij in zijn boek Science 3.0.
Negen heldere essays over de problematiek van onafhankelijkheid, commerciële belangen en authenticiteit in het wetenschappelijke bedrijf.
In de moderne wetenschap is de autonomie van de onderzoeker vaak ver te zoeken. Men is in de credit cycle vaak afhankelijk van collega's en geldverstrekkers. Daarnaast komen de meeste onderzoekers vaak te weinig toe aan reflectie op hun activiteiten. Als dit wel gebeurt, zijn wetenschappers vooral bezig met de maatschappelijke effecten van hun onderzoek.

Een rationeel pleidooi voor het irrationele (Joost de Vries de Volkskrant 20 juni 2025 2025, p. 27):
‘Nadenken over het ondenkbare’ – het is wat het werk van Lieke Marsman zo bijzonder maakt, volgens de jury van de Constantijn Huygens-prijs, en waarom ze de grote literaire prijs verdient. Marsman is de jongste winnaar ooit.

Aan de beurt (Hassan Bahara interviewt Janice Deul de Volkskrant 20 juni 2025 2025, p. V10-11):
‘We zijn mislukt als land’ dacht journalist Janice Deul na de verkiezingen van 2023. Toch lukte het deze vooraanstaande stem in het racismedebat om een enigszins hoopvol boek te schrijvem over het %huidige Nederland.
‘In het boek probeer ik deze vraag vanuit mijn eigen identiteit en perspectief te behandelen en verwerk ik ook de inzichten die ik opdeed tijdens gesprekken met Afro-Nederlandse vrouwen zoals Dichter der Nederlanden Babs Gons, auteur Roline Redmond en antropoloog en psycholoog Aminata Cairo.’

De toekomst van tech Tamara Kharroub
‘Beijing kan zomaar de verbinding afsluiten’ (Yaghoub Sharhani interviewt Tamara Kharroub De Groene Amsterdammer 19 juni 2025, p. 22-25):
Kabels en data zijn de wapens van nu. De Palestijns-Amerikaanse onderzoeker Tamara Kharroub legt uit hoe landen als China met digitale macht andere landen afhankelijk maken.
Wat maakt het Chinese model zo aantrekkelijk?
‘Voor autoritaire regeringen is het absoluut makkelijker om voor China te kiezen. Chinese bedrijven leveren alles goedkoop en snel, zonder ingewikkelde eisen rond mensenrechten. Bovendien verplicht de Chinese wet elke firma om alle data af te staan als de baas daarom vraagt. Westerse bedrijven zoals Amerikaanse of Europese hebben wel meer regels en toezicht, maar die beschermen vooral Amerikanen en Europeanen.
‘Het is eigenlijk vrij uniek wat er in Israël gebeurt’, zegt Kharroub, terwijl ze zich iets naar voren buigt richting de camera. ‘In veel landen zie je een duidelijk verschil tussen het leger, de overheid en het bedrijfsleven. Maar in Israël is dat verschil bijna verdwenen.’.

De rechtelijke macht dient in plaats van vooroordelen te bevestigen, vooroordelen te bestrijden. Het maskeren van de ondeskundigheid van een groep medici, leden van het OM, politiemensen, deskundigen en rechters heeft tot een collectieve psychose geleid. De vraag kan worden gesteld in hoeverre bij deze gerechtelijke dwalingen betrokkenen, die met hun waandenkbeelden van destijds onjuiste verklaringen hebben afgelegd, van een 'zondebokmechanisme' sprake is geweest. Het 'zondebokmechanisme' fungeert dan als containerbegrip voor scoringsdrift, tunnelvisie, superioriteitsgevoel, schizofrenie en visioenen.

Profiel René Girard
Je eigen zondebokken zie je niet (Frank Mulder De Groene Amsterdammer 19 juni 2025, p. 48-52):
De Franse denker René Girard (1923 – 2015) is populair bij sommige trumpianen, maar dat moet ons niet afschrikken. Er is niemand die zo genadeloos het geweld ontleedt dat verstopt zit in populisme – en in ieder van ons.

Het zondebokmechanisme van R. Girard laat zien dat macht (en alle macht gaat gepaard met geweld) idolen nodig heeft om zich in een samenleving te kunnen handhaven. Het is dus oppassen met idolen, want door ze te vereren, vallen er vroeg of laat onschuldige slachtoffers. Tenzij men van het onschuldige slachtoffer een idool maakt. Dit idool humaniseert de macht die zich voorheen achter autoritaire en gewelddadige goden schuilhield. Volgens F. Kellendonk heeft Jezus zichzelf uit vrije wil opgeofferd om het zondebokmechanisme aan het licht te brengen.

Blootstelling aan extreem gewelddadige online content leidt tot radicalisering van jongeren (Arda Gerkens 19 juni 2025, p. 24):
Online extremisme en geweld leiden steeds vaker tot vernielingen en zelfs aanslagen en vormen een grote bedreiging voor de samenleving. Jongeren zijn daarbij vaak daders, maar ook slachtoffers.

Hogere Natuurkunde (Alex Burghoorn interviewt prinses Irene de Volkskrant 18 juni 2025 2025, p. V4-6):
De mens ís natuur, die filosofie draagt prinses Irene (85) al een half leven uit. Dat wereldbeeld zet ze nog een keer uiteen in Wij zijn natuur, een tentoonstelling in Singer Laren, die bezoekers uitnodigt die eenheid zelf lees de, twee in één te ervaren. ‘In onze ingewikkelde samenleving trekken we allemaal schotjes op.’

Gouda, 14 juni 2025 – Vanmiddag is in de Sint-Janskerk in Gouda een feestelijke viering gehouden ter herdenking van het Eerste Oecumenische Concilie, dat 1.700 jaar geleden in Nicea plaatsvond. Dat gebeurde met elf voorgangers van negen kerken, kerkelijke gemeenschappen en geloofsorganisaties in Nederland.

Wijze van het Wad (3/5) - (Fryslân Doc 13, 14 juni 2025):
Documentaireserie over de relatie tussen mens en natuur in het grootste getijdengebied van Europa. Archeologen ontdekken dat de mens al in de middeleeuwen grote delen van het Wad vernielde.

FOUTER DAN FOUT (Gijsbert Kamer de Volkskrant 14 juni 2025, katern ZONDAG, p. 5-6):
Ooit zong de Britse popartiest Morrissey liedjes voor onzekere jongeren en minderheden. Nu steunt hij politieke partijen die minderheden willen uitzetten.

Hoezo minder klimaatstress? (Linda de Wit de Volkskrant 13 juni 2025, p. 25):
‘Jongeren ervaren duidelijk minder klimaatstress’ kopte de Volkskrant van donderdag 12 juni. Is dat hoe de uitkomsten van het Ipsos I&O onderzoek Duurzaam denken, duurzaam doen worden samengevat?
Ik lees in het artikel dat jongeren slachtoffer zijn van onze samenleving, waarin het lastig is duurzame keuzes te maken. Veel jongeren ervaren een gevoel van zinloosheid en weten niet hoe ze dit tij kunnen keren. Het geeft hen een verlamd en somber gevoel. Het is de inrichting van onze maatschappij, overconsumptie, de politiek die zich er niet hard voor maakt.
De kop had derhalve moeten zijn: ‘Jongeren zitten gevangen in een systeem dat hen belemmert duurzame keuzes te maken’. Dat doet recht aan wat er leeft onder jongeren.

Pandjesbazen (Arno Haijtema de Volkskrant 10 juni 2025, p. V10):
Johan Fretz plaatst de ontwikkelingen in volkshuisvesting knap in perspectief.
Hoera. Ik zag al voor me hoe hij de voormalige nationale pandjesbaas Stef Blok het vuur aan de schenen zou leggen. Dat was de VVD-minister van Wonen die er in 2012 prat op ging dat hij zijn eigen ministerie van Volkshuisvesting had opgeheven.
Hoe daardoor, in de woorden van Teulings, huurders zijn gedegradeerd tot ‘paria’s’. En hoe even machtige als proleterige bestuurders van als Rochdale, Woonbron en Vestia zich op de golven van het neoliberalisme vrij voelden om als zonnekoningen te heersen over hun vastgoedimperium.

Beste oppositie, blijf niet hangen in de groef van morele superioriteit (Gerben van Kleef de Volkskrant 10 juni 2025, p. 20):
Een veel geziene reactie op populistische, autocratische en normoverschrijdende politici is morele verontwaardiging. Maar hoe begrijpelijk ook, een moreel oordeel vormt geen goede basis voor een effectief tegengeluid.
Het kabinet bezuinigde op onderwijs terwijl de kwaliteit daarvan al jaren afneemt. Het frustreerde de aanpak van klimaatverandering door toondoof te blijven investeren in fossiele subsidies. Het faalde in de aanpak van het stikstofprobleem en hield boeren in onzekerheid over hun toekomstperspectief. Het bood geen oplossing voor de wachtlijsten in de zorg. Het belemmerde de bouw van meer woningen in plaats van die te faciliteren. Het zette de vooraanstaande positie van de Nederlandse wetenschap op het spel door internationalisering te ondermijnen.

Welke nieuwe minister van Onderwijs maakt een eind aan een kwart eeuw dood water? (Aleid Truijens de Volkskrant 10 juni 2025, p. 15):
Kijk nou eens naar de onderwijsministers in de afgelopen 25 jaar, precies de periode waarin de scholen autonoom werden, de vernieuwingen over elkaar heen buitelden en de kwaliteit hard hollend achteruit ging. Ze faalden stuk voor stuk, deze ministers, van Loek Hermans tot Eppo Bruins. Of ze nu van de PvdA, CDA, D66, VVD, CU of NSC waren, niemand wist de gestage neergang te remmen. Er waren twee ministers die zagen waar het probleem zat, Ronald Plasterk (PvdA) en Dennis Wiersma (VVD). Zij erkenden het kwaliteitsverlies, steunden leraren en spraken bestuurders aan, maar geen van beiden kreeg de tijd om nieuw beleid uit te voeren.

Eindigheid (Caspar Janssen interviewt Stefan Brijs de Volkskrant 4 juni 2025, p. V10-11):
In zijn nieuwe boek Het geduld van de bloemenbeschrijft Stefan Brijs het grillige klimaat en de teloorgang, de veerkracht én de schoonheid van de natuur in Andalusië, waar hij woont. Is er nog hoop voor mensen op deze opwarmende planeet?
Ik begrijp niet hoe de mens, de gemiddelde mens, zo onverschillig kan blijven, of niet eens ziet hoe we onze eigen leefomgeving kapotmaken, hoe we onszelf aan het uitroeien zijn.
‘Ik probeer dat pessimisme wel te onderdrukken. Vandaar dat ik de twee delen in mijn boek ‘Troost’ en ‘Hoop’ heb genoemd.

De opmars van AI doet energievraag exploderen. Het is tijd voor een debat over welke plaats er is voor deze sector in Nederland. (Rianne Riemens, Judith Keilbach en Anne Helmondde Volkskrant 5 juni 2025, p. 24):
In Ierland heeft de snelle groei van datacenters geleid tot een publiek debat over de macht van big tech en het beslag op energie. Tussen 2012 en 2022 steeg het energieverbruik van datacenters er met 25 procent, en binnenkort gebruiken ze meer elektriciteit dan alle Ierse huishoudens samen.

Essay De minister, de asielzoekers en het Sprookjesbos
Fabeltje Faber (Martijn Stronks De Groene Amsterdammer 2025, p. 38-41):
Het migratiebeleid van PVV-minister Marjolein Faber is vooral geslaagd omdat het suggereert dat er Nederlands migratiebeleid is. Maar dat is een sprookje. Er is geen migratiebeleid. Sterker: Faber zelf bestaat niet.

Elf maanden lang zagen we complete onverschilligheid tegenover de werkelijkheid (Jarl van der Ploeg de Volkskrant 4 juni 2025, p. 2):
Slechts elf maanden later kregen we allemaal gelijk, want zoals Raoul du Pré duidelijk uiteenzet in deze analyse, hebben ze aan het einde van hun rit werkelijk geen snars bewerkstelligd. Er werden nauwelijks wetten ingediend, de ministerraad bleef besluiteloos en in de senaat was het in twintig jaar niet zo rustig.
Nederland verdient een beter kabinet, maar veel hangt af van de komende campagne (Raoul du Pré de Volkskrant 4 juni 2025, p. 8, 9 en 21):
Wilders wil de campagne in als van de onwillige Haagse elite. Als andere partijen op de rechterflank hem weer net zo weinig weerwerk bieden als de vorige keer, kan hij daar nog mee wegkomen ook.
Of niet. Maar dan zullen die partijen – de VVD voorop – hun schroom moeten afschudden en met de borst vooruit duidelijk moeten maken dat ze vanaf nu weer alleen regeren met partijen die daartoe wél praktisch in staat zijn, die wél democratisch georganiseerd zijn en die bovendien de Nederlandse rechtsstaat en de internationale rechtsorde wél respecteren.

Om je principes te kunnen blijven koesteren, moet je als vrije democratie wel zien te overleven (Arnout Brouwers de Volkskrant 2 juni 2025, p. 21):
Alleen Europeanen zijn altijd bezig ‘andere landen hun standpunten op te dringen’, zegt de Indiase buitenlandminister Subrahmanyam Jaishankar.

Adriaan van Dis en de Dalai Lama ontmoeten elkaar weer na 30 jaar (15, 22 en 29 augustus 2018, herhaling op 1 juni 2025 NPO2):
Een interview met Adriaan van Dis en Siebe Tettero, gastconservator bij De Nieuwe kerk, over de nieuwe tentoonstelling Het leven van Boeddha, de weg naar nu. De tentoonstelling is niet alleen de aanleiding voor de serie Van Dis en de Dalai Lama, maar ook voor de komst van Zijne Heiligheid de Dalai Lama naar Nederland. De Dalai Lama opent de nieuwe tentoonstelling op zaterdag 15 september.

GOD STAAT ACHTER DE HEG (Bregje Hofstede de Volkskrant 31 meii 2025, katern ZONDAG p. 2-4):
Nieuwe werkelijkheid, een chatbot vragen naar de zin van het leven. Alsof je moraal en ethiek kunt uitbesteden aan een machine. Schrijver Bregje Hofstede (tot voor kort 100% rationeel) geeft geloven een nieuwe kans.

Lang leve de idioot (Jarl van der Ploeg interviewt René ten Bos de Volkskrant 31 mei 2025, katern ZONDAG, p. 15-117):
Denken is afwijken, zegt voormalig denker des vaderlands René ten Bos. Zijn nieuwe boek is een pleidooi voor idiotie. Nee, dat betekent niet dat we elke mafkees moeten geloven. Maar wat dan wel?

Bij de nieuwe Wet op de politieke partijen
Omtzigts afscheidscadeau (Coen van de Ven De Groene Amsterdammer 29 mei 2025, p. 14-17):
Al een eeuw zoekt Nederland naar manieren om zijn democratie weerbaarder te maken. Maar door een ongelukkige speling van het lot is het juist dit kabinet, met rechts-radicale invloed, dat het karwei moet afmaken.
‘Zie deze wet als onze kapstok’, zegt ook Van Waveren. Zodra de Kamer over de wet vergadert, opent dat de mogelijkheid voor parlementsleden om alsnog extra waarborgen in te bouwen die het Wilders wél ongemakkelijk maken.

‘We moeten de hiërarchie afbreken mensen zijn evenveel waard’ (Wilco Dekker interviwt Dick Timmer de Volkskrant 28 mei 2025, p. 18-19):
Verschillen in bezit worden steeds vaker ook verschillen in status, macht en invloed, schrijft politiek filosoof Dick Timmer in zijn boek Sommige mensen zijn te rijk. Als limitarist is hij op een missie voor fundamentele gelijkheid. ‘Er mag nooit een hiërarchie zijn in wat mensen waard zijn.’

Graag méér emoties van de ministers (Ameling Algra de Volkskrant 28 mei 2025, p. 25):
Altijd leuk om te lezen, zo’n emotionele uitbarsting van een minister. Dit vermaak is tenslotte het enige dat dit kabinet ons kan bieden. Ook fijn dat het volgens de traditionele patronen verloopt. Natuurlijk is het een vrouw die emotioneel wordt, en natuurlijk klopt haar verwijt feitelijk niet helemaal. Het zal wel.
Ik ben juist verbaasd dat we niet meer emotionele uitbarstingen in de krant lezen. Waar blijft, bijvoorbeeld, de ­emotionele uitbarsting van Sophie Hermans toen de coalitie haar hele ­klimaatbeleid door het toilet spoelde?
Ik zou de ministers willen aanraden hun emoties niet al te zeer weg te drukken en zich af te vragen of dit baantje nu echt is waar ze gelukkig van worden. En hopelijk brengt de uitkomst van hun afweging mij een emotionele uitbarsting van blijdschap.

Uitbarsting minister leidt tot verbazing en schouderophalen (Frank Hendrickx de Volkskrant 27 mei 2025, p. 8):
Een relatief klein meningsverschil over de zorgbegroting heeft tot grote boosheid geleid bij PVV-minister Fleur Agema – die zelfs zou hebben gedreigd met opstappen. Andere betrokkenen zijn die ‘emoties’ en ‘bevlogenheid’ inmiddels gewend van de nummer twee van Geert Wilders.

Kinderen beschermen tegen onlineverslaving en ze tegelijk aan een digitale enkelband leggen is tegenstrijdig (Aleid Truijens de Volkskrant 27 mei 2025, p. 15):
Controledrift is begrijpelijk, maar afschuwelijk. Ouders zijn geen cipiers. Kinderen hebben recht op een geheim leven: op leugentjes, verzwegen onvoldoendes, spijbelen en stiekem zoenen. Ze moeten leren om hun problemen op te lossen, en zelf uit benarde situaties te komen.

Met zijn leugens over witte genocide in Zuid-Afrika schaart Trump zich in het extreemrechtse kamp (Michael Persson de Volkskrant 26 mei 2025 p. 12):
Het Witte Huis heeft de fouten niet toegegeven of hersteld. ‘President Trump was exactly right’, was het laatste wat het Witte Huis erover te zeggen had.
Daarmee maakte de Amerikaanse president een volledig verzonnen racistische complottheorie tot onderwerp van zijn buitenlandbeleid. Dit is kwalijker dan het schermen met desinformatie, zoals de wereld van hem gewend is. Dit is extreemrechtse desinformatie.
Voor de radicaal- of zelfs extreemrechtse internationale beweging is de waarheid geen vereiste. Helaas maakt ook de Amerikaanse president daar deel van uit.

Johan Fretz vierluik What's right? (BNNVARA 25 mei 2025 NPO2):
In de eerste aflevering over het arbeidsrecht onderzoekt hij hoe het zo mis kon gaan met de sociale zekerheid voor werkenden.

De geest van radicaal-rechts gaat niet meer in de fles (Loes Reijmer interviewt Vicente Valentim de Volkskrant 24 mei 2025, katern Zaterdag p. 2-4):
Hoe komt het dat radicaal-rechtse partijen de afgelopen jaren zo enorm zijn gegroeid? Het antwoord van politicoloog Vicente Valentim: de gevoelens waren er altijd, maar de schaamte om ze te uiten is verdwenen. ‘Waarom zou deze groep kiezers zich opnieuw terugtrekken in stilte?’

Het brein is niet alles (Laurens Verhagen interviewt Lieke Asma de Volkskrant 24 mei 2025, p. 24):
Filosoof Lieke Asma is een dwarse stem in de psychologie. In haar nieuwe boek, over vooroordelen, doet ze een opvallende oproep: verspil minder tijd aan de psyche om al ons gedrag te verklaren.

Krijgsgevangen dichten in hun hoofd bschap en fluisteren de strofen aan elkaar door (Tommy Wieringa de Volkskrant 22 mei 2025, p. 15):
Als Andrej Koerkov het eerste deel van zijn dagboek voltooit, een halfjaar na het begin van de invasie, staat de roman die hij begonnen was nog altijd even ver bij hem vandaan als op de dag dat hij Kyiv ontvluchtte.
Zijn eigen roman heeft Koerkov na talloze mislukte pogingen weten te voltooien, drie jaar na de invasie. Maar de schrijver die het verhaal voltooide was een andere schrijver dan die het begon.

Zeurend (Yasmina Aboutaleb de Volkskrant 20 mei 2025, p. V2):
In ‘Buitenhof’ had burgemeester Femke Halsema allang door waar Twan Huus heen wilde.
Femke Halsema had zondagochtend een rood jasje aangetrokken. Buitenhof-presentator Twan Huys zei er niets over, maar die kleur was vast geen toeval. Want op hetzelfde moment verzamelden tienduizenden demonstranten zich in het rood op het Malieveld in Den Haag om een symbolische ‘rode lijn’ te trekken.

‘Na de dood van mijn vader waren er dagen dat we niets te eten hadden’ (Marjon Bolwijn interviewt Johan Engwerda de Volkskrant 20 mei 2025, p. 16-17):
Johan Engwerda is 100 jaar. Hoe kijkt hij aan tegen de eeuw die achter hem ligt?
In 1946 moest ik als dienstplichtige naar Nederlands-Indië, waar ik als verbindingsofficier de telefonie en radioverbindingen regelde.
‘Een vriend van de hts tipte mij Philips Telecommunicatie Industrie in Hilversum als werkgever.
‘Ik ben altijd bij Philips blijven werken. In de jaren zeventig stond ik als systeemleider aan de basis van de digitalisering van het telefoonverkeer. Ik kreeg tien slimme jongens onder mij. Na de eerste geslaagde proef met een digitale telefoonverbinding tussen Zwolle en Dalfsen kwamen ze van Oslo tot München bij ons kijken. Na een maand kon heel Europa het.’

Dubbelgangers, chantage, bedrog: de nieuwe Pieter Waterdrinker heeft alle ingrediënten van een spannende thriller (Jozefien Van Beek de Volkskrant 15 mei 2025):
Oorlog, hebzucht en liefde: wat wil je nog meer in Pieter Waterdrinkers nieuwe roman CÉLINE? Erudiet en soms cynisch probeert de schrijver zijn publiek een geweten te schoppen.

NH-documentaire Vliegpionieren: (de verre vlucht naar Indië, 14 mei 2025 - herhaling van 23 november 2024):
In 1924 is heel Nederland in de ban van de eerste vlucht naar Nederlands-Indië, naar het huidige Jakarta. Wereldwijd is nog nooit zó ver gevlogen en wij Nederlanders willen de eersten zijn die dat voor elkaar boksen. Het vliegen staat nog in de kinderschoenen en er vinden met enige regelmaat ongelukken plaats. Ook bij deze vlucht gaat het niet zoals gehoopt: de piloten krijgen onderweg motorpech en moeten een noodlanding maken.

‘Ik kwam alleen tot rust in een donker bos.’ (Natalie Righton de Volkskrant 14 mei 2025, p. 8):
Ondanks de bloemen en staande ovaties van zijn fans, was het dinsdag in de Tweede Kamer een tragisch afscheid van Pieter Omtzigt. Zijn burn-out zorgde voor vele tranen bij hemzelf en zijn gezin.
‘Pieter bedankt’
Gesnik is te horen op de publieke tribune bij het uitspreken van die woorden. Dan breekt spontaan een spreekkoor uit onder zijn fans: een tiental ‘toeslagenouders’ gaat staan, geeft óók een staande ovatie en scandeert: ‘Pieter bedankt, Pieter, Pieter, Pieter bedankt.’

Wie is deze man van weinig woorden (Kirsten Hannema de Volkskrant 14 mei 2025, p. 27):
Met het Rotterdamse Fenix Museum levert het architectenbureau van Ma Yansong deze wek zijn eerste grote culturele project in Europa op. Wie is deze Chinese toparchitect, die de kern van het museum-in-wording in een zin (‘It’s all about movement.’ wist te vangen?

Marcel Metze Anton Philips 1874-1951. Ze zullen weten wie ze voor zich hebben
Hoofdstuk 12 ’’Een zwerver in de nationale elite’’ (p. 292):
De raakvlakken tussen deze entrepreneurs waren in allerlei opzichten beperkt. Ze worden vaak gezien als een generatie, maar warenn in werkelijkheid lang niet allemaal leeftijdgenoten. Hun geboortejaren vertonen een spreiding van een kwart eeuw: Sam van den Bergh (Unilever)) werd geboren in 1864, Henri Deterding van Shell in 1866, Anton Jurgens (Unilever) in 1867, Anton Philips in 1874 en Frits Fentener van Vlissingenn (SHV) in 1882. Albert Plesman van KLM (1889) en Anthonyy Fokker (1890) waren de jonkies in dit gezelschap, en kwamen pas kijken toen de anderen al lang en breed gevestigd waren. Anders dan deze laatstee twee waren de meesten bovendien actief in heel verschillende branches en hadden ze veelal geen direct zakelijke redenen om relaties aan te knopen. In Antons officiële correspondentie komen zijn beroemde collega-entrepreneurs dan ook vrijwel niet voor. In het voorjaar van 1933 kwam Anthony Fokker een keer in Eindhoven op bezoek.
Hoofdstuk 13 ’’De druk der omstandigheden’’ (p. 306):
Toen sloeg in Antons persoonlijke kring wederom het noodlot toe. Begin september bevond jhr. mr. Gerhard Sandberg, de echtgenoot van dochterr Jetty, zich in Turkije. Hij was directeur bij de vliegtuigfabriek Fokker en een geoefend militair vlieger, en gaf daar een week lang demonstraties met de nieuwe Fokker c-x, een eenmotorig militair verkenningsvliegtuig met twee zitplaatsen. Op donderdag 5 september, vlakk voor zijn terugkeer, verzorgde hij op speciaal verzoek van de Turkse presidentt nog een extra demonstratie bij Ankara. Aan het eind daarvan liet hij het toestel klimmen naar vierduizend meter en zette hij, zoals altijd, een laatste, spectaculaire duikvlucht in. Ditmaal ging het mis. 'Op zeker moment moeten de krachten op de vleugels te sterk zijn geweest,' schreef Frits Philips later in zijn autobiografie, 'zodat een vleugel zich begaf.. Het toestel boorde zich met loeiende motor de grond in.'45
Hoofdstuk 14 ’’Het zekere voor het onzekere (p. 347):
Op dinsdag 22 augustus kwamm het bericht over 'de meest sensationele verrassingsstunt van de eeuw' (in de woorden van H.W. von der Dunk), namelijk dat Duitsland en Rusland een niet-aanvalsverdrag hadden gesloten.103
Hoofdstuk 17 ’’Verbroken verbindingen’’ (p. 431):
Waarschijnlijk om dezelfde redenen nam hij in de kring van Nederlandsee topmanagers en zakenlieden in Londen geen erg centrale plaats in. Dat bleek bij de oprichting van de Buitengewone Raad van Advies ten behoeve van de regering. Het initiatief kwam van Paul Rijkens, de voorzitterr van de raad van beheer van Unilever - overigens bepaald een daadkrachtige man.142 Die had ook kritiek op de regering, evenals veel andere Nederlandse ondernemers en topmanagers, maar hij koos een heell andere weg om die kenbaar te maken. In het najaar van 1941 vroeg Rijkens een collega in de raad van beheer van Unilever, mr. J. L. Polak (diee lid was van de Corvo Londen), een nota over die kritiek op te stellen.. Rijkens verkreeg hieronder de handtekeningen van J.M. de Booy enn J.B.A. Kessler (directeuren van Koninklijke/Shell), ir. P.J. Vos (een hoge functionaris van Fokker), en Saai van Zwanenberg, de oprichter vann Organon. In het stuk constateerden zij dat tussen de regering en de Nederlanderss in Engeland verwijdering was ontstaan, verweten zij de regering dat die zich'in de afzondering van haar bureaus [had] teruggetrokken', en dat zij zich kenmerkte door 'aarzeling, gebrek aan durf en gemis aan inspiratie'.14

Met geen woord werd gerept over het huidige kabinet, bij de Bolkestein-herdenking (Max Pam de Volkskrant 14 mei 2025, p. 19):
In de peilingen zakt de PVV gestaag en heeft deze coalitie allang geen meerderheid meer. Als de trend voortzet, nadert het kritische moment om het kabinet te laten vallen. De sleutel daarbij is in handen van de VVD, want NSC zal worden weggevaagd en van de BBB is ook al weinig over. Voor de VVD telt dan nog slechts de vraag: hoe komen wij zelf ongeschonden uit deze politieke onderwereld?

Vakantieganger kiest vaker voor de lucht, boven spoor en weg (Erkan Goenee de Volkskrant 14 mei 2025, p. 21):
Nederlanders kozen dit jaar, het milieu te spijt, voor gemak boven groen - én vaak voor de .

Over de herdenkingen voor Frits Bolkestein, of hoe klein gedoe groot kan worden (Ana van Es de Volkskrant 13 mei 2025, p. 12):
Organisator van de bijeenkomst is een nieuwe stichting genaamd Famula Boni, opgericht door ‘vrienden van Frits Bolkestein’. Voorzitter is Kinneging. Vraag hem naar het waarom van deze herdenking en hij begint over ‘het gedoe’ rondom Sahla.
Een neef van Frits Bolkestein, stelde in HP/De Tijd dat ze zijn hoogbejaarde oom 85 duizend euro zou hebben ‘ontfutseld’.
In de synagoge verwelkomt zij de gasten. Kinneging: ‘Dit is het laatste wat ik voor hem kan doen.’ Zo had hij het gewild: een bijeenkomst waar iedereen welkom is, met haar erbij.

Pensioencijferaar die van geen wijken wil weten (Hessel von Piekartz de Volkskrant 13 mei 2025, p. 27):
Vrijwel de gehele pensioensector, de Raad van State en zelfs haar eigen minister keren zich tegen het pensioenplan van NSC-Kamerlid Agnes Joseph, maar vastberaden wil zij haar ‘missie’ afmaken.

De komst van de Amerikaanse paus (Kruispunt 11 mei 2025, NPO2):
Paus Leo XIV is de eerste Amerikaanse paus in de geschiedenis. De kardinalen hadden in hun conclaaf maar vier stemrondes nodig om een nieuwe leider van de rooms-katholieke kerk te kiezen: de 69-jarige kardinaal Robert Prevost uit Chicago is voortaan paus Leo XIV. De nieuwe paus geldt als een pragmatische bruggenbouwer en riep in zijn eerste toespraak op tot 'vrede voor alle volkeren.' Een verslag van de afgelopen hectische dagen in en rondom het Vaticaan: met het conclaaf, de witte rook en reacties op de nieuwe paus.

De wereld rond met boeken (Omroep MAX 11 mei 2025, NPO2):
Richard E. Grant vervolgt zijn reis door Andalusië in Zuid-Spanje en verkent Las Alpujarras. De rijke culinaire traditie in deze bergachtige streek heeft geleid tot geweldige culinaire verhalen. Hij bezoekt de plaats Almuñécar, waarover Laurie Lee schreef in 'As I Walked Out One Midsummer Morning' en hij eindigt zijn reis aan de Costa del Sol, de kuststreek waar schrijver 'Cocaïnenacht' liet afspelen.

Net 70 schreef Ewald Vanvugt een bestseller die Nederland liet kennismaken met de duistere kant van het koloniale verleden (de Volkskrant 12 mei 2025, p. 22):
Van zijn dertig boeken gaan er sindsdien veel over de koloniën. Bertil: ‘Het was zijn diepste overtuiging dat hij de misstanden aan het licht moest brengen, linksom of rechtsom.

Maarten van Rossem (Adieu God 11 mei 2025, N{O2):
Historicus Maarten van Rossem kreeg een opvoeding waarin godsdienst geen enkele rol speelde. Toch leek het hem als kind een aantrekkelijk idee om het klooster in te gaan. Het is er niet van gekomen en Maarten is er nog steeds stellig van overtuigd dat God niet bestaat. Geloof in een eeuwig leven vindt hij zelfs infantiel, maar desondanks zegt hij niet neer te kijken op gelovigen. Pas op veel latere leeftijd ging hij in de Bijbel lezen en daardoor veranderde zijn beeld van Jezuslack%.
Na 10 minuten vat de boodschap van naastenliefde van Jezus samen.

Wat Jesse Klaver & Maarten van Rossem verbindt is het 'Goede - Ware - Schone'. De in het universum ingebakken paradox is of je nu waarneemt als theïst of atheïst het is hetzelfde plaatje. De mens staat in dit plaatje voor de ziel, de schakel, de innerlijke, onzichtbare, onkenbare en noumenale krachten tussen lichaam en geest]]. De oplossing van het mysterie van het leven komt een stapje dichter bij wanneer we met de gulden regel Wat gij wilt dat u geschiedt doe dat de ander, het balansmechanisme in het universum serieus rekening gaan houden.

Chatbots tillen de maakbaarheid van liefde naar een nieuw, zorgelijk niveau (de Volkskrant 12 mei 2025, p. 20):
Nieuwe chatbots kunnen op mensachtige wijze communiceren en een relatie opbouwen met de gebruiker. Maar wat gebeurt er met onze relatieverwachtingen als we deze volledig naar onze eigen wensen kunnen modereren?

De smalle weg (Fryslân Dok 10 en 11 mei 2025, NPO2):
Is er toekomst voor het bezinningstoerisme in Noord-Nederland? Bart Kingma loopt met andere deelnemers het ziltepad en slaapt onderweg in kleine kerkjes in Noord-Groningen en Friesland.

Moeders & Antoine Bodar (Dit is Tijs 10 mei en 11 mei 2025, NPO2 en NPO1):
Vrouwen beginnen steeds later aan het moederschap. De gemiddelde leeftijd waarop vrouwen hun eerste kind krijgen, is 30,4 jaar. Is dat erg? Verandert onze blik op het moederschap? Een gesprek met columnisten Debby Gerritsen en Gerjanne van Lagen, fertiliteitsarts Grada van den Dool en politicus André Flach (SGP).
· Priester Antoine Bodar over de nieuwe paus. Denkt hij dat paus Leo XIV net zo'n aantrekkingskracht zal hebben als paus Franciscus?

Israël en Palestina (2) (Petrus in het land 10 mei 2025, NPO2):
Samen met de hulporganisatie bezoekt Petrus Israël en Palestina. De vrede is er verder weg dan ooit en mensen zijn bang en moe. Kerk in Actie ondersteunt de Evangelisch-Lutherse kerk in Bethlehem, die hulp biedt aan kwetsbare mensen met o.a. maaltijden. Voor dove mensen is er extra aandacht met creatieve activiteiten. Dominee Ashraf Tannous put moed uit zijn geloof: 'Daarom zeggen wij vanuit Bethlehem, de stad waar Jezus werd geboren, en vanuit Jeruzalem, de stad van de opstanding, tegen de hele wereld: onze hoop komt van de opgestane Christus. Daarom zijn we hier. Om jullie te leren hoe je kunt hopen in een hopeloze situatie.'

‘HET BESTE UIT JEZELF’ (Lena Bril de Volkskrant 10 mei 2025, katern ZONDAG p. 2-4):
Talentvolle millennials en gen Z’ers vallen massaal voor zogenaamde topbanen als consultant, advocaat of bankier. Filosoof Lena Bril ontmoet er een en vraagt zich af: kan dit anders?

In z'n acheruit (Joost de Vries de Volkskrant 10 mei 2025, katern Zondag p. 11):
De wetenschapsfilosoof Maarten Boudry zegt dat hij de progressieve politiek van een nieuw elan wil voorzien. Waarom voelt zijn pleidooi voor een nieuwe vooruitgangsbeweging dan zo kneiterrechts?

Het land werd machtiger, zijn burgers nietiger (Leen Vervaeke de Volkskrant 10 mei 2025, katern Zaterdag p. 10-13):
Na zeven jaar correspondentschap voor de Volkskrant verlaat Leen Vervaeke China. Voor haar vertrek reist ze nog ëën keer door het hele land om mensen op te zoeken die ze eerder voor haar reportages sprak. Door hun ogen ziet ze hoe China de afgelopen jaren is veranderd en hoe de sfeer in het land is omgeslagen.

7/10 klinkt hoe dan ook door (Loes Reijmer de Volkskrant 10 mei 2025, katern Zaterdag p. 6-7):
Met de Israëlische deelname staat het ‘apolitieke’ Eurovisiesongfestival komende week onvermijdelijk onder hoogspanning. Een overlevende van de Hamas-aanslag op 7 oktober vertegenwoordigt het land. Critici vragen zich af: waarom Rusland wél blue%Israël niet?

Valt onder Trump het regenboogbeleid uiteen? (Marieke de Ruiter de Volkskrant 10 mei 2025, p. 16-17):
Kort na zijn aantreden zette Donald Trump een streep door het diversiteits- en inclusiebeleid van Amerikaanse bedrijven. In hoeverre staan dergelijke programma’s in Nederland onder druk? De Volkskrant sprak met experts en werkenden. ‘Geld gaat weer boven normen en waarden’

‘Het Westen heeft veel te leren van indianen’ (Fokke Obbema interviewt Carola Renders de Volkskrant 9 mei 2025, p. 16-17):
Van jongs af aan vormen het lot en de filosofie van de oorspronkelijke bevolking van de Verenigde Staten de rode draad door het leven van Serv Wiemers. De kijk op natuur en op leiderschap van de ‘indianen’ zou de westerse mens moeten inspireren, meent de directeur van Open State Foundation.

Kiezen we, verbinden (religare) we ons met de natuurlijke -, de evolutionaire kringloop of de onnatuurlijke kringloop. Op de Westerse apenrots is Trump, Marine Le Pen en Wilders, de onnatuurlijke kringloop dominant. Het gaat erom dat we ons met het inzicht van de indianen, de sjamanen verbinden. Indianen leven in volledige harmonie, die het bos - dieren, bomen, planten, stenen, rivieren - als bezield beschouwen.

Hoe versla je het conclaaf?
Met uitzicht op de Sint-Pieter (Anne Branbergen De Groene Amsterdammer, 8 mei 2025, p. 12-15):
Echte Vaticaan-watchers bestaan bijna niet meer. Er is geen budget meer voor en kijkers zijn minder geïnteresseerd in de details. Maar een conclaaf net als in de film, dat weet het Vaticaan nog altijd met verve te bieden.

Hoeders van de goede zeden
Niet worden waartegen je vecht (Clarice Gargard De Groene Amsterdammer 8 mei 2025):
Nee, het is geen cancelcultuur als machtige figuren worden aangesproken op hun wangedrag. Maar wraakzucht is een menselijke tendens, en binnen groepen die strijden voor een betere wereld bestaat de neiging tot ‘call out culture’, waarbij sociale controle wordt verward met sociale rechtvaardigheid.

De route naar witte rook (Rosa van Gool en Nick Vink de Volkskrant 7 mei 2025, p. 13-15):
Vandaag in Rome begint het conclaaf. Hoe werkt de paus verkiezing, welke kardinalen maken deze keer kans en welke stromingen vertegenwoordigen zij?

Boardroom van vandaag kan lessen trekken uit het eeuwenoude conclaaf (Frank van den Heuvel de Volkskrant 7 mei 2025, p. 23):
Vanaf vandaag gaan de kardinalen^ in conclaaf om een nieuwe paus te benoemen. De katholieke kerk zet daarvoor een zorgvuldig proces in gang met een mix van urgentie en weloverwogen handelen. Hier kunnen bedrijfsdirecties nog van leren.

‘Wat er nu in Gaza gebeurt, is net zo erg als de Holocaust.’ (Yvonne Hofs de Volkskrant 6 mei 2025, p. 9):
De goedbezochte alternatieve 4 mei-herdenking in Den Haag verloopt waardig en zonder incidenten. Maar onder de oppervlakte smeult de woede.

Laat het klaslokaal geen decor worden voor onderwijsinfluencers (Kristien Cuppen en Gijs Korenblik de Volkskrant 6 mei 2025, p. 20):
De onderwijsinfluencer is in opmars. Dat heeft voordelen, zoals het belichten van positieve kanten van het leraarschap. Maar na een samenwerking hier en een sponsor daar lijkt persoonlijke reclame soms belengrijker dan lesgeve,

Pierre Audi was onvervangbaar voor de Amsterdamse opera (Guido van Oorschot de Volkskrant 6 mei 2025, p. 23):
Als artistiek directeur en regisseur zorgde Pierre Audi (1957-2025) voor een visuele revolutie bij De Nederlandse Opera. Met zijn poëtische aanpak maakte hij er een van de avontuurlijkste operahuizen ter wereld van.

Op de Balkan zijn het gouden tijden voor de mensensmokkel (Maartje Bakker de Volkskrant 6 mei 2025, p. 13--15):
Het aantal migranten op de Balkanroute is volgens de officiële cijfers sterk afgenomen. Maar dat is maar het halve verhaal. In Servië blijkt dat migratie gewoon doorgaat – nu onder de radar.

TROUW AAN DE HAAT (P.F. Thomése de Volkskrant 3 mei 2025, katern ZONDAG p. 2-4):
Nooit meer doen, hè, zeggen de 4 mei-sprekers, dit mag nooit meer gebeuren. Maar hoe verzoenend verzoening) we ons ook opstellen op de Dam, vergeving is zo logisch nog niet, stelt schrijver P.F. Thomése.
Over de (on)mogelijkheid tot vergeven na de Shoah heeft de Franse denker Vladimir Jankélévitch (1903-1985) een eigenaardig en fascinerend boek geschreven, Le pardon, waarvan nu een Nederlandse vertaling is uitgebracht: Vergeving - Een filosofische verkenning.
Dostojevski demonstreert hier in een oogwenk en een handomdraai de werking van de genade, dat mysterie waar zo’n beetje het hele christendom op gegrondvest is. Jezus is persoonlijk tot ons gekomen om de zonden van de wereld weg te nemen.

De tijd verstrijkt maar de aandacht neemt toe en toch drijft de Tweede Wereldoorlog weg (Toine Heijmans de Volkskrant 3 mei 2025, p. 15):
‘Natuurlijk, mij interesseerde het als kind ook niet, ik kom uit een arme tijd, ons gezin had twaalf kinderen. Pas later ben ik me erin gaan verdiepen. Maar de jeugd van nu is anders, die leeft in vrijheid en grote welvaart. Terwijl het zo dichtbij is. Heel Gaza gaat plat, daar worden mensen uitgemoord, dat is verdómme toch niet te geloven? Alle elementen zijn er weer, Poetin, Trump, gekken met macht.’

Mahler manieren (Merlijn Kerkhof de Volkskrant 2 mei 2025, p. V2-3):
Donderdag 8 mei gaat het Mahler Festival van start, georganiseerd door het Amsterdamse Concertgebouw. Alle tien symfonieën van Gustav Mahler zullen te horen zijn. Waar moet je op letten? Of misschien beter: waar moet je beginnen? Een gids.

‘Ik denk dat Raymond dementie heeft’ (Fokke Obbema interviewt Carola Renders de Volkskrant 2 mei 2025, p. 16-17):
‘Dit kan toch niet waar zijn’, dacht Carola Renders in de jaren dat haar inmiddels overleden man, een veertiger, aan dementie leed. Als directeur van een kenniscentrum staat ze nu patiënten met dementie op jonge leeftijd en hun familie bij.

Worden beurzen niet meer nerveus van Donald Trump? (Peter de Waard de Volkskrant 1 mei 2025, p. 21):
De tijd dat de financiële markten in shock raken door de president is voorbij. Trumps honderddagenspeech in Macomb Community College in Michigan was net zo nieuwswaardig als die van Gerard Joling in restaurant Paardenburg in Ouderkerk.

Vervuilende staalslakken
Jeu-de-boulen op afval van Tata (Naima Cornelia, Muriël Louman en Michelle Salomons De Groene Amsterdammer 1 mei 2025, p. 17-19):
Nederland ligt vol met potentieel vervuilende staalslakken, een restproduct uit de staalindustrie. De zware metalen hierin kunnen bodemverontreiniging en gezondheidsklachten tot gevolg hebben. Waar blijft die strengere regelgeving?

Chaja Polak (Stefanie Sippel Hollads Dablad 30 april 2025) ontkwam aan de Holocaust, maar haar trauma bleef. Als ze naar de conflicten van vandaag kijkt, is haar boodschap: ‘Behandel de ander niet als vijand, maar als mens.’

Descartes voor dilettanten (Gijs Beukers interviewt Coen Simon de Volkskrant 29 april 2025, p. V4-6):
Ruim driehonderd pagina’s Descartes samenballen in een dun boekje: laat dat maar aan over, die er als geen ander in slaagt filosofie toegankelijk te maken voor een breed publiek. ‘Je hoeft helemaal niet alles te snappen.’

Onderzoek Techniek gaat de stikstofcrisis niet oplossen
De valse hoop van de veesector(Sofyan El Bouchtili en Evert de Vos De Groene Amsterdammer 24 april 2025, p. 14-16):
Veehouders en belastingbetalers investeerden de afgelopen tien jaar 2,4 miljard euro in emissiearme stallen die nauwelijks blijken te werken. Toch lijkt de commissie-Schoof vooral op deze techniek in te zetten om de stikstofcrisis te bedwingen.

In de rij voor het halal-mangotoetje (Charlotte Huisman de Volkskrant 23 april 2025, p. 3):
Het mangotoetje van Taarten van Asli is een hype op TikTok. Vanuit het hele land komenjonge moslims naar de Utrechtse Kanaalstraat om het te proeven. De wensen van deze doelgroep veranderen, en daar spelen ondernemers slim op in.

‘Ik liet het gebeuren’ (Sara Berkeljon interviewt Christien Brinkgreve Volkskrant Magazine 19 april 2025, p. 12-21):
Christien Brinkgreve was bang voor de mogelijke reacties op haar boek Beladen huis, maar niet bang genoeg om ervan af te zien. De ‘minst interessante figuur’ uit het schrijversgezin Heerma van Voss nam haar plaats in en kwam prompt op nummer 1 van de bestsellerlijst terecht. ‘Dat heeft iets grappigs.’

‘Van kapitalisme’ naar ecoliberalisme (Fokke Obbema interviewt Kees Klomp de Volkskrant 18 april 2025, p. 16-17):
Zit het kapitalisme in de menselijke natuur ingebakken, of is de mens door het kapitalisme geconditioneerd? Radicaal denker Kees Klomp, verbonden aan de hogeschool Windesheim, denkt het laatste. Dus waarom niet overstappen op een Blue%nieuw geloofssysteem: ‘Het moet om gemeenschapszin draaien’.

Profiel John Steinbeck
Tijdloze waarheden (Jaap Tielbeke De Groene Amsterdammer 17 april 2025, p. 46-50):
Zo geliefd als hij was bij het grote publiek, zo geringschattend keek de literaire wereld naar het succes van John Steinbeck (1902-1968). Maar nu de wereld op drift raakt, krijgen zijn boeken over mensen in de marge een nieuwe lading.

Armoedige beeldvorming
‘Waarom mag ik niet lachend op de foto?’ (Rasit Elibol en Kim van Keken De Groene Amsterdammer 17 april 2025, p. 36-41):
Weinig politici en mediamakers komen in contact met mensen in armoede, waardoor een stereotiep beeld in stand blijft. ‘Het is vernederend.’

Tekort sociaal advocaten: ‘Ze werken liever op de Zuidas’ (Lisa Spit de Volkskrant 16 april 2025, p. 11):
In usommige regio’s is het niet meer vanzelfsprekend dat mensen terecht kunnen bij een sociaal advocaat. De sector vergrijst en veel jonge advocaten houden het na een paar jaar voor gezien. Er is jaarlijks 40 miljoen euro extra nodig om het tij te keren.

Consent vragen is oké, kwetsen niet (Peter de Lange de Volkskrant 15 april 2025, p. 25):
Waar het om gaat: met macht komt verantwoordelijkheid. Dat geldt dus ook voor de ontvanger van de consentvraag. Laat de sociale norm zijn – en jongeren dit leren: ze heeft het volste recht consent te weigeren, maar mag niet kwetsen. Zo kan consent vragen ‘spannend, maar ook heel simpel’ vaker realiteit worden, ook voor mannen.

‘Wees een authentiek persoon van kleur’ (Fokke Obbema interviewt Chevaly Riebeek de Volkskrant 11 april 2025, p. 16-17):
‘Hoe zorg je ervoor dat medewerkers van kleur zich op de werkvloer gehoord voelen? Dat vraagt veel meer dan een leuk diversiteitsfeest’. Voor anti-discriminatie-expert Chevaly Riebeek horen ‘schuring en wrijving’ bij diversiteit. Anders verandert er nooit iets wezenlijk.

Op 16 februari 2024 overleed Ferdinand Andringa na een kort ziekbed op 93-jarige leeftijd in het ziekenhuis. Ferdinand schreef onder de naam Ferry Jonker 2 boeken over autisme: Gelukkig, ik ben gewoon autist en Autisme als zegen. Met zijn heengaan verliezen we een man van intellect, humor en scherpe inzichten, die zijn leven wijdde aan het begrijpen en zichtbaar maken van autisme – niet alleen voor zichzelf, maar voor velen die zich in zijn verhalen herkenden.

Investeer in onze buurthuis, bibliotheken en sportvereniging , want ze zijn het sociale cement van de samenleving (Maud Stamsnijder de Volkskrant 11 april 2025, p. 24):
Er is een tegengif voor een samenleving vol spanning en prestatiedruk: verenigingen en clubs waar we laagdrempelig sociaal contact kunnen hebben, zonder resultaten te moeten boeken of te moeten consumeren. Maar die plekken bestaan alleen als we in ze investeren.

Niet zo stille kracht (Merlijn Kerkhof de Volkskrant 8 april 2025, p. V10-13):
De Evangelist in de Matthäus-Passion wordt ondergewaardeerd, maar is de belangrijkste partij van het stuk. Drie tenoren vertellen over hoe zij die rol van verslaggever van Jezus’ laatste dagen vertolken. ‘Het mentale aspect is het moeilijkst.’

De bureaucratie van de fondsverstrekker (Ruth Sam A Jong De Gids No 2/2025, p. 76-77):
‘We zijn professionele bedelaars geworden, Ruth!’ hoorde ik van een collega. Ik haalde mijn schouders op. Het geld stroomt er in elk geval niet van over bij de Schrijversvakschool. Ach, de olievondsten en professor Jones geven nog wat hoop… ¶

Kunst versus oorlog - Streetart in oorlogstijd (AVROTROS 8 april 2025, NPO2):
In 2022, na de Russische invasie, schilderden straatkunstenaars Banksy en C215 metershoge portretten van bewoners op gebouwen in de Oekraïense stad Borodyanka. Inmiddels staan die gebouwen door de bombardementen op instorten. Een groep jonge Italiaanse restaurateurs probeert die muurschilderingen nu te redden, als eerbetoon aan hoop en veerkracht. In deze documentaire zijn de bewoners aan het woord, kunstenaar C215 en de jonge restaurateurs. Wat beweegt hen?

In een boek kan het wel (Aflevering 2 VPRO 8 april 2025, NPO2):
Met hulp van zijn schrijversvrienden brengt schrijver Raoul de Jong vanuit Theater Rotterdam een bevlogen, theatrale ode aan een paar van zijn favoriete schrijvers uit het verleden.
De Brits-Amerikaanse Christopher Isherwood (1904-1986) was een van de eerste openlijk homoseksuele schrijvers. Tijdens WO II vluchtte hij naar Amerika waar hij na wat omzwervingen in Los Angeles belandde. Daar bracht hij twee maanden door in een appartement met Paul, de bestbetaalde mannelijke prostituee ter wereld. Over deze gelukkigste tijd van Christophers leven schreef hij Down There On a Visit. Een verhaal over vriendschap, elkaar uit de modder trekken en het licht terugvinden in jezelf.

Victimblaming (Yasmina Aboutaleb de Volkskrant 7 april 2025, p. V12):
Sunny Bergman docu ‘Blauwe ballen en andere verkrachtingsmythes’ overtuigt meteen.

'Adriaan van Dis en Meral Polat (Oorlog is erfelijk, reportageserie met journalist Natascha van Weezel, 6 april 2025 NPO2.

De wereld rond met boeken (NPO documentaire 6 april 2025, herhaling van 7 januari 2024):
Boekenliefhebber en acteur Richard E. Grant (Star Wars, The Iron Lady, Gosford Park) reist naar Italië, Frankrijk en Spanje. Hij volgt daar de voetsporen van beroemde schrijversals Robert Harris en Carlo Levi, die voor hun boeken geïnspireerd werden door de cultuur en geschiedenis van deze Zuid-Europese landen.

De haat tegen lentekriebels staat gewoon in het hoofdlijnenakkoord (Toine Heijmans de Volkskrant 5 april 2025, p. 15):
Zaadjes planten in de hoofden van mensen, dat is wat propagandisten doen, totdat ze ontkiemen in de politiek. De nieuwe wettelijke ‘definitieve conceptkerndoelen’ voor seksuele voorlichting, worden eind dit jaar verwacht.

Hof buigt zich over Lentekriebels-kritiek (Jasper Daams en Irenede Zwaan de Volkskrant 4 april 2025, p. 8):
Rutgers ‘normaliseert pedofilie’ en ‘seksualiseert kinderen’ met de Week van de Lentekriebels, stelt de Civitas Christiana. De rechter moet kijken of die kritiek te ver gaat.

Beleving op uitsterven (Gijs Beukers interviewt Christine Rosen de Volkskrant 1 april 2025, p. V4-6):
De authentieke ervaring dreigt te verdwijnen, zo betoogt historicus Christine Rosen in The Extinction of Experience. Wat gaat daarmee verloren (spoiler: onder meer het handschrift, geduld en avontuurlijkheid), en zijn er manieren om dat nog te voorkomen?

Deel 2: Ushas, de vedische godin van de dageraad (Piet Ransijn Civis Mundi Digitaal #156, maart 2025):
Zij wordt “het schoonste licht der lichten” genoemd, “de dochter van de hemel”, die poorten voor ons opent en “geschenken brengt... en schatten zichtbaar maakt… Met bonte kleuren straalt zij uit de hemelpoort, de zwarte opening heeft zij afgedekt, ze maakt [de wezens] wakker en rijdt met rode paarden voort... Wordt wakker, nieuwe levensfrisheid zal ons deel zijn, het duister is verdwenen en het licht komt op de voorgrond” (Rigveda 1.113, vs 14, 16, Herman Lommel p. 30-31).

Levende Steen Ministries (Kruispunt 29 maart 2025, NPO2, Aflevering 3):
Levende Steen Ministries is een Lifestyle programma en is geschikt voor alle leeftijden

Singer-songwriter Silke Veld: 'Buiten de norm vallen zorgt voor vrijheid' (KRONCRV 17 februari 2025, herhaling 29 maart 2025 NPO2):
Waarom zo veel mensen zich herkennen in Christien Brinkgreves rouwmemoires ‘Beladen huis’ (Joost de Vries de Volkskrant 28 maart 2025):
Dat beladen huis staat in Amsterdam-Zuid. Brinkgreve schrijft dat als je vanuit haar huis uit het raam kijkt, je de mensen kunt zien lopen die naar het Concertgebouw gaan. Een bevoorrechte buurt. Het huis is zoals alle huizen in de straat groot, met hoge kamers, een tuin, een buitenkamer. Het is het soort huis waar voorname academici en gewaardeerde schrijvers kind aan huis zijn. Iedereen kan binnenstuiven, mee-eten, ‘culinair niet echt verfijnd, maar alles ging altijd op’.

Christien Brinkgreve Het raadsel van goed en kwaad over wat mensen beweegt.
In Het raadsel van goed en kwaad gaat Christien Brinkgreve op zoek naar antwoorden op grote vragen over leven, dood en liefde. Ze zet daarbij haar talent voor het vertellen van verhalen in en verbindt het persoonlijke met het wetenschappelijke en literaire. Ze laat zien wat het belang is van contact als bron van leven, én hoe gevaarlijk het is als mensen het contact verliezen, met zichzelf en anderen. Duidelijk wordt dat de grote vragen geen pasklare antwoorden hebben, en hoe verweven destructieve en vitale krachten kunnen zijn.

Singer-songwriter Silke Veld heeft van kinds af aan een grote vrijheidsdrang. Maar hoe werkt dat als je vanwege een progressieve spierziekte in een rolstoel zit? In De verwondering vertelt ze aan Annemiek Schrijver hoe ze, ondanks haar beperking, één voor één haar wildste dromen laat uitkomen.

Blauwe Ballen documentaire 31 maart 2025 NPO):
In persoonlijke overdenkingen over haar eigen ervaringen met seksueel geweld en in openhartige gesprekken met zowel slachtoffers als (potentiële) daders, laat Sunny Bergman in ‘Blauwe ballen en andere verkrachtingsmythes’ zien hoe we als maatschappij omgaan met seksueel geweld. Als zoveel mensen seksueel geweld meemaken, wie zijn dan die daders? Waarom blijft verkrachting vrijwel altijd ongestraft? En wat maakt dat het systeem keer op keer faalt in de aanpak van seksueel geweld?

Karin Amatmoekrim, Willem du Gardijn (VPRO boeken 23 maart 2025, NPO2):
In Rotterdam opent Fenix, een museum dat met kunst migratieverhalen vertelt. Het boek Kofferverhalen bevat een aantal van deze verhalen, gekozen en verteld door Karin Amatmoekrim en Abdelkader Benali, alsook een essay van Adriaan van Dis over de betekenis van het fenomeen migratie. Het andere boek dat wordt besproken is Het koor van de 300 moordenaressen van Willem du Gardijn. Deze roman gaat over twee vrouwen in de DDR die door politieke manipulatie, jaloezie en verraad uit elkaar worden gedreven. Met noodlottige gevolgen.

Zingen voor geluk (Tonie Mudde de Volkskrant 22 maart 2025, p. 21-23):
Meer zin in het leven krijgen – en meer vrienden. Wetenschappers ontdekken tal van positieve effecten bij een activiteit die zo oud is als de mens zelf: samen zingen. Vooral popkoren zijn razend populair. ‘Een enorme verrijking van mijn leven.’

Voor voedselautarkie moet Nederland nog flink aan de bak en dat is in deze tijd wel zo verstandig (Frank Kalshoven de Volkskrant 22 maart 2025, p. 17):
Wat we aan voedsel produceren en wat we aan voedsel consumeren sluit niet lekker op elkaar aan. De zelfvoorzieningsgraad voor granen is 12! Voor brood zijn we dus aangewezen op grootscheepse import. Aardappelen (223) en suiker (303) produceren we dan weer in overvloed.

Accountantsbaas trotseert tegenwind, windmolenbouwer omvergeblazen (Michael Persson de Volkskrant 22 maart 2025, p. 19):
Ook waakhond AFM huivert voor tuchtzaken. Volgens deze toezichthouder is de examenfraude een ‘uiting van een dieperliggend probleem’. Door tijdsdruk, commerciële belangen, het gebrek aan sturing en onjuist voorbeeldgedrag zouden de accountants eerder slachtoffer zijn van het systeem dan dader. Het is volgens de AFM aan de kantoren zelf om passende maatregelen te nemen.

Witte rook op het witte doek (Rob van Scheers de Volkskrant 20 maart 2025, V4-7):
Winnaar van een Oscar Conclave deed er een gooi naar en de gezondheid van de paus maakt de vraag weer actueel.
De oerconservatieve Duitse paus Joseph Ratzinger overweegt als Benedictus XVI (bijgenaamd: ‘Gods Rottweiler’) in 2012 abdicatie, moe van schandalen over kindermisbruik en frauduleuze zaken. Aan zijn aanzienlijk frivolere Argentijnse tegenvoeter kardinaal-priester Jorge Mario Bergoglio biecht hij in de pauselijke zomervilla op daar te weinig tegen te hebben ondernomen.

De oprukkende Sahara slokt eeuwenoude manuscripten op (Joost Bastmeijer de Volkskrant 19 maart 2025, p. 13-15):
In het hart van de Mauritaanse Saharawoestijn wordt een eeuwenoud stadje langzaam verzwolgen door het oprukkende zand. De verwoestijning bedreigt duizenden onschatbare manuscripten en boeken, die in ‘woestijnbibliotheken’ worden bewaard.

De strijd om de reïncarnatie van de Dala Lama (Boeddhistische blik, 16 maart 2025):
De spiritueel leider van het boeddhisme, de Dalai Lama, is bijna negentig en heeft ondanks zijn verheven status niet het eeuwige leven. Zijn Tibet is vanaf 1950 bezet door China en hij leeft sinds 1959 in ballingschap in India. China doet er alles aan om Tibet cultureel en etnisch in te lijven en claimt ook dat de nieuwe Dalai Lama van Chinese afkomst zou moeten zijn. In het nieuwe boek van de Dalai Lama, Stem van de ongehoorden, dat deze week uitkwam, maakt hij duidelijk dat hij zeker weet dat hij zal reïncarneren in een persoon afkomstig uit de ‘vrije wereld’. Hoe werd de huidige Lama een symbool van vrede en verzet? Berthe Jansen, universitair docent Tibetaanse Studies aan de Universiteit Leiden, is te gast.

Marks Lessen (Alex Mazereeuw de Volkskrant 12 maart 2025, p. V2):
Voor de kinderen van meester Mark Rutte weegt het begrip verantwoordelijkheid zwaar.
Halil heeft een klas vol leerlingen die terugblikken op hun tijd met een andere leraar: meester Mark. Deze Mark gaf jarenlang één ochtend per week geschiedenis en maatschappijleer op de Johan de Witt Scholengroep in Den Haag. Daar wilde meester Mark zijn leerlingen vooral bijbrengen dat je in het leven altijd een keuze hebt. Je hebt je lot zelf in handen: je kunt horen bij de nee-zeggers die alles opgeven óf je gaat horen bij de doeners die weten dat tegenslagen bij het leven horen. Etc.
Toch zit die doctrine van ‘eigen verantwoordelijkheid’ behoorlijk diep, óók in hun eigen levens, waarin ze vooral hun ouders - die vaak veel hebben opgegeven om hun kinderen een beter leven te geven - niet willen teleurstellen.

Zodra je feminisme op het aambeeld van de vrije keuze legt, hamer je alle systeemkritiek eruit (Mark Van Ostaijende Volkskrant 12 maart 2025, p. 25):
Of het nu gaat om black%, de ideologie van de vrije keuze (of keuze vrijheid) ondermijnt iedere rechtvaardigheidsstrijd. Laat je dus niks wijsmaken, kiezen is verliezen.

Als vertaler zag zij zichzelf als de muzikant die de compositie van de beroemde Japanse auteur uitvoerde (Iwan Tol de Volkskrant 11 maart 2025, p. 26):
In haar studietijd wilde Fennema, dochter van een onderwijzer uit Velsen, iets leren wat ze nog niet kon. Dat werd Japans. Omdat ze les kreeg van docenten die geen native speaker waren en zag hoe oudere studenten soms stonden te schutteren zodra ze met een echte Japanner moesten praten, besloot ze in 1984 naar Tokio te gaan; om de taal écht te doorgronden.
Het mooiste moment, zegt hij, was nadat ze afscheid hadden genomen. Zij deed nog een boodschap in de buurt, stapte naar buiten en liep Murakami tegen het lijf. Zo kwamen ze elkaar nog een keer tegen en liepen ze een stukje met elkaar op, de wereldberoemde schrijver en zijn vertaler uit Santpoort.

Nederlandse topman die de strijd aanging met de Britten (Peter de Waard de Volkskrant 11 maart 2025, p. 27):
Voormalig topbestuurder Leo Berndsen is in zijn woonplaats Lyon overleden, naar nu pas bekend is geworden. De man van consensus werd vooral bekend vanwege zijn strijd met de Britse fusiepartners. Eerst bij Nedlloyd, later bij Chorus, de voorloper van Tata.

Honderd jaar na Mein Kampf zitten we met Trump, Musk en een visdeurbelletje (Sander Duivestein de Volkskrant 11 maart 2025, p. 25):
Stop met staren naar deze klucht, bouw een dam tegen de digitale waanzin en de oorlogstrom. Anders schrijven Trump en Musk onze %bluetoekomst met een eindeloze stroom gif, verpakt als de grootste show op aarde. Honderd jaar geleden lachten we om de waarschuwingen. Doen we dat nu weer, dan betalen we de hoofdprijs, en geen retweet die ons dan redt.

NSC-minister wijst lobbyregister voor transparantere overheid af (Wilco Dekker en Ariejan Kortewegde Volkskrant 10 maart 2025):
Het kabinet wil geen lobbyregister, meldt NSC-minister Judith Uitermark van Binnenlandse Zaken. In een door haar gevraagd rapport wordt dit wel geadviseerd, omdat de openbare agenda’s van bewindslieden niet goed worden bijgehouden. Voorstanders zijn ‘geschokt door dit botte besluit’.
In de eigen NSC-gelederen van Uitermark wordt teleurgesteld gereageerd. Kamerlid Sander van Waveren: ‘Dit zijn te kleine stapjes. De minister had wat mij betreft verder mogen gaan. Er moet fundamenteel worden gekeken naar verbetering van de transparantie.’

De tussen leven en dood (De Boeddhistische blik 9 februari 2025, NPO2):
In het Westen wordt de dood beschouwd als iets definitiefs. Maar een bijzonder Tibetaans fenomeen toont aan dat de grens tussen leven en dood soms helemaal niet zo duidelijk is.

Essay Alles komt niet goed En toch doen we wat we kunnen (Mara van der Lugt de Groene Amsterdammer 6 maart 2025, p. 48- 50):
De wanhoop ligt in deze onzekere tijden op de loer. Maar optimisme is een ‘morele plicht’, toch? Nou, niet als we domweg geloven dat alles goed komt. Hoop zonder handeling blijft leeg en nutteloos.
Dit is ook het punt dat Albert Camus, een hoopvolle pessimist als geen ander, probeerde te maken in zijn boek De pest, dat met nieuwe interesse werd gelezen tijdens de covid-pandemie, maar dat we opnieuw zouden moeten lezen tegen de achtergrond van de klimaatcrisis. Etc.
Met De pest wilde Camus voelbaar maken hoe krachtig de verleiding is om toe te geven aan morele corruptie, en hoe belangrijk het is om ons ertegen te verzetten.
Uiteindelijk gaat het niet zozeer om hoe hoopvol of wanhopig we zijn, maar om verantwoordelijkheid, zoals de Indiase schrijver Amitav Ghosh heeft betoogd: ‘Het is onze plicht om te doen wat we kunnen voor de toekomst.’

Is de ‘Hateful Eight’ Europa’s antwoord op de ‘Magnificent Seven’? (Peter de Waarde de Volkskrant 4 maart 2025, p. 21):
Inmiddels is de Magnificent Seven beter bekend als de naam voor de zeven meest waardevolle techbedrijven op Wall Street. Het zijn Apple, Microsoft, Amazon, Alphabet (de moedermaatschappij van Google), Meta (de moedermaatschappij van onder meer Facebook, WhatsApp, Instagram), Nvidia en Tesla. Het zijn zeven ondernemingen die allemaal een beurswaarde van meer dan 1 biljoen dollar (1.000 miljard) hebben bereikt. Samen zijn ze nu 15 biljoen dollar waard: eenderde van de totale waarde van de in de S&P500 opgenomen bedrijven.

1 millard dollar (de Volkskrant 3 maart 2025, 5):
Stephen Schwarzman, topman van durfinvesteerder Blackstone heeft dit jaar 1 millard dollar verdiend. Naast zijn salaris van 84 miljoen dollar ontving hij 916 miljoen dollar aan dividenden. Hiermee breekt Schwarzman niet eens zijn persoonlijke record, want in 2022 verdienden hij 1,3 miljard.

Met een banneling aan de eettafel! (Maryse 2 maart 2025):
De kleinoden waarmee de hoogbejaarde vader van zich omringt, horen bij de schatkamer van zijn Indische jeugd: fotolijstjes met familieleden in de tropen, een kistje met zilverbeslag, een Chinees tafeltje, een wajangpop, een schaal met de Sumatraanse naam Palembang. Toch leven er in die schatkamer ook heel wat pijnlijke herinneringen. En het zijn net de slapende kwelduivels waarin zijn dochter Evelien geïnteresseerd is. Zij wil in de ziel van haar vader kijken en dit boek schrijven.

Verslaggever van een verdeelde werkelijkheid (Gijs Beukers de Volkskrant 1 maart 2025, katern Zaterdag p. 2-4):
Veel Amerikaanse – en ook Nederlandse – journalisten breken zich er al jaren het hoofd over: hoe bericht je over Donald Trump? Door het vertrouwen te winnen van zowel Trumps voor- als tegenstanders, lijkt Isaac Saul met zijn platform Tangle het onmogelijke te hebben gedaan.

‘Wat we nodig hebben, zijn nieuwe gemeenschappen’ (Fokke Obbema interviewt de Volkskrant 28 februari 2025, p. 16-17):
Helpende handen sloeg ze aanvankelijk weg, daarna werd ze ondanks suïcidale neigingen lang ‘van het kastje naar de muur gestuurd’. Inmiddels leidt Iris Workum haar eigen Transformers Community voor jongeren met mentale problemen: ‘Bij ons vormt zingeving de rode draad’.

Succesnummer met een fors prijskaartje (Wilco Dekker de Volkskrant 27 februari 2025, p. 4):
Nancy McKinstry kondigde woensdag aan dat zij begin volgend jaar vertrekt bij Wolters Kluwer, na meer dan 22 jaar als CEO van de informatieleverancier. Beleggers vinden de prestaties van de Amerikaanse fantastisch, maar over haar beloning zijn ze een stuk minder te spreken.

‘De titel was gedateerd en niet inclusief’ (Sophie Meijer de Volkskrant 26 februari 2025):
De Dichter, Denker, Theoloog en andere ‘des Vaderlandsen’ veranderen hun titel in het modernere en inclusievere ‘der Nederlanden’. Aanstaande vrijdag zal de omdoping van de titel gepresenteerd worden.
Onbedoeld gematcht verschijnen Marjan Slob en Babs Gons, de huidige denker en dichter des Vaderlands, allebei in het oranje bij het Zoom-interview.

Goed behuisd (Gidi Heesakkers interviewt Paulien Vos de Volkskrant 26 februari 2025, p. V8-9):
Hoe kijkt de generatie van 2000 terug op de jaren die hen gevormd hebben en wat verwachten ze van de toekomst? Paulien Vos: ‘Ik wilde een ‘strong independent woman’ worden, dat is gelukt’

Moeder moest (Ela Çolak de Volkskrant 25 februari 2025, p. V10-11):
Door al dat ‘moeten’, als kunstenaar en als moeder, belandde Naomi Velissariou in een burn-out. In die periode schreef de theatermaker de onewomanshow HARDKOOR. ‘Ik besefte weer dat ik ook kunst maak als ik er niet om gevraagd word.’

De gasuitstoot was ‘niet normaal’, vindt Tata Steel zelf, maar de gevolgen vielen heus mee (Ana van Es de Volkskrant 25 februari 2025, p. 12):
Directeur Spaans vertelt dat alle problemen verleden tijd zijn. Een ‘cultuurprogramma’ met ‘individuele coaching’ en ‘toolboxen’ moet herhaling voorkomen. Er zijn ‘intensieve gesprekken’ gevoerd met medewerkers en ook met de ‘chefs van de wacht’, zoals de eindverantwoordelijken bij het staalbedrijf met een prachtige term worden aangeduid.

Iedereen Verlicht (Hindoeisme 23 februari 2025, NPO2):
Nawin, Ajay en Shawintala zetten zich in voor hun geloof, identiteit en het hindoeïsme en vragen aandacht voor de situatie van hindoes in Bangladesh. Nawin lobbyt in de Tweede Kamer. Ajay neemt actief deel aan demonstraties en zet zich als vrijwilliger in voor de mandir. Shawintala kiest voor een journalistieke benadering en onderhoudt contact met activisten in Bangladesh. Alle drie zijn ze ervan overtuigd dat de wereld te weinig oog heeft voor het leed van de onderdrukte hindoes in Bangladesh.

Investeren in genderbeleid heeft één nadeel: je wordt als minister medeplichtig gemaakt aan emancipatie (Sheila Sitalsing de Volkskrant 22 februari 2025, katern Zaterdag p. 20):
Het is oorlog maar niemand die het ziet heet de bestseller die Huib Modderkolk schreef over de permanente strijd die woedt in wat we vroeger cyberspace noemden: tegen de Russen, de Chinezen, de Amerikanen, de Iraniërs en bedrijfsspionnen van heinde en ver. De gevolgen van de oorlog kunnen we zien, ruiken, voelen, horen en ondergaan, dag in dag uit.

Nu de Amerikaanse regering ons vijandig gezind is, moet Den Haag een crisisstructuur opzetten die ons beschermt (Kustaw Bessems de Volkskrant 22 februari 2025, katern Zaterdag p. 20):
Er zijn helemaal geen vredesonderhandelingen. Wel wordt op het hoogste niveau de relatie hersteld tussen de VS, de machtigste mogendheid ter wereld die in een vrije val zit van democratie naar oligarchie, en het Rusland van dictator Poetin. Ze vinden elkaar in gemeenschappelijke belangen en een daarvan is een zwak en verdeeld Europa. Inzake Oekraïne scharen de VS zich aan Russische zijde. Trump en Musk hebben inmiddels met letterlijke Russische propaganda vol de aanval op Oekraïne ingezet.

De vloek van het diploma (Jonathan Witteman de Volkskrant 22 februari 2025, katern Boeken & Wetenschap p. 20-21):
Denkers en Michael Sandel vullen elkaar mooi aan in een soms wat voortkabbelende, maar steeds interessantere dialoog over gelijkheid. Dit boekje smaakt naar meer.
Ook pleiten ze voor een publiek debat met meer waardeoordelen over nut en onnut van de maatschappelijke bijdragen van mensen. Waarom is een leraar bijvoorbeeld minder waard dan de door multinationals ingehuurde consultant wiens tax planning ertoe leidt dat er minder belastinggeld naar onderwijs gaat?

Bubbelvrij lezen (Laura de Jong interviewt Irene Vallejo de Volkskrant 22 februari 2025, katern Boeken & Wetenschap p. 14-17):
De Spaanse schrijver Irene Vallejo brak internationaal door met Papyrus, een essay over de geschiedenis van boeken. In de opvolger, Uit liefde voor het lezen, houdt ze een vurig pleidooi voor het lézen van die boeken – omdat lezen, kort gezegd, helpt de complexiteit van deze wereld te begrijpen.

Voor de woon-, milieu-, en armoedecrisis wachten we nog op een ‘sorry’ (Redactie de Volkskrant 21 februari 2025, p. 23):
We hebben een snelcursus ‘goed excuses maken’ nodig, stelde Sabine Meulenbeld in een opiniestuk. De krant vroeg lezers wie en waarom ook spijt zou moeten betuigen en bundelde een kleine verzameling reacties.

Open einde (Ariejan Korteweg de Volkskrant 19 februari 2025, p. V4-6):
Negen jaar geleden maakte presentator Wim Brands een einde aan zijn leven. Naar aanleiding van een documentaire over zijn leven onderzoekt zijn beste vriend, Ariejan Korteweg, of hij als buitenstaander ooit kan begrijpen hoe iemand tot zo’n daad komt.

‘Ik durf te stellen dat we in Nederland maar één grote kloof hebben... Die tussen opleidingsniveaus’ (Gijs Beukers interviewt Karim Amghar de Volkskrant 18 februari 2025, p. 18-19):
In een vurig pamflet pleit Karim Amghar voor meer waardering (en salaris) voor mbo’ers. Daar heeft de hele samenleving baat bij, betoogt de mbo-docent en programmamaker. ‘Discriminatie vanwege onderwijs vinden we heel normaal. Ik wil dat artikel 1 van de Grondwet wordt aangepast.’

Essay Private equity is anti-ondernemerschap
Hogere plunderkunde (Johan Heilbron De Groene Amsterdammer 12 februari 2025, p. 38-43):
Steeds vaker kopen private equity-firma’s gezonde bedrijven en instellingen (zorg, onderwijs, huisvesting) op om zichzelf via schimmige Zuidas-constructies te verrijken. De rest blijft kaalgeplukt achter. Economen en politici kijken weg.

Winst, ‘vrijheid’ en de ondernemer aan de macht: 2025 heeft veel weg van 1625 (Marcia Luyten de Volkskrant 11 februari 2025, p. 2):
Barlaeus toont nog een overeenkomst tussen 1625 en 2025, als hij trots vaststelt dat ‘bij ons de koopman de regeering uitmaakt’. Afgelopen decennia kroop het grote geld het politieke systeem in, een elite capture die in schel licht staat nu Amerika’s rijkste ondernemers de overheid gijzelen. Met de grote ondernemers nu deelden de WIC (en oudere broer VOC) de overtuiging dat niets winst in de weg mocht staan. Als daarvoor mensen, dieren of de aarde worden verwoest, soit. In Brazilië verdiende Nederland aan slavenhandel meer geld dan aan suiker.

Trump dreigt, Europa koeltjes ook (TjerkGualthérie van Weezel en MarcPeeperkorn de Volkskrant 11 februari 2025, p. 8):
Vanuit zijn vliegtuig dreigde Donald Trump afgelopen weekeinde met verhoogde importtarieven op staal en aluminium. Die raken ook Europa. Maar vooralsnog is er zowel in IJmuiden als in Brussel geen paniek.

Europese AI-top is grote balanceeract (Laurens Verhagen de Volkskrant 11 februari 2025, p. 21):
Frankrijk, dat met India de top organiseert, wil onder meer dat overheden en bedrijven zich uitspreken om AI wereldwijd te reguleren, maar zonder daarvoor bindende regels op te stellen. Ook wil het land dat op de top toezeggingen worden gedaan op het gebied van duurzaamheid rond de weinig energiezuinige AI-technologie.

Yesilgöz vs. Dijk over de hardwerkende Nederlander (Dit is Tijs 9 februari 2025, NPO2):
Hard werken moet weer lonen, zeggen Jimmy Dijk van de SP en Dilan Yesilgöz van de VVD eensgezind, maar hoe we dat moeten gaan regelen? Daarover staan ze lijnrecht tegenover elkaar. * Schrijver, journalist en agnost Jonah Falke dompelde zich onder in de Bible Belt. Hij vond het een verademing. Collega-auteur Franca Treur las zijn boek en zij maakte juist de omgekeerde beweging, weg van die Bible Belt.

‘De polarisatie die je nu ziet, hoeft er niet te zijn’ (Fokke Obbema interviewt Fons Janssen de Volkskrant 7 februari 2025, p. 16-16):
Als boerenzoon uit het Limburgse Veulen lag een toekomst in de landbouw voor de hand. Maar Fons Janssen (29) is geen ‘maïsjongen’, hij houdt er juist van om maatschappelijke vraagstukken aan te pakken en anderen daarbij te betrekken.

Woord van de week (Janna Reinsma de Volkskrant 7 februari 2025, p. V16):
Dialect, jeukend jargon, straattaal of neologisme: elke week ontwaart V een opvallend woord. Zoals gedachtengevoel.

Rattenvangers van het onbehagen. (Trouw tipt filosofie, Lodewijk Dros1 7 augustus 2022):
Petra Bolhuis, Theo Meereboer en Gradus van Florestein Verschijnselen, voedingsbodem, herhaling en voorkómen van het totalitarisme
Twee filosofen en een psychiater analyseren met Hannah Arendt in de hand. Belangrijkste vraag: wat kan ik zelf tegen totalitarisme doen? Een greep uit hun tips: handel niet uit nut maar omdat het moreel juist is, steun journalisten, verwelkom kritiek, zie anderen als medewerker, niet als concurrent.

Profiel Anne Hidalgo Groen en sociaal (Angela Dekker De Groene Amsterdammer 6 februari 2025, p. 46-49):
Burgemeester Anne Hidalgo, ‘Notre-Drame de Paris’, wordt geliefd én gehaat om haar succesvolle strijd voor een klimaatneutraal Parijs, waar onder haar bewind ook de sociale huursector flink groeide. Na twee termijnen lonkt de landelijke politiek.

Profiel Femke Wiersma
Met de hakken in de mest (Kim van Keken De Groene Amsterdammer 30 januari 2025, p. 32-37):
De BBB, door boze boeren op het pluche gebracht, echoot tot ongenoegen van diezelfde boeren vooral de oude politiek van vooruitschuiven. Minister Femke Wiersma blijft onverstoorbaar. ‘Nutriënten, grondstoffen; ik kan daar úren over praten.’

Luister naar de leegte (Hugo Blom de Volkskrant 1 februari 2025, katern Boeken & Wetenschap p. 25):
Het boek van de tao, na de Bijbel de meest vertaalde tekst ter wereld, is nu ook te beluisteren.
De leegte van de tao. Vijftien jaar geleden verscheen Het boek van de tao en de innerlijke kracht van Lao Zi in de vertaling van Kristofer Schipper, die ook de toelichting verzorgde.

‘De boodschap van mijn moeder was: je diploma is je man’ (Fokke Obbema interviewt Angélique Duijndam de Volkskrant 31 januari 2025, p. 16-17):
De ‘trotse Suri-Zeeuwse’ Angélique Duijndam heeft ‘altijd gewerkt, altijd kinderen gehad en altijd gestudeerd’. Sinds 2016 zet ze zich in voor de herdenking van het slavernijverleden. De toegenomen bewustwording stemt haar tevreden, maar de .maatschappijijke verharding baart haar zorgen.

In Den Haag
Cordon sanitaire (Tamar de Waal De Groene Amsterdammer 30 januari 2025, p. 11):
De VVD heeft de weg geplaveid voor de normalisering van radicaal- en extreem-rechts gedachtegoed. Het is cruciaal dat zij van koers wijzigen. Het uitroepen van het goede oude cordon sanitaire is de passende vervolgstap.

Zonder wanklank (Ianthe Sahadat de Volkskrant 29 januari 2025, p. V8-9):
Hoe kijkt de generatie van 2000 terug op de jaren die hen gevormd hebben en wat verwachten ze van de toekomst? Daniël Schierenberg: ‘Soms denk ik wel: is het niet beter om te denken dat je de wereld beter kan maken?’

Displaced Pieces - A spy story (Het uur van de wolf 28 januari 2025, NPO2):
Portret van de Libanese kunstenaar Rayyane Tabet (1983). Zijn overgrootvader werkte begin 20e eeuw aan een geheime missie en was nauw betrokken bij de spectaculaire opgravingen van Tell Halaf, maar hij spioneerde ook voor de regering in Beiroet. Met uniek archiefmateriaal van de opgravingen en beelden van bombardementen, duizenden scherven en wederopbouw legt de kunstenaar de verbinding met zijn persoonlijke verhaal. Zo bezoekt hij zijn ouderlijk huis in Beiroet dat elf keer is verwoest. Zelf noemt hij het geen verwoesting, maar momenten van transitie, wat nieuwe mogelijkheden schept.

Het Uur van de Wolf (The Music of Paul Simon, 14, 21 en 24 januari 2025, NPO2):
In Restless Dreams (1/2)
Paul Simon, brein achter popklassiekers als Mrs. Robinson en Bridge over troubled water. We volgen Paul Simon terwijl hij werkt aan zijn laatste album Seven Psalms. De film is een muzikale tijdreis door het leven van Paul Simon en toont unieke archiefbeelden van bijvoorbeeld zijn beginjaren met Art Garfunkel als het duo Simon & Garfunkel. Als zij na hits als The sound of silence en de soundtrack van The Graduate uit elkaar gaan, blijft Simon zich als soloartiest vernieuwen met als hoogtepunt het album Graceland (1986), dat Zuid-Afrikaanse artiesten wereldwijd op de kaart zet.

Writers Unlimited 2025 (De Groene Amsterdammer 23 tot en met 26 januari, Den Haag):
Mira Feticu Boek van mijn leven
Het verhaal van San Michele, Axel Munthe
De ‘oorspronkelijke waarheid’ zoals George Steiner het noemt, kwam voor mij uit een boek van een Zweedse man. De open deur die het kind de dagelijkse en nachtelijke bezoekers uit het denkbeeldige aanbiedt, is een oorspronkelijke waarheid. De kamer is grotendeels ongemeubileerd, zegt Steiner. En ik weet dat deze Zweedse schrijver mijn eerste kast gemeubileerd heeft. Zijn het memoires? Autobiografie? Dat zou ik niet kunnen zeggen, want mijn favoriete pagina’s gaan over trollen en de noordelijke mythologie.
Veel van mijn favoriete schrijvers van later zitten erin, ook als ze niet eens geboren waren op het moment waarop het boek verscheen. De verhalen over Charcot en Pasteur doen me denken aan mijn favoriete Oliver Sacks (en aan Freud). Marguerite Yourcenar (ik zie Axel Munthe als een moderne Zeno) woonde tien minuten van hem vandaan, toen ze in Anacapri woonde.

Maarten van Rossem: ‘Ik neem Trump niet erg serieus. Hij is geen nieuwe dictator, daar geloof ik niks van’ (Nathalie Huigsloot 'de Volkskrant 25 januari 2025):
Aanstaande vrijdag verschijnt Maarten van Rossem voor het laatst in De slimste mens'', maar met relativeren blijft de historicus onvermoeibaar doorgaan. Of we bang moeten zijn voor de Russen? Nee hoor, Van Rossem maakt zich meer zorgen over zijn lekkende dakgoot.

In de chaos breekt de keizer het door founding fathers gemaakte harnas van de democratie af (Marcia Luyten de Volkskrant 21 januari 2025, p. 2):
In anderhalve dag was hij tientallen miljarden dollars rijker, waarop hij, weer begeriger, ook $MELANIA op de markt bracht. Toen stortte gisteren de $TRUMP in. Zijn hand overspeeld.
Of dat een voorbode is? Beheersing is niks voor Trump. Hetzelfde geldt zijn macht. Als keizer zal hij heersen. Noem het wensdenken, maar ook Napoleon was grotesk, ambitieus en zo gek op goud. En Napoleon... vond Waterloo.

Lenige taal (Ianthe Sahadat interviewt Kristel Doreleijers de Volkskrant 20 januari 2025, p. V18-20):
Is ‘die meisje’ of ‘unnenen hond’ taalverloedering? Kristel Doreleijers breekt juist een lans voor het oordeelloos gebruiken van taalvariaties. Omdat je verdiepen in de wereld die áchter taal schuilgaat fascinerender is dan de vaststelling dat iets volgens de regels incorrect is. Door elkaar beter te leren begrijpen kunnen we miscommunicatie oplossen.
De in Eindhoven geboren en getogen Doreleijers promoveerde op het gebruik van hyperdialect, het uitvergrote dialect dat Brabantse jongeren spreken. Nu werkt ze als onderzoeker taalvariatie en jongerentaal bij het Meertens Instituut.

Walk With Me (De Boeddhistische blik 19 januari 2025, NPO2):
De boeddhistische leermeester Thich Nhat Hanh werd ooit uit Vietnam verbannen en trok naar het Westen. De spiritueel leider woonde in Plum Village, een leefgemeenschap in Zuid-Frankrijk, waar hij met andere zenboeddhistische monniken en -nonnen mindfulness tot een wereldwijd fenomeen heeft doen uitgroeien.

God, Jesus, Trump! (EO documentaire 18 januari 2025):
Na de sensationele herverkiezing van Donald Trump vraagt Tijs zich af: hoe kon de eerste vrouwelijke zwarte presidentskandidaat, blueblack%, het niet winnen van Trump? En geloven Amerikaanse christenen echt dat God ingreep toen er moordaanslag op Trump werd gepleegd? Amerika koos opnieuw voor Donald Trump en swingstate Michigan ging terug naar de Republikeinen. In Holland Michigan, de Veluwe van Amerika, zijn ze al sinds 2016 eensgezind in hun steun voor Trump. De dominante geloofsovertuiging hier is protestant, orthodox, Bijbelvast. Wat betekent het gevleugelde 'God Bless You' in deze tijden?

Essay De meest verontrustende voorstelling
Geweld dramatiseren (Richard Sennett De Groene Amsterdammer 16 januari 2025, p. 48-51):
Onze cultuur consumeert gretig de dramatisering van geweld. In het theater is de ‘gewillige opschorting van ongeloof’ noodzakelijk om op te gaan in de voorstelling. Maar op straat kan het bij een menigte demonen van haat en agressie ontketenen die individuen normaal gesproken in bedwang houden.

The kiss of Judas, also known as the Betrayal of Christ, is the act with which Judas identified Jesus to the multitude with swords and clubs who had come from the chief priests and elders of the people to arrest him, according to the Synoptic Gospels. The kiss is given by Judas in the Garden of Gethsemane after the Last Supper and leads directly to the arrest of Jesus by the police force of the Sanhedrin.

Met het democratisch gehalte van de huidige tycoons is het nog veel slechter gesteld dan in februari 1933 (Tommy Wieringa de Volkskrant 16 januari 2025, p. 15):
Een beschamend schouwspel, de haast waarmee de bigtechbaronnen zich naar Mar-a-Lago begaven om Donald Trump de verzoeningskus te geven.

'Regulier en Segulier' ('Theïst en Atheïst').
Christelijke visies op het jodendom en Joodse visies op het christendom.
Tegenover de erfzondeleer van Aurelius Augustinus staat de genadeleer, de verzoeningsleer.
Of je nu theïst bent of atheïst dat is voor het Ether-paradigma minder relevant. De evolutie komt alleen een stapje verder wanneer aan de kwaliteit van het bestaan (de kwalitatieve as), het welzijn meer aandacht wordt besteed. Bij welvaart ligt te eenzijdig het accent op materiële zaken. In onze woorden betekent de tegenstelling tussen 'Theïst en Atheïst' slechts een contrast.

De Hoofdroute hangt in de esoterie met de 2e geboorte samen, maar ook met de Tweenaturenleer (Dyophysite), persoonlijkheid nr. 1 en persoonlijkheid nr. 2 van Carl Jung en de twee werelden in het werk Faust van Goethe. Andere manieren om de 'Hoofdroute' te realiseren zijn zelfrealisatie, zelfverwerkelijking, theosofie Individualiteit en Carl Jung Individuatie. Na bestudering van het boek Westers bewustzijn, Oosters inzicht (bevat hoofdstuk over Reïncarnatie en karma) van C.G. Jung kan de conclusie worden getrokken dat Carl Jung de esoterie zeer grondig heeft bestudeerd. Ook de Levensboom, de I Ching en het werk van Ramundus Lullus hebben gemeen dat ze zowel op micro - als op macroniveau levenscycli (Eeuwige wederkeer), transformatie -, bewustwordings -, leerprocessen in kaart brengen.

Genadeleer
H.T. Edge Theosofie en christendom
De Bijbel
Hier hebben we de dubbele geboorte, de eerste van het vlees, de tweede van de geest. Deze leer van de tweede geboorte is het hoofdthema van Paulus, en het is verrassend dat men er niet meer aandacht aan heeft geschonken. Op zijn hoogst heeft men gedacht aan een geestes- of gemoedsgesteldheid die varieert van een louter bevrediging van de eigen begeerten tot waarachtige heiligheid van karakter. Maar door het geloof in de erfzonde en het plaatsvervangend lijden en door onbekendheid met reïncarnatie is de werkelijke betekenis ervan verduisterd en verloren gegaan. Maar toch zijn deze oude leringen onsterfelijk, waardoor ze door de eeuwen heen zijn blijven bestaan, al was het maar de vorm ervan, totdat de tijd aanbreekt dat ze in ere worden hersteld. Het Avondmaal wordt nog gevierd als een middel om genade te ontvangen en als een herdenking, en sommigen hechten groot belang aan het geloof in de wonderbaarlijke omzetting van brood en wijn in het wezenlijke vlees en bloed van Jezus.

Meta wordt gerund door echte mensen, die helaas doen alsof ze niet bestaan (Toine Heijmans de Volkskrant 16 januari 2025, p. 12):
Dit is er over van twintig jaar digitale smoelenboeken: machtige, rijke bedrijven met mensen die van iedereen oneindige openheid vragen, maar hun eigen verantwoordelijkheid gezellig verbergen achter een hermetisch press@meta.com.

Mediabedrijven verdienen dezelfde bescherming als gevoelige technologie (Peter Olsthoorn en Michiel Buitelaar de Volkskrant 15 januari 2025, p. 23):
Het kabinet beschermt om geopolitieke redenen alleen technologiebedrijven tegen buitenlandse investeringen en overnames. Die bescherming zou ook media moeten gelden, want ze blijken veel gevoeliger voor politiek misbruik.

Geheel onverwacht zat ik in de film Nesjomme naar de geschiedenis van mijn familie te kijken (Max Pam de Volkskrant 15 januari 2025, p. 15):
Geheel onverwacht zat ik naar de geschiedenis van mijn familie te kijken. Ik meende even mijn grootvader te zien, die als diamantbewerker in 1917 bij de firma Asscher werd ontslagen, omdat de Amerikanen de diamanthandel naar zich toe hadden getrokken. Ook had ik ‘het gevoel’ mijn vader te zien, die in 1929 tussen de menigte naar het affikken van het Paleis voor Volksvlijt stond te kijken. Hij was degene die de brand ontdekte, lees Geert Mak er maar op na.

Verboden verleden (Frénk van der Linden en Pieter Webeling interviewen Saskia Goldschmidt de Volkskrant 14 januari 2025, p. V4-7):
In haar jeugd liep Saskia Goldschmidt (70) niet op eieren, nee: ze liep door het mijnenveld van het onuitgesproken oorlogstrauma van haar ouders. Herkenbaar, vindt David Goudsmit, die door Goldschmidt geïnterviewd werd voor haar boek Na de oorlog. ‘Wij behoren tot een beschadigde generatie.’

Het bloedbad van El Salado (Reprtage VPRO 12 januari 2025 NPO2):
Barbara reist naar het dorpje El Salado, waar 25 jaar geleden een bloedbad plaatsvond waar men het in Colombia nog steeds over heeft. Dat heeft alles te maken met de manier waarop: op het ritme van muziek werden honderd mensen vermoord, terwijl de rest van het dorp moest toekijken. De wonden zijn nog diep, maar naast het pleintje waar het bloedbad plaatsvond, klinkt nu weer wat muziek. Sommige bewoners die destijds het dorp ontvluchtten, keren terug om van El Salado weer hun eigen plek te maken. Na 12 minuten wordt verwezen naar uit Denekamp.

NSC zet landbouwdebat in de coalitie op scherp: ‘mist visie’ en stevent af op ‘chaos’ (Raouldu Pré de Volkskrant 12 januari 2025):
Bij de herstart van het politieke jaar zet Nieuw Sociaal Contract het landbouwdebat in de regeringscoalitie op scherp. De fractie mist visie bij BBB-minister Wiersma en vreest dat de landbouw zo alsnog afstevent op ‘gedwongen krimp’.

Het succes van een sequel (Hans Bouman interviewt Colm Tóibín de Volkskrant 10 januari 2025, katern Boeken & Wetenschap p. 2-5):
‘Ieren zijn verhalenvertellers’, zo verklaart Colm Tóibín de rijke literaire traditie van zijn land. Long Island het vervolg op het succesvol verfilmde Brooklyn, is zijn eerste plotgedreven roman.

De ‘homoseksualisering’ van de roman
Hoe sexy het verleden was (Xandra Schutte De Groene Amsterdammer 9 januari 2025, p. 70-73):
Uit het werk van Alan Hollinghurst spreekt nostalgie over de tijd dat homoliefde nog ‘the love that dare not speak its name’ was. Tegelijkertijd laat hij scherp de homofobie zien die nog steeds met slechts een flinterdun laagje acceptatie is bedekt.
De zogenaamde orgie overschaduwt alle andere schandalen, Nick wordt verweten dat hij een ‘oude homostreek’ heeft geleverd en hij wordt het huis van de Feddens uitgezet. De moraal: de acceptatie van homoseksualiteit is een flinterdun laagje vernis. ‘Ze hebben de pest aan ons, weet je’, legt een vriend aan Gerald Fedden uit, ‘ze kunnen zichzelf niet voortplanten en daarom parasiteren ze op edelmoedige idioten die dat wel kunnen.’
77: Alleen David weet dat hij een puberale sadist is, niet serieus te nemen door wie dan ook. Als hij zijn nieuwe geliefde het dorp van zijn jeugd laat zien, weet hij dat hij deze goedaardige Richard nooit helemaal duidelijk kan maken hoe hij hier al altijd ‘zichzelf’ was, maar door iedereen werd beschouwd als ‘anders’. Gelukkig is daar Hollinghurst om ons op de laatste bladzijden nog eens hiervan te doordringen, alsof hij wil laten zien dat beschaving een dun laagje vernis is, ook zomaar weer weg te krassen in een giftiger klimaat.

De poeprobot is zeker niet de oplossing voor boeren, maar wel voor de agro-indistrie (Roos Vonk de Volkskrant 8 januari 2025, p. 24):
De overheid investeert miljoenen in een poeprobot die onvoldoende werkt en waarvan de geclaimde effecten niet betrouwbaar zijn aangetoond. Hoewel landbouwminister Femke Wiersma (BBB) nog niet veel heeft bereikt – voor de natuur, de stikstofregels en ook niet voor de boeren – lijkt het erop dat de BBB ondertussen wel degelijk haar eigenlijke doelen realiseert. Want dít is nu precies waarom de BBB de politiek in ging: big money voor big agro. Alleen de rechterlijke macht kan ons nog redden van dit wanbeleid. Als die zich uitspreekt, zul je zien dat de coalitie weer zegt: ‘De rechter zit op de stoel van de politiek’. Maar wat we hier zien is iets heel anders: met de komst van de BBB op het ministerie van LVVN zit de bio-industrie nu op de stoel van de politiek.

Zakenprins maakt winst op Zandvoort, start-up-prins loopt tegen een muur (Wilco Dekker de Volkskrant 4 januari 2025, p. 19):
‘Pandjesprins’ Bernhard van Oranje verdient ook aan het circuit van Zandvoort. Neef Constantijn lukt het als start-up-boegbeeld niet om meer durfkapitaal los te peuteren. Terwijl prins Jaime, zoon van de katholieke prinses Irene het sprituele gezichtspunt belicht.

Een lichtpuntje voor het nieuwe jaar: autocraten vallen vroeg of laat (Arnout Brouwers de Volkskrant 30 december 2024, p. 21):
‘In dictatoriaal geleide landen loopt een dun lijntje tussen stabiliteit en chaos’, zegt Marcel Dirsus, auteur van How Tyrants Fall.
Helaas hebben dictaturen geen etiket met een uiterste houdbaarheidsdatum. Druk van buiten helpt, zegt de Venezolaanse oppositie, wijzend naar Syrië. Autocraten vallen vroeg of laat. Soms gaat er een generatie overheen. Of twee. Je kunt er nooit op rekenen wanneer precies en wat daarna komt is vaak ook ongewis, maar geen reden om ons dit lichtpuntje te laten afpakken.

Toen... Wim Kan voor duizend guldende de eerste oudejaarsconference hield (Paul Onkenhout de Volkskrant 30 december 2024, p. 12):
Zeventig jaar oude traditie
Een inmiddels zeventig jaar oude, rijke en typisch Nederlandse traditie is geboren. Dinsdag treedt Pieter Derks in de voetsporen van Wim Kan (1911-1983). Twee dozijn cabaretiers hebben zich sinds 1954 aan een terugblik op het oude jaar gewaagd, allemaal zijn ze schatplichtig aan de ministerszoon uit Scheveningen.

Geloofsgesprek (Roderick Verhögen interviewt Ron van den Hout 29 december 2024, NPO2):
Op de laatste zondag van het jaar kijkt de nieuwe bisschop van Roermond, Ron van den Hout, terug op de afgelopen maanden, maar ook vooruit naar het komend Heilig Jaar. 'Wij moeten proberen in ons eigen leven te ontdekken waar wij te verhard zijn, want daar zul je uiteindelijk mee moeten beginnen. Wees zelf die verandering die je wilt zien in de samenleving.'

Hoort geloof achter de voordeur? (Dit is Tijs 29 december 2024, NPO1):
VVD-leider Dilan Ye¶ilgöz gooide een flinke steen in de vijver, toen ze zei dat religie in een seculiere samenleving geen invloed hoort te hebben in het openbare leven. ChristenUnie-leider Mirjam Bikker is dat hartgrondig met haar oneens. Ze gaan met elkaar in debat.

‘Zullen we elkaar geborgenheid bieden?’ (Annemiek Schrijver interviewt Antoine Bodar 28 december 2024, NPO2):
Antoine Bodar, Nederlands bekendste priester, wordt tachtig jaar. Tussen Kerst en Oud & Nieuw blikt hij in De nacht van Bodar terug op zijn veelbewogen leven. Wat waren de schuilplaatsen in zijn bestaan en welke betekenis geeft hij aan Kerstmis?

Een klein verhaal met grote betekenis: dorpsbewoners vinden elkaar dankzij een draak (Marcia Luyten de Volkskrant 24 december 2024, p. 2):
Voor wie wil meedoen, is Draaksteken een integratiepoort. Zo werd Arthur Mackay niet in Beesel maar in Indonesië geboren. Met handen die kunnen maken wat zijn ogen zien, is hij al decennia de man achter de ontzagwekkende draken.

Er is te weinig aandacht voor de macht van banken in de zorg (Danka Stuijver de Volkskrant 24 december 2024, p. 27):
De vraag is niet óf banken een rol mogen spelen in de zorg, dat doen ze al. Het punt is dat hun invloed onvoldoende in balans wordt gebracht met publieke belangen.

Kunnen de kerstdagen beter worden opgedoekt? (Peter de Waard de Volkskrant 24 december 2024, p. 21):
Johannes Calvijn was tegen de doordeweekse kerstviering op 25 en 26 december. Gelukkig neemt het volk zonder wet al afstand van een kerstfeest van ledigheid en overmatig eten. Op 25 december vorig jaar waren In Genève waar hij werkte, waren het gewone werkdagen. in Nederland vier keer zoveel winkels open als in 2013. En de economie lijkt in een lagere versnelling door te draaien.
De calvinistische draai wordt al gemaakt.

‘Ik ben geen tralala-optimist’ (Fokke Obbema interviewt Frans Wuytack de Volkskrant 20 december 2024, p. 18-19):
De grootste opgave voor de mens is zijn bewustzijn te vergroten, meent de Vlaming Frans Wuytack (90). Wie daarin slaagt, kan zichzelf bevrijden. ‘Het is uw opdracht in dit leven voor uzelf te leren denken.’

Liefde is geen contract (Marijn Kruk interviewt Monique Canto-Sperber De Groene Amsterdammer 19 december 2024, p. 100- 103):
In hoeverre breng je de ander schade toe wanneer je een avontuurtje beleeft? Dat hangt af van de verwachtingen en de aard van je relatie, zegt de Franse filosofe Monique Canto-Sperber. Het kan de fysieke aantrekkingskracht zijn, of buitengewoon wederzijds intellectueel begrip, het kan van alles zijn, maar volgens Canto-Sperber gaat het erom dat er de overtuiging is dat je je via die andere persoon een toegang verschaft tot wie je zelf bent. ‘We brengen dat in verband met de romantiek, maar je vindt het bij Plato al, dus wellicht is het simpelweg onderdeel van wie wij zijn, als mens. Het betekent als vanzelf dat we een hoge waarde aan een relatie toekennen, en daarmee ook dat een notie als trouw nog steeds belangrijk is, en dat ook nog wel eventjes zal blijven.’

De nu al historische zaak-Pelicot heeft geleid tot nationale introspectie over seksueel geweld (Eline Huisman en Thom Canters de Volkskrant 18 december 2024):
‘Ik denk aan de niet-erkende slachtoffers van wie de verhalen vaak verborgen blijven’, zei Gisèle Pélicot donderdag nadat het vonnis tegen haar voormalige partner Dominque was uitgesproken. ‘Weet dat we dezelfde strijd voeren’.

Verzet tegen de Franse verkrachtingscultuur
Pelicot bereikt waar #MeToo nooit in slaagde (Erik-Jan van Drieënhuizen De Groene Amsterdammer 18 december 2024):
#MeToo stuitte in Frankrijk op weerstand, maar sinds het proces rond Gisèle Pelicot groeit het verzet tegen de ‘Franse verkrachtingscultuur’. Nu volgt de uitspraak in deze veelbesproken zaak.
Deze culturele traditie uit zich ook op juridisch vlak. Zo is Frankrijk nog altijd een van de weinige Europese landen waar ‘consent’ niet voorkomt in de juridische definitie van verkrachting.

Iedereen Verlicht (Hindoeisme 15 december 2024, NPO2):
Narsingh Balwantsingh onderzoekt een actueel thema. Zonder oordeel probeert hij achter persoonlijke drijfveren en keuzes van mensen te komen.

Kerstboom, kerstkilo’s, kerstkennis (Maarten Keulemans e.a. de Volkskrant 14 december 2024, katern Boeken e& Wetenschap p. 16-19):
Het is een merkwaardig feest, kerst. Waarom haalt u in deze periode een boom in huis en hoe is de Kerstman op de Noordpool beland? De wetenschapsredactie zocht antwoord op negen prangende kerstvragen. Zoals ook: hoe houdt u het een beetje gezellig?
Waarom vieren we kerst op 25 december?
Waarschijnlijk was het de eerste christelijk-Romeinse keizer Constantijn, die in het jaar 336 de tradities samenbond en 25 december vaststelde als kerstdag. Mogelijk als voortzetting van een eerder Romeins zonnefeest, mogelijk gewoon om de saturnalia niet in de weg te zitten.
De eerste onomstotelijke melding van 25 december als kerstdag komt uit een almanak uit het midden van de 4de eeuw, waarin de dag staat gemarkeerd met de aantekening ‘natus Christus in Betleem Judeae’: Christus geboren in Bethlehem, Judea.

Mona Keijzer vraagt om vervolging (Dit is Tijs 15 december 2024, NPO1):
Mona Keijzer vraagt aan het Openbaar Ministerie haar wel te vervolgen voor groepsbelediging, zodat de rechter haar kan vrijspreken. Ze vertelt waarom ze deze hoogst ongebruikelijke stap zet.
· Na dertig jaar stopt de Miss Nederland-verkiezing: het zou niet meer van deze tijd zijn. Voormalig Miss Nederland Stephanie Tency, hoogleraar Liesbeth Woertman en journalist Arno Kantelberg gaan erover in gesprek.

Aandacht - terug - trekker (Gijs Beukers interviewt D. Graham Burnett de Volkskrant 10 december 2024, p. V5-6):
Wetenschapshistoricus D. Graham Burnett is een van de leidende figuren binnen het ‘aandachtsactivisme’ dat zich verzet tegen de verwoestende impact van socialemedia-algoritmen. Toch is hij geen techpessimist. ‘Als we ons bewust worden van ons aandachtswelzijn, kan de toekomst geweldig worden.’

‘Onze boodschap aan de politiek is: ^focus je meer op opleiding dan op afkomst’ (Charlotte Huisman interviewt Karen van Oudenhoven de Volkskrant 10 december 2024, p. 11):
Hoe tevreden Nederlanders zijn over het samenleven is meer afhankelijk van hun opleiding dan van de diversiteit van hun buurt, stelt het SCP. Het instituut komt met twee rapporten net nu de discussie over integratie oplaait. ‘We onderzoeken migranten niet als één geheel.’

Hebben de Europese bureaucraten het regeren al overgenomen? (Peter de Waard de Volkskrant 10 december 2024, p. 21):
Onlangs waarschuwde econoom Arnoud Boot op BNR-radio dat de Europese Commissie zelf de economie wil gaan sturen. De lidstaten zijn onderling en ook intern te veel verdeeld om nog iets aan het verbeteren van de concurrentiekracht en het versterken van de defensie toe te komen, zoals de commissie onder leiding van Von der Leyen wil.

Preek (Pastoor Frank Domen 8 december 2024):
''1. Een nieuw begin: Hoop in Baruch
De lezing uit de profeet Baruch – die waarschijnlijk leefde in de 6e eeuw vóór Christus – laat een prachtig beeld zien: Jeruzalem wordt opgeroepen zich te bekleden met vreugde en gerechtigheid. De stad, die het symbool is van Gods aanwezigheid en de gemeenschap van Zijn volk, heeft een lange periode van ballingschap en ellende meegemaakt. Maar nu is er eindelijk weer hoop! Baruch spreekt over een toekomst waarin God Zijn volk bevrijdt en hen weer naar Hem terugbrengt

Waarom dwingen landen mannen tot geweld? We zijn geen kanonnenvoer (Wouter van Hooydonk de Volkskrant 9 december 2024, p. 20):
De Russische invasie in Oekraïne is een van de grootste voorbeelden van gendergerelateerd geweld in hedendaags Europa. Maar we zien dat niet zo, omdat we denken dat gender alleen over vrouwen gaat.

‘Je moet het met elkaar oneens kunnen zijn’ (Marjon Bolwijn de Volkskrant 9 december 2024, p. 16-17):
Ben: ‘Olga kan iets wat weinig mensen kunnen: luisteren en gedrag veranderen. Ze kon kattig en ongeduldig zijn als ik iets zei waarmee ze het oneens was. Dat vond ik afschuwelijk. In een relatie is het belangrijk dat je je mening kunt uiten, zonder dat er een conflict ontstaat.’
Ben: ‘Boeke was een felle anti-nazi. Ik ben ongelooflijk blij dat ik op de Werkplaats heb gezeten. Die jaren zijn van grote invloed geweest. Ik heb er geleerd zelfstandig te denken, je eigen weg te kiezen en dat man en vrouw gelijk zijn.’

Zes ‘rechtse’ tactieken voor links (Marthe van Bronkhorst en Savriël Dillingh De Groene Amsterdammer 9 december 2024):
Links voert de politieke strijd netjes volgens de regeltjes. Heel nobel, maar op deze manier blijft het verkiezingen verliezen. Voor een winnende strategie kan het zich maar beter wat tactieken uit het radicaal-rechtse draaiboek eigen maken.
Het duurde tot Jeanne d’Arc, die de listige tactiek wederom invoerde, voordat ze weer wonnen. Gaat links met het schip ten onder, voor altijd wachtend op een nieuwe Jeanne d’Arc? Of gaat het nu eindelijk proberen te winnen?

DOE-HET-ZELFZORG (John Schoorl interviewt Michelle van Tongerloo Volkskrant Magazine 7 december 2024, p. 34-40):
Vanuit de Pauluskerk in Rotterdam biedt straatarts Michelle van Tongerloo zorg aan verslaafden, arbeidsmigranten, ongedocumenteerden en mensen met psychiatrische problemen. Lukt dat niet op de formele manier, dan lost ze het zelf op, door risico’s te nemen.

Hoogste tijd (Bor Beekman interviewt Francis Ford Coppola de Volkskrant 5 december 2024, V4,5 en 7):
V spreekt de Amerikaanse regisseur Francis Ford Coppola (The Godfather, Apocalypse Now) over zijn spektakelstuk Megalopolis, waaraan hij heeft gewerkt sinds de jaren zeventig. ‘Dat je een film kúnt maken is al zo’n voorrecht’

Onderzoek Kroniek van een progressieve vrijage (6)
Wil de echte elite opstaan? (Joris Veerbeek en Coen van de Ven De Groene Amsterdammer 5 december 2024, p. 24-28):
Uit dertig jaar aan kranten- en Kamerarchieven blijkt: het eliteverwijt dat de PVV aanblies is zo succesvol dat het onder de huid van links is gekropen. Nu GroenLinks en de PvdA op zoek zijn naar hun gedeelde waarden keert het steeds terug in hun zelfzoektocht.
De belangrijkste hobbel op dit moment is dat de partijen het eens moeten worden over gedeelde waarden en een gezamenlijke identiteit. ‘Waar wij inhoudelijk en ideologisch voor staan, dat is niet de grote zoektocht.

Waarom laten we het Wad verdrinken voor een paar maanden gasgebruik? (Guus Dix de Volkskrant 3 december 2024, p. 23):
Als het kabinet zich door fossiele grootvervuilers laat adviseren om gaswinning onder de Waddenzee toe te staan, dan kunnen we alvast collectief afscheid nemen van het Wad.
Naast de jaknikkers (pun intended) waar de minister zich mee omringt, bestaat onafhankelijk oordeelsvermogen dus wel degelijk. Maar in een kabinet waar klimaatontkenning en desinformatie al welig tieren, kunnen kritische wetenschappers en toezichthouders zomaar terzijde worden geschoven.

Hoe Maria de Spanjaarden redden (Peter de Graaf de Volkskrant 2 december 2024, p. 3):
In 1585 de Tachtigjarige Oorlog zaten Spaanse troepen als ratten in de val bij Empel. Dankzij de Heilige Maagd Maria, zo luidt de overlevering, werden zij gered: het Wonder van Empel. Steeds meer Spanjaarden komen dat in dat in Brabant herdenken.
Via zijn zwager en schoonzus, die bij de EU in Brussel werken, is zijn interesse gewekt.
Hij is financieel specialist en heeft met belangstelling de toespraken van de militairen aangehoord. Hij weet te vertellen dat de Spanjaarden bij de slag veel ‘Hollandse’ schepen hebben verwoest. Het verbaast hem niks dat daarover in Empel en de rest van Nederland zo weinig bekend is. Lachend: ‘In de nationale geschiedenis van landen krijgen overwinningen altijd meer aandacht dan nederlagen.’

Crisismanagement (Sarah Andrea Desplenter De Gids No 6/2024, Jaargang 187):
Ik ben geliefd bij de studenten. Het vak bedrijfscommunicatie geeft de illusie belangrijk te zijn.
Mijn vader in keukenschort was een verdachte vertoning, en toen ik mijn fiets nam in de garage en de dozen zag op de achterbank van zijn Peugeot begreep ik het opzet. Toen drong ook tot me door waarom hij het weekend daarvoor de doucheknop vervangen had, en het tuinhek gerepareerd.
Mijn vader troonde nu tussen drie donkere schoonheden die vinnig Frans spraken met grapjes en woordspelingen, over boeken, films en journalisten. Sommige mensen zijn zo soepel en vrij. Hun verstandhouding was moeilijk te verdragen, alsof ze elkaar al heel lang kenden, alsof ik kiezels moest kauwen. Ze knarsten in mijn mond en ik brak mijn tanden. Op een avond ging de oudste bij hem op schoot zitten en noemde hij haar ‘mon petit lapin’.
We installeren hem op de bank en dragen een paar dozen naar het gastenkamertje.
Terwijl mijn vader indommelt, krijg ik de informatie. Na drie jaar is de ziekte uitgezaaid in rug en hersenen, fluistert Benny.
En dan gaat hij weg en blijf ik ermee zitten.
Wil je het Keltisch kruis, de Sterlegging of de Hoefijzerlegging, papa?
Ik schik de kaarten nauwgezet. Ik leg de Dood, het Oordeel, de Gehangene.
Gaat het papa, of wil je liever stoppen?

Heksenmonument komt in Roermond te staan, dat nu eenmaal ‘het hoogste scoorde’ (Peter de Graaf de Volkskrant 29 november 2024, p. 23):
Nationaal Heksenmonument wil eerherstel voor de slachtoffers van heksenvervolgingen in het verleden. Ook ziet de stichting elementen daarvan terug in hedendaagse vrouwenhaat, femicide en complot- en zondebokdenken.

Hopelijk lukt het Trump om China op andere gedachten te brengen (Heleen Mees de Volkskrant 28 november 2024, p. 23):
Economen zien in China’s stijgende export een nieuw groeimodel. Maar Joris Teer, analist bij het Europees Instituut voor Veiligheidsstudies, waarschuwt dat de voortdurende industriële expansie een ander doel heeft. De Chinese president Xi Jinping pleitte in 2020 al voor ‘het vergroten van de afhankelijkheid van de internationale productieketens van China als tegenmaatregel tegen buitenlanders die de aanvoer naar China kunstmatig zouden afsnijden’.

De toekomst van de planeet, Vlinders verdwijnen, zonnepanelen verschijnen Jaap Tielbeke (Jane Wouters De Groene Amsterdammer 28 november 2024, p. 71):
Ik vergelijk het met de troost die Paul Kingsnorth me ooit bood in een Tegenlicht-reportage (2018). De afvallige milieuactivist zegt daar al heel stellig dat technologie ons niet gaat redden. Nee, het Westen kampt met een spirituele crisis, wie wij zijn en hoe wij ons verhouden tot de natuur en elkaar. Daar zit de crisis. Aan de hand van verstilling maakte hij dit heel tastbaar in deze mooie reportage.
Toen ik hem recent weer opzocht, bleek hij een overtuigd orthodox christen. Hij belandde daar via boeddhisme en hekserij, zegt hij in een essay. ‘In the Kingdom of Man, the seas are ribboned with plastic, the forests are burning, the cities bulge with billionaires and tented camps, and still we kneel before the idol of the great god Economy as it grows and grows like a cancer cell. And what if this ancient faith is not an obstacle after all, but a way through?’ Nog meer vreemdsoortige troost.

Kabinet, breek ons internationaal kennisnetwerk en onze reputatie niet af (Ruard Ganzevoort en Claire Hallewas de Volkskrant 28 november 2024, p. 25):
Juist een klein land als Nederland zou de kracht van internationale kennisuitwisseling met alle macht moeten koesteren. Studenten uit het mondiale Zuiden bieden ons een ander perspectief.

Activist met een onwrikbaar geloof in de kracht van poëzie (Geertjan de Vugt de Volkskrant 26 november 2024, p. 27):
De Zuid-Afrikaanse dichter en anti-apartheidsactivist Breyten Breytenbach zat negen jaar in de gevangenis, maar vond in poëzie de ultieme vrijheid. Zondag overleed hij op 85-jarige leeftijd in Parijs.
Oerkracht
Reflecterend op die voorbijgaande tijd treffen Adriaan van Dis en Breyten Breytenbach elkaar in 2021 in Parijs. ‘Old soldiers never die,’ zei Van Dis bij dat weerzien. En Breytenbach antwoordde: ‘No we don’t, we don’t die. No. No.’

‘Psychologen hielpen niet, maar dit bracht me op het juiste pad’ (Miluskavan Rompu de Volkskrant 26 november 2024, p. 3):
Deze wek besluit het kabinet of de maatschappelijke diensttijd doorgaat of wordt wegbezuinigd? Betrokkenen vrezen voor de gevolgen als de regeling verdwijnt. ‘Ik schat dat dan slechts een vijfde van de projecten overeind blijft.’

Profiel ChatGPT-baas Sam Altman
Op weg naar de beste wereld ooit? (, p. 36-41):
OpenAI-baas Sam Altman is, ook door zichzelf, vergeleken met de tragische aartsvader van de atoombom. In werkelijkheid is hij de ultieme anti-Oppenheimer. Van wie de mensheid, met een beetje pech, straks afhankelijk is voor haar basisinkomen.

Aanpak antisemitisme (Dit is Tijs 24 november 2024, NPO2):
· Reactie van CIDI-directeur Naomi Mestrum op de nieuwe antisemitismemaatregelen van het kabinet.
· Een debat met Daniëlle Hirsch (GroenLinks-PvdA), Roelien Kamminga (VVD), prof. dr. Sara Kinsbergen en PAX-directeur Rolien Sasse over de miljardenkorting op ontwikkelingssamenwerking.
· Een gesprek over goed en gelukkig leven met Ernst-Jan Pfauth, die daar een boek Intentioneel leven over schreef.

Eus' Boekenclub (22 november 2024, NPO2):
Met schrijver Bart van Loo, een leesclub bestaande uit Boris van der Ham en Martine Gosselink, Floris Kortie in de rubriek De Taalapotheek en dichter Roan Kasanmonadi.
Lucky Fonz III - Een klein beetje dood:
Ik wou dansen tot ik niet meer wist
Wie of wat ik wou
Ik wou dansen tot ik niet meer wist
Ben ik mezelf of jou …

Kunst: Vrouwelijke kunstenaars
Modernismen, meervoud (Xandra Schutte De Groene Amsterdammer 21 november 2024, p. 56-57):
In de tentoonstelling Radicaal: Vrouwelijke kunstenaars en het modernisme 1910-1950 zien we vrouwen die onterecht de canon niet haalden. Maar schieten vrouwen er iets mee op als de hele canon wordt opgeheven?
Ze leerde er Piet Mondriaan kennen. Er ontstond tussen 1926 en 1938 een vruchtbare dialoog tussen hen. Moss ging zich aan het neoplasticisme wijden, radicaal verwierp ze alle representatie en gaf ze haar intuïtieve composities met potlood en liniaal vorm naar geometrische wetten. Haar werken doen denken aan de overbekende composities van Mondriaan met horizontale en verticale lijnen en monochrome kleurvlakken. Om haar composities dynamischer te maken introduceerde ze in 1930 de ‘double line’: twee dunne zwarte lijnen die parallel aan elkaar lopen. Mondriaan zou dat twee jaar later overnemen.
Samen met onder anderen Mondriaan, Van Doesburg en Jean Arp werd Moss uitgenodigd zich als stichtend lid aan te sluiten bij Abstraction-Création, een organisatie die tentoonstellingen en publicaties verzorgde. Ze bevond zich in het centrum van een levendige beweging en deed met haar collega-kunstenaars mee aan toonaangevende exposities in Parijs, Bazel en Amsterdam.
Mondriaan is nog steeds een van de iconen van het modernisme; Moss is niet meer dan een voetnoot.

Voor de wolven (Jonathan Witteman interviewt Joseph Stiglitz de Volkskrant 23 november 2024, katern Zaterdag 2-4):
Econoom Joseph Stiglitz waarschuwt dat het neoliberale graaikapitalisme ons ‘op het pad naar fascisme’ heeft gezet: ‘De welig tierende oneerlijkheid in onze economiedraagt bij aan een cultuur waarin mensen elkaar steeds minder vertrouwen. En dat zie je terug in onze politiek.’

Er is een oorlog gaande tegen de waarheid, om het recht van de sterkste te herstellen. (Tommy Wieringa de Volkskrant 21 november 2024, p 19):
Wat zal een toekomstig historicus opmerken aan onze tijd, als de kakofonie is verstomd en de emoties zijn weggeëbd? Soms, als ik eraan denk, probeer ik te kijken met wat de grote samoerai Miyamoto Musashi ‘De Strategische Blik’ noemt: ‘Uw blik moet zowel ruim als open zijn. Dit is de tweevoudige blik die ‘Waarnemen en Zien’ wordt genoemd. Etc.
Wat zie je als je zo naar onze tijd kijkt? Is er iets belangrijker dan de klimaatcrisis, die zich nu in haar volheid openbaart – is zij heer en meester over al het andere?

De (terug)reis van een unieke schedelkap (Maarten Keulemans interviewt Edwin van Huis de Volkskrant 16 november 2024, katern Boeken & Wetenschap (p. 20-23):
Al twee jaar rommelt het rond de fossielen van de ‘Javamens’ Homo erectus; Indonesië wil ze terug. Naturalis-directeur Edwin van Huis hoopt dat het besluit is gebaseerd op verstand en niet op emotie. ‘Dit is het allerbelangrijkste natuurobject dat we in Nederland hebben.’

‘Inconsequent gedrag hoort bij idealisme’ (Fokke Obbema interviewt Johannes van den Akker de Volkskrant 15 november 2024, p. 13-15):
Als bij hem het besef indaalt dat de kerk meer met zichzelf bezig is dan met het leed en het onrecht van nu, besloot Johannes van den Akker zijn geloof naar ‘black%’ te brengen. Resultaat: een klooster in Amsterdam en Idealenscholen in het land.
‘Wat de Idealenschool betreft, hoop ik dat er eentje in iedere gemeente in Nederland komt. Het is eigenlijk verwonderlijk dat zo’n soort initiatief niet al veel langer bestaat. Cursisten komen er vanzelf op af, er zijn zo veel mensen die met idealen rondlopen. Ik ben niet positief gestemd over waar de wereld heen gaat, maar wel over het feit dat zovelen daar oog voor hebben en bereid zijn in actie te komen.’

Had Jitse Groen (de Volkskrant 14 november 2024, p. 21) zich gerealiseerd dat vier van de vijf overnames mislukken? (Peter de Waard de Volkskrant 15 november 2024, p. 21):
Bedrijfsbestuurders zijn hardleers. Ze willen niet weten dat vier van de vijf fusies en overnames mislukken. Megalomanie of grootheidswaanzin – ‘ik wil de grootste van de wereld zijn’ – doet het in de bestuurskamers beter dan bescheidenheid.
Als Nederland uitverkoop houdt, zijn in vier van de vijf gevallen de buitenlandse overnemers de sigaar.

Academisch Nederland voelt zich in zijn bestaan bedreigd (George van Hal de Volkskrant 14 november 2024, p. 13-15):
Universiteiten, vakbonden en belangengroepen hadden voor donderdag een protestmars tegen de bezuinigingen in de academische wereld gepland. Door dreiging van geweld van buitenaf gaat die niet door, maar de zorgen blijven. ‘De plannen van dit kabinet zijn een existentiële bedreiging.’

Als we als academici echt zo slim zijn, staan we stil bij wat we aan het verliezen zijn (Lisanne Stone de Volkskrant 14 november 2024, p. 23):
Vandaag protesteren medewerkers en studenten van universiteiten en hogescholen tegen de kortingen in het hoger onderwijs. Ook Lisanne Stone legt het werk neer, als protest tegen een ‘ontzield’ onderwijssysteem.

Hi! is blue%Alexandra van Smoorenburg. Ik heb een expertisebureau op het gebied psychosociale arbeidsbelasting in Amsterdam. Concreet bieden wij conflict- en re-integratiebegeleiding bij meervoudige problematiek en hoge (afbreuk)risico's. Met onze unieke integrale werkwijze zetten we vol in op het bereiken van win/winuitkomsten voor werknemer, werkgever en overheid.

Maak niet de fout om te denken dat de Democraten de arbeidersklasse in de steek hebben gelaten (Heleen Mees de Volkskrant 14 november 2024, p. 25):
Het tragische is dat het beleid van Trump vooral de plutocraten zal bevoordelen en de vooruitgang die de lagere inkomens onder Biden hebben geboekt waarschijnlijk geheel of ten dele teniet zal doen. Over twee jaar zijn er tussentijdse verkiezingen en ook de eerste Democratische voorverkiezingen. Er zijn duidelijk fouten gemaakt. Maar de grootste fout zou zijn om het narratief te omarmen dat de Democraten de arbeidersklasse in de steek hebben gelaten.

In Amsterdam kwamen aanhangers van twee van de drie abrahamitische religies met elkaar in botsing (Max Pam de Volkskrant 13 november 2024, p. 19):
Bahá’u’lláh werd in 1817 in Teheran geboren en in 1892 in Haifa begraven. Hij is zo heilig dat zijn volgelingen hebben gevraagd om de twee foto’s die van hem bestaan vooral niet te publiceren.
Grappig is dat Stine Jensen onlangs in NRC ongeveer langs dezelfde route redeneerde, al ziet zij het gevaar elders. Volgens Stine, wel goddeloos gebleven, is het tijdperk van de vier grote atheïsten – Dawkins, Hitchens, Dennett en Harris – voorbij en is het tijdperk-Stine Jensen aangebroken. Dat betekent dat atheïsten en seculiere gelovigen verbinding met elkaar moeten zoeken om juist een dam op te werpen tegen radicaal-rechts, dat onze vrijheden bedreigt.
Lucas van der Land, mijn docent politicologie, zei het al: ‘Uiteindelijk wordt alles politiek.’

Zij moet het SGP-plafond nu echt moet gaan doorbreken (Margriet Oostveen de Volkskrant 13 november 2024, p. 19):
Als politicus heeft hij veel aan de kritiek van zijn dochter gehad, zegt Janses vader Van Weele: ‘Een vrouw bekijkt dingen anders. Die zegt sneller: wat kost dit in een gezin? Ik dacht ook wel aan kosten, maar niet op die manier.’
Lilian Janse leerde op haar beurt van haar vader ‘overal aanwezig te zijn in de maatschappij’. Ik zit in dorpsraden en ondernemingsverenigingen. Iedereen kent me al.’
Ook peperde haar vader haar in: zorg dat je zo veel mogelijk in de pers komt. Waarvan akte.

Bestuurscultuur (Buitenhof 10 november 2024, NPO1):
Jaïr Stranders over een gitzwarte nacht in Amsterdam, Sophie Hermans bespreekt de klimaatplannen van Kabinet Schoof, Jaap de Hoop Scheffer schuift aan over de geopolitieke verhoudingen nu Trump opnieuw president wordt, Twan Huys sprak in New York met Trump criticus Anthony Scaramucci.

Essay Hebben we een probleem met ambitie? (Geertje Bol De Groene Amsterdammer 10 november 2024):
Is het wel betreurenswaardig dat de ‘carrière-ambitie’ niet langer in vogue is? Carrièretijgers veranderen de status quo zelden. Het is tijd voor een andere vorm van ambitie.
Had Rutger Bregman gelijk? Hebben we een probleem met ambitie? Zijn bestseller Morele ambitie was, zei hij zelf, een reactie op het idee dat onder jonge mensen ‘ambitie een vies woord was geworden.’ Ook The New York Times sprak eerder van ‘the age of anti-ambition’. Een carrière was niet meer een waardig streven, maar ‘just one more incursion, demanding attention and sapping mental energy’.

Hoe is antisemitisme te bestrijden? (Dit is Tijs 10 november 2024, NPO2):
Dat is de grote vraag na het geweld tegen Joodse voetbalsupporters. Een gesprek met onder anderen:
· Keren Hirsch, PvdA-fractievoorzitter in Amsterdam-Zuidoost.
· Marijn Schrijver journalist Telegraaf
· UlyssecElilian VVD Tweede Kamerlid
· Een gesprek met Theoloog des Vaderlands Kees van Ekris over God en geloof buiten de kerk.
· Hoogleraar Bart Wallet.

Zoveel meer (Coen Verbraak interviewt Esmah Lahlah Volkskrant Magazine 9 november 2024, p. 16-24):
‘Onaangenaam verrast’ was GroenLinks-PvdA-Kamerlid Esmah Lahlah toen Rob Jetten premier Schoof uitdaagde om haar recht in de ogen te kijken en afstand te nemen van de uitspraken van de PVV. ‘De tranen van boosheid prikten in mijn ogen.’

Noraly Beyer De geknipte gast (BNNVARA 8 november 2024, NPO2):
Noraly Beyer was als journaallezeres jarenlang een vertrouwd gezicht in de Nederlandse huiskamers. Maar liefst 23 jaar was zij werkzaam bij de NOS en Radio Nederland Wereldomroep. Ze blikt terug op haar bewogen leven: de vroege dood van haar vader en haar tijd alleen in Nederland als 11-jarig meisje. Ze vertelt over haar drang naar vrijheid, haar tijd in het Parijs van de jaren 60, en haar werk als journaliste in Suriname tijdens de militaire dictatuur. Na de Decembermoorden vluchtte ze terug naar Nederland. Ook deelt ze hoe ze als beginnend journaalpresentatrice racistische post kreeg, waaronder kaarten met apenkoppen.

Vooruitblik: nieuwe theorie Erik Verlinde ont-maskert 95 procent van het heelal (George van Hal 7 november 2016):
Eén ding weten we zeker: met zijn theorie gaat Verlinde de kosmologie volledig overhoop gooien. Een uitgebreide vooruitblik.
Reactiesop zijn theorie:
Deze ‘nieuwe’ theorie lijkt zeer sterk op het holografisch principe. Beide zijn gebaseerd op de koppeling van gravitatie en thermodynamische principes.
Dan Visser: 'Maar we zien allemaal roterende sterrenstelsels om ons heen, versnipperd in het heelal, dat volgens mij een roterend holografisch heelal is, dat als geheel zelf roteert. Juist dat veroorzaakt die versnelde uitdijing die al die sterrenstelsel meesleept. Dit is echter illusie. Een treffend resultaat is vervolgens, dat ik de energie-formule van Erik Verlinde heb gecombineerd heb met mijn nieuwe donkere energiekracht-formule (afgeleid in 2004 in een gedachte-experiment). Daarmee heb ik veel later duidelijk kunnen maken dat zwarte gaten in 5D niet alleen instabiel zijn, maar ook een torus vormen. Dit is te vinden in mijn artikelen van 16 en 22 november 2013; en in aansluiting daarop heb aantekeningen klaarliggen over hoe een ‘donker vacuüm-deeltje’ gevisualiseerd kan worden als een ‘roterende torus van sub-informatie in 5D’. Daarmee is dat de bouwsteen van een roterend holografisch heelal als geheel. Het treffende is dan ook, dat door simulatie-experimenten vanuit de snaartheorie blijkt, dat zwarte gaten niet stabiel zijn in 5D. Een mooi bewijs dus voor het naar de achtergrond verdringen van de Algemene Relativiteittheorie door een dieper proces van informatie-dynamiek.'

AI in de zorg (Focus populair wetenschappelijk programma 7 november 2024, NPO2):
De druk op de zorg groeit. Een rapport van de WRR stelt zelfs dat in 2040 een op de vier mensen in de zorg moet werken om de oplopende werklast aan te kunnen. Kan Kunstmatige Intelligentie (AI) een uitkomst bieden? blueblack%onderzoekt het potentieel van AI in het ziekenhuis. Wat gebeurt er nu al? En wat kunnen we verwachten?

‘Dit is geen politiek boek, het gaat ons om de verhalen vanuit Gaza’ (Jenne Jan Holtland interviewt Mahmoud Muna de Volkskrant 5 november 2024, p. 8):
Een Palestijnse boekverkoper en een Britse journalist, op bezoek in Nederland, bundelden in een onlangs verschenen boek de ooggetuigenverslagen van gewone mensen in Gaza. ‘We wilden de menselijke connectie herstellen.’

Mogen kerken entreegeld heffen? (Peter de Waard de Volkskrant 5 november 2024, p. 21):
Dati heeft helemaal gelijk; 5 euro voor ongelovige toeristen is niks. En er zijn al precedenten. De Dom van Milaan vraagt ook 5 euro, St. Paul’s in Londen 30 euro en de Sagrada Familia in Barcelona rekent zelfs 44 euro voor een kaartje, maar die moet ook nog worden afgebouwd. En de bedoeling zal niet zijn die binnen tien jaar weer af te breken. De verschillen zijn groot, zelfs binnen een land. In Venetië heffen bijna alle kerken entree. In Rome vrijwel geen enkele. De Sint-Jan in Den Bosch is gratis, maar de Sint-Bavo in Haarlem rekent 4 euro.

Over de macht van taal (Draiflessen Collection vanaf 6 november 2024), Mettingen Duistland.
Twee bekende Bijbelverhalen vertellen hoe belangrijk het is om elkaar te kunnen verstaan, in het gunstigste geval een gemeenschappelijke taal te spreken, en hoe rampzalig het is als je elkaar helemaal niet (meer) begrijpt. Zo gaat het verhaal van de toren van Babel in het Oude Testament over de spraakverwarring die God aan de mensheid oplegde, wat leidde tot onoverkomelijke problemen om elkaar te begrijpen. Het verhaal van Pinksteren in het Nieuwe Testament vertelt daarentegen over het wonder van een alomvattend onderling begrip.

Giovanni Rizzuto De reis van Gilgamesj over dood en eschatologische verbeelding
Een Nederlands-Italiaanse filosoof en kunstenaar maakt in dit boek een boeiend verslag over de manier waarop de eschatologie zich door de eeuwen heen van de onderwereld naar de bovenwereld heeft ontwikkeld. Zijn uitgangspunt is de Sumerisch-Akkadische mythologie, vooral het Gilgamesj-epos, waarin volgens de auteur voor het eerst vraagtekens worden gezet bij de beklemmende onderwereldeschatologie. Hij trekt langs het voorhomerische Griekenland, waar vooral de mythologische figuren Dionysus en Orpheus de eerste doorbraak naar een bovenwereldeschatologie mogelijk maken. In het laatste hoofdstuk schuift de auteur door naar hedendaagse visies. In het spoor van enkele belangrijke (post)modernisten (h)erkent hij een radicale immanentie van alle levensbereiken, waarin voor traditionele hierarchieen geen plaats meer is. Dit boek toont de menselijke zoektocht langs angsten, dromen en risicovol handelen. De moderne mens zal in dit verhaal ongetwijfeld veel van zichzelf herkennen en aanvoelen dat hij vandaag nog steeds geconfronteerd wordt met restanten uit die lange geschiedenis.

‘Als christen kun je je stem niet aan een crimineel en leugenaar geven’ (Sterre Lindhout de Volkskrant 4 november 2024, p. 13-15):
In het gevecht om het Witte Huis kan de Republikeinse kandidaat zich traditiegetrouw verlaten op de steun van witte christenen. Maar dit keer is dat anders, blijkt in de bijbelvaste swingstates Arizona en Nevada. ‘Misschien stem ik Harris. No great choice, zal mijn man zeggen. ’

Voor meer bijzonderheden kan ook worden verwezen naar het boek De natuurlijke tijd (p. 26 en 27) Peter Toonen.
Tijd is als zodanig te vergelijken met de steeds wijder lopende kringen in het water nadat er een steen in is gegooid.
Voor Precessie verwijs ik graag naar Hoofdstuk IV: De Tzolkin p. 96 - 102.
Lawrence E. Joseph behandelt het thema precessie op p. 41-44 van zijn boek Apocalyps – wordt 2012 het voorspelde vernietigende rampjaar?

De Purucker De Esoterische Traditie
Hoofdstuk 20 Pneumatologie en psychologie: mysteries over de innerlijke aard van de mens (p. 560, 561):
De stem van het geweten wordt gewoonlijk als slechts een waarschuwing beschouwd, maar dit is onjuist en deze gedachte is alleen ontstaan omdat de mensen meer gewend zijn te zoeken naar ethische leiding dan naar inspiratie of intuïtieve leiding van binnenuit. De waarheid is dat wat gewoonlijk genie of inspiratie of intuïtie wordt genoemd, uit de ene spirituele bron van het hogere zelf afkomstig is, waaruit eveneens het geweten voortkomt. Een genie is een mens die door een gelukkig karmisch lot in staat is om (gewoonlijk zonder dat hij dat zelf weet) te putten uit het onmetelijke reservoir van de wijsheid die in vroegere levens is verzameld, en die als impulsen zijn breinverstand binnenstroomt of misschien als een stroom van intuïtieve gewaarwordingen en geïnspireerde gedachten. Einstein formuleerde het als volgt:
Ik geloof in intuïtie en inspiratie. Soms voel ik duidelijk dat ik gelijk heb, hoewel ik niet weet waarom. . . . Ze is strikt gesproken een wezenlijke factor bij het wetenschappelijk onderzoek.
Wanneer wetenschappers zelfbewust de bron van inspiratie en intuïtie in ieder van hen leren kennen, zullen ze beginnen te putten uit de onfeilbare bron van wijsheid en leiding in hun werk; en van dolers in gebieden van speculatie en vaak van twijfel, zullen ze werkelijke illuminati (in het Engels: Enlightenment) worden. Jaap Rameijer belicht in zijn boek Hoofdstuk 16.4 Wie zijn de Illuminatie de negatieve kant van Illuminatie. Het belicht de medaille met twee kanten.

Jaap Rameijer Van Anunnaki tot Illuminati Van slaaf tot slaaf
Hoofdstuk 13.5 De Bahaí religie p. 145):
Na hem kwam {Baháʼu'lláh, wat letterlijk de ‘Glorie van God’ betekent. Etc. In 18 44 werd hij een enthousiaste aanhanger van de profeet Báb.
Hoofdstuk 22.6 Paul Hellyer (p. 267):
Ook zouden er al nieuwe technologieën zijn zoals ‘zero-point-energie’ en ‘cold fusion’, maar die worden zorgvuldig geheim gehouden en bij ons weggehouden.
Hoofdstuk 28.11 De Game Makers (p. 372):
De kunst is om de polariteiten niet als tegenstellingen te zien, maar als realiteiten die naast elkaar bestaan. We zijn heel en gebroken, god en mens, engel en duivel.
Hoofdstuk 28.12 Aanvullingen, , (p. 377):
5red%De Engelen
In het boek van Tijn Touber komen de gevallen engelen aan bod en dan met name Lucifer.
Het Kosmisch bewustzijn
Heeft als doel leven en laten leven, elkaar ondersteunen zonder strijd, bewust te zijn van alle mogelijkheden die de Sxchepping heeft en die te gebruiken voor het hoogste goed van iedereen en voor alles wat leeft.

Kleikleuren (Fryslân Doc 2 en 3 november 2024, NPO2):
Eppie Dam, een van Frieslands meest toonaangevende schrijvers, brengt na ernstige ziekte een autobiografie uit in dichtvorm. Aan de hand van zijn psalmen een beeld van zijn leven.
, 5 maart 1953, onderwijzer, schrijver en dichter. Hij publiceerde in het Fries, Nederlands en het Pompsters.

De andere kant van Amsterdam (Documentaire 2 november 2024, NPO2):
Volgend jaar bestaat onze hoofdstad 750 jaar. In het kader van dit jubileum gaat Stephan Sanders op zoek naar verhalen over wonderen, processies en verborgen gebedsplekken van het katholieke Amsterdam. Geboren in een katholiek gezin, vervreemde Sanders door de jaren heen van het geloof. Als vijftiger liep hij de Amsterdamse Sint-Nicolaasbasiliek binnen en werd opnieuw gegrepen door het katholiek geloof. Hij gaat in gesprek met gelovigen die, tegen de seculiere stroom in, katholiek zijn. Ook bezoekt hij o.a. het museum Ons' Lieve Heer Op Solder.

Bestuurscultuur (Buitenhof 2 november 2024, NPO1):
Twan Huys is in New York en Washington en spreekt Milton C. Williams over de verkiezingen, Anne Applebaum over Autocratieën, in de studio bij Pieter Jan Hagens sluiten Eric van der Burg en Jan Paternotte aan om te praten over Taiwan, China en Nederland.

Het dilemma van Amerikaanse christenen (Tijs van de Brink 2 november 2024, NPO2):
Christenen in Amerika zijn verdeeld, want moet je nu pro-life stemmen, dus Trump, of sluit het karakter van Harris beter aan bij een christelijke levensovertuiging? * Wetenschapper stond lang alleen met zijn rekensommen van de kosten van migratie. Nu schreef hij een boek en was zelfs welkom bij de minister.

Ziek van armoede (Ronald Veldhuizen de Volkskrant 4 november 2024, katern Wetenschap& Boeken 2 november 2024 p. 14-17):
Hoe lager iemands sociaal-economische status, hoe groter de kans op ziekte. Dat verband blijkt voor meer aandoeningen dan gedacht. ‘Dat betekent dat als je iets aan ziekten wil doen, je veel breder moet kijken.’
Schizofrenie.
Opvallend: voor schizofrenie blijkt de sociaal-economische positie extreme verschillen te geven. De kans is vier keer groter dat een man met schizofrenie weinig inkomen heeft en een lage opleiding. Nu kan het in theorie zo zijn dat zij door een kansarme omgeving en zorgbarrières vaker psychiatrische problemen krijgen, maar het verband is waarschijnlijk omgekeerd: wie al op vroege leeftijd schizofrenie ervaart, kan minder lang studeren en eindigt met een lager betaalde baan.

‘Sociale media doen de eenzaamheid geen goed’ (Sander Donkers interviewt Dirk De Wachter Volkskrant Magazine 2 november 2024, p. 14-20):
Hij verzet zich tegen de gedachte dat de mens zijn geluk in eigen hand houdt. Nee, volgens de Belgische psychiater en hoogleraar Dirk De Wachter? zit de ware betekenis van het leven en de oplossing van eenzaamheid eenvoudigweg in het contact met anderen.

Twee negentiende eeuwse utopische romans
Deel 2A. The Coming Race: in de onderwereld (Maarten Rutgers Civis Mundi Digitaal #151, oktober 2024):
Edward Bullwer-Lytton
De auteur van The Coming Race Edward Bulwer Lytton was bij het schrijven ervan al een oude bekende in de Engelse literatuur. Geboren in 1803 publiceerde hij zijn eerste werk in 1820 en nog vele daarna. Toch publiceerde hij in 1871 het verhaal anoniem. Hoewel al in de loop van dat jaar bekend werd wie de auteur was, werd het grote publiek eerst op zijn boek opmerkzaam, toen Samuel Butler in het voorwoord van de tweede druk van zijn boek Erewhon het auteurschap van ^Bulwer-Lytton bevestigde. Vanwege de interesse in Samuel Butlers boek komt het nu nog steeds ook onder de aandacht van velen.
Deel 2B. The Coming Race: bijzondere facetten Civis Mundi Digitaal #151, oktober 2024):
Tot slot
In het volgende deel geef ik een terugblik op Erewhon en The Coming Race, waarbij de in het oog springende overeenkomsten en verschillen aan de orde komen. Daarnaast besteed ik aandacht aan de invloed die beide boeken (zouden) hebben op discussies in latere tijden.
Het oeuvre van Edward Bullwer-Lytton wordt in Isis ontsluierd, deel 1 besproken

Hanneke Münster: “Wat zou ik op zo’n dag als vandaag graag normaal zijn” (9 juli 2024):
Hyperfocus
Haar boek schrijft ze daarentegen in een paar maanden. “Normaal zit er een jaar tussen het tekenen van een boekcontract en het inleveren van een manuscript. Maar het fijne aan ADHD: je hebt dan misschien weinig concentratie, maar als iets je interesse wekt, kun je ook een hyperfocus krijgen. Na mijn diagnose wilde ik toch al alles over ADHD weten, dus van dit boek wilde ik echt mijn hyperfocusproject maken.” Mijn hoofd wil graag dat dat de standaard is, maar mijn lijf weet beter. Niks doen zal ik, rusten tegen wil en dank. Want dat vlammetje voel ik nog steeds, maar ik kan er niet bij. En daarmee komt het schuldgevoel, en de schaamte. Moet ik toch weer toegeven dat ik de avond alleen moet zijn, terwijl ik zo’n zin heb om samen een film te kijken. Maar het gaat niet. Ik kan mijn vriendin wel wat aandoen als ze voorstelt om een pastasalade te maken vanavond, terwijl ik alleen maar voor me uit kan staren op de bank. Ik wil niet dat ze gaat, maar kan haar ook niet meer om me heen hebben. ADHD is veel vaker voelbaar dan en soms vergeet ik even hoe verdrietig dat me maakt. Ons heerlijke weekend moet stoppen omdat mijn licht uitgaat om half zes.

Moerstaal (Dan Afrifa de Volkskrant 16 juli 2024, p. V16):
‘Gezellig’ geldt als een Nederlands woord zonder synoniem in andere talen. Er zijn Nederlanders die trots putten uit deze onvertaalbaarheid. Voor anderen schuilt de uniciteit van onze taal in haar harde g-klank. Mijn ouders zeggen bijvoorbeeld ‘sckool’ in plaats van ‘school’.
Mijn literaire rolmodel Fernando Pessoa schreef eens: ‘Ik heb geen enkel politiek of sociaal gevoel. Op een bepaalde manier heb ik echter wel een groot patriottisch gevoel. Mijn vaderland is de Portugese taal.’ Nu maak ik zelf meestal wél gebruik van mijn stemrecht, en ben ik meestal niet asociaal; evengoed, als ik iemand ‘good vibes’ hoor zeggen waar hij ‘gezelligheid’ bedoelt, dan brult en bijt ook deze Leeuw van Oranje.

Eeuw van de eenzaamheid?
Vaarwel, besties! (Koen Haegens De Groene Amsterdammer 11 juli 2024, p. 82-85):
Zijn we een eiland, zoals Simon & Garfunkel ooit zongen? Of is de vriendschapsrecessie, die werd uitgeroepen in de Verenigde Staten, vooral een doemscenario? En hoe zit dat in Nederland?

De kracht van heilige plaatsen (Tim Boyd TheoSofia juni 2024, p. 51-54):
We kennen allemaal heilige plaatsen of we hebben er tenminste van gehoord – plekken op aarde waar een ieder die daar naartoe gaat een energie van heiligheid en zegen ervaart. Aan de westkust van de Verenigde Staten zijn de beroemde ‘Redwood Parks’ die bevolkt worden door de grootste en oudste bomen op de planeet. Als kind nam mijn vader mijn broers en mij mee daar naar toe. Typisch, zoals jongens zijn, speelden, lachten en schreeuwden we. Ik herinner me dat, toen we de eerste keer een voet in dat woud zetten onze gesprekken een fluistering werden. Zonder sturing, zonder erover na te denken was de reactie, zelfs van een kind, om zacht te praten in de aanwezigheid van het heilige.
Zulke plaatsen bestaan overal ter wereld. Sommige zijn kenmerken van de natuurlijke wereld: bergen, meren, rivieren, bossen en grotten. Zij worden door energielijnen (of leylijnen) in de aarde, die innerlijke krachten en wezens naar die plekken toetrekken, geschapen.

Marcus Aurelius Overpeinzingen
Marcus Aurelius (121-180) was de laatste twintig jaar van zijn leven keizer van het Romeinse Rijk. Hij leefde in de overtuiging, dat het belangrijker was als een wijsgeer te leven dan het machtigste keizerrijk van zijn tijd te besturen. Hij bracht zijn filosofische ideeën dagelijks in praktijk, zodat hij het rijk kon regeren zonder verraad te plegen aan zijn geliefde idealen van rechtvaardigheid en menselijkheid.
De filosofie die hij bedreef stond krachtdadigheid, onafhankelijkheid en zelfvertrouwen voor. Haar grondslagen leidden in zijn leven zowel tot geestelijke voldoening als tot een wereldlijke prestatie, een machtige combinatie die voor de meeste mensen nog steeds onmogelijk te verwezenlijken is.
Door zich te verdiepen in het tijdsbesef trainde hij ook zijn zienswijze. Hij oefende zichzelf om zijn aandacht te richten op het heden en zich te concentreren op het nu, door niet op verleden of toekomst te letten en alleen in het hier en nu te leven.
Aurelius is een belangrijke vertegenwoordiger van de antieke stoïcijnse traditie, waardoor ook Cicero, Lucretius en Seneca zijn beïnvloed. Net als in vele andere filosofische stromingen uit Griekse oudheid – het epicurisme, het platonisme en het cynisme -, waren lezen, schrijven en discussie bij de Stoa niet een doel, maar vooral een middel om als filosoof een bepaalde levenswijze te ontdekken. Hoewel Aurelius te boek staat als filosoof, heeft hij nooit een eigen filosofie ontwikkeld of een baanbrekende visie op het leven ontwikkeld. De Persoonlijke notities, zijn enige geschift, bevat teksten die hij in eerste plaats voor zichzelf schreef.

H.P. Blavatsky Isis ontsluierd Een sleutel tot de mysteries van oude en moderne wetenschap en religie – Deel 2
Hoofdstuk 6 Esoterische boeddhistische leringen tot karikatuur gemaakt in het christendom (p. 303):
Lakshmì, de passieve of vrouwelijke tegenhanger van Vishñu, de schepper en instandhouder, wordt ook Ådi-Måyå genoemd. Ze is de ‘moeder van de wereld’, Devamåtrì, de Venus-Aphrodite van de Grieken, en ook Isis en Eva. Terwijl Venus geboren is uit het schuim van de zee, springt Lakshmì bij het karnen van de zee uit het water tevoorschijn; als zij geboren is, is ze zo mooi dat alle goden verliefd op haar worden. De joden, die hun grondvormen overal vandaan haalden waar zij ze maar konden vinden, maakten hun eerste vrouw naar het voorbeeld van Lakshmì. Het is opmerkelijk dat Viracocha, het opperwezen in Peru, letterlijk vertaald, ‘schuim van de zee’ betekent.
326: Dit is weer een van de vele zinnen waaraan men Paulus als een ingewijde kan herkennen. Om redenen die volledig zijn uiteengezet hechten we veel meer geloof aan de echtheid van bepaalde brieven van de apostelen die nu als apocrief worden afgewezen, dan aan veel verdachte gedeelten van de Handelingen. We vinden een bevestiging van deze opvatting in de Brief van Paulus aan Seneca, en Seneca aan Paulus.1 Hierin noemt Paulus Seneca, ‘mijn gerespecteerde meester’, terwijl Seneca de apostel eenvoudig aanduidt als ‘broeder’.
1 W. Hone, The Apocryphal New Testament'', Londen, 1820, blz. 95, 97.

De theosofische mahåtma’s (p. 533):
De ‘wachters op de drempel’ bevinden zich in feite in ons!

H.P. Blavatsky De stem van de stilte*
*) Bij elk vers in De Stem van de Stilte wordt ook naar het betreffende vers in Drie Wegen, Eén Pad verwezen (eerst de pagina/betreffende versnr.).
Fragment I De Stem van de stilte
3 (36,37 14.): Als uw ziel glimlacht, terwijl ze zich baadt in het zonlicht van uw leven; als uw ziel zingt binnen haar cocon van vlees en stof; als uw ziel tranen stort binnen haar burcht van illusie; als uw ziel worstelt om de zilveren draad te verbreken die haar aan de MEESTER4 bindt; weet dan, discipel, dat uw ziel van de aarde is.
72: (4) De ‘grote meester’ is een uitdrukking die door lanoes of chela’s wordt gebruikt om het ‘hoger zelf’ aan te duiden. Ze betekent hetzelfde als Avalokiteßvara en ook als Ådi-Boeddha bij de boeddhistische occultisten, als ÅTMAN of het ‘zelf’ (het hoger zelf) bij de brahmanen, en CHRISTOS bij de oude gnostici.
20 (50 95.): Heeft u niet bij Tsi, de poort van samenkomst, de koning van de Måra’s overwonnen – de tweede waarheid?44
79,80: (102 42.) De ‘vier aspecten van waarheid’ (vier edele waarheden) zijn in het noordelijke boeddhisme: Ku, ‘lijden of ellende’; Tu, het vaststellen van alle verleidingen [oorzaken van het lijden]; Mu, ‘de vernietiging van al deze’, en Tao, het ‘pad’. De ‘vijf belemmeringen’ zijn de kennis van het lijden, de waarheid over de broze aard van het menselijk bestaan, deprimerende beperkingen, en de absolute noodzaak zich van alle banden van hartstocht en zelfs van begeerten los te maken. Het ‘pad van verlossing’ – is de laatste.
Fragment II De Twee Paden
De leraar zei:
54 (p. 81 250.): Alles is vergankelijk in de mens behalve de zuivere, stralende essentie van alaya. De mens is de kristalheldere straal ervan; een bundel smetteloos licht van binnen, op het lagere gebied een vorm gemaakt van klei. Die bundel is uw levensgids en uw ware zelf, de wachter en de stille denker, het slachtoffer van uw lager zelf. Uw ziel kan niet worden geschaad dan door uw dwalend lichaam; beteugel en beheers beide, en u bent veilig als u verdertrekt en de ‘poort van evenwicht’ nadert.

Prof. Koningsveld schrijft dat de gedachte van de Egyptische Nobelprijswinnaar Najib Mahfuz is dat de islam, als godsdienst van de ‘Gulden middenweg’, de beide voorafgaande godsdiensten van 'jodendom en christendom' heeft overstegen door beider grondbeginselen in zich te verenigen, een lange islamitische voorgeschiedenis heeft en ook gezien kan worden als in overeenstemming met de Koran ('De Jezuslezingen' publicatie Volkskrant p. 26).

H.P. Blavatsky Isis ontsluierd Een sleutel tot de mysteries van oude en moderne wetenschap en religie – Deel 2
Hoofdstuk 11 Een vergelijking van de resultaten van boeddhisme en christendom (p. 637):
De geestelijkheid zegt: welke gruwelijke misdaden we ook tegen goddelijke of menselijke wetten hebben bedreven, als we maar geloven in de zelfopoffering van Jezus voor de verlossing van de mensheid, zal zijn bloed alle smetten uitwissen. Gods genade is grenzeloos en ondoorgrondelijk. Men kan onmogelijk een menselijke zonde bedenken die zo afschuwelijk is dat ze niet zou worden uitgewist door de prijs die voor de verlossing van de zondaar vooruit is betaald, al was ze duizendmaal zo erg. En bovendien is het nooit te laat om berouw te hebben. Al wacht de zondaar tot de laatste minuut van het laatste uur van de laatste dag van zijn sterfelijke leven vóór hij met verbleekte lippen de geloofsbelijdenis uitspreekt, dan kan hij toch nog naar het paradijs gaan; de stervende dief heeft dat gedaan, en alle anderen die even slecht zijn, kunnen dat ook doen. Dit zijn de aanmatigingen van de kerk.

Evolutiebioloog Richard Dawkins bestempelt religie als een culturele virusinfectie, die met man en macht dient te worden bestreden.
Dawkins gooit echter het kind met het badwater weg en ziet niet in dat spiritualiteit juist de sleutel voor de oplossing is. De 'natuurlijke selectie', datgene dat in het collectieve onbewuste plaatsvindt veroorzaakt het irrationele gedrag. Voor de mens is het mogelijk de onzichtbare creatieve beeldkracht (actieve imaginatie) op de zes gezichtspunten (darshana’s) af te stemmen en daarmee de 'natuurlijke selectie' zichtbaar te maken.

De relatie tussen hindoes, boeddhisten, joden, christenen, moslims en atheisten wordt in De sleutel tot de theosofie belicht. Het bevat de pelgrimage, de rode draad , de Twee paden of met anderen woorden de Twee kanten van één medaille, de essentie, quintessence in het oevre van H.P. Blavatsky.

Het artikel De berg der waarheid van Christian Vandekerkhove verwijst naar de relatie tussen Carl Jung en de theosofie:
De Eranosgroep
In de schoot van de theosofische groep van Monte Verità ontstond ook de Eranosgroep. Deze was gesticht door Olga Froebe-Kapteyn (1881-1962) die in de entourage zat van Annie Besant en Jiddu Krishnamurti. Olga stond eveneens in contact met Rudolf Otto en Carl Gustav Jung. De groep hield zich bezig met vergelijkende studie en verdieping van westers en oosterse religies en filosofieën. Op jaarlijkse basis werden 9-daags symposia gehouden. De Eranosgroep bestaat nog steeds en kreeg na de tweede wereldoorlog een veel academischer karakter onder leiding van Adolf Portmann en later van Rudolf Ritsema. Uiteindelijk is de groep uiteengevallen in de “Amici di Eranos” en de “Eranos Foundation”.

H.P. Blavatsky De Sleutel tot de theosofie
Hoofdstuk 4 Het verschil tussen de Theosophical Society en de theosofie (p. 47):
Onze leden, zelfs de slechtsten onder hen, zijn niet slechter dan de gemiddelde christen. En als het de westerse theosofen zo zwaar valt het ware theosofische leven te leiden, dan komt dat omdat ze allemaal kinderen van hun tijd zijn. Ieder van hen was een christen, geboren en opgevoed met de drogredenen van zijn kerk, zijn maatschappelijke gebruiken en zelfs zijn paradoxale wetten]]. Hij was dit voor hij theosoof werd, of beter gezegd lid van de Society met die naam; er kan dan ook niet genoeg worden herhaald dat er tussen het abstracte ideaal en het voertuig ervan een belangrijk verschil bestaat.
Het abstracte en het concrete
Hoofdstuk 5 De basisleringen van de theosofie (p. 64):
Vr.: Maar er wordt ons toch duidelijk verteld dat de meeste boeddhisten niet in de onsterfelijkheid van de ziel geloven?
HPB: Wij doen dat evenmin, als u met ziel het persoonlijke ego, of de levensziel – nephesh (nephesh) – bedoelt. Maar iedere geleerde boeddhist gelooft in het individuele of goddelijke ego. Zij die dat niet doen, zien het verkeerd. Ze vergissen zich op dit punt evenzeer als die christenen die de theologische inlassingen van de latere bewerkers van de evangeliën over verdoemenis en hellevuur ten onrechte als letterlijke uitspraken van Jezus beschouwen. Boeddha noch ‘Christus’ heeft ooit zelf iets opgeschreven; beiden spraken in allegorieën en gebruikten ‘duistere gezegden’, zoals alle echte ingewijden dat deden, en nog tot ver in de toekomst zullen doen. Beide geschriften behandelen al zulke metafysische vraagstukken heel behoedzaam, en beide, zowel de boeddhistische als de christelijke verslagen, maken zich schuldig aan een overdaad aan exoterie; in beide gevallen krijgt de betekenis naar de letter te veel nadruk.
Vr.: Wilt u zeggen dat de leringen van Boeddha en die van Christus tot dusver geen van beide juist zijn begrepen?
HPB: Dat is precies wat ik bedoel. Beide evangeliën, het boeddhistische en het christelijke, werden met hetzelfde doel gepredikt. Beide hervormers waren vurige filantropen en daadwerkelijke altruïsten en verkondigden een onmiskenbaar socialisme van de edelste en hoogste soort, zelfopoffering tot het bittere einde. ‘Laat de zonden van de hele wereld op me vallen, opdat ik de ellende en het lijden van de mens kan verlichten!’ roept Boeddha uit; ‘Ik zou niet iemand om hulp laten roepen die ik zou kunnen redden!’ aldus de prins-bedelaar, gehuld in afgedankte vodden van begraafplaatsen. ‘Kom naar mij, jullie die vermoeid zijn en onder lasten gebukt gaan, dan zal ik jullie rust geven’, is de oproep tot de armen en misdeelden door de ‘Man van Smarten’, die geen plaats heeft om het hoofd neer te leggen.
De leringen van beiden zijn grenzeloze liefde voor de mensheid, barmhartigheid, vergevensgezindheid, zelfvergetelheid, en medelijden met de misleide menigte; ze tonen beiden dezelfde verachting voor rijkdom en maken geen onderscheid tussen wat van mij en wat van jou is. Hun wens was aan de onwetenden en misleiden, voor wie de last in het leven te zwaar was, voldoende hoop te bieden en enig vermoeden van de waarheid, om hen in hun moeilijkste uren te steunen, zonder de heilige mysteriën van de inwijding aan iedereen te onthullen. Maar de plannen van beide hervormers werden als gevolg van een overmatige ijver van hun latere volgelingen gedwarsboomd. Zie wat de gevolgen zijn van het verkeerd begrijpen en verkeerd weergeven van de woorden van de meesters!
Vr.: Maar Boeddha moet ongetwijfeld de onsterfelijkheid van de ziel hebben verworpen, als alle oriëntalisten en zijn eigen priesters dat zeggen!
Hoofdstu 7 Over de verschillende toestanden na de dood
99: B: Zou u van de ziel, d.w.z. de menselijke denkende ziel, of wat u de ego noemt — willen zeggen dat ze materie is?
Th: Niet materie, maar zeker wel substantie; het woord ”materie”, mits voorafgegaan door het adjectief oorspronkelijke, behoeft echter niet te worden vermeden. Die materie bestaat eeuwig te zamen met geest, zeggen wij, en is niet onze zichtbare, tastbare, deelbare materie, maar haar meest verfijnde vorm. Zuivere geest is slechts één stap verwijderd van niet-geest of het volstrekte al. Als u niet aanneemt dat de mens uit deze oorspronkelijke geest-materie werd ontwikkeld en een regelmatig opklimmende reeks ”beginselen” vertegenwoordigt, van meta-geest tot de grofste stof, hoe kunnen wij er dan ooit toe komen de innerlijke mens als onsterfelijk te beschouwen, en tegelijkertijd als een geestelijk wezen en een sterfelijk mens?
Over eeuwige beloning en straf; en over nirvåña (p. 88):
Maar wij geloven vast in wat wij de wet van vergelding noemen en ook in de absolute rechtvaardigheid en wijsheid die deze wet, karma, besturen. Daarom weigeren wij beslist het wrede en onwijsgerige geloof in eeuwige beloning of eeuwige straf aan te nemen. Met Horatius zeggen wij:
Dat regels worden vastgesteld, die onze toorn beteugelend,
een fout bestraffen met evenredig leed;
en niet hem geselen die slechts
één klap verdient voor wat hij deed.
Dat is een regel voor alle mensen en een rechtvaardige. Moeten wij geloven dat God, die u maakt tot de belichaming van wijsheid, liefde en barmhartigheid, minder aanspraak kan maken op die eigenschappen dan de sterfelijke mens?
B: Hebt u nog andere redenen om dit dogma te verwerpen?
Th: Onze voornaamste reden ligt in het feit van reïncarnatie . We hebben al gezegd dat we het denkbeeld van de schepping van een nieuwe ziel voor elk nieuwgeboren kind verwerpen. Wij geloven dat ieder mens de drager of het voertuig is van een ego, van gelijke duur als alle andere ego’s; want alle ego’s zijn van dezelfde essentie en behoren tot de oorspronkelijke emanatie uit één universele oneindige Ego. Plato noemt de laatste de logos (of de tweede geopenbaarde god); en wij noemen het het geopenbaarde goddelijke beginsel, dat één is met de universele geest of ziel, niet de antropomorfe buiten-kosmische en persoonlijke God waarin zoveel theïsten geloven. Verwar dit alstublieft niet.
Hoofdstuk 12 Wat is praktische theosofie? (p. 181):
Plicht
Vr.: Wat verstaat u in de theosofie precies onder ‘plicht’? Toch niet de christelijke plichten die Jezus en zijn apostelen predikten, want die erkent u niet?
HPB: U vergist zich opnieuw. Op wat u ‘christelijke plichten’ noemt, werd al eeuwen voor de christelijke jaartelling door alle grote ethische en religieuze hervormers sterk de nadruk gelegd. Alles wat groots, edelmoedig, heldhaftig was, werd in vroeger tijden niet alleen besproken en van de kansels gepredikt, zoals in onze tijd, maar er werd naar gehandeld, soms door hele volkeren. De geschiedenis van de boeddhistische hervorming staat vol met de edelste en meest heldhaftige, onbaatzuchtige daden. ‘Wees allemaal eensgezind, meedogend tegenover elkaar; heb elkaar lief als broeders, wees barmhartig, vriendelijk; vergeld kwaad niet met kwaad of laster met laster; maar integendeel met het goede’, werd door de volgelingen van Boeddha al eeuwen voor in praktijk gebracht. De ethiek van het christendom is ongetwijfeld groots; maar even zeker is het dat ze niet nieuw is, en dat ze gebaseerd is op ‘heidense’ plichten.
Hoe staat de TS tegenover politieke hervormingen? (p. 190):
De evolutie leert dat we, door de omgeving van een organisme te veranderen, het organisme kunnen veranderen en verbeteren; strikt genomen geldt dat ook voor de mens. Iedere theosoof is daarom verplicht zijn uiterste best te doen om met alle middelen die hem ter beschikking staan, elk verstandig en goed overdacht maatschappelijk initiatief te steunen dat als doel heeft om de toestand van de armen te verbeteren. Zulke initiatieven moeten gericht zijn op hun uiteindelijke maatschappelijke emancipatie, of op de ontwikkeling van plichtsgevoel in mensen die daar nu zo vaak in bijna alle aspecten van het leven geen acht op slaan.
193: Vr.: Maar hoe kunnen we zo’n verheven toestand bereiken?
HPB: Door onze voorschriften verstandig in praktijk te brengen. Door gebruik te maken van ons hogere denkvermogen, de spirituele intuïtie, en ons gevoel voor ethiek, en door de ingevingen te volgen van wat we ‘de zachte stem’ van ons geweten noemen, die de stem is van ons ego, en die luider in ons spreekt dan de aardbevingen en donderslagen van Jehovah, waarin ‘de Heer zich niet bevindt’.
Naastenliefde
195:Vr.: Hoe denken theosofen over de christelijke plicht van naastenliefde?
HPB: Wat voor naastenliefde bedoelt u? Spirituele naastenliefde of praktische naastenliefde op het fysieke gebied?
Vr.: Ik bedoel praktische naastenliefde, want uw idee van universele broederschap omvat natuurlijk spirituele naastenliefde.
HPB: Denkt u dan aan de praktische naleving van de geboden die Jezus in de Bergrede heeft gegeven?
Vr.: Precies.
HPB: Waarom noemt u ze dan ‘christelijk’? Want hoewel uw Verlosser ze predikte en in praktijk bracht, is de naleving daarvan het laatste waar christenen nu aan denken.
196: Vr.: O, maar u moet wel bedenken dat die voorschriften niet letterlijk moeten worden opgevat. De tijden en omstandigheden zijn sinds de dagen van Christus veranderd. Bovendien heeft hij in gelijkenissen gesproken.
196: En ik zeg u dat velen die niet in de goddelijkheid van Christus geloven – zoals graaf Leo Tolstoi en meer dan één theosoof – deze edele voorschriften, die universeel zijn, letterlijk opvolgen; en veel andere goede mensen zouden dat ook doen als ze er niet zo zeker van waren dat ze door zo’n leefwijze waarschijnlijk in een psychiatrische inrichting zouden belanden – zo christelijk zijn uw wetten!
196: Vr.: Wat zou u dan doen?
HPB: Individueel handelen en niet collectief; de voorschriften van de noordelijke boeddhisten opvolgen:
199: Overtuiging kweekt 5redblack%, en ‘bezieling’, zegt Bulwer Lytton, ‘is de geest van oprechtheid, en zonder haar kan de waarheid niet zegevieren’;1 terwijl Emerson terecht opmerkt dat ‘elke grote en leidinggevende beweging in de wereldgeschiedenis de triomf van de bezieling is.’2 Wat zou zo’n gevoel beter kunnen opwekken dan een filosofie die zo groots, samenhangend, logisch, en alomvattend is als onze oosterse leringen?
200,201: Wij die hard voor de Society werken, doen dat gratis en in de meeste gevallen geven we ook nog geld. De weinigen die de middelen hebben om zogenaamd liefdadigheidswerk te doen, volgen de boeddhistische voorschriften en doen hun werk zelf, en niet door een ander het te laten doen, of door in het openbaar in te schrijven op liefdadigheidsfondsen. Wat een theosoof vooral moet doen is zijn persoonlijkheid vergeten.Verklarende woordenlijst (p. 248):
Ain sof (Hebreeuws) De ‘onbegrensde’ of ‘grenzeloze’ godheid die emaneert en zich uitbreidt. Ain sof wordt ook als en sof en ain suf geschreven, want niemand, zelfs de rabbi’s niet, is helemaal zeker van de klinkers ervan. In de religieuze metafysica van de oude Hebreeuwse filosofen was het ENE^ beginsel een abstractie, zoals parabrahman, hoewel kabbalisten door louter sofisterij en paradoxen nu erin geslaagd zijn er slechts een ‘hoogste god’ van te maken. Maar volgens de vroege Chaldeeuwse kabbalisten heeft ain sof ‘geen vorm of gestalte’ en is ‘niet met iets anders te vergelijken’. (Franck, La kabbale, 1843, blz. 175.)
Hoofdstuk 11 Heeft God het recht om te vergeven? (p. 165):
Vr.: Kunt u me een voorbeeld geven?
HPB: Ik zal u later een uitgebreid voorbeeld geven. Stel u in gedachten een vijver voor. Er valt een steen in het water waardoor verstorende golven ontstaan. Die golven bewegen zich vooruit en weer terug, totdat ze ten slotte, als gevolg van de werking van wat natuurkundigen de wet van verlies van energie noemen, bedaren en het water weer terugkeert tot zijn toestand van volkomen rust. Op dezelfde manier brengt elke handeling, op elk gebied, een verstoring teweeg in het harmonisch evenwicht van het heelal, en de daardoor voortgebrachte trillingen zullen, als hun terrein begrensd is, zich heen en weer blijven bewegen tot het evenwicht is hersteld. Maar omdat elk van die verstoringen vanuit een bepaald punt begint, is het duidelijk dat het evenwicht en de harmonie alleen kunnen worden hersteld als alle krachten die van daaruit in beweging werden gesteld, opnieuw in datzelfde punt samenkomen. En hiermee heeft u het bewijs dat alle gevolgen van de daden, gedachten, enz., van de mens, met dezelfde kracht waarmee ze in beweging werden gezet op hemzelf moeten terugwerken.

Het gezichtspunt van Horatius wordt in het oeuvre van H.P. Blavatsky onderbouwd.

Antony Blinken, minister van Buitenlandse Zaken
De insider (Rutger van der Hoeven De Groene Amsterdammer 31 oktober 2024, p. 20-25):
Antony Blinken was gewend om op de achtergrond te opereren, nu is hij een sleutelfiguur in de Amerikaanse buitenlandpolitiek. Hoe kwam de vriendelijke gitarist bekend te staan als Baby Killer Blinken?
Alles viel nu voor de familie Blinken op zijn plaats. In de baantjescarrousel van de Amerikaanse politiek zijn ambassadeursbenoemingen vaak beloningen aan grote donateurs voor de winnende partij – persoonlijke bedankjes door de president. Bill Clinton benoemde Antony’s vader Donald tot ambassadeur in Hongarije. Donalds broer Alan, die ook al bij een investeringsfirma werkte en ook een grote donor voor de Democratische Partij, werd ambassadeur in België.
‘De draaideur’ wordt dit principe genoemd in Washington: binnendraaien bij de ministeries, het Witte Huis en parlementsbaantjes, daarna bij de bedrijven en consultants, en dan weer terug naar de ministeries als je partij wint. Er kwamen wel een paar vragen over toen Blinken zich vier jaar later voor parlementscommissies (en de media) moest verantwoorden als nieuwe minister van Buitenlandse Zaken.
En misschien is het de laatste keer in lange tijd dat zijn kring die kans krijgt, om de wereld vorm te geven en collectief een richting in te duwen. Als dat zo is, dan eindigt het niet mooi, met een stuk meer bloed en vernietiging dan hij had bedoeld, de Dad Rocker die in de jaren tussen de macht, toen de draaideur hem aan de verdienkant van het model had gebracht, zijn muzikale gift aan de wereld online had gezet: Lip Service.

De Grooten Tour van de Gebroeders De Witt (Omroep MAX 8, 15, 22, 29 september en 6 en 13 oktober 2024 NPO2):
Hoe reisden de vrij streng gereformeerde Hollandse gebroeders De Witt in de 17e eeuw in een overwegend katholiek land? Waren ze in Frankrijk in gevaar? Huub Stapel reist van Angers naar Bordeaux.
Hoe reageerden zij bij het zien van bijvoorbeeld relieken? Hadden ze hierop kritiek, of hielden ze zich te midden van de 'vijand' vooral op de vlakte? Er heerste in Frankrijk zogenaamde godsdienstvrijheid, maar Franse protestanten hadden het knap lastig. Dat zullen ook de broers in levenden lijve ervaren. Huub Stapel reist van Angers naar Bordeaux.
De gebroeders Johan en Cornelis de Witt werden op 20 augustus van het Rampjaar 1672 in 's-Gravenhage vermoord door leden van plaatselijke schutterijen.
Zondebok
Toen de vijandelijke troepen in het voorjaar van 1672 het land steeds verder binnendrongen en de kapitein-generaal het leger van de republiek achter de defensieve Hollandse waterlinie had teruggetrokken, werd het volk steeds bozer en werd ook steeds harder geroepen om Willem III. Raadpensionaris Johan de Witt werd de Zondebok.

Reflexi-Reflexi weerspiegelt historische relatie tussen Indonesië en Nederland (t/m 28 september 2025 in het Nederlandse Zilvermuseum):
Op 27 december 1949 vond de officiële soevereiniteitsoverdracht tussen Nederland en Indonesië plaats. De relatie tussen beide landen is sindsdien regelmatig problematisch geweest. Wat zijn de belangrijkste ontwikkelingen in deze relatie sinds de Indonesische onafhankelijkheid?
Onder internationale druk besloot Nederland in 1949 onafhankelijkheid te verlenen aan de Indonesiërs. Tussen augustus en november 1949 vond in Den Haag de Ronde Tafelconferentie plaats.

Vanaf 4 oktober 2024 (t/m 26 januari 2025) opent het Stadsarchief Amsterdam de nieuwe tentoonstelling 'Al die Amsterdamse mensen - Foto's 1970 tot 1990'. Deze fototentoonstelling laat een bijzondere tijd van twintig jaar zien, waarin Amsterdam veel veranderde.

'Wie betaalt, die bepaalt': De Amerikaanse machtselite en het collectief bewustzijn (Piet Ransijn Civis Mundi Digitaal #151, oktober 2024):
We proberen onderstaande vragen te beantwoorden. Het korte antweoord op wie Amerika en het Congres regeert is eenvoudig: de machtselite. Maar die elite zit niet zo eenvoudig in elkaar. Het is veeleer een conglomeraat van groeperingen en organisaties, zoals we zullen zien. ‘Big Business’ speelt daarin door financiering van politieke en poltuci een sleutelrol, waarop de ondertitel van het middelste boek reeds wijst.

Het Westen en de rest (Marijn Kruk De Groene Amsterdammer 31 oktober 2024, p. 7):
Het was dan ook geen toeval dat de Amerikaanse bank Goldman Sachs eind 2001 een rapport publiceerde dat gewag maakte van de zogeheten ‘Bric-landen’: Brazilië, Rusland, India en China. Deze landen bevonden zich in een vergelijkbaar stadium van economische en politieke ontwikkelingen en wonnen snel aan betekenis. In 2009 kwamen deze vier landen voor het eerst bijeen. De verwachting Promo RKK Katholiek Nederland 3 oktober 2013 TV: Persoonlijke zoektocht naar chinese roots is priester en maker van katholieke tv- programmas. Hij kijkt uit naar het bezoek morgen van de Paus aan Assisi, er worden baanbrekende uitspraken van de Paus verwacht. Daarnaast maakte Roderick een zeer persoonlijke reis naar China om een groot taboe uit zijn familie te ontrafelen. Zijn opa was missionaris maar werd verliefd op een Chinese vrouw met wie hij een kind kreeg. Rodericks moeder. Samen met haar keerde hij terug om zijn leven in kaart te brengen of in elk geval de hoop – was toen dat de Bric-landen steeds meer op het Westen zouden gaan lijken, dat wil zeggen: op het Westen van de ‘waarden’. Net als ‘wij’ waren ze op weg naar een grotere economische en technologische ontwikkeling, en parallel daaraan richting een grotere politieke en culturele vrijheid.
Maar rond deze tijd raakte dat Westen zelf juist steeds meer in de greep van een nativistische beweging.
Bric werd Brics en is inmiddels een groep van negen landen, waaronder Egypte en Iran. Afgelopen week kwamen ze samen in het Russische Kazan, en veel commentatoren zagen er een bewijs in van hoezeer het Westen aan macht en betekenis heeft ingeboet. Maar wie door al het gepraat over ‘multipolariteit’ heen prikte zag vooral veel liberaal internationalisme. In de slotverklaring verklaren de landen plechtig zich hard te maken voor ‘democratie’, ‘mensenrechten’ en ‘het internationale recht’. Dit type Verlichtingsdenken verhoudt zich slecht met het autoritaire nativisme van de meeste leiders van de Brics, Poetin voorop.
Het toont op een paradoxale manier dat het Westen en de rest steeds meer op elkaar zijn gaan lijken: als een terrein waar waarden en wortels met elkaar om voorrang strijden, zij het niet overal in dezelfde mate. Juist daarom is de uitslag van de presidentsverkiezingen volgende week zo belangrijk. Want Amerika is en blijft het machtigste land.

Dit is Tijs (Evangelische Omroep 27 oktober 2024, NPO2):
Het is een jaar geleden dat Israël Gaza binnenviel na de aanslagen van 7 oktober. Niet alleen Hamas werd hard geraakt, maar ook de gewone bevolking. Tijs praat erover met Palestijnen in Nederland. Hebben zij nog enige hoop? * DENK-leider Stephan van Baarle kreeg het met de rest van de Kamer aan de stok toen hij de beladen term 'from the river to the sea' gebruikte. Hoe kijkt hij terug op het afgelopen jaar?

De andere kant van Amsterdam (Documentaire 26 oktober 2024, NPO2):
Geboren in een katholiek gezin, vervreemde Stephan door de jaren heen van het geloof. Als vijftiger liep hij de Amsterdamse Sint-Nicolaasbasiliek binnen en werd opnieuw gegrepen door de katholieke spiritualiteit. 750 jaar na de stichting van de stad blijkt er in Amsterdam ook in 2024 een groeiende en diverse katholieke gemeenschap te zijn.

Navalny’s laatste afscheidsbrief aan de wereld (Tom Vennink de Volkskrant 19 oktober 2024):
Voor zijn dood op 16 februari 2024 zette de Russische oppositieleider Aleksej Navalny zijn levensverhaal op papier: Patriot verschijnt deze week wereldwijd. In deze voorpublicatie, ingeleid door oud-correspondent Tom Vennink, beschrijft hij de dag van zijn terugkeer van Berlijn naar Moskou.

Dit is Tijs - Is antisemitisme toegenomen? (Evangelische Omroep 6 oktober 2024, NPO1):
Eén jaar na de aanval van Hamas op Israël is ook het leven voor Nederlandse Joden voorgoed veranderd. Is er sprake van toegenomen antisemitisme? Voelen Joden zich veilig in ons land? En hoe is het voor Joden in Nederland om te worden aangesproken op het optreden van de regering-Netanyahu?

De rode draad in het laatste boek De wereld als getal en andere broze zekerheden van Hermann Von der Dunk heeft op het leerproces van Plato betrekking.
Zoals Johan Huizinga in In de schaduwen van morgen (1935) opent Von der Dunk in De wereld als getal met een stevige portie cultuurkritiek. Het getal, als symptoom van het onbegrensde materialisme van onze dagen, beheerst de westerse cultuur. De kwantiteit als waarde uit zichzelf heeft, zo stel hij, het gevoel voor kwaliteit opgeslokt.

‘Wij in het Westen hadden er niet op gerekend dat Poetin zoveel bondgenoten zou hebben’ (Sterre Lindhout interviewt Anna Applebaum de Volkskrant 21 september 2024):
Of het nu gaat om wapens, witwassen of de wens het internet te beheersen, autocratische landen weten elkaar te vinden, ziet journalist en historicus Anne Applebaum. ‘De verbindende factor tussen deze autocraten is hun diepe afkeer van ons.’
Anne Applebaum leeft met één been in Washington, de stad waar ze opgroeide als oudste dochter van een advocaat en een curator, en met het andere in een Pools landhuis. Haar man Radoslaw Sikorski is onlangs aangetreden als minister van Buitenlandse Zaken in de nieuwe Europees-gezinde Poolse regering van Donald Tusk. En ze heeft een appartement in Londen, waar ze nu is voor de promotie van haar boek. ‘Een nogal vol programma, volgende week ben ik alweer aan het werk in Oekraïne...’

Kabinet staat pal achter commandant der strijdkrachten Onno Eichelsheim (Arnout Brouwers11 de Volkskrant 11 juni 2024):
Het kabinet steunt volop zijn hoogste militaire adviseu, de commandant der strijdkrachten Onno Eichelsheim. Die noemde Israëls optreden in Gaza zondag ‘in algemene zin disproportioneel’.

Klagende doden en vechtende engelen: Katarina Livljanić maakte een album met muziek uit Bosnië en Herzegovina (Jenny Camilleri de Volkskrant 4 juni 2024, p. V2):
De Kroatische zangeres liet zich voor Heretical Angels inspireren door religieuze teksten en muziek uit de Middeleeuwen.

Geluk dáár zit hem de knoop (Jurre van den Berg interviewt Tijs Bol de Volkskrant 1 juni 2024, katern Zaterdag p. 12-15):
Is ons denken over succes en falen miskennen we stelselmatig de grote rol die willekeur daarbij speelt, stelt hoogleraar sociologie Thijs Bol ‘Ondanks alle inspanningen en goede bedoelingen zullen kansen nooit gelijk zijn.’
Je beschrijft dat je laatst iemand sprak die was uitgenodigd voor een ‘vwo-adviesfeestje’ voor een 12-jarige. Wat zegt dat verschijnsel volgens jou over deze tijd?
‘In de eerste plaats dat iedereen, in de eerste plaats ouders, maar zeker ook leerlingen, zich er ontzettend van bewust is hoe belangrijk onderwijs is geworden.
Hoe kan onderzoek naar de werking van willekeur bijdragen aan bewustwording en misschien zelfs verandering?
‘Bijvoorbeeld door uit te zoeken wat wel en niet werkt, als het gaat om het creëren van meer gelijke kansen. Denk aan methoden voor het ondersteunen van kansarme leerlingen. Of: wat is goed leesonderwijs?

Een van de factoren die de temperatuurregeling op mondiaal niveau beïnvloeden, is de albedo van de aarde.
Het staat bekend als het albedo-effect en het is een parameter die de temperatuur sterk beïnvloedt en daarom de klimaatverandering. U moet de effecten van albedo heel goed kennen om conclusies te kunnen trekken en plannen te ontwikkelen die de effecten van albedo helpen verminderen. Global Warming.
In dit artikel gaan we uitleggen wat het albedo van de aarde is en hoe het fluctueert en de temperatuur op aarde verandert. Hoe beïnvloedt dit fenomeen de klimaatverandering?

Dichters & Denkers
Lollepotten en mannen die niet kunnen fluiten (Xandra Schutte De Groene Amsterdanner 15 februari 2024, p. 62-63):
Met Anders dan de anderen biedt Mary Kemperink een overzicht van medici en schrijvers die tussen 1830 en 1930 van homoseksualiteit een acceptabel thema maakten.De Duitser Magnus Hirschfeld verzette zich net als Ulrichs en Von Krafft-Ebing tegen de strafrechtelijke vervolging van homoseksuelen. Meer nog dan de anderen zette hij zich in voor hun maatschappelijke acceptatie. Hij publiceerde in 1901 de brochure Was soll das Volk vom dritten Geschlecht wissen om een breder publiek ervan te overtuigen dat homoseksuelen normale, gezonde en moreel hoogstaande mensen zijn. Hun seksuele identiteit bevond zich niet alleen in hun geslachtsorganen maar in elke cel van hun lichaam.
Om, kort gezegd, te bepleiten dat je als homoseksueel wordt geboren en niet tot homoseksueel wordt gemaakt.

Leylijnen, steencirkels kun je zien als onzichtbare lijnen die door het landschap stromen en dragen belangrijke spirituele energie. Al deze energielijnen liggen op het landschap en niet in de grond.
In 1967 publiceerde de Schotse ingenieur en emeritus hoogleraar Alexander Thom zijn eerste boek over de resultaten van zijn jarenlange onderzoek naar meer dan 250 Britse steencirkels. Alle makers gebruikten volgens hem dezelfde meeteenheid, een ‘megalithische yard’ van 83 centimeter. De stenen werden zo opgesteld dat men diverse astronomische waarnemingen kon doen of een kalender kon bijhouden. Daarbij keek de waarnemer vanaf een bepaalde plaats langs een steen naar een punt aan de horizon, bijvoorbeeld het meest noordelijke punt waar de maan kon opkomen.
Veel oude beschavingen, zoals de Kelten, de Maya’s en de oude Egyptenaren, geloofden in de spirituele betekenis van leylijnen. Ze voelden intuïtief aan hoe bijzonder deze plekken waren en bouwden hier hun heiligdommen omdat ze geloofden dat de energie die van de leylijnen afkwam, de kracht en betekenis van hun heiligdommen vergrootte. Zo werd de spirituele energie benut voor gebed, meditatie en spirituele ceremonies. In de loop der tijd werden deze bouwwerken vernieuwd en aan de heersende religieuze overtuigingen aangepast. Zo werden er eerst monumenten, tempels en vervolgens kerken en kloosters gebouwd op deze plekken. StoneHenge, de pyramides van Gaza en Machu Picchu zijn bijvoorbeeld op belangrijke kruispunten van leylijnen gebouwd.

Annine E. G. van der Meer De Zwarte Madonna van oer- tot eindtijd de moeder van donker en licht en haar dochter Maria Magdalena
Het boek gaat via diverse invalshoeken in op de betekenis van de kleur zwart in relatie tot de Donkere Moeder. Zij is de donkere kosmische baarmoeder van het licht. In haar spelen donker en licht samen. Na deze verkenning is de Zwarte Madonna in dit boek in de eerste plaats de Moeder van de bezielde Donkere Aarde.

Geert Kimpen Ik, Maria Magdalena Haar verhaal dat 2000 jaar lang verzwegen werd (recensie)
Maria Magdalena is vastbesloten Jezus’ boodschap uit te dragen in de wereld. Tot ze ontdekt dat haar eigen boodschap minstens zo belangrijk is. Haar boodschap van vrouwelijke wijsheid die Jezus in zijn kracht had gezet.
Zal ze erin slagen haar stem te laten horen in een vijandige wereld die geen interesse heeft in wat vrouwen te vertellen hebben? Zal ze durven om te gaan staan voor de kracht van vrouwelijke seksualiteit? Zal ze hem kunnen blijven liefhebben zonder zichzelf te verloochenen? Zal ze een manier vinden om ondanks alle tegenstand ervoor te zorgen dat men ook 2000 jaar later haar niet vergeten zal?

Nieuwe wijn in oude zakken
In de Bijbel wordt door Jezus gesproken over nieuwe wijn. Hij wordt bevraagd door de mensen om hem heen over de reden waarom de discipelen niet mee doen aan het vasten. Hierop antwoordt Hij met een tweetal gelijkenissen. In de tweede gelijkenis spreekt Hij over nieuwe wijn in oude zakken, er staat het volgende:
En niemand giet jonge wijn in oude leren zakken, want dan scheuren de zakken door de jonge wijn en wordt de wijn verspild, terwijl de zakken verloren gaan. Jonge wijn moet in nieuwe zakken worden gedaan. Maar niemand die oude wijn gedronken heeft, wil jonge; hij zegt immers: “De oude wijn is goed!” – Lukas 5: 37-39 (NBV)

Vincent Caudron De herovering van het zelf Montaigne over de vriendschap, - lees met Étienne de La Boétie (Samenvatting):
‘Als het even niet goed met me gaat, bij iedere terugval, dan pak ik dat boek. Een jaar geleden heb ik het voor het eerst gelezen en sindsdien heb ik het altijd bij me. Het is een beknopte, gepopulariseerde en niet te moeilijke versie van het werk van Montaigne (de Franse filosoof Michel de Montaigne (1533-1592), red.).
Als humanistisch filosoof geeft hij je een handleiding hoe je zou kunnen leven. Hoe je kunt omgaan met de dood, bijvoorbeeld, of met vrienden, of met mensen die veel praten zonder iets te zeggen. Hij moedigt je ook aan tot zelfkennis, tot voortgaand zelfonderzoek.
Mijn nummer Ô travers is gebaseerd op dat laatste. We moeten onszelf leren begrijpen. Ontdek en erken je fouten en tekortkomingen. Doe je niet beter of anders voor dan je bent, maar leer om te zijn wie je bent.
Montaigne heeft me echt geholpen met zijn vraagtekens bij je verbeelding. Je imaginaire kracht kan iets buitengewoon moois opleveren, maar kan ook bedreigend zijn. We bedenken allerlei ergs en akeligs dat ons zou kúnnen overkomen. Het is je eigen verbeelding die je de meeste angst aanjaagt.
Zo’n ander perspectief op mijn gevoelens, mijn problemen of het leven is vaak precies wat ik nodig heb. Montaigne heeft me geleerd alles wat lichter te zien. Zo heeft hij mijn leven echt verbeterd.’

Étienne de La Boétie was een geestverwant en boezemvriend van Michel de Montaigne. Hij wilde zichzelf leren kennen zoals zijn boezemvriend hem gekend had (p. 131 Anton Blok De vernieuwers de zegeningen van tegenslag in wetenschap en kunst, 1500-2000). Het mechanisme tussen micro en marcro, dat door Étienne de La Boétie is onderkend, is nog steeds actueel. De self-medication van Geert Wilders waar Arnon Grunberg over schrijft (de Volkskrant 7 maart 2017) heeft op het zondebokmechanisme betrekking. Om tekortkomingen, het markt- en overheidsfalen zijn incompetentie als politicus te camoufleren past hij het oeroude zondebokmechanisme toe. ‘Wereldverbeteraars’ vormen een bedreiging voor de machthebbers. Leiders, die zijn vermoord, maar zich met hart en ziel voor de mensheid hebben ingezet, zijn Mahatma Gandhi, Martin Luther King, Olaf Palma, Anwar Sadat, Itzhak Rabin en Daphne Caruana Galizia. Het zijn ‘wereldverbeteraars’ en wellicht op hun manier ‘klokkenluiders’, die op imposante wijze de andere kant van een zaak lieten zien. Het maakt deze personen tot een natuurlijke vijand van ééndimensionale denkers en dogmatici. Je behoeft geen econoom te zijn om te kunnen constateren dat de liberalisering van de financiële sector, het zeepbel(casino)kapitalisme geen gezond fundament heeft. Het creatieve boekhouden van de overheidsbureaucratie, de vierde macht is topsport geworden.

Het betekenisvolle bezoek van Maria Magdalena en Jezus aan Stonehenge en Avebury
Een openbaring over ons spirituele verleden dat weer actueel wordt.
De monumenten van Avebury en Stonehenge in Engeland herinneren aan het veld van eenheidsbewustzijn waar jullie uit vandaan komen. Steencirkels als een uiting van een diep verlangen naar het contact met het Hemelse. Avebury brengt jullie in contact met de eer aan de Moeder Godin en Moeder Aarde.

Maria Magdalena bij het lege graf ((Johannnes 20,1-2.11-18):
Joh 20 maakt deel uit van het zogenaamde 'boek van de verheerlijking' (Joh 13-21) dat vooral aandacht schenkt aan Jezus' verheerlijking doorheen zijn lijden, dood en opstanding. Joh 20,1-18 luidt de paasverhalen in 'op de eerste dag van de week in alle vroegte', terwijl de volgende passage (Joh 20,19-21) zich 's avonds en binnen afspeelt. Joh 20,11 sluit aan bij Joh 20,1-2. Maria Magdalena bezoekt er het graf, ziet de weggerolde steen en gaat de leerlingen melden dat het lichaam weg is. Als de andere leerlingen na hun bezoek aan het graf opnieuw weggegaan zijn, staat Maria Magdalena nog steeds te huilen bij het graf (Joh 20,11). De verzen 3-10 zijn uit het hier besproken fragment weggelaten omdat ze niet handelen over Maria Magdalena maar over Simon Petrus en de andere leerlingen.

1.Het Graf van Talpiot (Discussie):
Niet alleen bijbelwetenschappers (waaronder Craig Evans), maar ook enkele archeologen (waaronder Amos Kloner) verzetten zich tegen de conclusie dat met deze vondst het graf van Jezus zou zijn blootgelegd. Hun voornaamste argument daartegen is dat de gevonden namen in de eerste eeuw zeer gangbaar waren. De combinatie van deze namen lijkt echter opmerkelijk en scoort significant in gemaakte kansberekeningen. De sleutel zou liggen bij de naam Mariamme. De makers van de documentaire baseerden zich op een tekst uit de vierde eeuw, waarin Maria Magdalena 'Mariamme' wordt genoemd.
De Nederlandse onderzoeker Jacob Slavenburg stelde op basis van in de eerste en de tweede eeuw gevonden handschriften vast dat de naam Mariamme al in de eerste eeuw werd gebruikt ter aanduiding van Maria Magdalena. Volgens hem versterkte dit de conclusie dat het in 1980 in Talpiot gevonden graf de laatste rustplaats van Jezus van Nazareth zou betreffen, ook al omdat DNA-onderzoek naar de inhoud van de ossuaria van Jezus en Mariamme uitwees dat ze geen familie van elkaar waren.
Theologen wezen erop dat Jezus met lichaam en al ten hemel gevaren zou zijn, dat hij niet met Maria Magdalena was getrouwd en dat hij ook geen kinderen had. Volgens kenners van het vroege christendom zijn dit echter theologische constructies, die niet berusten op historische feiten.

Het balansmechanisme van de wederkerigheid, de weg van de pelgrim, Gulden middenweg, de 'Hoofdroute' maakt het mogelijk de milieucrisis te verkleinen. Het balansmechanisme van de wederkerigheid toont als het ware de perpetuum mobile, die aan de natuurfilosofie ten grondslag ligt. Voor een toelichting op het balansmechanisme, zie het tijdschrift MANTRA - Lente 2023 nr. 34 thema Balans
Op p. 52 t/m 59 staat een interview met Jeroen Windmeijer en Jacob Slavenburg over hun derde boek in de zogenoemde ‘Sterke vrouwen-trilogie’. De Magdalenacodex is een spannende thriller over een verguisde vrouw.
Waarom deze drie vrouwen? Wat hebben ze met elkaar gemeen?
Jacob: Isis, Eva en Maria Magdalene hebben nogal wat gemeen.

George Monbiot schenkt oude wijn in nieuwe zakken, namelijk het rentmeesterschap, dat al millennia bekend is. Mystici hebben in het algemeen beter begrepen dan politici, hoe de wereld, de éne werkelijkheid van het leven echt in elkaar zit. Maar de moraal van het verhaal is dat in elk mens schuilt ook een politicus. Het gaat er uiteindelijk om regisseur te worden van je eigen leven. Zowel mystici als kunstenaars laten zien hoe het mogelijk is de waarheid dichter te benaderen.

Veertig jaar na Israël: een blanco cheque? ‘Er is altijd nog hoop’ (Or Goldenberg De Groene Amsterdammer 21 december 2023, p. 24-29):
Om de hoop niet op te geven, ging ik in gesprek met een aantal auteurs van de essays in Israël: een blanco cheque?: Leonard Frank, Marja Vuijsje en Anet Bleich met haar dochter Natascha van Weezel. Daarbij spraken we openlijk over de gevoelens van toen en nu.
In 1983 verscheen Israël: een blanco cheque? De dilemma’s waarover linkse Nederlandse joden in deze essaybundel schreven, klinken deze dagen griezelig herkenbaar. Hoe staan de auteurs van toen er nu in?
Behalve met de Jaffa’s als het zoete symbool van het beloofde land, groeide Vuijsje op met het boekje Chaweriem (‘vrienden’ in het Hebreeuws) van Leonard de Vries. Hierin kwam een jongetje, Jaap, als wees uit de Tweede Wereldoorlog. Opgegroeid in socialistisch vooroorlogs Amsterdam emigreert hij naar Israël, met idealen van gelijkheid en eendracht. In het boek is Israël nog een idylle.

De olie- en gaslobbyisten lachen zich in Dubai de broeikasballen uit hun broek (Asha ten Broeke de Volkskrant 8 december 2023, p. 25):
‘Als je de aarde alleen ziet als iets om uit te buiten, dan verdoem je jezelf.’ Als de klimaattop in Dubai me ergens aan doet denken, dan is het aan die uitspraak van schrijver Amitav Ghosh. De clusterfuck begon al toen bleek dat de voorzitter van de top de hele-dikke-oliebaas Sultan al-Jaber zou zijn. Het staatsbedrijf dat hij leidt, pompte in 2021 het volstrekt niet lullige aantal van 2,7 miljoen vaten olie per dag op. Hij kondigde al aan dat hij dit in 2027 verdubbeld wil hebben.

De chaostheologie
In het gerenommeerde Amerikaanse tijdschrift voor wetenschap en theologie Zygon verschijnen regelmatig bijdragen van natuurkundigen en biochemici die de moderne theorieën over complexiteit, kwantummechanica, evolutie en genetica en dergelijke inbouwen in hun theologische opvattingen. De Nederlandse biochemicus en anglicaans priester prof. dr. Sjoerd Bonting heeft er zijn 'chaostheologie' in gepubliceerd. Hierin verwerpt hij de door Augustinus al geformuleerde creatio ex nihilo (schepping uit niets) en (zoals TdC) de huidige leer van de erfzonde en stelt daarvoor een schepping vanuit chaos in de plaats, niet alleen omdat deze vanuit Genesis en overige scheppingsverhalen blijkt, maar ook omdat deze beter aansluit bij ons huidige wetenschappelijke wereldbeeld en vooral omdat deze een verklaring biedt voor het morele en fysieke kwaad in de wereld. In het Nederlands verschenen van zijn hand de boeken Schepping en evolutie (1996), Mens, chaos en verzoening (1998), Tussen geloof en ongeloof (2000) en in het Engels Chaos Theology, A Revised Creation Theology (2002).

Anna Lemkow boek Het Heelheidprincipe
Hoofdstuk 11 De wereldreligies: constanten en varianten (p. 250):
Fritjof Schuon: De maakt zich in gradaties kenbaar, maar zonder op te houden het Ene te zijn, waarbij de lagere graden van deze “kenbaarmaking” door een metafysische integratie of synthese, in de hogere worden opgenomen…. [Het] exoterische gezichtspunt heeft geen begrip van de transcendentie van het hoogste Goddelijke Onpersoonlijkheid, waarvan God een persoonlijke Kenbaarmaking is; dergelijke waarheden zijn van een te hoog niveau en daardoor te subtiel en te ingewikkeld vanuit het gezichtspunt van het eenvoudige rationele begripsvermogen, om toegankelijk te zijn voor de meerderheid van de gelovigen, of op een dogmatische manier geformuleerd te kunnen worden.
Fritjof Schuon schreef over de transcendente eenheid van religies en wijst er op dat de traditionele vormen van religies per definitie en onvermijdelijk, beperkt zijn, maar ook onmisbaar. Het zijn vormen waar het eenheidszoekend bewustzijn doorheen kan breken naar het vormloze transcendente geheel waaruit ze uiteindelijk zijn voortgekomen. Men gaat de universele krachten van de grondbeginselen waarnemen door hun diverse uitdrukkingen, ontstaan in de cyclische periodiciteit. In de Veda’s wordt gezegd: “De waarheid is één, de wijzen noemen haar met vele namen”. Hoofdstuk 16 Eenheid ervaren (p. 297,298):
Paul Tillich’s uitleg van absolute en relatieve waarden is ook verhelderend. Tillich bevestigde “het onvoorwaardelijke karakter van de morele imperatief [van Kant], ongeacht zijn inhoud, en het beginsel van rechtvaardigheid – de erkenning van ieder mens als persoon.” Over het beginsel van liefde of mededogen of eros of agapè zei hij dat het “rechtvaardigheid omvat en overstijgt, en het absolute en het relatieve verenigt door zichzelf aan te passen aan iedere concrete situatie.” Als we de werkelijkheid onder ogen zien, zij het door middel van cognitieve, ethische, esthetishe of andere middelen, stuiten we op “structurele absoluutheden zonder welke het leven in deze werelden onmogelijk zou zijn.”162 Plato sprak van de archetypen. In overeenkomstige zin zeggen mythologen ons dat deze structurele absoluutheden terugkeren in de mythen van de wereld.

Golven bleken niet slechts deeltjes te zijn, maar deeltjes ook golven! Het verschijnsel ‘Golven en Deeltjes’; geeft een wetenschappelijke basis aan het boek Zonder grenzen van Ken Wilber. Het rapport 'E i V' toont aan dat de wetmatigheden, de vier oorzaken-leer, die Aristoteles onderkende nog steeds actueel zijn.

Hoe vrouwen werden weggeschreven uit de geschiedenis van de wetenschap (Elleke Bal Trouw 19 november 2023):
In de wetenschap zijn ideeën van mannen eeuwenlang belangrijker gevonden dan die van vrouwen. Het benoemen van dit ‘Matilda-effect’ heeft geholpen om de vinger op de zere plek te leggen. Maar is het de wereld al uit?

Het leven is er stomweg en daar hebben we zin in. Dat zit er ingebakken (Lorenz van Doornen de Volkskrant 26 september 2023, p. 28):
De boodschap van het artikel van Fokke Obbema (‘Praten over de dood brengt ons dichter bij de zin van het leven’) is dat we in het leven iets zinnigs willen doen omdat we beseffen dat het leven ooit ­afloopt. Heb ik iets tot stand gebracht of iets betekend voor de medemens? Daardoor ­zouden we de gedachte van ­eindigheid kunnen accepteren. Doodsangst zou het motief zijn om dit allemaal te doen.

Hou op met problemen terug te voeren op psychologie van de (zwakke) burger (Hans Bosselaar de Volkskrant 21 september 2023):
Burgers individueel aanspreken op hun gedrag biedt geen oplossing voor maatschappelijke vraagstukken als de energietransitie of de toename van obesitas. Daarvoor moet je ook kijken naar de structurele oorzaken.
Hans Bosselaar is bestuurskundig onderzoeker, verbonden aan de Vrije Universiteit Amsterdam.

Energietransitie vereist ‘omdenken’ (Andries Krijgsman de Volkskrant 20 september 2023, p. 29):
Waarom zouden we niet gaan produceren op plekken waar (groene) energie is? Dus bijvoorbeeld in Noord-Afrika, waar genoeg zon en wind is. Dat levert werkgelegenheid op in die landen, waarmee we economische migratie voorkomen. De vacatures hier, in zorg, onderwijs en woningbouw, kunnen dan worden ingevuld door degenen die nu in de ‘industrie’ werken. De energietransitie vereist ‘omdenken’.

Rekenmodellen (Herman Hümmels Civis Mundi Digitaal #137, augustus 2023):
Bespreking van Jacobs en Meester, Van aardbeving tot zoönose Over de inzet van modellen voor beleid.
Marc Jacobs is datawetenschapper en modelleur, en eigenaar van MSJ (Modelling & Statistics for You). Ronald Meester is hoogleraar waarschijnlijkheidsrekening aan de Vrije Universiteit.

Leer mannen ‘nee’ zeggen (Wouter van Hooydonk De Groene Amsterdammer 28 juli 2023):
Echte mannen staan altijd paraat. Met die handleiding worden jongens tot mannen gemaakt. Op de speelplaats, in porno, met memes over Chuck Norris. Mannen leren dat presteren belangrijker is dan hoe die druk hen doet voelen. Dat geldt voor elk domein van het leven, maar misschien nog het meest voor seks.

Het einde van de mannelijkheid
‘Wat kom je doen, man?’ (Pepijn Keppel De Groene Amsterdammer 27 juli 2023, p. 30-35):
Het gaat niet goed met de man. Hij is zijn hiërarchische positie kwijt. Hij doet het op school slechter dan vrouwen en vlucht vaker in alcohol en drugs. Hij is eenzamer en vaker dakloos. Bieden mannenretraites een uitkomst?

'Ze was niet de gek of hoer zoals ooit werd gedacht' (Nicolette van der Meer interviewt Annine van der Meer 3 juli 2023):
Annine van der Meer onderzocht Maria Magdalena.

Hoe moeten we kijken naar zijn films?
Het raadsel Herzog (Thomas Heerma van Voss De Groene Amsterdammer 15 juni 2023, p. 50-51):
In vrijwel alle profielen die over Werner Herzog geschreven zijn, wordt het refrein gevormd door een paar adjectieven: vastbesloten, nieuwsgierig, ontvankelijk, mysterieus. Maar wanneer loopt doorzettingsvermogen over in waanzin?

Reconstructie van de Hollandse zuinigheid
Tussen spaardwang en spilzucht (Koen Haegens en Merijn Oudenampsen De Groene Amsterdammer 15 juni 2023, p. 24-29):
Binnen één decennium is Nederland omgeslagen van een strikt bezuinigingsbeleid naar peperdure corona-, stikstof- en klimaatmaatregelen. De hoofdrolspelers van toen kijken terug op die omstreden aanpak van de eurocrisis. En ze blikken vooruit: is het definitief afgelopen met de spreekwoordelijke Hollandse zuinigheid?
Bas Jacobs herinnert zich het vergaderzaaltje in het gebouw van de Tweede Kamer nog goed. Daar geeft de hoogleraar economie en overheidsfinanciën een presentatie voor partijprominenten van de PvdA.
Bas Jacobs prijst de succesvolle corona-aanpak. Het is anticyclisch beleid volgens het boekje. In zijn ogen dreigt het begrotingsbeleid nu echter door te schieten naar de andere kant. ‘De boekhouders van weleer’, aldus Jacobs, ‘zijn vervangen door kasteleins die gratis bier uitdelen.’ Dat kan niet langer, met de stijgende rentes en de hoge inflatie.

‘ krijgt een gratis kaartje’ (Anneke Stoffelen de Volkskrant 12 juni 2023, p. 8):
Ooit was hij een van de felste islamcritici bij de PVV, nu opent Joram van Klaveren in Rotterdam een belevenismuseum over de mooie kanten van het geloof: de Islam Experience. ‘Ons doel is om de onderlinge empathie tussen groepen te bevorderen.’

Bouwfraude klokkenluider Ad Bos: 'De donkere kant van de overheid is doorgegaan met procederen tegen ons' (25 jaar nadat klokkenluider Ad Bos zich uitspreekt over de misstanden in de bouwwereld wordt hij nog steeds achtervolgd met rechtszaken en procedures (BNNVARA 20 mei 2023).

Laten we mens en natuur weer als één geheel gaan zien, bepleit schrijver Amitav Ghosh in Amitav Ghosh De vloek van de nootmuskaat boodschap aan een planeet in crisis (Ben van Raaij de Volkskrant 27 april 2023):
De Indiaas-Amerikaanse schrijver Amitav Ghosh brengt het ontstaan van de planetaire crisis op indrukwekkende wijze in kaart. Luister ook naar niet-menselijke stemmen, is zijn devies.
De roofbouw op onze planeet heeft een nieuw tijdperk betreden: het hyper-extractivisme. In de eeuwige strijd om de winsten schakelen de grootste multinationals een versnelling hoger. Wat dat betekent voor de mens en natuur is voor de happy few bijzaak.
Oh, de happy few vermaken zich opperbest. Een Amerikaanse avonturier liet onlangs de Utopia IV te water. Hij dokte 53 miljoen euro en dobbert nu met zijn superjacht over de oceanen, zodat hij niet in de bewoonde wereld hoeft te zijn, waar de mensen buiten of in portieken slapen en urineren in een hoek van het station.
Neokolonialisme is, kortom, springlevend en riant vertegenwoordigd in Dubai. En omdat Al-Jaber & co de rode loper hebben uitgerold voor Big Oil zal de klimaattop daar niets aan veranderen. Niemand zal, om schrijver Ghosh aan te halen, vragen hoe het kan dat grote bedrijven onze prachtige, levende planeet zijn gaan behandelen als een gigantisch grondstoffenmagazijn dat er alleen is om gebruikt te worden. Niemand zal zijn armen in de lucht gooien en uitroepen hoe diep verkeerd dit allemaal is.

Wie is Joanna Macy?, 19 mei 2023
Joanna Macy is klimaatactivist en boeddhist. Onze Verdiepingsdag Actieve Hoop is op haar werk gebaseerd. Hoe weet ze zoveel mensen te inspireren?
De Amerikaanse Joanna Macy begon net als andere boeddhisten met een milde, mindfulachtige observatie van de wereld. Maar dat leverde allesbehalve de typisch boeddhistische rust op. Door aandacht, zegt Macy, ervaar je alle ellende in de wereld – van de klimaatcrisis tot corona tot racisme tot de oorlog in Oekraïne.

Dichters & Denkers Boekenweek
Lessen voor iedereen (Xandra Schutte De Groene Amsterdammer 16 maart 2023, p. 68-69):
In het Boekenweekgeschenk en het Boekenweekessay gaat het nadrukkelijk over kracht, menselijke kracht. Lize Spit en Raoul de Jong laten allebei zien hoe mensen geen slachtoffers maar helden kunnen – of moeten – zijn.

Elk woord moet betekenis hebben (Kustaw Bessems interviewt Lieke Marsman de Volkskrant 28 januari 2023, Opinie p. 22-25):
Als dichter Lieke Marsman naar politici en bestuurders luistert, hoort ze taalgebruik van mensen die totaal de controle kwijt zijn. ‘Als je niet meer weet wat je aan het doen bent ga je verhullende taal gebruiken, een beetje babbelen.’

Moeten we de jaarlijkse biecht van de elite nu ineens omarmen? (Peter de Waard ''de Volkskrant 14 januari 2023, p. 21):
Zolang er wordt gedacht dat het enige zin zou hebben, kan elk jaar een nieuwe conferentie worden gehouden, waarbij de oude wijn weer in nieuwe zakken wordt gestopt. En zo gaat het al 52 jaar door. Misschien zou het een keer tijd worden voor het Grote Einde. Al is het alleen maar om één complottheorie uit de wereld te helpen.

In tegenstelling tot de derde weg van Tony Blair heeft de 'Derde weg' in het onderzoeksrapport 'E i V' op de relatie tussen 'Chaos - Gaia - Eros' en het Eeuwig 'Goede - Ware - Schone', op de synthese tussen 'vrouwelijk en mannelijke' energie (aantrekken en afstoten) betrekking. Maar ook op de drie guna's in wisselwerking met de Trimurti van het Hindoeïsme.

Het probleem van het ego of Cognitieve dissonantie (Merel 7 november 2022):
Cognitieve dissonantie, ik vind het een interessante term. We kwakkelen maar voort in deze never ending shitshow van een pandemie zo lijkt het, met een bord voor onze kop die zo groot is als de ijsschots die afgebroken is van Groenland.

Het zelf-bewustzijn, dat meta-leren mogelijk maakt, kan als een recursiefproces worden opgevat. Het universum (universele quintessens) creëert een levend wezen dat in staat is zichzelf te aanschouwen en te reguleren. Het universum kijkt als het ware op een bewust niveau naar zichzelf. De in het brein, het geheugen opgeslagen informatie kan opnieuw worden geprojecteerd. We zijn aan onze eigen perceptie, het eigen perspectief overgeleverd. Het reflexieve ik, het zelf-bewustzijn ondergaan we niet alleen als een ontologisch gegeven, maar veeleer als een fenomenologisch feit. De Category:Literature Comparative literatuur (literatuurwetenschap)]] 'Boeken & Wetenschap' maakt het mogelijk, de aan de fenomenologie, lees filosofie van de ambiguïteit ten grondslag liggende werkelijkheid''' beter te begrijpen.

‘Misplaatst neutrale lariekoek’ en zijn oude zelf (Sara Berkeljon interviewt Johan Fretz de Volkskrant 28 oktober 2022):
Na zijn documentaire What’s left werd Johan Fretz linkse zelfkastijding verweten, maar daar heeft de schrijver geen geduld voor. ‘Niet onderhandelen over menselijke gelijkwaardigheid, dat is waar ik voor sta.’
‘Ik vond het ontluisterend, hoe weinig zelfreflectie Diederik Samsom in onze film laat zien. Stuitend, eigenlijk. De partij is na Rutte II gekelderd naar 9 zetels, en daar staan ze nog steeds, in een tijd waarin het steeds over ongelijkheid gaat. De jeugdzorg is uitgehold, daar heeft de PvdA aan bijgedragen.’
‘En nu ik me daarover uitspreek, krijg ik van voormalige bondgenoten het verwijt dat ik schreeuwerig ben. Zelf heb ik het mensen ook verweten, vroeger, gezegd dat ze meer de verbinding moesten zoeken, en dan wierpen zij me voor de voeten dat ik aan tone policing deed. Ze hadden gelijk. Ik maak het zelf nu ook mee.’

Opheffer leest En nu ik (De Groene Amsterdammer 27 oktober 2022, p. 67):
Ik kocht later in mijn leven Montaigne’s Essais, las het en begreep onmiddellijk waarom men hem de vader van het essay noemde, waarom men vond dat hij de Middeleeuwen als het ware afsloot en het begin van de Renaissance aankondigde. Etc.
Het Frans was niet zijn moedertaal, evenmin als het Italiaans waarin hij zijn dagboeken schreef. Na zijn geboorte werd Montaigne namelijk onmiddellijk toevertrouwd aan een Duitse gouverneur die hem in het Latijn opvoedde. Voor zijn essays moest hij dus uiterst simpel Frans schrijven, wat de reden is dat hij tot op de dag van vandaag leesbaar is.
In zijn essay Over de kannibalen merk je hoe Montaigne zoekt naar het juiste standpunt en de juiste levenshouding: ‘Het stemt mij niet verdrietig als men wijst op de gruwelijke barbaarsheid van een dergelijke handelwijze, maar wel als men hun fouten juist beoordeelt terwijl men volkomen blind is voor de onze. Etc.
Het essay werd door blueblack%een invloedrijk genre. Je zou kunnen zeggen dat hij in die 107 essays een roman schreef met maar één hoofdpersoon: hijzelf. Maar wie was hij? Hij is op zoek naar een levenshouding en wordt een tegenwicht tegen fanatieke ideologieën. Montaigne lezen is aanwezig zijn bij de geboorte van een nieuwe tijd: de Renaissance. ‘En nu ik’, lijkt hij te willen zeggen. Het fanatisme krijgt bij hem geen kans. Het is noodzakelijke bekentenisliteratuur om de tijd te relativeren.

‘Het verbaast me werkelijk: hoe heb ik dit allemaal kunnen doen?’ (Bor Beekman interviewt Werner Herzog de Volkskrant 7 juni 2023):
De grote zomertentoonstelling in het Eye Filmmuseum draait om Werner Herzog, de filmmaker die alles riskeerde op zoek naar dat ene, unieke beeld. Filmrecensent Bor Beekman sprak hem over zijn oeuvre – dat hem zelf ook verbijstert.

Een dystopische wereld: van literair bedenksel tot de werkelijkheid van nu? Deel 8. De digitaal gestuurde wereld (Maarten Rutgers Civis Mundi Digitaal #122, mei 2022):
Opmerkelijk is dat zijn hier te bespreken Snow Crash opgenomen is in de lijst van het tijdschrift Time met de honderd beste Engelstalige boeken sinds 1923. Andere meer bekende auteurs op deze lijst zijn Salmon Rushdie, Virginia Woolf, Ernest Hemingway, Tolkien, John Steinbeck, Vladimir Nabokov, Jack Kerouac, E.M. Forster, Robert Graves, William Faulkner, John le Carre, Evelyn Waugh, George Orwell om slechts enkelen te noemen.
Bij Stephenson is een nam-shub “een spreuk met een magische kracht.” In het Metaversum is magie mogelijk. “Het Metaversum, lees Meta-universum) is een fictieve structuur die van codes is gemaakt. Een code is een vorm van taal – de vorm die computers begrijpen. Het Metaversum in zijn geheel kan worden beschouwd als één enkele enorme nam-shub.”

Welke denkfout maakt Bernard van Praag over de pensioenen? (Frank Kalshoven de Volkskrant 10 juni 2022):
Wat is nu mijn probleem? Dat er twee manieren van kijken zijn die allebei redelijk ogen en tegelijkertijd onverenigbaar zijn. De ‘officiële’ kijk: dekkingsgraad 114. De kijk van Bernard van Praag: het pensioenvermogen is inmiddels zo groot dat het normale rendement hierop alleen al ruim voldoende is om alle toekomstige pensioenen van te betalen.
Ik vroeg daarom aan pensioendeskundigen: welke denkfout maakt Van Praag? Waar gaat hij de mist in? Ik kreeg helaas geen heldere antwoorden. Weet u het?

Heilig Bloedprocessie 29 mei 2025 - (Heilig Bloedprocessie, 26 mei 2022):
Elk jaar trekt op Onze-Lieve-Heer-Hemelvaart de Heilig Bloedprocessie door de historische binnenstad van Brugge. De Heilig Bloedprocessie is ontstaan in 1304 als uitdrukking van dankbaarheid en geloof.Het overheersende thema is de herinnering aan het lijden van Jezus Christus. De Bijbelse verhalen vormen de basis van de processie.Thematisch is de Heilig Bloedprocessie opgesplitst in vier delen. De evocatie begint met het Oude Testament, van het Paradijs tot het Rorate. Vervolgens komt het Nieuwe Testament aan bod, van de Geboorte in Bethlehem tot Pinksteren. Het derde deel verhaalt hoe de relikwie van het Heilig Bloed in Brugge terechtkwam. In het laatste deel begeleiden de leden van de Edele Confrérie van het Heilig Bloed het schrijn waarin de kostbare relikwie is opgeborgen.

Essay Dromen van een non-raciale wereld
De tweede huid afschudden (Kiza Magendane De Groene Amsterdammer 24 februari 2022, p. 38-41):
De sociale orde plaatst ons in raciale hokjes. Overstijg die. Wees vrij in je keuzes. Onze generatie kan aan een post-raciale samenleving bouwen, ook met technologie als instrument, mijn lieve, ongeboren, kind.
Blumenbach, de vader van de fysieke antropologie, stelde in Über die natürlichen Verschiedenheiten im Menschengeschlechte (1776) zelfs dat witte mensen ‘het oorspronkelijke menselijke ras’ zijn waaruit de andere rassen zijn gedegenereerd.
Het zijn ideeën die ook door gerespecteerde verlichtingsdenkers als David Hume, Voltaire, Immanuel Kant en John Locke werden gedeeld. Met de kennis van nu weten we dat de Verlichting leed aan een opvallende paradox: aan de ene kant predikten verlichtingsdenkers het universalisme van de rede en de vrijheid van het individu. Aan de andere kant droegen zij bij aan de verspreiding van het idee van witte suprematie dat het Europese imperiale project moest rechtvaardigen. Want als zwarte mensen inferieur waren, dan was het toch legitiem om ze anders te behandelen dan witte mensen? Etc.
Zoals Carl Linnaeus en andere Europese denkers het alfabet en de taal als instrumenten gebruikten om hun racistische ideeën in ons collectieve brein te stoppen, zo kan onze generatie data en technologie inzetten als instrumenten om een post-raciale samenleving te bouwen. De permanente verbinding tussen mensen biedt een unieke kans om voorbij oppervlakkige verschillen en sociale constructies met elkaar in permanente verbinding te staan. Het biedt een unieke kans voor alle mensen om in te zien dat zij als één geheel moeten functioneren om te kunnen overleven.

Bregtje van der Haak, Doke Romeijn BOEK VAN DE TOEKOMST (VPRO tegenlicht 15 februari 2022):
Klimaat, energie, biotechnologie, data, kunstmatige intelligentie, ongelijkheid, geopolitiek en migratie. Iedereen ervaart dagelijks hoe abstracte veranderingen onze levens raken en onze kansen beïnvloeden. Technologie is tot in onze vezels doorgedrongen, klimaatverandering is grenzeloos en ons lot is vervlochten met dat van heel veel anderen.
Hoe houden we grip op die wereld? Hoe voelen we ons er thuis? En welke rol kunnen onafhankelijke media daarbij spelen?

Een voettocht van een vrouw met een missie. (De Boeddhistische blik 6 februari 2022 NPO2, herhaling 9 maart NPO2):
De waterkwaliteit van onze rivieren loopt wereldwijd achteruit. Ook neemt de beschikbaarheid van drinkwater drastisch af. In Nederland worstelen we bovendien voortdurend met te veel of te weinig water in onze rivieren. Urgente redenen voor de 39-jarige bedrijfskundige, filosofe en holistisch ecologe Li An Phoa om zich in te gaan zetten voor een wereld met drinkbare rivieren, want als onze rivieren weer drinkbaar zijn, zijn onze ecosystemen weer in balans.

Theo de Boer (Koo van der Wal Civis Mundi Digitaal #118, januari 2022):
Theo de Boer (1932-2021), een persoonlijke terugblik op zijn persoon en werk.
Om tenslotte nog eenmaal naar zijn filosofie-opvatting terug te keren, daarover ging in 1997 zijn afscheidsrede De vier zuilen van de filosofie. Filosofie, zo zegt hij, is niet alleen en zelfs niet primair een aangelegenheid van rationeel redeneren, de vierde zuil. Minstens zo belangrijk zijn de andere zuilen: inspiratie, aandacht voor de concrete ervaring en verbeeldingskracht (die laatste wordt bij hem met name aan de poëzie gescherpt). Het rationele redeneren rust op de andere drie componenten van de filosofie en komt er pas als laatste bij. Al met al, nogmaals, een bescheiden opvatting van de filosofie.

Economie Een jaar later (Dirk Bezemer De Groene Amsterdammer 21 januari 2021, p. 9) :
Op 23 januari 2020 nam minister Wouter Koolmees glimlachend het rapport ‘In wat voor land willen wij werken’ in ontvangst.\\ ‘Bij ongewijzigd beleid hebben we in Nederland én een economisch én een maatschappelijk én een sociaal probleem’, schreef Hans Borstlap een jaar geleden.
Waar zullen we op 23 januari 2022 staan?

Hoe een onjuist verhaal van de pandemie dominant werd – en waarom het kabinet dit moet rechtzetten (Lars Duursma de Volkskrant 25 januari 2022 p. 28):
Als de laatste twee jaar ons iets geleerd hebben, dan is het dat we zelf veel invloed hebben op de verspreiding van en bescherming tegen het virus. Alleen dat narratief biedt hoop en houvast voor de toekomst.
Het kabinet doet er dinsdag verstandig aan mythes en misverstanden recht te zetten en het héle verhaal te vertellen. Zo’n narratief bepaalt niet alleen het draagvlak voor basisregels en beleid, maar biedt ook meer hoop en houvast voor de toekomst. Want het einde van deze pandemie is al vaker voorspeld.

Van wat leven, levenskracht is houdt net als het thema vrije wil de gemoederen al millennia bezig. De Morfogenetische Velden hypothese van Rupert Sheldrake biedt houvast om het ontstaan van leven beter te begrijpen.
Volgens Sheldrake ligt in het 'morfogenetisch veld' informatie opgeslagen over het ontstaan en de vormgeving van het lichaam met al zijn verschillende celsystemen met gespecialiseerde functies.

‘We ontdekken onszelf opnieuw’ (Rutger van der Hoeve interviewt Philipp Blom De Groene Amsterdammer 16 december 2021, p. 12-15):
Historicus Philipp Blom ziet parallellen tussen onze tijd en eerdere momenten waarop mensen beseften dat hun samenleving niet op de oude wijze verder kon. ‘We moeten homo sapiens tegen het licht houden. Ongelooflijk spannend.’
We moeten onthouden dat de aberratie misschien niet de toekomst is waar we heen gaan, maar het nu. Hoe behoudend nu over onze tijd wordt gepraat, doet me denken aan dat argument van dr. Pangloss uit Candide van Voltaire: dat wij al in de beste van alle werelden leven en daarom geen verandering moeten willen. Maar misschien is dit, ook als we voldoende geld hebben, helemaal niet het beste leven dat we kunnen hebben. Dat vind ik een spannende discussie.’
We zien een soort bronstijd-beschrijving van de wereld, die we heel goed voor onszelf hebben in+gericht, ineens in ons gezicht ontploffen. Dat laat ons achter met de noodzaak om een nieuw besef van de wereld te construeren. Een die ons ziet als een primaat, als een dier in de natuur. Dat betekent ook het einde van het theologische idee, overgenomen door de Verlichting, van de mens als een vrij en rationeel individu. Daar moeten we afscheid van nemen. We ontdekken onszelf opnieuw. Ook dat is een revolutie. Een heel opwindend moment eigenlijk, omdat het een echt nieuwe ontdekking van de mens is, na drieduizend jaar.’

Zelden zag ik de postmoderne beschetenheid om fier voor de feiten en de waarheid te staan pregnanter verwoord (Elma Drayer de Volkskrant 3 december 2021 p. 29):
Grijs gebied
Deze week zag ik bij de NPO de documentaire Alsof ik Palestina heb gestolen van Frans Bromet, over ‘het grijze gebied tussen antisemitisme en kritiek op Israël’. Daarin komt onder meer de vloggende influencer Youness Ouaali aan het woord. Joden, zegt hij op zeker moment, hebben een ‘heel sterke lobby’, ‘heel sterke groepen achter de schermen’. Ze zitten overal, weet hij, in de media, in het bedrijfsleven, in de politiek. ‘Als ik iets roep over Joden dan belt het CIDI (Centrum Informatie en Documentatie Israël) gelijk Pauw op of wie dan ook van zijn contacten. En het is gelijk viral, het is gewoon nieuws. Alle belangrijke posities, daar zitten ze.’
Oppermachtige Joden die achter de schermen listig aan alle touwtjes trekken? Een klassiekertje uit het samenzweringshandboek, zou ik zeggen. Bromet zond het zonder hoorbare tegenwerping uit.
Hoe link het kan zijn om complotdenken onweersproken te laten merken we intussen dagelijks, nu de coronacrisis voortduurt.

Elma Drayer heeft gelijk we zijn de speelbal, we worden geregeerd door het grootkaptitaal, maar gelukkig geldt op basis van het zelfreinigend vermogen klippoth, het positief – en negatief kwaad waar de moraal wint, wint ook de kunst. Dat het een levensfase is als elke andere geeft de moraal van ons levensverhaal, het zelfreinigend vermogen van de ‘Hoofdroute’ weer. De wereldconflicten, de botsende waardepatronen zullen we toch echt zelf moeten oplossen. Of zoals Lineke Rijxman in haar levensverhaal laat zien, dat daarvoor geldt van je hart geen moordkuil maken.

Klimaatdenkers Joyeeta Gupta over Glasgow
De oplossing: een mondiale grondwet (Rutger van der Hoeven De Groene Amsterdammer 28 oktober 2021, p. 19-21):
De klimaattop in Glasgow dreigt de fouten uit het verleden te herhalen, volgens Joyeeta Gupta, medevoorzitter van de laatste milieucommissie van de VN. ‘Er is een patstelling tussen de fossiele industrie en jongeren die groene oplossingen willen.’

Kapitalisme is voor de meesten wat water is voor een vis: overal om ons heen en daardoor bijna onzichtbaar (Asha ten Broeke de Volkskrant 15 oktober 2021 p. 29):
Ondertussen is de ideologie achter deze keuzes buiten beeld geraakt. Er wordt zelfs nauwelijks over neoliberalisme gesproken. Dat was niet altijd zo. In de jaren veertig en vijftig schreven Hayek & co openlijk over ‘de neoliberale beweging’ en ‘de doctrine die ook wel neoliberalisme wordt genoemd’. Neerlands grootimporteur Inmiddels doen aanhangers zelf alsof zulks nooit heeft bestaan. Zo ontkende Neerlands grootimporteur van neoliberale ideeën, oud-VVD-leider Frits Bolkestein, ineens dat hij Hayek had gelezen, terwijl hij de man in vrijwel al zijn boeken citeert. Een Amerikaanse economiehoogleraar en vrije-marktdenktanklid probeerde bij de Amerikaanse zender NPR zelfs de hele beweging weg te foezelen: ‘Neoliberalisme is een van de vreemdste complottheorieën die er in de afgelopen eeuw ontwikkeld zijn. Er zijn bijna geen mensen die zeggen: ik ben een neoliberaal. Ze bestaan nauwelijks.’
‘Die anonimiteit is zowel een symptoom als de bron van haar macht’, stelt Guardian-columnist George Monbiot terecht. We spreken over ‘de wetten van de markt’ alsof het natuurwetten zijn, we zeggen ‘de wil van de markt’ alsof die zomaar ontstaat en niet gewoon is ‘wat grote bedrijven en rijke mensen willen’. We accepteren de invloed die neoliberaal kapitalisme heeft op de aarde en onze levens, hoe dit systeem vervuilt en verdeelt en vernietigt en onder onze huid kruipt, omdat we de ideologie niet meer zien, alleen de vanzelfsprekendheid. Dat is wat kapitalisme is. Dat is wat kapitalisten doen.

Historisch Profiel: Goethe (Tijdschrift Filosofie):
Bij het milieu waarin hij opgroeide (de welstand en het aanzien van de hoge burgerij) kwam het feit dat hij hoogbegaafd was. Als jongetje beheerste hij al Italiaans, Frans, Engels, Latijn en Grieks, en de beginselen van Hebreeuws. Hij las alles wat hij te pakken kon krijgen, en verwerkte het gelezene door razendsnel stukken in dezelfde stijl te schrijven. Hij werd om zijn literaire vorderingen bewonderd door zijn omgeving, en het moet gezegd dat hij er zelf ook niet ontevreden mee was. En dan had hij ook nog eens zijn uiterlijk mee. Goethe was, kortom, iemand die het zou gaan maken. Met zijn ambitie was niets mis. Toen hij zeven jaar was, hoorde men hem zeggen: ‘Wat voor andere mensen volstaat, kan mij niet bevredigen.’
Weimar
In 1775 nodigde hertog Karl August de beroemde auteur uit naar zijn hof in Weimar te komen, ongeveer zoals zijn oom, Frederik de Grote, Voltaire had proberen aan te trekken. Goethe gaf daar gehoor aan omdat hij weg wilde uit Frankfurt, weg van onzekere liefdesverhoudingen, maar ook uit innerlijke onvrede. Hij vond zijn literaire succes weliswaar verdiend, maar het was toch wel erg gemakkelijk gekomen, en hij was eraan toe weerstand te overwinnen. Het was bepaald geen vanzelfsprekende beslissing, voor een schrijver die zijn carrière zo glansrijk was begonnen, om zich te richten op wereldse zaken waar hij geen enkele ervaring mee had. Enerzijds wilde Goethe zich niet tot de wereld van de geest beperken, anderzijds zag hij in dat hij zich als man van de geest pas goed verder kon ontwikkelen door de wisselwerking met het praktische leven.

Kenschets van de Romantiek
Deel 10: Late Romantiek en overgang naar de 20e eeuw (Piet Ransijn Civis Mundi Digitaal #113, augustus 2021):
“Naast de democratische verlichtingsman en Voltaire-discipel verschijnt als een vijandig element de aan het gezag gelovende, anti-individualistische leerling der jezuïeten Naphta, aanhanger van de dictatuur en de inquisitie. Het gevoelsinstinct van het natuurlijke, zinnelijke leven wordt vertegenwoordigd door Peeperkorn; demonische, verleidelijke, mateloze vrouwelijkheid door madame Chauchat. Er wordt enorm gediscussieerd... Alles is betwijfelbaar, mogelijk en onwerkelijk tegelijk, alles vervloeit in een rusteloze stroom. Het uitbreken van de oorlog maakt een einde aan het spookachtige bedrijf... Geen onaantastbare waarheden verrijzen aan het slot van het boek” (p533-34).

Religie- en cultuurkritiek: aanvullende reactie op het artikel van Wim Couwenberg (Piet Ransijn ''Civis Mundi Digitaal #38, augustus 2021):
Of je de islam, evenals het vroegere katholicisme ‘achterlijk’ kunt noemen in plaats van premodern, is een andere kwestie. Dat lijkt mij niet verstandig en niet wetenschappelijk verantwoord. Ik zie weinig in dergelijke religiekritiek als deze negatief en emotioneel geladen is, zoals bij elkaar bestrijdende godsdiensten en geloofsrichtingen, hoewel ik wel begrip kan opbrengen voor de leus van Voltaire bij het bestrijden van onrecht: ‘écrasez l’ infame’. Als er tenminste ook oog is voor positieve functies van religie als zingevend en beschavend gegeven dat mensen verbindt, waarbij problematische aspecten met enige distantie worden geanalyseerd.

Waarom de Bijbel Bijbel heet (en de krant niet op geitenhuid wordt gedrukt) (Jarl van der Ploeg de Volkskrant 6 augustus 2021):
In Papyrus en De boekhandelaar van Florence laten twee bevlogen schrijvers zien hoe oud, diepgeworteld en universeel onze liefde voor boeken is.
Papyrus belooft een geschiedenis van de wereld in boeken te vertellen en inderdaad beschrijft Vallejo in prachtige, kleine hoofdstukken hoe de orale cultuur langzaam veranderde in een wereld waarin we alles opschrijven en dat we daar eerst kleitabletten voor gebruikten, later planten en dieren. Ze beschrijft hoe het alfabet ontstond, hoe keizerrijken opkwamen en weer verdwenen en hoe het schrift eeuw na eeuw een van de grote katalysatoren van de vooruitgang bleek.

Uren met Chinese Denkers
Deel 11: Mencius (Hans Kuijper Civis Mundi Digitaal #112, juli 2021):
Volgens Jerome Schneewind, emeritus hoogleraar ethiek aan de Johns Hopkins Universiteit (VS), zijn in de geschiedenis van de moraalfilosofie drie stadia te onderscheiden.
In de eerste fase ontwikkelt zich de gedachte dat moreel besef niet afkomstig is van een bron buiten de mens maar van een bron binnen de mens. Dit stadium begint, aldus Schneewind, met de Essais van Michel de Montaigne (1533-1592) en culmineert in het werk van Thomas Reid (1710-1796) en Immanuel Kant (1724-1804).
In de tweede fase wordt deze revolutionaire visie verder uitgewerkt, maar, in tegenstelling tot Kant, die beweerde dat de rede ten grondslag ligt aan ethisch gedrag, verdedigde David Hume (1711-1776) onder invloed van John Locke’s leerling Lord Earl ofShaftesbury (1671-1713) het standpunt dat motieven tot handelen gebaseerd zijn op emoties (“passions”). Zijn gedetailleerde verhandeling hierover (A Treatise of Human Nature [1739-1740]) is een meesterwerk in de filosofische antropologie; een uitgebreide versie van het derde boek (“Of Morals”) is te vinden in Hume’s An Enquiry Concerning the Principles of Morals (1751). Zelf zou hij later zeggen: “Of all my writings, historical, philosophical, or literary, this one is incomparably the best”.
In de derde, huidige fase heeft een verschuiving plaats van de autonomie van het individu naar de publieke moraal. Het werk van Emmanuel Levinas (1906-1995), dat duidelijk resoneert met de leer van Mencius, behoort tot deze fase.[xv]

Tata Steel Europe opgesplitst, IJmuiden apart in de etalage, los van Britse tak (Peter de Waard de Volkskrant 26 juni 2021 p. 11):
Tata Steel Europe wordt opgesplitst in twee afzonderlijke bedrijven die los van elkaar in de etalage worden gezet. Tata Steel Nederland zal daardoor niet meer in één bedrijf zitten met het Britse Tata, dat al sinds de fusie in 1999 continu verliesgevend is geweest. Hiermee wordt voldaan aan een wens van de Nederlandse commissarissen en de ondernemingsraad.
Het moederbedrijf in India heeft steeds gezegd van de Europese activiteiten af te willen. Door de scheiding kunnen ze apart worden verkocht. Van het Britse deel zijn de afgelopen jaren al grote stukken afgesneden en verkocht. Eigenlijk is daar alleen het staalbedrijf Port Talbot in Wales van over. ‘Scheiden na 20 jaar zal pijn doen’, zegt Henrik Adam, hoewel dat standpunt in IJmuiden door weinig mensen zal worden gedeeld.
Wim Schoenmaker (ex CEO Estel, ex directeur Mekog), Van Stein Callenfels (ex directeur van het Research & Development) en Wethmar (ex chef staaltoepassingen) hebben hun dienstplicht in Nederlands-Indië vervuld.

‘We zijn veel te bang gemaakt voor stress’ (Evelien van Veen de Volkskrant 9 oktober 2021 Wetenschap p. 24-25):
Jazeker, chronische stress is schadelijk en kan tot burn-out en depressie lijden, stressonderzoeker Sonia Lupien heeft het zelf aangetoond. Maar het is tijd voor een andere boodschap: ‘Stress is het beste wat ons als mensheid is overkomen.‘
Het verhaal rond stress is de laatste jaren alleen maar negatief geweest. Er zijn zelfs journalisten die mij niet willen interviewen als ik niet bereid ben om erop te hameren hoe schadelijk stress is; depressie, burn-out, dat verhaal. Maar dat heeft veel kwaad gedaan, want daardoor is onze mindset collectief er een van angst voor stress geworden.
‘Terwijl we onze stresshormonen hard nodig hebben om goed te functioneren. Daardoor kunnen we de mammoet doden – of examen doen, een toespraak houden, een goed feest organiseren, ingrijpen als iemand hulp nodig heeft, een moeilijke operatie uitvoeren, noem maar op. Daar komt allemaal niets van terecht zonder een gezonde dosis stress.’

Met je ecodepressie naar de klimaatpsycholoog, is dat een goed idee? (Evelien van Veen de Volkskrant 24 juli 2021, katern Wetenschap p. 18-21):
Sommige mensen gaan zo gebukt onder de groeiende klimaatcrisis dat ze gespecialiseerde hulp zoeken. Helpt het om in behandeling te gaan bij mensen die zichzelf klimaatpsycholoog noemen?
Driekwart maakt zich zorgen
Bij wie zoek je hulp als je kampt met een klimaatdepressie? De vraag is alleen al relevant omdat 75 procent van de Nederlanders zich zorgen maakt om de gevolgen van de klimaatverandering, zo meldde het CBS in juni. Het zijn vooral jongeren van 18 tot 34 jaar die zich grote zorgen maken, becijferde Milieu Centraal – sinds de coronacrisis meer dan ooit. En chronische klimaatzorgen leiden tot chronische klimaatstress en zelfs tot klimaatdepressies, stelt psycholoog Caroline Hickman, een van de oprichters van de Engelse Climate Psychology Alliance. ‘Klimaatpsychologie is een ander soort psychologie’, schrijft ze. ‘In plaats van gevoelens als wanhoop, woede, angst en verdriet te zien als iets dat moet worden gefixeerd of genezen, zien we ze als een gezonde, begrijpelijke reactie op wat er gebeurt met onze planeet.’
Erkende stoornis
Ook mensen die in minder reëel gevaar verkeren, kunnen kampen met depressieve gevoelens of zelfs een post-traumatische stressstoornis als gevolg van klimaatverandering. Hoeveel het er zijn is nog onduidelijk, meldt het Journal of Anxiety, er zijn nog nauwelijks cijfers, maar de tendens is onmiskenbaar. Kwetsbare groepen: jonge mensen, mensen – logisch – die erg begaan zijn met het milieu en mensen die toch al kampen met mentale klachten, zoals een angst- of paniekstoornis.

Roderick zoekt licht: Devotie in Deventer (1 mei 2021 NPO2):
Met pastor Gauthier de Bekker ontdekt Roderick Vonhögen dat de middeleeuwse devotie verrassend actueel blijft in Deventer.
In deze aflevering fietst Roderick naar Deventer, de stad van Geert Groote, grondlegger van de Moderne Devotie. Gauthier de Bekker werkt er als priester en vertelt Roderick over de impact en de verrassende relevantie van deze belangrijke beweging uit de middeleeuwen. Overal in Deventer zijn sporen van deze Moderne Devotie te ontdekken.

Crisis van de vrijheid (Boeddhistische blik mei 2021, NPO2):
In het westen is onze individuele vrijheid heilig en gewaarborgd. Maar is dat nog wel zo in onze gedigitaliseerde samenleving? Opslaan van onze identiteitsgegevens, big data en algoritmes zijn steeds vaker de instrumenten van een verdienmodel. Wij wanen ons vrij op internet, maar worden onbewust beïnvloed door een kapitalistische ideologie. Hoe behouden wij onze vrijheid in deze digitale wereld?

Deze heksenjacht zal alleen maar verliezers kennen (Sjaak Koenis Volkskrant 26 april 2021, p. 20):
Al die verontwaardiging op het Binnenhof verstoort de formatie en is misplaatst, want niet zozeer politici zijn hypocriet, maar de politiek zelf.\\ De formatie daarvan wordt echter nu al weken opgehouden door de discussie over de leugens van Rutte, en meer recentelijk ook over de hypocrisie van de huidige demissionaire bewindslieden van Ruttes derde kabinet. Zij hebben, als we de recente berichtgeving moeten geloven, willens en wetens meegedaan aan pogingen om onze sterparlementariër Pieter Omtzigt een toontje lager te laten zingen.
Obsessie met liegende burgers
Zij zijn niet onder de wielen geraakt omdat ambtenaren of politici onwaarachtig of leugenachtig waren, maar omdat de obsessie van de politiek met onwaarachtige en leugenachtige burgers (waarvoor ook het parlement verantwoordelijkheid draagt) een hypocriet en onrechtvaardig systeem heeft opgeleverd dat nodig revisie behoeft.
Voor deze revisie heeft Herman Tjeenk Willink al voorstellen gedaan, zoals een minder gedetailleerd regeerakkoord. Om de hypocrisie die in ons politieke bedrijf is geslopen aan te pakken, is echter ook een andere kijk op politiek nodig.

Autonomie klinkt mooi, maar hoe kun je echt zeker weten dat je wil sterven? (Paul van Tongeren Volkskrant 30 april 2021 p. 27-28):
Wanneer iemand zegt te willen sterven is dat een existentiële keuze, waarin altijd enige twijfel aanwezig is. Daarom is het nooit zo zwart-wit als de Coöperatie Laatste Wil stelt, betoogt Paul van Tongeren.
Als de mens wordt geleid door zijn verlangende natuur en door de wetten van de rede, kan hij zich weliswaar vergissen, maar niet tegen beter weten in handelen.
De monotheïstische religies kenden echter de ervaring van dat kwaad, ‘de opstand tegen God’. En om die te begrijpen was een herziening of uitbreiding van de Griekse psychologie nodig. In de Confessiones (‘Belijdenissen’) van Augustinus vraagt de kerkvader zich vertwijfeld af hoe het toch mogelijk is dat hij iets slechts doet zonder dat dat enig doel dient of ergens goed voor is. In die zoektocht ontdekt hij vervolgens de wil als het vermogen dat niet (zoals het denken en het verlangen) door iets wordt geleid, maar dat zichzelf leidt en bepaalt. De vrije wil die hier ‘ontdekt’ wordt, valt dus samen met de claim van autonomie. Willen is niets anders dan zelfbepaling. Het mag vreemd klinken in onze seculiere wereld, maar ons huidige begrip van de autonome vrije wil gaat terug op de religieuze ervaring van de zonde.
Extra probleem
Maar vooral: als we niet zozeer kiezen tussen verlangens die we nu eenmaal hebben, maar kiezen wie we willen zijn. We noemen dat ‘existentiële-keuzesituaties’. Diezelfde Augustinus die in zijn Confessiones de vrije wil ontdekte, maakt verderop in hetzelfde boek duidelijk dat in zulke situaties, waarin de wil zich niet kan laten leiden door het verlangen, maar het helemaal zelf alleen moet doen, onvermijdelijk de twijfel toeslaat.

Jacques M.M.P.M. van Turnhout Immanuel Velikovsky, ziener of wetenschapper? Wat is waar en waarom, een wetenschapsfilosofische studie Immanuel Velikovsky Worlds in collision of Aarde in beroering
Conclusie en slotbeschouwing (p. 267):
Immanuel Velikovsky (1895–1979) was een Russische Jood die in een streng orthodox milieu werd geboren te Vitebsk. Zijn vader was een fervent Zionist, zozeer zelfs dat hij uiteindelijk zijn hele vermogen in die beweging stak. Velikovsky junior krijgt dan ook een grondige Bijbelscholing, en bezoekt een prestigieus gymnasium in Moskou. Daarna gaat hij tot veler verbazing - ook die van hemzelf - medicijnen studeren.

Dichters & Denkers\\ Een onooglijk lichtstipje aan de sterrenhemel (Govert Schilling De Groene Amaterdammer 21 april 2021, p. 54-57):
De wetenschap is voorzichtig als het gaat om aliens en ufo’s, maar Harvard-astronoom Avi Loeb schrijft onomwonden over het bestaan van buitenaards leven. Houdt zijn hypothese steek?
Nee, de aliens leken voorgoed verhuisd van het domein van de wetenschap naar de wereld van sciencefiction, ufo-meldingen en pseudowetenschappelijke auteurs als Immanuel Velikovsky en Erich von Däniken. Zonder tastbare en controleerbare feiten bleven alleen fabels, fictie en fake news over.

Fantoomgeluiden leiden steeds vaker naar Nicole (46): ‘Je moet tinnitus eerst onder ogen durven zien’ (Lilian ten Donkelaar AD 8 april 2021):
Brommen, piepen, fluiten. Altijd, of juist als het stil is. Geluiden die er niet zijn maar toch alles verdringen. Tinnitus kan je leven tot een hel maken. Nicole Bekhuis weet er alles van. Ze leerde haar eigen tinnitus onder controle te houden en deelde die kennis daarna met anderen. De Tinnitus Academie die ze daarvoor oprichtte, is uit zijn voegen gebarsten.

Zeven zonden en de zeven deugden (Olaf Tempelman Volkskrant 3 april 2021 p. 11-12):
De menselijke zonden, waarvoor Jezus gisteren 1.988 jaar geleden stierf, zijn onuitroeibaar. Sinds de Middeleeuwen worden naast Zeven Hoofdzonden óók Zeven Deugden onderscheiden. In de wereld van 2021 geven ze alle veertien nog acte de présence.

Totalitaire tendensen vroeger en nu herkennen en voorkomen (Piet Ransijn Civis Mundi Digitaal #107, februari 2021):
Bespreking van Petra Bolhuis, Theo Meereboer en Gradus van Florestein, Rattenvangers van het onbehagen: Verschijnselen, voedingsbodem, herhaling én voorkomen het totalitarisme.
1. Wat is totalitarisme?
“Bij totalitarisme wordt de heersende ideologie... gepropageerd als enig mogelijke weg naar een betere toekomst. Het is een systeem waarbij de staat bijna volledige controle heeft over het dagelijks leven van mensen, zowel in politiek, cultureel, filosofisch, godsdienstig, als in sociaal en economisch opzicht. Een en andere moet worden onderscheiden van autoritarisme.”

Mike Boddé componeerde het stuk Wu wei, na 40 minuten beschrijft Mike Boddé in de uitzending (Paul Witteman 10 januari 2021) dit fenomeen namelijk ledigheid, het niet-handelen.

Samenspel rondom onderwijskwaliteit (BMC Advies B.V. december 2020):
PO-Raad in samenwerking met VTOI-NVTK en AVS

Het Amerikaanse eindspel (Alexander Dake Civis Mundi Digitaal #103, oktober 2020):
Ervaringsdeskundige met eigen bedrijf
Ik reisde bijeenkomsten en conferenties af van San Franscisco tot Las Vegas, van Vermont tot New Orleans, waar ik ook mensen die in Nederland bekend zijn, tegen kwam zoals de New Age arts Deepak Chopra, de zelfhulp guru Wayne Dyer, en spiritueel leraar en bij deze voorverkiezingen democratische presidentskandidaat Marianne Williamson.
Politiek: de presidenten Clinton en Bush
U zult zich dan wellicht afvragen, maar hoe zit het met je politieke voorkeuren, want die zullen toch je mening over het land kleuren. Zoals gezegd heb ik nooit in de VS gestemd, maar natuurlijk had ik wel affiniteit met sommige politici. Ten tijde van het presidentschap van Bill Clinton, bevond ik mij, net zoals veel Nederlanders, iets ter linkerzijde van deze slimme democratische maar conservatieve politicus. Ik was het bijvoorbeeld niet eens met zijn ongelimiteerde steun voor het globalisme avant le lettre, toen hij het NAFTA-verdrag - het vrijhandelsverdrag tussen de VS, Canada en Mexico - ondertekende. Ook zijn nauwe banden met Wall Street spraken mij niet aan. Dit mondde onder meer uit in het opzeggen van de restricties van de Glass-Steagall Act, de wet uit 1933 die effectenhandel en kredietverlening opsplitste.

Dichters & Denkers
21 vragen aan… Sinan Çankaya (Mariska van Schijndel De Groene Amsterdammer 24 augustus 2020):
Antropoloog Sinan Çankaya zou het liefst met Meursault uit Camus’ De vreemdeling dineren aan de Seine en met hem in gesprek gaan over de absurditeit van het leven. Over de Centrumpartij, raciale categorieën en het jaar 2120. Çankaya’s literaire debuut Mijn ontelbare identiteiten verscheen in mei.

De lage verwachtingen komen tegenwoordig van rechts (Sander Schimmelpennick de Volkskrant 6 juli 2020, p. 25):
De manier waarop de Gewone Man wordt misbruikt, laat vooral zien hoezeer ‘volksverheffing’uit de mode is. Populistisch-rechts is een spiegel geworden van regressief-links: volkomen intolerant jegens kritiek, met dit keer de Gewone Man als Nobele Wilde die niet hoeft te worden verheven, maar die je vooral zijn achterlijkheid moet laten beleven – zo zijn ze nu eenmaal. Het is alsof populistisch Nederland is vergeten dat Al Bundy, de even hilarische als misantropische loser uit Married ... with Children, nooit bedoeld was als rolmodel. En dat hij bovendien met zijn tijd meegaat: als Jay in Modern Family gaat hij hortend en stotend mee in de vaart der volkeren.
Filosoof Kees Vuyk beschreef in zijn boek Oude en nieuwe ongelijkheid over het failliet van het verheffingsideaal hoe het sociaal-democratische verheffingsideaal van de jaren ’50 en ’60 vooral bestond uit respect voor arbeid en vakmanschap, waarna het vanaf de jaren ’70 vooral ging over meritocratie en sociale stijging. Het pijnlijke daarvan is alleen: op een gegeven moment hebben alle talenten hun kansen wel gepakt. Terwijl het verheffingspotentieel nu vooral bij migrantenkinderen zit treedt er bij de autochtone lagere klasse volgens Vuyk verplatting op; doordat de achterblijvers met elkaar trouwen, wordt de intelligentie in die groep steeds homogener.
Wie het lot van de Gewone Man werkelijk aan het hart gaat, zou er goed aan doen te stoppen met het cultiveren van wangedrag en achterlijkheid en in plaats daarvan pleiten voor zaken die bijdragen aan écht zelfvertrouwen en respect: hogere lonen, eerlijkere belastingen en meer zinvol productiewerk.

Pensioenakkoord zwijgt over roofkapitalisten (Cees Grimbergen de Volkskrant 16 juni 2020, p. 22):
Met het pensioengeld van miljoenen Nederlanders wordt een bizar gokspel gespeeld.
Financiële sprinkhanen worden ze genoemd. Of Engelse aasgieren. In de berichtgeving over de Hema wordt gewezen op de langdurige kwalijke rol van buitenlandse investeerders, ook wel ‘private equity’ genoemd. Zo ook Bert Wagendorp die over ‘buitenlandse roofkapitalisten’ schreef toen hij de Hema vorige week tegen het licht hield.
In de beschrijving van deze gang van zaken blijft onbelicht dat Nederlandse pensioenfondsen de ware aasgieren zijn. Alle grote Nederlandse pensioenfondsen zien ‘de klauwen van angelsaksische opkoopfondsen’ (typering Peter de Waard) als verdienmodel. De pensioenbeleggers beschouwen deze ‘private equity’-investeerders zonder moraal als een rendabele manier om pensioenkapitalen weg te zetten.
De komende zes jaar moet het extreem gecompliceerde, onuitvoerbare en voor gewone premiebetalers onbegrijpelijke Pensioenakkoord worden uitgewerkt. Koolmees, de pensioenindustrie en ‘de polder’ houden de onuitvoerbaarheid ervan stil. Zoals ze discreet zwijgen over de profiterende rol van pensioenfondsen in de trucs van ‘de sprinkhanen’.
De pensioenwereld, waarin de vakbonden machtig zijn, houdt niet van kritische vragen. En al helemaal niet van het onder ogen zien van de pijnlijke feiten.

Het Cambridge Analytica-schandaal, het algeritme SyRi dat de belastingdienst (Trouw 30 oktober 2019) heeft gebruikt, gijzelsoftware (de Volkskrant 12 juni 2020 p. 4 ) dat door criminelen wordt gebruikt, gezichtsherkenning (de Volkskrant 12 juni 2020 p. 9) en Cyberoorlog met IS (de Volkskrant 17 november 2015) illustreren dat de ICT-sector voor complexe maatschappelijke vraagstukken geen oplossing biedt. Alleen de interdisciplinaire aanpak maakt het mogelijk de paradox in het heelal te verklaren.

We betalen prijs voor ongebreidelde groei (H.K.H. Prinses Irene van Lippe-Biesterfeld de Volkskrant 8 april 2020 p. 24-25):
De gedachte dat we na deze crisis onze oude patronen weer kunnen oppakken, is een vergissing.
Tijdgeest terugdraaien
De samenleving is geen natuurverschijnsel. Wij kunnen er zelf de vorm en richting aan geven die ons het meest waardevol lijkt. En tijdens de huidige crisis blijken we dat ook werkelijk te doen. Ineens komt een ander, dieperliggend waardepatroon naar boven waarin het inderdaad gaat over gemeenschappelijke waarden, hoop en mededogen. In dat dieperliggende waardepatroon komt de onomkeerbare verandering van de tijdgeest tot uitdrukking. Het nodigt ons uit om ook te veranderen en die nieuwe waarden na de crisis vast te houden.
Dat is niet bij voorbaat zonder problemen. We weten uit de geschiedenis dat na een oorlog of een crisis de oude belangen met de bijbehorende oude waardepatronen weer terugkomen.
De tijdgeest die zich nu aandient beweegt zich van nature in de richting van een waardevolle samenleving. Waarom zouden we daar niet in meegaan? Het is in de geschiedenis nooit gelukt om de tijdgeest terug te draaien.

Om het ‘Geloof, Hoop en Liefde’ uit de Bijbel (1 Korinthiërs 13-13:) te verklaren past Plato (428/427 or 424/423 – 348/347 BC) een nieuw gezichtspunt, het 'Goede - Ware - Schone' toe. Het gezichtspunt ‘Geloof, Hoop en Liefde’ wordt in de Baghavad Gita al onderkend. Dit betekent dat het 'Goede - Ware - Schone' van Plato nog millennia meekan. Famke Louise in Nederland, Greta Thunberg in Zweden en Christina von Dreien uit Zwitserland laten ook zien hoe het mogelijk is de waarheid dichter te benaderen.

Lezen als een levenstaak ‘Eén ster maakt mij veel nieuwsgieriger dan drie sterren’ (Myrel Morskate de Volkskrant 7 maart 2020, Opinie p. 29):
Boekenrecencent
Arjan Peters recenseerde het Boekenweekgeschenk en het - essay voor de Volkskrant. Waar let de boekenredacteur op? ‘Liefde, oorlog, dood. Daarmee heb je de verhaallijnen wel. Waar verhalen wel van elkaar verschillen, en dan ook echt heel erg, is hoé de auteur het brengt.’ E. Timmerbeil-Snel GNOSIS, EEN POSTMODERNE GNOSTISCH-MYSTIEKE OPLEVING
Vervolgens speelt naast dit hoofdkenmerk van de gnostiek, optimale zelfontplooiing of zelfverwerkelijking, een nevenkenmerk een grote rol, namelijk de androgynie. Androgynie als symbool voor gelijkheid tussen man en vrouw, tot in het goddelijke toe. Dit begrip is voluit gnostisch en wordt door Plato nog eens gepopulariseerd in het Symposium.46
Deze beide kenmerken van de gnostiek, zelfontplooiing of zelfverwerkelijking en androgynie, zijn, opmerkelijk genoeg en veelzeggend, een beeld van wat zich in het paradijs afspeelde tussen Eva en Adam en Satan, de grote verleider. De slang verleidde Eva tot onafhankelijkheid van God onder het motto ‘gij zult als God zijn, kennende goed en kwaad (Gen. 3:5) .' Dit verlangen, onafhankelijk te willen zijn van God, op jezelf te staan, vrij te zijn om eigen beslissingen te nemen, kennis te verzamelen, religieuze wetten en systemen op te zetten waarbij God overbodig wordt en geld en goed te vergaren, is de erfenis geworden van het hele menselijke ras.47
46) Plato, Verzameld Werk II, Symposium, Antwerpen, De Nederlandsche Boekhandel, 1980, p.218-221:
Oorspronkelijk was er één geslacht, genoemd manwijf, een bolrond geheel, samengesteld uit het mannelijke en vrouwelijke. Om allerlei redenen besloot Zeus deze bollen, net als morellen of eieren, door te snijden. Daarom is iedereen eeuwig op zoek naar zijn andere wederhelft om de oorspronkelijke natuur te helen. In dit verhaal bestaat iedere helft voor een deel uit het vrouwelijke en het mannelijke.

Böttcher was geen klimaatscepticus (Gerard Böttscher de Volkskrant 25 februari 2020, p. 23):
CO2-hetze
Met de door mijn vader verfoeide ‘CO2-hetze’ is – om met de milieuactivist Paul Kingsnorth − zie zijn boek Confessions of a Recovering Environmentalist (2017) – te spreken slechts bereikt dat we nu in nog hoger tempo dan voorheen de planeet uitputten, bij voorbeeld met de productie van batterijen, niet of nauwelijks recyclebare windmolens en elektrische auto’s.
Dat gebeurt met dezelfde economische verdienmodellen die de problemen hebben veroorzaakt, maar dan zogenaamd zonder CO2-uitstoot en zonder oplossing voor ook maar één van de vraagstukken met betrekking tot de grenzen aan de groei die door de Club van Rome aan de orde zijn gesteld.
De sponsoring door het bedrijfsleven van het onderzoek van mijn vader staat buiten kijf. Daar was hij ook open over. Maar was het nu zo dat hij het bedrijfsleven zover kreeg zijn onderzoek te sponsoren, of spande het bedrijfsleven samen om hem voor hun karretje te spannen? Was het beter geweest wanneer dit uit publieke middelen was gefinancierd?

Herwaardering (Pim Baldee de Volkskrant 18 februari 2020, p. 22):
Rechtsfilosoof Andreas Kinneging geeft in een glasheldere analyse de crisissituatie weer van de huidige mens. Meer materiële begeertebevrediging brengt niet meer geluk. Individuele vrijheid najagen leidt steeds meer tot egocentrisme en egoïsme. Elke remming op het gebruik van de ik-vorm lijkt verdwenen.
Kinneging pleit voor herwaardering van waarden als bescheidenheid, dienstbaarheid, zingeving. Kunnen we tot deze herwaardering komen? Ik denk van wel, als je beseft dat het roeptoeteren, evenals het najagen van steeds meer begeertes, eigenlijk een pover, een armoedig iets is. Als je beseft dat bij vrijheid onlosmakelijk verantwoordelijkheid hoort. Dat bij ‘ik’ altijd ‘wij’, ‘de ander’ en ‘de anderen’ hoort. Kijk eens twee generaties terug, hoe leefden je opa en oma ? Of bekijk de foto van de aarde als stip in de ruimte. Hoe belangrijk ben je zelf? Je kunt het ook zo samenvatten: hoe ga je om met je medemens? Met je leefomgeving, de natuur, de aarde? Hoe ga je om met dieren?

Twee antwoorden op Max Frisch
Terug naar Zanzibar (Oek de Jong De Groene Amsterdammer 19 december 2019, p. 66-68):
De gedachte dat de wereld begint en eindigt met jouw leven en van degenen die jij toevallig kent, wijst op een beperkte geest.
Na ons de zondvloed?
De Zwitserse schrijver Max Frisch (1911-1991) stelde in zijn dagboek essentiële vragen over liefde en hoop, leven en dood, de ‘schwierige Frage’. Aan schrijvers Oek de Jong en Bregje Hofstede legden we een van deze vragen voor: ‘Weet u zeker dat het voortbestaan van het menselijk ras, wanneer u en iedereen die u kent er niet meer is, u echt interesseert?’ Lees hier het antwoord van Bregje Hofstede.

Een mensloos visioen (Bregje Hofstede De Groene Amsterdammer 19 december 2019, p. 69-71):
In de klimaatmars droeg een tienermeisje een bord met: ‘Red de planeet, gebruik een condoom.’ Nadenken over het voortbestaan van de mensheid leidt tot pijn in de baarmoeder.
Na ons de zondvloed?
De Zwitserse schrijver Max Frisch (1911-1991) stelde in zijn dagboek essentiële vragen over liefde en hoop, leven en dood, de ‘schwierige Frage’. Aan schrijvers Oek de Jong en Bregje Hofstede legden we een van deze vragen voor: ‘Weet u zeker dat het voortbestaan van het menselijk ras, wanneer u en iedereen die u kent er niet meer is, u echt interesseert?’ Lees hier het antwoord van Oek de Jong.
Na ons de zondvloed?
Terug naar Zanzibar De gedachte dat de wereld begint en eindigt met jouw leven en van degenen die jij toevallig kent, wijst op een beperkte geest.

In de zeventiger jaren was iedereen verbaasd over de economische groeispurt van Japan. De top van het Nederlandse bedrijfsleven toog naar Japan om dit eens haarfijn uit te zoeken. Uit onderzoek is toen gebleken dat de belangrijkste factor de 'optimale' samenwerking tussen overheid en bedrijfsleven was. Deze toverformule, het 'en-en' van 'Politiek en Bedrijfsleven' is sindsdien door de overheid volledig overgenomen. Maar ook onder aanvoering van de Amerikaanse president Ronald Reagan en de Britse premier Margaret Thatcher begon begin jaren tachtig het dereguleren van de financiële markten. Deze strategie van dereguleren, het niet meer relevant verklaren van de Glass-Steagall wet, heeft het neoliberalisme, het casinokapitalisme voortgebracht.

Frits Böttcher was begin zeventiger jaren niet alleen mede-oprichter van de Club van Rome maar ook lid van de RvC van Estel, nu Tata Steel. In die periode was ik aanwezig bij een voordracht van Frits Böttcher over de Club van Rome. In 1972, net na het verschijnen van het rapport Grenzen aan de groei van de Club van Rome raakte ik betrokken bij het beleids - en marktonderzoek van Hoogovens. In het kader van Diversificatie is destijds voor het opzetten van een milieudivisie Esmil (Estel milieu) gekozen. Sindsdien heb ik een bijzondere belangstelling voor de relatie tussen ondernemerschap en het milieuvraagstuk. Het onderzoeksrapport 'E i V' is een uitvloeisel van deze interesse.

Pensioensprookje (Sheila Sitalsing de Volkskrant 21 november 2019, p. 2):
De grotere kindjes riepen de hulp in van tovenaars en kwakzalvers en heksen om te pleiten voor een eindeloze toevoer van snoepjes. Toen dat de spuigaten uitliep, was Ridder Jeroen haar te hulp geschoten. Vroeger was hij Minister van de Koning geweest, nu verdedigde hij haar mandje vurig en riep hij ‘Kletspraat!’ naar de heksen en de tovenaars en de kwakzalvers. Woest aantrekkelijk had ze dat gevonden.
Maar daar was deze week alweer een andere Minister van de Koning. Achter hem sisten en slisten de tovenaars en de kwakzalvers en de heksen. Wankelmoedige Wouter schraapte zijn keel en kondigde af dat het rantsoen niet door hoeft te gaan. Voorlopig niet. Later uiteraard wel, láter, piepte hij, en hij wankelde weg. En Pensioenstelsel leefde nog. Maar niet zo lang meer.

Bevriezing (André Klaver de Volkskrant 21 november 2019, p. 23):
Minister Koolmees hoopt dat bevriezing van de pensioenen rust brengt in het debat. Dat lijkt me overdreven optimistisch. Heeft de minister er al bij stilgestaan dat de pensioenen al ruim tien jaar bevroren zijn? En dat zoiets beslist geen rust brengt?

Van strafkamp naar Peterburgse kamers (Merijn de Boer De Groene Amsterdammer 7 november 2019, p. 70-71):
In Aantekeningen uit het dodenhuis, over zijn jaren in een Siberisch strafkamp, stopte Dostojevski alle emoties weg. Maar in zijn roman Vernederd en gekrenkt wordt er juist flink gehuild.

Macron: NAVO is hersendood en Europa staat aan rand van de afgrond (NOS Nieuws 7 november 2019):
Tegenover tijdschrift The Economist uit hij zijn zorgen over het gebrek aan afstemming tussen Europa en de VS en over de unilaterale actie in Noordoost-Syrië door NAVO-lid Turkije.

Wat is een mens? (Thomas Heerma van Voss De Groene Amsterdammer 28 oktober 2019, p. 67):
Hoe werkt het geheugen, kunnen we dat ooit helemaal vertrouwen? En wat is het effect van de wetenschap dat je nooit zal sterven, kun je dan nog spreken van een psyche? En betekent mens-zijn niet bovenal: de wetenschap dat je ooit gaat sterven?
Hier openbaart zich natuurlijk een wezenlijke kloof tussen de getuigen, de bron van veel van de frictie in Het personeel: de mensen aan boord weten dat ze sterfelijk zijn, dat ze géén eindeloze toekomst voor zich hebben, in tegenstelling tot hun machinale reisgenoten.

Beter bewust zijn (Ianthe Sahadat interviewt Steven Laureys de Volkskrant 28 oktober 2019, p. V4-6):
Laureys is niet de eerste wetenschapper die zich buigt over meditatie. Tal van onderzoekers, vooral Amerikaanse, gingen hem voor. In zijn No-nonsense meditatie verwijst hij naar de belangrijkste en vroegste studies. Zoals die van Daniel Goleman en Richard Davidson, de eerste hoogleraren psychologie en psychiatrie die zich bogen over verschillende vormen van meditatie en mindfulness (de in de VS bedachte, populaire vorm van meditatie, red.).
U schrijft dat u ‘op de barricade staat voor meditatie’. Na het lezen van uw boek blijft toch de vraag hangen: wat weten we nu eigenlijk echt over het nut ervan? ‘Onderzoek naar meditatie staat nog in de kinderschoenen, dus we moeten niet te hard van stapel lopen. Maar in Nature verscheen een paar jaar terug een overzicht van het beschikbare onderzoek van de afgelopen twintig jaar en dat laat zien dat mindfulnessmeditatie gunstige effecten heeft op de fysieke en mentale gezondheid en op cognitieve prestaties. Er loopt onderzoek naar meditatie bij chronische pijn, burn-out, depressie en angst- en slaapproblemen.

Voorwaarts! Staten versus multinationals (Koen Haegens de Volkskrant 10 oktober 2019, p. 24):
Het is een vraag die door de hele geschiedenis heen gesteld is. Van keizer Karel V die in de zak zou zitten van zijn schatrijke financiers, tot de Amerikaanse industriebaronnen van wie de ‘trusts’ begin vorige eeuw tóch opgebroken werden. Nu dient zich een nieuw real world experiment aan: de Libra.
Zij aan zij met de politieke machthebbers is de invloed van het grote geld enorm. Maar als ze recht tegenover elkaar komen te staan? Deze week stapte PayPal uit de Libra-coalitie. Volgens de Wall Street Journal overwegen ook Visa en Mastercard de stekker er uit te trekken. De financiële dienstverleners zouden bang zijn voor ruzie met de toezichthouder. Het multinationale eenheidsfront brokkelt af. Ik zet mijn geld op de overheden.

Snowden schrijft in persoonlijk boek over ruzie met Assange en wantrouwen jegens The NY Times (Huub Modderkolk de Volkskrant 13 september 2019):
Voor het eerst vertelt superklokkenluider Edward Snowden zijn persoonlijke verhaal, hoe hij besloot grootschalig afluisteren door de Amerikaanse NSA te onthullen. De balling in Moskou komt met een boek waarin hij vertelt over zijn ruzie met Julian Assange en zijn wantrouwen jegens The New York Times.
Tot nu. Nu heeft hij zijn persoonlijke verhaal opgetekend in ONUITWISBAAR.

Weerloze macho (|Marja Pruis De Groene Amsterdammer 5 september 2019):
In zijn nieuwe, grootse roman roman Zwarte schuur vertelt Oek de Jong over het leven en werk van een kunstenaar. Een onvervalste macho, maar een bij wie het besef van schuld steeds groter wordt.
De grootse nieuwe roman van Oek de Jong, Zwarte schuur, is het verhaal van de ondergang en wederopstanding van een scheppend mens. In een strakke constructie van vijf delen volgen we Maris Coppoolse in verschillende stadia van zijn leven. We treffen hem allereerst in het hier en nu, op zijn 59ste, aan de vooravond van een prestigieuze overzichtsexpositie van zijn werk in het Amsterdamse Stedelijk Museum. In de openingsscène van het boek snellen hij en zijn vrouw Fran zich per taxi naar de feestelijkheden waar directeur, vrienden, bekenden en journalisten op hem wachten.
Met heldere, zelfverzekerde pen zet De Jong het drama onmiddellijk op scherp. Maris en Fran vormen een paar in crisis. Na twintig jaar huwelijksleven, waarin de beide kinderen uit het eerdere huwelijk van Fran tot volwassenen zijn uitgegroeid en -gevlogen, is er sinds anderhalf jaar een verwijdering tussen de echtelieden.

Nader bekeken
Nooit meer een bal aangeraakt (Walter van der Kooi De Groene Amsterdammer 3 augustus 2019):
Walter van der Kooi ziet veel meer dan hij in zijn wekelijkse kroniek kan bespreken. Ditmaal een extra lange aflevering van Andere Tijden Sport over Piet Keizer$: De genialiteit van een nukkige linkspoot.
Waarom moet de liefhebber kijken? Omdat de talking heads bepaald de minsten niet zijn: naast Endt ook Jan Mulder (die als aanvaller met Keizer in Ajax en het Nederlands elftal speelde), Salo Muller (de verzorger), Klaas Nuninga (midvoor), Sjaak Swart (rechtsbuiten). En Willem van Hanegem! Dat uitroepteken omdat de voetbalcultuur zo verziekt, chauvinistisch en primitief is geworden dat Willem, die vooral geassocieerd wordt met Feijenoord, niet in dit rijtje past, in de ogen van Feijenoord-idioten en Ajax-gekken. Omdat het niet meer om kwaliteit maar louter om identiteit gaat.

Monetaire poliiek in niemandsland (Heleen Mees de Volkskrant 17 juli 2019, p. 19):
Maar het onconventionele beleid heeft volgens Hoogervorst de kiemen gelegd voor een nieuwe crisis. Bovendien zijn de pensioenfondsen het kind van de rekening doordat met de rente de dekkingsgraad daalt.
In plaats van de renteverlaging waar president Draghi vorige maand in een toespraak op zinspeelde, zou Hoogervorst het liefst zien dat de Europese Centrale Bank (ECB) met het geldbeleid een pas op de plaats maakt of, beter nog, de rente verhoogt, ‘normaliseert’ zoals hij dat noemt. Volgens de voorzitter van de International Accounting Standards Board zou de ECB minder acht moeten slaan op de inflatie en worden de risico’s van deflatie sterk overdreven. Hij bevindt zich in goed gezelschap. Paul Volcker, die van 1979 tot 1987 president van het Amerikaanse stelsel van centrale banken was, beweert in zijn memoires hetzelfde.
Maar je kunt monetair beleid alleen normaliseren als de omstandigheden ook weer normaal zijn. Hoewel de financiële crisis en de crisis in de eurozone bezworen zijn, is de macro-economische situatie dat niet.

Hoop van het ongeborene (Joost de Vries De Groene Amsterdammer 17 mei 2019, p. 104-105):
Louise Erdrich’s nieuwste boek staat in de traditie van de dystopische sciencefiction. Maar door de opgewekte hoofdpersoon is de dreiging die er vanuit gaat niet echt groot.
Spanje:
Richard E. Grant vervolgt zijn reis door Andalusië in Zuid-Spanje en verkent Las Alpujarras. De rijke culinaire traditie in deze bergachtige streek heeft geleid tot geweldige culinaire verhalen. Hij bezoekt de plaats Almuñécar, waarover Laurie Lee schreef in 'As I Walked Out One Midsummer Morning' en hij eindigt zijn reis aan de Costa del Sol, de kuststreek waar schrijver J.G. Ballard 'Cocaïnenacht' liet afspelen.

Essay Een posthumaan scenario Zwermgeesterij (Jos de Mul De Groene Amsterdammer 17 mei 2018, p. 86-89):
Als ik naar de boom in mijn tuin kijk, dan ben ik het die de boom ziet. Het is niet mijn buurman die hem ziet. Maar wat niet is kan nog komen, in het posthumane tijdperk waarin ons brein geïntegreerd is in een computernetwerk.
Hoewel de mens de schepper is van technologieën betekent dat niet dat hij ze ook volledig beheerst. Technologieën brengen voortdurend onvoorziene neveneffecten met zich mee. Het zijn geen neutrale middelen die we naar believen kunnen inzetten om menselijke doelen te realiseren, ze brengen ook steeds nieuwe doelen met zich mee, waaraan we moeilijk kunnen ontsnappen. Wie had bij de introductie van de sociale media verwacht dat vijftien jaar later bijna twee miljard mensen gekluisterd achter beeldschermpjes vrijwillige dwangarbeid voor Facebook zouden verrichten? Net als Prometheus in de beroemde mythe zijn we door onze eigen vindingen vastgeketend. We zijn, zoals Heidegger het vijftig jaar geleden vaststelde, het ultieme object van de technologie geworden. Met de convergerende technologieën is immers ook mensverbetering – human enhancement – op de wetenschappelijke agenda geplaatst.
Het internet, niet zonder reden aangeduid als het zenuwstelsel van de informatiesamenleving, is een belangrijke bouwsteen van het ‘globale brein’. Wat eerst een metafoor was, lijkt met de ontwikkeling van breinmachine-interfaces haar metaforische karakter steeds meer te verliezen. Inmiddels zijn twee miljard mensen via hun beeldschermpjes met elkaar verbonden en Facebook is sinds 2017 bezig met een Brain Machine Interface (BMI)-project, om internet direct in het brein te implementeren (reden om je privacysettings extra in de gaten te houden).
Wetenschappers en ondernemers als Stephen Hawking en Elon Musk hebben ons de afgelopen jaren gewaarschuwd voor de mogelijkheid dat superieure kunstmatige intelligenties nog deze eeuw de mens zullen gaan overheersen. Gezien de enorme complexiteit van het menselijk brein (samengesteld uit niet minder dan honderd miljard neuronen, oftewel analoge processoren), lijkt me de kans groter dat inferieure intelligenties #150; de reëel existerende algoritmen – ons leven steeds meer gaan controleren.

Niet gemaakt om een leugen te begrijpen (Hans Bouman de Volkskrant 20 april 2019, Boeken & Wetenschap p. 7-8):
De Britse schrijver Ian McEwan zwerft met verve van genre naar genre. Zijn nieuwste roman is een knipoog naar de sciencefiction. Wat onderscheidt robot Adam van de mens?
Terugkerend element in zijn beste werk is altijd weer dat borende onderzoek naar een ethische kwestie. Misschien is het geen toeval dat deze roman vol verwijzingen naar McEwans andere boeken lijkt te zitten. Dat opnieuw de kwetsbaarheid van kinderen – sinds The Child in Time een vertrouwd motief – een kernrol speelt. Dat de Task Force in deze roman langs het onheilszwangere Chesil Beach vaart, dat Miranda net als Briony (Atonement) uit wraak valse informatie de wereld in stuurt en dat net als in The Children Act een juridische kwestie centraal staat waarin ratio en emotie keihard conflicteren.

Vrouwen wordt boos, ambitieus, wellustig en machtig (Maartje Laterveer interviewt Mona Eltahawy de Volkskrant 20 april 2019 Zaterdag p. 2-5):
De Egyptisch-Amerikaanse journalist Mona Eltahawy is moslim en feminist. Ze strijdt tegen het patriarchaat, zowel in het Midden-Oosten als in het Westen.
Volgens sommige critici plaatst u zichzelf met uw openlijke afkeer van de hoofddoek op één lijn met nationalistische politici die de boerka willen verbieden. Wat vindt u daarvan?
‘Het is dit soort politici helemaal niet te doen om vrouwen, zij misbruiken het vrouwenlichaam alleen maar voor hun eigen politieke gewin. Kijk naar de Arabische Lente, dat was niets anders dan een politieke revolutie waar vrouwen een grote rol in hebben gespeeld, maar toen de machthebbers waren afgezet, werd vrouwen gezegd: dankjewel, jullie kunnen nu weer naar huis. En daar zitten ze nog steeds. Wij hebben een sociale en seksuele revolutie nodig. Zonder deze twee is een politieke revolutie niets waard.’
Wat is volgens u de winst van MeToo tot dusver?
‘De beweging heeft in elk geval voor een schokgolf gezorgd onder mannen én vrouwen. Mannen is nooit geleerd dat vrouwen terug konden vechten, en andersom hebben vrouwen nooit geleerd om terug te vechten. Wij worden geconditioneerd om passief te zijn, aardig, beleefd. Ik zeg: fuck aardig zijn, fuck beleefd zijn, want dat heeft ons niets gebracht. Willen we het patriarchaat bestrijden, dan moeten vrouwen al die dingen worden die we niet krijgen aangeleerd: boos, ambitieus, goddeloos, gewelddadig, wellustig, machtig.’

Ik ben bang voor klimaatopwarming, maar nog banger voor Milieudefensie (Martin Sommer de Volkskrant 20 april 2019, Opinie p. 23):
Hier word ik zenuwachtig van.
Milieudefensie weet hoe de toekomst zal verlopen, tenzij de rechter ingrijpt. Maar in de open samenleving die wij kennen, is de toekomst per definitie vrij. De filosoof Karl Popper heeft omstandig uitgelegd dat de toekomst onvoorspelbaar is, onder meer omdat we niet weten wat de wetenschap zal brengen.):
Democratie is samen beschikken over de toekomst. Met zo’n rechtszaak eigent Milieudefensie zich onze prioriteiten en onze toekomst toe. Shell is nog maar het begin, zei Pols. Als Milieudefensie deze zaak wint, zullen met dit precedent de vervolgzaken over elkaar tuimelen. Nu al kijkt de wereld met grote ogen naar de uitspraak van het Hof in de Urgenda-zaak. ‘Recht op leven’ als grond voor het bevel om de CO2-uitstoot drastisch te beperken, en dan niet alleen voor u en mij maar vooral voor de ongeboren generaties – dat is je reinste metafysica, aangezien je niet kunt weten hoe de generaties na ons ervoor zullen staan. Jazeker, ik vrees de opwarming van de aarde. Maar nog banger ben ik voor Milieudefensie.

‘Teksten uit klassieke oudheid worden gebruikt om hedendaagse vrouwenhaat te verdedigen’ (Esma Linnemann interviewt Donna Zuckerberg de Volkskrant 12 april 2019):
In antifeministische kringen heerst ineens een grote belangstelling voor teksten uit de klassieke oudheid, merkt classicus Donna Zuckerberg op in haar boek Not All Dead White Men. Wat trekt hen er zo in aan?
Teksten uit de antieke oudheid zijn niet altijd even zachtaardig voor vrouwen, getuige deze passage uit de Theogonie van de Griekse dichter Hesiodus (8ste eeuw voor Christus). De ‘zij’ in deze tekst is de eerste vrouw, Pandora. Voor de komst van Pandora was de aarde vruchtbaar, en kon ‘het werk van een jaar in een week worden gedaan.’ Maar dan steelt Prometheus het vuur uit de hemel, tot woede van Zeus, die Pandora op de mensheid afstuurt, waarna alles naar de verdoemenis gaat. Och, vrouwen verpesten ook alles! In de zomer van 2015 bemerkt Zuckerberg opvallend veel aandacht voor een op Eidolon gepubliceerd stuk met als titel: ‘Waarom beleeft het stoïcisme cultureel momentum?’ Ze besluit te onderzoeken waar al dat verkeer naar haar site vandaan komt, en belandt in een uithoek van het internet. Antifeministische bloggers als Roosh Valizadeh blijken enorm enthousiast over de leer van de Stoa, geestverwanten discussiëren driftig over het werk van dichter Ovidius. Zuckerberg ontdekt een hele online gemeenschap van voornamelijk witte, en voornamelijk boze mannen met een fascinatie voor de klassieke oudheid.
Tegelijkertijd waarschuwde mijn redacteur me tijdens het schrijven van dit boek: Donna, je weet misschien meer over Ovidius, maar dat maakt dat je nog niet tot een beter mens.’ De Red Pill-mannen moet je ook niet aanspreken op hun latijn, maar op hun politieke opvattingen, dáárover moet je in debat.’
U komt de toe-eigening van de klassieken op het spoor door een stuk over stoïcisme. Dat bleek in de Red Pill-gemeenschap te worden beschouwd als een levensfilosofie voor de ware alfaman.
‘Ja, er is zelfs een naam voor alle mannen die vallen voor de Stoa: ‘broics’, een combinatie van bro’s (broeders) en stoics (stoïcijnen). Het gaat daarbij om een oppervlakkige lezing van een complexe filosofische stroming. Die luidt: wees jezelf, focus je op zelfverwezenlijking en laat je niet uit je evenwicht brengen door krachten van buitenaf.’

‘Het is de kunst om de loop der dingen te accepteren’ (Nathalie Huigsloot interviewt Bettine Vriesekoop Volkskrant Magazine 11 mei 2024, p. 12-19):
In haar nieuwe boek deelt oud-tafeltennisster Bettine Vriesekoop de taoïstische lessen die ze leerde toen ze in China woonde. Haar persoonlijke ontwikkeling werd jarenlang geremd door haar dominante trainer. Ze won wedstrijden, maar verloor haar karakter. ‘Het heeft heel lang geduurd voordat ik dat weer een beetje terug had.’
Er wordt nu veel gezegd over veiligheid en grensoverschrijdend gedrag, dus ik denk er veel over na. Ik heb geen trauma’s overgehouden aan de harde aanpak en het geschreeuw. Ik begeleid nu zelf een paar jonge mensen die de Nederlandse top proberen te halen, en soms ga ik daar ook flink tegen tekeer, dan verhef ik mijn stem en val ik stevig tegen ze uit.
‘Als ik begreep dat het op dat moment goed voor me was, hield ik er geen trauma aan over. Maar er gebeurden ook een heleboel dingen die absoluut niks met topsport te maken hebben, en daar heb ik wel trauma’s aan overgehouden. Het trainen houdt op bij de deur van je kamer. Daar wil ik verder niet in detail op ingaan, dat heb ik nooit gedaan, maar het gaat om dingen die ontstaan uit het niet respecteren van mijn grenzen. Hier is de deur, en daar houdt het op. Bij mij ging dat wel heel ver, dat was een beetje het Wilde Westen, ik werd in alles gecontroleerd.’
Je vindt de jeugd van tegenwoordig te snel piepen?
‘Vind ik wel. Ik heb misschien veel te veel gedaan, maar nu vind ik het soms de omgekeerde wereld. Je mag niks meer zeggen, want voor je het weet hebben ze een trauma.’

‘Het leven is een dunne draad over een grootse leegte’ (Fokke Obbema interviewt Bregje Hofstede de Volkskrant 17 december 2018, p. 12-13):
Bregje: ‘Schrijven helpt mij om betekenis te destilleren uit een in beginsel vrij absurd en arbitrair leven.’
Religie schetst je geen kader meer en je hebt veel minder vaste, sociale rollen als huisvrouw worden of je vader opvolgen. Bovendien kun je je tegenwoordig met de hele wereld vergelijken. En dat doen we, heel onrealistisch, met de top. Honderd jaar geleden ging het om het slimste meisje uit de buurt, nu is de vergelijking met het succesvolste meisje van het westelijk halfrond.
‘Gelukkig stelt het leven ook praktische eisen. Dat kun je als een redding zien, want als je de hele dag bezig zou kunnen zijn met vraagstukken van zingeving dan kom je in de buurt van het antwoord dat de Britse schrijver George Eliot aan Socrates black%gaf: ‘Een niet-onderzocht leven is misschien niet de moeite waard, maar een al te bestudeerd leven is volstrekt onleefbaar.’ Voortdurend staren in die grote leegte, waar je overheen probeert te balanceren, kan verlammend werken. Ik kan me heel goed voorstellen dat mensen een kind krijgen en dan opluchting voelen: ‘Zo, nu hoef ik niet meer erover na te denken waarvoor ik opsta’.’

Een aantal malen belandde P. F. Thomése in stevige literaire polemieken. Leon de Winter verweet hem naar aanleiding van een column van zijn hand in de GPD-bladen. Joost Zwagerman verweet hem dubbelhartigheid inzake cultuurpessimisme; Thomése had medio jaren negentig in de Revisor een essay gepubliceerd getiteld 'De narcistische samenzwering', waarin hij het commercialisme in de literatuur hekelde. Naar de mening van critici verweet hij echter schrijvers als Connie Palmen datgene wat hij nadien ook zelf zou doen: het zoeken van publiciteit met autobiografische literatuur.

Stekel Reїncarnatietherapie (Olaf Tempelman de Volkskrant 4 december 2018, p. 21):
Stel dat wetenschappers binnenkort een reïncarnatiecode in ons erfelijk materiaal kraken. De code van Raspoetin blijkt identiek aan die van Ratelband. De oorsprong van T. Baudet gaat zover terug als Narcissus. Harry Mulisch, 'de Goethe van het Leidseplein', wás de vlakbij het Leidseplein gereïncarneerde Goethe. Reken maar dat reïncarnatietherapie dan een plaatsje krijgt in het CZ-Basispakket. Preventieve reïncarnatietherapie zodat mensen 'minder gevaarlijk' terugkeren, zal ook worden vergoed. Donald Trump, bekend als reïncarnatie van Nero, wordt onder dwang behandeld.

Waarom een 'Freriksje' nog te vaak voorkont (Sander van Walsum de Volkskrant 4 december 2018, p. 8-9):
De kunst van het tijdig afscheid nemen is moeilijk onder de knie te krijgen. Soms laat het publiek zijn lievelingen niet gaan. Soms miskennen beroemdheden dat ook zij een uiterste houdbaarheidsdatum hebben.
En zo lang je kunt ga je door, is de gangbare opvatting.
Die opvatting komt onder druk te staan naarmate het moeilijker wordt om te bepalen wat ‘de natuurlijke grens’ is van een arbeidzaam leven. Vroeger werd die grens voor de meeste mensen door de dood gemarkeerd, in de verzorgingsstaat door het pensioen. Maar in de vergrijzende zzp-samenleving moeten steeds meer mensen zelf bepalen hoe en wanneer ze stoppen met werken. Daarvoor zijn ze slecht toegerust, zegt arbeidspsycholoog Jaap van den Broek. ‘Ons brein is van nature lui, dus we kunnen ons maar moeilijk losmaken van de zekerheden en de status die het werk ons biedt. Afscheid, zeker van zichtbare en prestigieuze posities, gaat dus vaak gepaard met verwarring. Met het gevoel controle te verliezen.’
Maar zelfs onder optimale verhoudingen op de werkvloer kost het mensen moeite om afscheid te nemen van een positie waaraan zij houvast hebben ontleend, zegt psycholoog René Diekstra. ‘We zijn veel bedrevener in het bereiken van doelen en verwerven van posities dan in het loslaten van dat alles. Op mijn vakgebied is er dan ook veel meer literatuur over hechting dan over onthechting. En dat is eigenaardig, want op ons sterfbed denken we helemaal niet meer over werk en maatschappelijke successen maar over wezenlijker dingen.’
Een slordig eind kan alles wat eraan voorafging verpesten, wist Thomas Mann. ‘Alleen datgene dat een begin en een einde heeft, is interessant en wekt sympathie.’

Hoe Holocaust-slachtoffer Salo Muller de NS dwong schadevergoedingen te betalen (Remco Andersen interviewt Salo Muller de Volkskrant 28 november 2018):
Voormalig PvdA-leider, staatssecretaris en burgemeester van Amsterdam Job Cohen wordt voorzitter van de commissie die onderzoekt hoe de Nederlandse Spoorwegen (NS) schadevergoedingen kan betalen aan mensen die in de Tweede Wereldoorlog op transport zijn gezet. Salo Muller (82), wiens ouders in 1942 door de NS werden vervoerd naar kamp Westerbork en daarna in Auschwitz werden vergast, voerde bijna drie jaar lang strijd tegen de spoorwegen. De Volkskrant sprak hem vorig jaar in november.

Schouten opent deur voor genmodificatie (Pieter Hotse Smit de Volkskrant 31 oktober 2018, p. 1, 28,29):
In haar pogingen de landbouw te verduurzamen, wil minister Carola Schouten gebruikmaken van een ‘lichte vorm’ van genetische modificatie. Met bedrijven, boeren en Universiteit Wageningen onderzoekt ze momenteel wat de mogelijkheden zijn om te experimenteren met de zogeheten CRISPR-Cas-methode.
De ChristenUnie-politica spreekt zich in de Volkskrant voor het eerst openlijk uit over deze technologie; in een driegesprek met Hidde Boersma en Joris Lohman, de pleitbezorgers van twee dominante, op het oog contrasterende landbouwvisies.
Greenpeace noemt het juist terecht dat het Europese Hof CRISPR-CAS deze zomer onder genetische modificatie schaarde. ‘Dan wordt een risicobeoordeling gedaan’, zegt Herman van Bekkem van de milieuorganisatie. ‘Het is raar om dat niet doen met dit soort nieuwe technieken, waarvan de bijeffecten voor natuur en gezondheid nog onbekend zijn.’

Red de bijen (Tan Tunali De Groene Amsterdammer 19 juli 2018, p. 28-31):
De bij, de belangrijkste bestuiver, wordt ernstig in zijn bestaan bedreigd. Dat dit moet stoppen, vinden behalve biologen en (hobby-)imkers ook natuurbeschermings- en land- en tuinbouworganisaties. En dat begint met bewustwording, een paradigmawisseling. ‘Als het nu niet gebeurt, lukt het nooit.’
Door intensieve landbouw, gebruik van bestrijdingsmiddelen en toenemende verstedelijking is hun leefgebied onder druk komen te staan. De prominente Britse bioloog Dave Goulson waarschuwde naar aanleiding van het onderzoek voor een ‘ecologisch armageddon’. Als we het tij niet snel weten te keren, loopt het leven op aarde zoals we dat kennen gevaar.
De woon- en werkgemeenschap voor mensen met een verstandelijke beperking is zes hectare groot en geheel ingericht volgens de filosofie van de Oostenrijkse antroposoof Rudolf Steiner. Het hele terrein ontwierp Sap met de bijen in gedachte. ‘Ik plant met name bomen die het in het najaar goed doen. In het voorjaar is er over het algemeen wel voldoende dracht, maar in het najaar is er minder, dus dan help ik ze een handje.’ Als de bijen ook in het najaar hun nectar en stuifmeel kunnen halen, kunnen ze sterk de winter in.
Als alles met elkaar samenhangt is er ook een holistische benadering met alle betrokken actoren nodig om de insecten te redden. Dat is de logische conclusie die bioloog Koos Biesmeijer, wetenschappelijk directeur van het Nederlands Centrum voor Biodiversiteit Naturalis, trekt. Met tal van projecten werkt hij aan het herstel van de biodiversiteit en het weer op peil brengen van insectenpopulaties. Omdat insecten relatief korte levenscycli kennen, is dat volgens Biesmeijer met de juiste maatregelen best mogelijk.

Symbiotische stad (documentaire (Fryslân Doc juni 2018, opnieuw uitgezonden op 19 april en 20 april 2025):
Na 28 minuten verwijst Le Roy naar de cyclus Opgaan, Blinken en Verzinken.
Portret van kunstenaar-filosoof Louis Le Roy en zijn levenswerk: de Ecokathedraal van Mildam. Le Roy werd in de jaren 60 over de hele wereld bekend door zijn revolutionaire ideeën over groenvoorziening in steden. 'Haal de natuur terug in de stad', was de boodschap. Maar vooral geen plantsoenen, grasstroken of tuintjes; dat vergt alleen maar kostbaar onderhoud. De natuur kan het zelf beter.
In de documentaire legt uit wat hij bedoelt met een symbiotische dubbelstad, waarin 1% van de openbarre ruimte ingericht wordt als ecokathedraal proces. Naast de documentaire wordt er aandacht besteed aan 'volgers' van Le Roy, zoals Sytse Bouwhuis in Wijckel en het Balklandpark Harlingen.

Duitsland moet schuld bekennen aan rascisme (Sterre Lindhout de Volkskrant 5 mei 2018, Zaterdag p. 2-4):
Het institutionele racisme bij de Duitse overheid is er mede oorzaak van dat de extreem-rechse NSU in de jaren 2000 tot 2007 negen Turkse migranten heeft kunnen doden, stelt advocaat Mehmet Daimagüler.
Strikt genomen is Mehmet Daimagüler maar één stem in het koor van 62 slachtofferadvocaten, maar hij werd in de afgelopen vijf jaar de megafoon van het onbehagen over het inhoudelijke verloop van het proces. Hij zat in elke denkbare Duitse talkshow en gaf zijn eind vorig jaar gehouden slotpleidooi uit als boek, getiteld Verontwaardiging is niet genoeg, onze staat heeft gefaald.
Het einde van het proces komt in zicht, tussen eind mei en het najaar spreekt de rechter zijn vonnis uit, is de verwachting. De eis tegen Beate Zschäpe is levenslang en gezien de grote hoeveelheid bewijsmateriaal lijkt het aannemelijk dat ze wordt veroordeeld. Waarom bent u zo ontevreden?
‘Maar de afgelopen twee jaar zijn we geen centimeter opgeschoten, de verdediging heeft alleen maar vertragingstrucs uitgehaald. We weten dat de belangrijkste vragen onbeantwoord zullen blijven omdat Zschäpe niet praat én omdat het OM het niet wil hebben over de vraag of de staat medeschuldig is. Waarom zitten we daar dan nog?’
De Duitse staat heeft dan wel geen schuldbekentenis afgelegd, maar het proces heeft veel losgemaakt. Kijk alleen naar de recente bioscoopfilm van Fatih Akin over de NSU, Aus dem Nichts, geschreven vanuit het perspectief van een fictieve nabestaande, en genomineerd als Oscar voor de beste buitenlandse film.
Na dit NSU-proces, wil Mehmet Daimagüler nog een NSU-proces, waarbij niet Beate Zschäpe, maar de Duitse staat in de beklaagdenbank zit. Vanwege de gemaakte blunders, maar vooral om uit te zoeken in hoeverre overheden informanten uit de neonazi-scene een hand boven het hoofd hebben gehouden, en waarom politie en justitie zo lang uitgingen van buitenlandse daders. Om na te gaan in hoeverre daarbij vooroordelen en racisme een rol hebben gespeeld.

Hoe nieuw antisemitisme opspeelt in Europa (Sterre Lindhout de Volkskrant 5 mei 2018, Zaterdag p. 8-11):
In Amsterdam worden de ruiten van een Joods restaurant ingegooid. Een 21-jarige jongen die een keppeltje draagt wordt op straat in Berlijn met een riem geslagen. Een 85-jarige Joodse vrouw, overlevende van de Holocaust, wordt in Parijs doodgestoken, waarna haar appartement in brand wordt gestoken. Is antisemitisme in opkomst in Europa? Vijf correspondenten doen verslag van antisemitisme in hun land.
Maar Meijer-van Mensch ziet ook positieve ontwikkelingen. Zo gebeurt het regelmatig dat islamitische ouders die hun kind aanvankelijk verboden aan de geschiedeniswerkplaats deel te nemen, later toch samen met hun zoon of dochter het museum bezoeken. Meestal niet tijdens de feestelijke opening, maar op een rustige namiddag. Daarom zijn de tentoonstellingen, op aandringen van de leerlingen van de Refik Veseli school, sinds kort ook voorzien van Arabische bijschriften.
'Muziek als verbindende factor binnen- en tussen culturen', is dit jaar het thema van de geschiedeniswerkplaats. In de lessen die nog komen, zullen de leerlingen samenwerken met joodse muzikanten en leeftijdgenoten van het Joodse Gymnasium Moses Mendelssohn. Het doel: een kennismaking met het hedendaagse joodse leven in Berlijn, die moet helpen bij het bestrijden van racisme in het algemeen en antisemitisme in het bijzonder.
'Als Joodse instelling heb je hier in Duitsland goede kaarten om het ijs tussen blueblack%.' Dat gaat lang niet altijd probleemloos, geeft ze toe, ook niet bij de geschiedeniswerkplaats. Elk jaar zijn er weer leerlingen die hun deelname geheim houden voor hun streng-islamitische ouders, omdat die niet mogen weten dat ze elke week een paar uur in een Joodse instelling doorbrengen.
En soms zijn er incidenten. Zoals vorig jaar, in de stressvolle tijd vlak voor de eindpresentatie, vertelt Meijer-van Mensch. Een medewerker had kritiek geleverd op het werk van een van de leerlingen, waarop de jongen haar luidkeels uitschold voor 'Judensau', joodse zeug.
Hoewel de medewerker gepikeerd was, besloot het museum er verder geen consequenties aan te verbinden. 'Ja, de jongen moest natuurlijk zijn excuses aanbieden, maar hij mocht wel gewoon meedoen met de presentatie. Het zijn tieners, die zeggen soms rare dingen in gespannen situaties.'

Links kan rechts niet rechts inhalen (Addie Schulte de Volkskrant 26 april 2018, p. 22):
Het is twijfelachtig of omarming van conservatieve ideeën leidt tot een wederopstanding van links.
Halsema gebruikt het idee van een tolerant en progressief Nederland om uit te halen naar identiteitsactivisten die volgens haar te makkelijk het verwijt van racisme hanteren, tegen ‘defaitistisch links’ dat niet trots genoeg is op wat bereikt is en tegen rechtse ondergangsdenkers. Nationalisme is ook bij haar een middel om onderscheid aan te brengen.
Het is te betwijfelen of links met deze strategie succes kan boeken. Asscher is het nog niet gelukt. De manoeuvre leidt vooral in linkse kringen tot discussie en onenigheid. Kijk maar hoe Halsema de nationale trots gebruikt in een intern-linkse discussie. Het nationalistische verhaal zal ook altijd spanningen blijven opleveren met de Europese en mondiale idealen, waar partijen als de PvdA en GroenLinks lastig helemaal afscheid van kunnen nemen.

Onbehagen (Bas Heijne 24 april 2018 NPO2):
Het idee van de universele gelijkheid, gelijkheid ongeacht ras, geslacht of seksuele voorkeur, wordt in de wereld steeds krachtiger in twijfel getrokken, met name door fundamentalisten en nationalisten. Onze open samenleving lijkt meer onder druk te staan. Bas Heijne verkent de grenzen van de gelijkheid.
Waar komt die afwijzing van het ideaal van gelijkheid vandaan? Richt die zich tegen de bestuurlijke elites? Tegen de westerse dominantie? Is het onvrede over de destructieve kant van globalisering? Of snijdt het veel dieper en is het een totale afwijzing van het idee van gelijkheid zelf?
Heijne voert gesprekken met o.a. historica en journaliste Anne Applebaum, filosoof en agitator Aleksandr Doegin, schrijver David Van Reybrouck, voormalig Charlie Hebdo-redactrice en activiste Zineb El Razhoui, antropoloog en terrorisme-expert Scott Atran en sociaal psycholoog en radicaliserings-expert Nafees Hamid.

Onbehagen (Bas Heijne 17 april 2018 NPO 2):
Bas Heijne onderzoekt waarom de idealen van onze beschaving steeds verder onder druk komen te staan. Waarom laten mensen zich in de 'post truth'-wereld zo makkelijk om de tuin leiden?...
Digitale technologie beloofde ons vrijheid en verbroedering. Wat aanvankelijk als een aanwinst werd beschouwd, voelt nu steeds vaker als een bedreiging van de vrijheid. Dat wij gemanipuleerd worden door commercie, politiek en techbedrijven als Facebook, bleek onlangs met de onthullingen van Cambridge Analytica.
Bas Heijne verkent de grenzen van onze vrijheid. Wat is nog waar? Waarom hebben we ons geloof in individuele vrijheid zo uit handen gegeven? Hoe kunnen we ons wapenen tegen het machtsmisbruik van techbedrijven en politici?
'Doen alsof we nog steeds autonome individuen zijn in een vitale democratie. Het is de grootste leugen van deze tijd.'
Gesprekken met onder anderen historica en journaliste Anne Applebaum, bioloog en neurowetenschapper Robert Sapolsky, journalist en columnist Edward Luce, filosoof James Garvey en internationaal berucht campagnestrateeg Tal Silberstein.

‘We denken alleen maar aan onszelf’ (Nathalie Huigsloot interviewt Jan Pronk de Volkskrant 6 april 2018):
Zijn vrouw zegt dat hij milder is geworden, maar ook na zijn hartinfarct maakt oud-minister Jan Pronk zich boos over de wereld. ‘Ik vind niet dat ik gelijkhebberig ben.’
Vandaag is het op de dag af 24 jaar geleden dat in Rwanda een gruwelijke massamoord begon. Het is ook de dag dat de oud-PvdA-minister van Ontwikkelingssamenwerking zijn boek erover publiceert. Later dan gepland, doordat hij halverwege het schrijven een hartinfarct kreeg.
U beschrijft in uw boek heel beeldend de genocide in Rwanda. Schreef u al die indrukken ’s avonds op?
‘Ja. Ik was 31 toen ik in de fractie van de PvdA kwam, dan ben je niemand. Je kijkt tegen anderen op, ik keek erg op tegen Joop den Uyl. En die schreef álles op. Dus ik ben dat ook gaan doen. Leve het rijke, bloeiende lokale politieke leven (Gerard Drosterij de Volkskrant 27 maart 2018, p. 23):
Framing
In tegenstelling tot alle negatieve berichten, bloeit de lokale politiek. Hoezo versplintering? Verrijking!

John Banville (1945) over zijn nieuwste roman Mevrouw Osmond. (NPO2 VPRO boeken 25 maart 2018):
Isabel Archer, gevangen in een verstikkend huwelijk, vlucht van Rome naar Londen, waar ze piekert over wat ze kortgeleden heeft ontdekt: haar echtgenoot heeft haar vele jaren misleid. Wat moet ze doen, welke afslag moet ze nemen in het emotionele labyrint waarin ze zo lang is verdwaald? Wakker geschud door het verdriet en de wetenschap dat haar groot onrecht is aangedaan, besluit ze om net als in haar jeugd voor haar vrijheid en onafhankelijkheid te vechten. Spoedig zal Isabel naar Italië moeten terugkeren om daar de confrontatie met haar echtgenoot aan te gaan en zich te bevrijden van zijn machtige greep op haar. Zal ze hem te slim af kunnen zijn?
John Banville blaast de heldin uit Henry James' befaamde en verfilmde roman The Portrait of a Lady nieuw leven in: Mevrouw Osmond is een roman over verraad, bedrog en moraal en biedt een opwindend en verrassend portret van een onvergetelijk personage.
The Book of Evidence, één van Banville’s vele werken, werd genomineerd voor de Booker Prize in 1989 en won in hetzelfde jaar de Guinness Peat Aviation Award. Zijn roman The Sea won de Booker Prize in 2005.

Vergeet lessen van invoering Euro niet (Ruud van Noort de Volkskrant 15 februari 2018, p. 22):
In de Volkskrant van 8 februari waarschuwen oud-fractievoorzitter Bolkestein en oud-financieel woordvoerder Hoogervorst van de VVD voor Franse plannen voor vergaande risicodeling in de eurozone. In de praktijk: budgetoverdrachten van Noord- naar Zuid-Europa.
Dat Griekenland op oneigenlijke gronden toetrad is later wel duidelijk geworden. Net als het feit dat in de door Griekenland veroorzaakte eurocrisis de aan Griekenland toegekende omvangrijke steun primair tot doel had Franse en Duitse banken te redden die aan Griekenland te ruime kredieten verstrekt hadden.

‘Deze ronde hebben we verloren’ (Tatiana Scheltema interviewt Yassin al-Haj Saleh De Groene Amsterdammer 18 januari 2018, p. 34-36):
De Syrische publicist Yassin al-Haj Saleh schreef over de islam, zijn gevangenschap onder Assad, de gefnuikte Syrische revolutie en over de rol van het Westen in dat alles. Assads rehabilitatie zit hem dwars.
‘Waarom zijn al die Arabische maatschappijen toch zo fucked up?’ vroeg ik tijdens die ontmoeting in Istanbul. ‘Because yóu fucked us up!’ zei hij, ineens fel. ‘Júllie: Israël, de Verenigde Staten, Europa, the whole world fucked us up!’ Niet-soevereine, autocratische staten als Assads Syrië, Egypte en de Golfstaten zijn de pijlers van dit systeem en de belangrijkste pijler is Israël, het enige land in de regio dat – met steun van de Verenigde Staten – wel soeverein is. ‘Soevereiniteit is tweeledig: dat je het recht hebt om oorlog te voeren tegen een ander land en het geweldsmonopolie binnen het eigen land’, zegt Al-Haj Saleh. ‘Israël kan als enige in de regio op eigen kracht een oorlog beginnen, andere landen kunnen dat niet. Het systeem van het Midden-Oosten steunt op staten die geweld uitoefenen binnen de staat, en Israëls geweldsmonopolie binnen de hele regio.’
De joden vluchtten voor de gruweldaden van de nazi’s, maar waren in de meeste landen, waaronder de Verenigde Staten, niet welkom. Ze kwamen naar Palestina en joegen de Palestijnen van hun land. Dit onrecht speelt nu al drie generaties. Bovendien hebben de joden óns, tot op de dag van vandaag, niet als gelijken geaccepteerd. Ze hebben nog nooit gezegd dat ze in vrede met ons willen samenleven. Nog nooit. Dat is onacceptabel. Waarom zou ik niet als gelijke worden behandeld? Het laatste punt is dat Israël is uitgezonderd van het internationale recht. Ze bombarderen in Syrië wanneer ze maar willen en er is geen haan die ernaar kraait. Zelfs de VN niet. Ze stellen zichzelf boven de wet.’ De oplossing voor dit mondiale probleem vind je alleen door het te benaderen vanuit een mondiaal perspectief. Dat gebeurt nu teleurstellend weinig, vindt Al-Haj Saleh, al helemaal in Europa, toch de bakermat van moderniteit, secularisme en democratie. ‘Europeanen denken nog steeds dat ze het middelpunt van de wereld zijn, maar dat bestaat niet meer, het middelpunt is overal. Jullie zitten in een bubbel. Kom daar alsjeblieft uit.’

Van slachtoffer tot boosdoener
Een framinganalyse over Joden in Nederlandse nieuwsmedia en op facebook van 2015-2017
De hiervoor genoemde onderzoeken hebben een internationaal karakter, in de master thesis van Mirjam Goudswaard wordt onderzocht hoe het Israëlisch-Palestijns conflict in De Telegraaf en de Volkskrant weergegeven wordt. Daar concludeerde zij dat de media meer aandacht schenken aan de Israëlische kant van het verhaal en ook vaker Israël als agressor opvoeren dan Palestina. Ook het onderzoek van Deprez, Raeymaeckers en Van Leuven (2011) spitst zich toe op framing rondom framing van geopolitieke conflicten. Deze thesis zoomt in op framing van Joden, maar dan juist met specifieke aandacht voor het vernaculaire web in algemene zin.

Kort begrip moderniteit als nieuw beschavingstype (IV).(Wim Couwenberg Civis Mundi Digitaal #53, december 2017):
1. Van vooruitgangsoptimisme in de 19e eeuw naar cultuurpessimisme sinds de Eerste Wereldoorlog
1.2 Decadentie als nieuw cultuurkritisch begrip
Het besef van decadentie contrasteert ook scherp met de tomeloze drang naar vernieuwing, zoals die zich sinds begin 20e eeuw over heel Europa manifesteert in allerlei avant-gardebewegingen, vooral in de beeldende kunsten, zoals futurisme, kubisme, expressionisme, dadaïsme en surrealisme, waarin gebroken wordt met gevestigde tradities en geëxperimenteerd met nieuwe technieken.

Hoog risico voor de politiek, held van de burger (Anneke Stoffelen de Volkskrant 14 december 2017, p. 14-15):
Het is ongekend in de bestuurlijke geschiedenis van Nederland: een wethouder die door de minister de wegens belangenverstrengeling wordt weggestuurd. Toch hangt dat lot boven het hoofd van Jo Palmen. Wie is deze even omstreden als geliefde bestuurder?
'Nazi's en terroristen'
Zo vriendelijk als Palmen burgers op zijn spreekuur ontvangt, zo onbesuisd kan hij tekeer gaan in de gemeenteraad. Hij maakt collega-politici uit voor nazi's en terroristen, noemt de burgemeester een 'achterlijke Heinie', een raadslid een verkrachter. In 2016 krijgt hij bij de politierechter een boete omdat hij raadslid Rob Dautzenberg heeft uitgemaakt voor 'vèrkeskop'.
Integriteitsrisico
Zelf wil Palmen niets kwijt over 'die randverschijnselen', zegt hij aan de telefoon. 'Ik heb daar allemaal geen tijd voor, omdat ik alleen maar keihard aan het werk ben voor de belangen van Brunssum.'

Ongelijkheid mondiaal richting recordniveau (Koen Haegens de Volkskrant 14 december 2017, p. 1):
De ongelijkheid neemt wereldwijd extreme vormen aan. Weliswaar is de mondiale economie sinds 1980 fors gegroeid, maar van dat extra inkomen heeft de rijkste 0,1 procent van de wereldbevolking net zo'n groot deel naar zich toe weten te trekken als de armste 50 procent. Daarmee wordt de vrees bevestigd dat vooral een kleine groep de vruchten plukt van de globalisering.
Bas van Bavel, economisch historicus aan de Universiteit Utrecht en specialist op het gebied van ongelijkheid in Nederland, toont zich enthousiast over de studie. 'Geweldig werk. Juist omdat cijfers bij elkaar zijn gebracht over de ongelijkheid in delen van de wereld waarover we veel minder wisten, zoals het Midden-Oosten, China en Latijns-Amerika.' Piketty's oorspronkelijke onderzoek beperkte zich grotendeels tot de rijke westerse landen. In dat kader heeft Piketty al gewaarschuwd voor de ook in Europa dalende winstbelasting. In een verwoede poging het internationale bedrijfsleven binnen hun grenzen te lokken, troeven landen elkaar af met steeds lagere tarieven. Het gevolg is wel dat zij steeds minder instrumenten in handen krijgen om de welvaart te herverdelen.

Popper had klimaatwet wel degelijk gesteund (Joe Leijten de Volkskrant 12 december 2017, p. 23):
Popper had geen bezwaar gehad tegen een klimaatwet, mits tussentijdse bijsturing mogelijk zou zijn. Martin Sommer beroept zich bij zijn kritiek op een klimaatwet op Karl Popper (Opinie, 2 december), maar doet daarbij geen recht aan Poppers gedachtengoed.
Wetenschappelijk socialisme is een pseudowetenschap, zoals Popper beargumenteert in deel twee van The Open Society and its Enemies en in The Poverty of Historicism. Het doet onconditionele voorspellingen, dat wil zeggen voorspellingen die niet afgeleid zijn uit aanvangsvoorwaarden en algemene wetmatigheden, en is gebaseerd op het, onder andere aan het christendom ontleende, idee dat de geschiedenis een plot heeft. Vooral deze twee eigenschappen zijn verantwoordelijk voor de rampzalige politieke gevolgen van het wetenschappelijk socialisme.
Als de best beschikbare wetenschappelijke kennis inhoudt dat er maar een beperkte tijd is om het klimaatprobleem op te lossen en de ervaring ons leert dat de kleine stapjes van het doormodderen onvoldoende voortgang bieden, is het rationeel een langetermijnplan te maken, bijvoorbeeld in de vorm van een klimaatwet. Die moet dan wel zo geformuleerd worden dat tussentijdse evaluaties gegarandeerd zijn en bijsturing mogelijk is.

Hoe Iran de Israeli's en Saoedi's verenigt (Rob Vreeken de Volkskrant 24 november 2017, p. 12):
Één ding brengt Saoedi-Arabië en Israël samen: Iran als gemeenschappelijke vijand. Sinds de komst in Riyad van de ambitieuze kroonprins Mohammad bin Salman tasten de twee staten elkaar af over nauwere samenwerking.
Contacten
Geruchten over samenwerking gaan al langer. Zo heeft volgens de Israëlische radio kroonprins Mohammed in hoogsteigen persoon onlangs met Israëlische functionarissen gepraat, nota bene in Israël. 'En waarschijnlijk wórden er al inlichtingen uitgewisseld', zegt Joshua Teitelbaum van het Begin-Sadat Center for Strategic Studies in Tel Aviv.
Vredesplan als list
Toch is Israël wel degelijk nodig in het anti-Iraanse kamp. Er moet dus een list worden bedacht. Die heeft kroonprins Mohammad gevonden in het vredesplan voor het Palestijns-Israëlisch conflict dat op het ogenblik wordt opgesteld door Jared Kushner, de schoonzoon van president Donald Trump. The New York Times meldde eerder deze maand dat daar hard aan wordt gewerkt. Begin volgend jaar kan er een voorstel liggen, gebaseerd op de tweestatenoplossing.
Uiteraard is het maar helemaal de vraag of Kushner en Trump kunnen slagen waar tientallen Amerikaanse bemiddelaars eerder faalden. De vraag is ook wat het Kushner-plan behelst. Het zal ongetwijfeld minder ver gaan dan het vredesplan dat Riyad in 2002 zelf presenteerde. Dat komt neer op herstel van de grenzen van voor 1967. Als Israël daarmee akkoord gaat - maar dus niet eerder - zou de Arabische wereld de diplomatieke banden kunnen herstellen.
Palestijnse kwestie
De Saoedische kroonprins loopt echter het risico 'zichzelf in de voet te schieten' als hij zich committeert aan een oplossing die wordt afgewezen door de rest van de Arabische wereld, schrijft Ibrahim Fraihat van Georgetown University.
Ook het merkwaardige optreden van de Libanese premier Saad al-Hariri, die vorige week in Riyad opeens zijn aftreden bekendmaakte, maar daarvan dinsdag weer terugkwam, heeft alles te maken met het mobiliseren door de Saoedi's van alle Iran-vijandige krachten in de regio.

Zijn we weer terug in 2007? (Jochem van Staalduine de Volkskrant 6 november 2017, p. 8-9):
De rode draad in dit alles?
Het zou niet de eerste keer zijn dat de bankenlobby haar zin krijgt. Na de grote beurskrach van 1929 voerde het Amerikaanse Congres in 1933 de Glass-Steagall-wet in om een nieuwe crisis te voorkomen. Bezemer: 'Na een intense lobby van de financiële sector werd die wet in 1999 opgeheven. President Bill Clinton verklaarde in het openbaar: The Glass-Steagall-Act is niet meer relevant Daarna begon de krediethausse pas echt, waarna we in 2008 weer werden opgeschrikt door een crisis. In de Verenigde Staten zijn over het afschaffen van de Glass-Steagall bepalingen twijfels gerezen. De Verenigde Staten hebben toen voor de Volcker rule gekozen. In de Amerikaanse presidentsverkiezingen van 2016 hebben zowel Donald Trump als Bernie Sanders gezegd de door Glass-Steagall gewenste splitsing van de activiteiten weer te willen invoeren.
Volgens critici, onder wie de centrale-bankpresidenten van Duitsland en Nederland, legt juist dat extreem goedkope geld de basis voor een nieuwe crisis, omdat beleggers in hun wanhopige jacht naar rendement weer onverantwoorde risico's nemen. Zoals Carmen Reinhart en Kenneth Rogoff in 2011 in hun invloedrijke historische overzicht This Time is Different al betoogden, lijkt elke crisis op het eerste gezicht uniek, maar zijn de onderliggende oorzaken altijd hetzelfde. Direct na een crisis likt iedereen even zijn wonden, maar al snel steekt politiek en financieel opportunisme de kop weer op en begint de boom-bust-cyclus opnieuw. De kredietcrisis markeert een breuk in het traditionele marktdenken van Adam Smith.

'Mens als computer-visie bepaalt angst voor AI' (Computable 1 november 2017):
Angst voor ‘superintelligente’ entiteiten die op alle vlakken slimmer zijn dan wij, is enkel terecht wanneer we onszelf definiëren als dataverwerkende organismen. Dit stelt Alix Rübsaam in haar sessie 'AI or Die' tijdens de ict-vakbeurzen Infosecurity & Data Cloud Expo in Jaarbeurs Utrecht.
Rübsaam gaat in haar lezing ook in op de mogelijke Europese regelgeving rondom robots en kunstmatige intelligentie. Hoewel ze als adviseur is gevraagd door de EU, ziet ze het vastleggen van ethiek in vaste regels die niet snel aan te passen zijn, niet wenselijk. ‘Persoonlijk vind ik het formaliseren van ethiek iets wat we misschien niet moeten doen, een wet moet bijvoorbeeld aangepast kunnen worden. Ethiek vastleggen binnen software moeten we om die reden dan ook niet willen.’

Zo'n coherente Vijfde als Pynarello speelt heb je nog nooit gehoord (Frits van der Waa de Volkskrant 30 oktober 2017):
Zo'n coherente Vijfde heb je nog nooit gehoord: elke muzikant weet op elk moment precies wat hij doet en waarom. Pynarello bewijst met dit eerste optreden werkelijk de concert-praktijk te vernieuwen.

De schaamteloze moed om spijt te betuigen (Aart G. Broek 12 oktober 2017):
Als ik mij verontschuldig dan voel ik mij zo’n lummel
In westerse landen zullen falende bestuurders niet publiekelijk het hoofd buigen, de ogen neerslaan en hun schuldgevoelens tonen zoals dit in Japan regelmatig gebeurt. Behalve vernederend en zodoende schaamtevol is een dergelijk optreden vooral bedoeld om aan te geven hoezeer de bestuurder is begaan met het lot van de (mogelijke) [|slachtoffers]] die hij maakte. Rijkman Groenink (ABN AMRO), Hubert Möllenkamp (Rochdale), Marcel de Vries (Vestia), Henk Chin Sue (Gasunie) en Loek Hermans (Maevita) werden gebrandmerkt als falende bestuurders. De heren legden schaamtevolle trajecten af.
SCHANDPAAL
Wij schermen de aanstichters van leed bij voorkeur af, meer in het bijzonder beschermen we ze zo veel mogelijk tegen openlijke hoon – beschaafd als we menen te zijn. De tijden van de schandpaal op het marktplein liggen tenslotte ver achter ons. Nadat de blue%klokkenluider Arthur Gotlieb een einde aan zijn leven maakte, werden de namen van de afdelingsdirecteur en de unitmanager onder wie Gotlieb bij de Nederlandse Zorgautoriteit werkte, angstvallig buiten het nieuws gehouden.

'Ik vergeet vaak dat ik De Da Vinci Code heb geschreven' (Steffie Kouters interviewt Dan Brown de Volkskrant 30 september 2017):
Dan Brown is de Da-Vinci-Code-man. Wereldwijd werden van de bejubelde en bekritiseerde roman 81 miljoen exemplaren verkocht. Bij het uitkomen van zijn nieuwe boek, Oorsprong, doet de teruggetrokken schrijver een boekje open over zijn leven.
U bent zeer betrokken bij de toekomst van de samenleving, zei Esther Ritman van de Amsterdamse Bibliotheca Philosophica Hermetica, waar u geregeld inspiratie opdoet.
'Alles verandert zo snel. Om de Oude Grieken te bestuderen, moest je eeuwen en eeuwen terug in de geschiedenis. Nu, in 2017, hoef je maar een generatie terug te gaan om een antieke cultuur te onderzoeken. Onze ouders groeiden op zonder internet, zonder smartphone, zonder satellieten. Mijn vader zat bij de marine; de post naar mijn moeder deed er weken over. Nu mail je: 'Geef de kinderen een nachtkus.' De vraag is of onze ethiek, moraliteit en persoonlijkheden zich snel genoeg ontwikkelen om alle veranderingen aan te kunnen. Van kernenergie tot stamceltechnologie. Dat brengt ethische vraagstukken met zich mee. 'Mijn moeder had leukemie, volgens de voorspellingen zou ze tien jaar geleden al overleden zijn. Ze is net gestorven...' Stopt.

Oude wijn (Jos Verschaeren de Volkskrant 30 augustus 2017, p. 21):
In 1994 werd in Nijmegen het Streekpad Nijmegen gelanceerd. In het bijbehorende boekje schreef toenmalig burgemeester Ed d'Hondt: 'Wandelen schenkt rust en geeft de gelegenheid tot nadenken.' Ruim twintig jaar later heet diezelfde wandeling, over exact hetzelfde traject, in een keer de Walk of Wisdom (Ten eerste 29 augustus). Een typisch gevalletje van ouwe wijn in nieuwe zakken.

Van wie is die stad? (Britta Böhler de Volkskrant 17 juli 2017, p. 19):
Eind september vindt in Utrecht opnieuw de Dag van de Openbare Ruimte plaats. Het tweedaagse 'totaal-evenement' is bedoeld voor iedereen die zich 'beroepsmatig' bezighoudt met de publieke ruimte, landschapsarchitecten bijvoorbeeld, maar ook stedenbouwkundigen en gemeenteambtenaren.
Boomkens hield eind juni in Pakhuis De Zwijger de Boekmanlezing 2017 met als thema 'De cultuur van de publieke ruimte'. Hierin betoogde hij dat het voortbestaan van de publieke sfeer steeds meer onder druk staat en dat er een kloof is tussen de 'geplande stad' en de 'geleefde stad'. Met andere woorden, dat wat de deskundigen en planners voor ogen staat sluit vaak helemaal niet aan bij dat wat de gebruikers van de openbare ruimte willen.
In sommige steden is gentrificatie derhalve inmiddels tot een urgent probleem geworden. In haar artikel in The Guardian van 24 november 2015 wierp de Nederlands-Amerikaanse sociologe Saskia Sassen terecht de vraag op: 'Who owns our cities?'. Want als steeds meer gemeentelijke grond wordt verkocht aan internationale investeerders en bedrijven dan verliest de gemeente 'de zeggenschap en het instrumentarium' om de stadsontwikkeling te sturen.
Bovendien heeft gentrificatie negatieve consequenties voor de drie factoren die de kwaliteit en de leefbaarheid van de publieke ruimte bepalen: openheid, toegankelijkheid en diversiteit. Tijdens haar bezoek aan Rotterdam vorig jaar maakte Sassen duidelijk dat zowel 'de staat als het lokale bestuur en de politiek aan zet' zijn om dit onwenselijke resultaat tegen te gaan.
En inderdaad: het behoud van een publieke ruimte die open, divers en voor iedereen toegankelijk is, is een belangrijke taak voor de overheid. En de bestaande problemen kun je niet oplossen met 'assetmanagement' of 'smart lighting'.

Israël, een gevaarlijk zieke patiënt (Jan Wijenberg Civis Mundi Digitaal #47, juni/juli 2017):
Het recente weigeren van een visum aan Derk Walters, de NRC-correspondent, is slechts een van de vele manieren om de gruwelijke Israëlische werkelijkheid te maskeren.
De acties van het CIDI, Federaal Joods Nederland en vele andere zionistische organisaties en individuen maskeren eveneens doelbewust de werkelijkheid van het Israëlische regime.
Het Israëlische regime gebruikt een wereldomspannend netwerk, ’The Israel Lobby’, om kritiek en politieke oppositie te weerstaan. Het CIDI is er een voorbeeld van. Het regime verklaarde ’oorlog’ tegen de wereldwijd werkende burgerbeweging Boycot, Desinvesteren en Sancties [BDS].

Eus (Hassan Bahara de Volkskrant 27 mei 2017, Bijlage Opinie p. 2):
Het dilemma van Eus - beter bekend als de schrijver Özcan Akyol - is dat hij nooit Turks genoeg zal zijn in Turkse ogen en nooit Nederlands genoeg in Nederlandse ogen. Oké, dat is ook het dilemma van vele anderen, maar bij hem is het allemaal net een tandje erger omdat hij zo'n gigantische publieke figuur is. Kom ik zo op terug.
Dit begint een beetje een zielig verhaal te worden. Was ook weer niet de bedoeling. Want wat ik ook zag: als je net als Eus links en rechts ondermijnd wordt, dan zet dat je op scherp om meester over je eigen verhaal te worden. Dat zie je mooi in De neven van Eus, waarin Eus de publiekelijke worsteling aangaat met zijn Turkse achtergrond en zijn Nederlanderschap. Uit dat gevecht komt langzaam iemand naar voren die er steeds meer vrede mee heeft dat hij zich ophoudt in een grijs gebied tussen Turkije en Nederland. Nooit Turks genoeg, nooit Nederlands genoeg. Maar wel helemaal zichzelf, zijn aller-uniekste Eus. Dat is een nastrevenswaardige positie, als je het mij vraagt.

Noblesse oblige (Karolien Knols de Volkskrant 1 mei 2017, Bijlage p. 4-5):
Toen theatermaker en schrijver Marjolijn van Heemstra (36) bevriend raakte met vluchteling Zohre, besloot ze haar te helpen. Dat bleek ingewikkelder dan gedacht. Samen met Zohre maakte ze er een voorstelling over.
HET STUK WORDT IN RECENSIES EEN PAMFLETVOORSTELLING GENOEMD. EEN AANKLACHT: ZO SLECHT IS DE INBURGERING VAN VLUCHTELINGEN GEREGELD. WAT VOND JIJ HET SCHRIJNENDST?
'Het feit dat inburgering is geprivatiseerd en overgelaten aan partijen die, tegen een lening van 7.000 euro, een programma aanbieden waarin vluchtelingen vragen moeten beantwoorden over de verschillende klederdrachten in Zeeland en of ze, als de directeur van het bedrijf waar ze werken langsloopt, hun hand moeten opsteken ter begroeting, of een hand moeten geven, of niks moeten doen, en als ze die vragen verkeerd beantwoorden en zakken voor het examen, zijn ze die 7.000 euro kwijt. Maar waar de voorstelling voor mij vooral om draait, is dit: vluchtelingen zijn er altijd geweest en zullen er altijd zijn. En wij, als samenleving, hebben de plicht om ze op te vangen. Wat ik mis, bij alle partijen, is de politieke moed om dat hardop en zonder terughoudendheid te zeggen.'
Het werd een zoektocht naar het grote verbindende verhaal van haar generatie. Met Sadettin Kirmiziyüz speelde ze Jeremia, een voorstelling over de grenzen aan de vrijheid van meningsuiting. Als ik de liefde niet heb, met priester Remy Jacobs, ging over misbruik in de kerk.
'Als je zoekt naar een rode draad in mijn werk, dan is het de overtuiging dat je niet alleen een individu bent, maar ook de ander. Je bent met elkaar verweven.'
'Daar was ik me er ineens erg van bewust dat mijn familiegeschiedenis mij op een heel andere plek had gebracht dan hen. Ik weet zeker dat mijn familie, als ze slachtoffer waren geweest van een daad als die van mijn oudoom, ervoor hadden gezorgd dat de straf - Frans Julius Johan werd tot dertien jaar cel veroordeeld, maar kreeg na drie jaar gratie - veel hoger was uitgevallen.'
Het is niet moeilijk een verband te leggen tussen dit moment en de manier waarop ze de afgelopen jaren heeft geprobeerd om Zohres leven in Nederland op de rails te krijgen, zegt Van Heemstra. 'Het komt voort uit een overtuiging die je misschien toch als noblesse oblige zou kunnen omschrijven: de bevoordeelden in de samenleving hebben de plicht de onbevoordeelden op te pakken, te helpen, een stem te geven.'

Verjonging is géén oplossing (André Doorlag de Volkskrant 23 maart 2017, p. 26):
En weer een pleidooi voor verjonging als panacee voor problemen bij een politieke partij, nu de PvdA. Jeremy Corbyn en Bernie Sanders hebben wel bewezen dat je niet jong hoeft te zijn om jongeren te inspireren en te motiveren. In het buitenland begin je pas op je 60ste, want dan word je geacht voldoende levenservaring en wijsheid te hebben, hier ben je dan al afgeschreven.
Maar de werkelijke oorzaak van de deconfiture van de PvdA is dat de rekening van de banken- en financiële crisis door grote bezuinigingen in de zorg en de sociale zekerheid, is neergelegd bij de minst draagkrachtigen. Ook zijn de belastingen steeds meer verschoven van kapitaal naar arbeid. Dat er zoveel verborgen armoede en voedselbanken zijn, is een schande voor dit 'supergave' land. Met dank aan de PvdA. En figuren als Kok en Bos hebben met hun duurbetaalde baantjes de PvdA geen goed gedaan.
De PvdA is steeds meer bemenst met D66'ers en VVD'ers. We zien dus de merkwaardige paradox dat er geen tijd is die zo geschikt is om een sociaal-democratische politiek te voeren als deze tijd, want we lopen tegen de grenzen van de groei aan en 'delen' zou nu het mantra moeten zijn dat politiek door de sociaal-democratische partij de rug is toegekeerd. Nu maar hopen dat GroenLinks niet in dezelfde val zal lopen.

Therapie (Arnon Grunberg de Volkskrant 7 maart 2017):
Claus Hecking interviewde voor interviewde voor Der Spiegel Paul Wilders. (Ik baseer me op de Engelse vertaling van dat interview, dat online te vinden is.) Paul noemt zijn broer 'paranoïde', maar hij stelt ook dat achter de provocaties van zijn broer 'honger naar macht' schuilgaat. Volgens hem was Geert in de jaren tachtig niet xenofoob, maar gefascineerd door 'de strijd om macht en invloed'.
Paranoia en machtswellust gaan uitstekend samen.
Ontroerend wordt het als Paul zijn broer ongelukkig noemt en zegt dat het ongeluk van Geert hem eveneens ongelukkig maakt.
Na het lezen van de analyse van Paul Wilders bekroop me het gevoel dat politiek voor Geert Wilders self-medication is. Self-medication betekent het op eigen initiatief gebruiken van pillen, drugs of alcohol om symptomen van een ziekte te verminderen.
Als de therapie van één individu een land in het ongeluk dreigt te storten, wordt het tijd voor een alternatieve therapie.

In het rapport Eenheid in Verscheidenheid worden de contouren geschetst hoe 'probleem en oplossing' van de culturele evolutie (cultuuroverdracht) met elkaar samenhangen. De oplossing van het ééndimensionale marktdenken ‘u vraagt, wij draaien’ heeft een psychologische (inhoudsopgave Deel IV), een sociologische (Deel V) en een filosofische (Deel VI en VII) dimensie. Een effectieve methode om de crisis aan te pakken is door deze drie perspectieven gezamenlijk in te zetten. Het bevorderen van de geestelijke gezondheid, de Spirituele Transformatie is op het Meditatie-diagram van Blavatsky gebaseerd. In het boek Het Goddelijke plan verwijst Barborka (p. 593) naar de Mahatmabrieven, Brief No. 15 (p. 97-99), het proces waardoor ‘het Ene het Vele wordt’ en op p. 296 naar de betekenis van het Zegel van Salomo of de Davidsster Brief No. 59.

Mia Doornaert: 'Grote meerderheid voor Macron is niet gezond' of Trump is geen aberratie de Volkskrant 15 februari 2017, p. 25):
In de Financial Times waarschuwt columnist Gideon Rachman dat de Amerikaanse president Trump zeker niet alleen staat in zijn visie dat het Westen is beland in een 'botsing der beschavingen' :
'Donald Trumps inspanningen voor een ‘moslimverbod’ maken het makkelijk het hele idee als een dwaling te zien die snel door rechters en de publieke opinie van tafel geveegd moet worden. Maar dat zou een vergissing zijn. Het inreisverbod was slecht in elkaar gedraaid, maar het appelleert aan een vijandigheid jegens de islam en een hunkering naar veiligheid en culturele homogeniteit die in de hele westerse wereld aanhangers heeft, en niet alleen bij extreemrechts.'
'Dat Trumps naaste adviseurs geloven verzeild te zijn in een strijd om de westerse beschaving te redden, is de sleutel tot het begrijpen van de regering-Trump. En verklaart waarom Trump bij zijn inauguratie sprak over het verdedigen van de ‘beschaafde wereld’, niet de ‘vrije wereld’. Het verklaart ook zijn sympathie voor blueblackblueblackblueblack%‘catastrofale’ vluchtelingenbeleid.'
'Deze denkbeelden zijn niet alleen te vinden bij extreemrechts. En er komen onvermijdelijk nieuwe aanslagen in de VS en Europa die deze angst en vijandigheid zullen voeden. Langetermijn-demografische trends zullen ervoor zorgen dat de migratiedruk vanuit moslimlanden naar de VS en Europa alleen maar toeneemt. De polemiek over Trumps ‘moslimverbod’ zal geen geïsoleerde gebeurtenis blijken. Integendeel, het is een voorproefje van politiek in het Westen.'

Dichters & Denkers
Windstreken van het innerlijk (Christiaan Weijts De Groene Amsterdammer 18 januari 2017):
In een nieuwe biografie van Louis Couperus zijn ideeën belangrijker dan data. Is het wel een biografie? Onderhoudend en ambitieus is het in elk geval.

Jongeren in spiegelland of De kracht van het corps is de beslotenheid en verwarring (Sander van Walsum de Volkskrant 24 december 2016, katern Vonk p. 14-15):
Voor niet-leden is het appeal van corpora moeilijk te begrijpen. Sander van Walsum, oud-lid, legt uit waarom het corps desondanks nog steeds bloeit.
Volgens de leer van de cognitieve dissonantie groeit de behoefte om ergens bij te horen naarmate aan de toelating zwaardere eisen worden gesteld. En wie de initiatie heeft doorstaan, zal niet snel de behoefte voelen om het lidmaatschap te versmaden of om zich tegen de vereniging te keren.
Nasleep van incidenten
Het corps brengt niet altijd het beste in de mens naar boven. In die zin onderscheidt het zich niet wezenlijk van 'de kille', waar aanpassingsvermogen vaker wordt gehonoreerd dan moreel hoogstaand gedrag. Verhalen van reünisten over vroeger zijn dan vaak ook wat dubbelzinnig. Enerzijds komen ze te spreken over de uitbundige, zij het wat wereldvreemde, lol en de 'vriendschappen voor het leven' die tijdens de studententijd werkelijk ontstaan. Anderzijds is er de schaamte over een te grote meegaandheid en een te sterk ontzag voor gezette jongemannen in een krap zittend pak. En ze gêneren zich plaatsvervangend voor incidenten, zoals die bij Vindicat. Het corps als karakterologische leerschool werpt pas later in het leven z'n vruchten af. Als het goed is.

Witheet of 'Mensen denken dat racisme betekent dat je de Ku Klux Klan steunt' (Aimée Kiene interviewt Sunny Bergman de Volkskrant 16 december 2016, katern p. 14-15):
Witte mensen, zegt Sunny Bergman, zien zichzelf als nulpunt. Zo zadelen ze onbewust hun kinderen op met vooroordelen. Hoe kunnen we dat anders doen?
Als progressieve goedwillende witte kijker ga je je afvragen: hoe kan ik het beter doen?
'Dat merk ik ook bij vertoningen van de documentaire, dat mensen willen weten: hoe dan en wat dan? Ik vind het wel ingewikkeld dat je, als je een probleem agendeert, ook de verantwoordelijkheid voor de oplossing bij jou wordt gelegd. Ik heb die wijsheid niet in pacht. Maar ik heb wel veel gesprekken gevoerd en suggesties gehoord. Je kunt je bijvoorbeeld aansluiten bij een beweging die de witte dominantie probeert te doorbreken. Er zijn heel veel interessante grassroots-organisaties die strijden tegen institutioneel racisme, die je kunt ondersteunen. Je kunt meedoen aan demonstraties. Je kunt in je eigen organisatie kijken wat er gedaan kan worden om de organisatie inclusiever te maken. Daar kun je de verantwoordelijken voor het personeelsbestand op aanspreken.
Je krijgt ook kritiek vanuit de anti-racismebeweging, dat je als wit persoon films maakt die beter door een niet-wit persoon gemaakt zouden kunnen worden.
'Ik begrijp waar de kritiek vandaan komt; waarom wordt Sunny de hele tijd gevraagd en geïnterviewd? Maar ik denk: wat is het alternatief? Mij niét uitspreken? Het is, helaas, onderdeel van het racistisch systeem, dat witte mensen sneller luisteren naar andere witte mensen. Ik denk: racisme is een probleem van witte mensen, witte mensen moeten veranderen en witte mensen moeten elkaar daarop aanspreken.'

Marc Calon of Het selectieve geheugen van Marc Calon (Sheila Sitalsing de Volkskrant 14 december 2016, p. 2):
Het was Fleur Agema die in 2009 per motie het begrip salonsocialisme wilde laten vervangen door calonsocialisme. Van Calon. Marc Calon. Calon zat namens de PvdA in het provinciebestuur van Groningen, waar ze hem nog kennen als een van de spelers in het spectaculaire debacle Blauwestad. Stapte in 2009 over naar Aedes, de lobbyorganisatie van de woningcorporaties. Vertrekt daar binnenkort na zeven jaar.
En sloeg gisteren in zijn afscheidsinterview in deze krant twee kantjes lang wild om zich heen. Over de politiek in zijn algemeenheid en zijn eigen PvdA in het bijzonder: 'Een grote dikke smerige bende. De rottigheid komt altijd vanuit je eigen partij.' Over de voor zichzelf begonnen Jacques Monasch: 'Flapdrol. Judas.' En over minister Stef Blok van Wonen: 'Soms een autist. Snapt weinig van volkshuisvesting.'
Twee ton managementvergoeding was hij overeengekomen, voor drie dagen per week lobbyen met politici en beleidsmakers voor de belangen van de sociale-woningbouwers. Uit te betalen via zijn management-bv, want sociaal-democraat of niet, een klusjesman op niveau heeft een management-bv.

De plakband methode 'Ik ben een serieuze auteur in een wereld van gemakkelijke ironie' (Hans Bouwman interviewt A.S. Byatt de Volkskrant 3 december 2016, bijlage Sir Edmund p. 26-28):
Waarom zou je navelstaren als er buiten zoveel interessanters te onderzoeken is? De schrijfopvatting van A.S. Byatt, donderdag de ontvangster van de Erasmusprijs, schaamteloos intellectueel en harstochtelijk Europeaan.
'Veel autobiografieën zijn zowel exhibitionistisch als kleingeestig', meent Byatt. 'Ik ben opgeleid tot literatuurwetenschapper en kom uit een milieu van academici. Zowel mijn ouders als mijn docenten hebben me opgevoed met de gedachte dat je naar buiten moet kijken. Ik vind al dat navelstaren en zelfonderzoek in veel hedendaagse autobiografieën nogal beschamend. Dat is iets wat je op je 15de doet, wanneer de wereld niet groter is dan je eigen zieleroerselen.'

Er komt oorlog in 2020 Hij voorspelt de volgende wereldoorlog, gebaseerd op natuurkundige theorieën (Martijn van Calmthout de Volkskrant 3 december 2016, katern Vonk p. 48-49):
Als marinier maakte Ingo Piepers van dichtbij oorlog mee. Nu voorspelt hij in een dik boek de komende wereldoorlog, door natuurkundige theorieën over chaos op de geschiedenis toe te passen.
En om zijn proefschrift, tien jaar geleden verdedigd aan de Universiteit van Amsterdam, verder uit te werken.
Het resultaat is dat boek van die dreun op tafel. Een kleine achthonderd pagina's dik en met een even woordspelige als onheilspellende titel: War/ning 2020. Ingo Piepers: 'Na terugkeer uit Bosnië ben ik me gaan toeleggen op de vraag wat oorlog soms zo onvermijdelijk maakt dat goeie buren elkaar te lijf gaan. Dat resulteerde in de promotie over de dynamiek van de internationale politiek bij Bart Tromp. Waarin ik wel patronen ontwaarde, maar eigenlijk nog niet de kern te pakken had. Dat is nu wel zo.'
De wereldgeschiedenis als een fysisch verschijnsel: het klinkt als simplisme, beseft Piepers maar al te goed. Maar de patronen zijn er, de dynamiek lijkt duidelijk. 'Er schuilt een ongemakkelijk soort onvermijdelijkheid in dit soort patronen, waarvan ook ik ongerust word. Vooral omdat volgens mijn definities we sinds de Tweede Wereldoorlog inmiddels het volgende tipping point zijn gepasseerd. Er is grote verwevenheid (verstrengeling) van conflicten, Oekraïne, Brexit, de EU, het Midden-Oosten staat in brand, vluchtelingen, Trump president. Er is een sfeer van het zoeken naar radicale oplossingen, die het systeem laadt.'

Pablo Sender boek Evolution of the Higher Consciousness
Theorie en praktijk in webinars met (Pablo Sender Theosofia december 2018, p. 183-187):
In zijn boek wijdt Pablo in deel I een heel hoofdstuk aan het begrip en de samengestelde aard van ‘manas’, waarbij hij ook verwijst naar bladzijde 146 van De sleutel tot de theosofe van H.P. Blavatsky, hoofdstuk 10 over de samengestelde aard van manas: Manas is een ‘beginsel’, en toch een ‘entiteit’ en individualiteit of ego. Sender verkent in zijn boek op bladzijde 62 het tweevoudige karakter van manas als principe en als ego: Er is een ‘horizontale’ dualiteit die aspecten als beginsel en entiteit betreft, en die worden respectievelijk door het denkvermogen (mind) en het ego (zelfbewustzijn) weergegeven. Er is ook een ‘verticale’ dualiteit die refereert naar de manier waarop deze twee aspecten zichzelf uitdrukken op de hogere en lagere manasische niveaus.

Volkomen metaglap (Jeroen Teitler Volkskrant 12 november 2016 p. 24):
Frits Bolkestein vindt de overwinningstoespraak van Donald Trump goed. 'Hij wil de president van alle Amerikanen zijn', schrijft Bolkestein. Ik denk dat Bolkestein zich iets te makkelijk laat sussen. Die speech had de oprechtheid van een haatimam die voor de camera's 'islam is liefde' prevelt.
De visieloosheid was soms lachwekkend: 'We zullen gaan dromen van dingen voor dit land. En mooie dingen. En succesvolle dingen.'
Minder lollig is het vooruitzicht van wat Trump waarschijnlijk gaat doen als zijn beloofde economische wederopstanding uitblijft. Waarschijnlijk zal hij regeren volgens het recept van Poetin en Erdogan: het cultiveren van binnen- en buitenlandse vijandbeelden, het kweken van paranoia en opgefoktheid. Wie zich niet achter hem schaart, is een landverrader. Vrije media en wetenschap worden verdacht gemaakt en ingeperkt.
Net als sommige anderen haalt Bolkestein de reacties op de verkiezing van Ronald Reagan in herinnering. Ik geloof echter niet dat Reagan zo sterk de sfeer van lynchings en gewapende eigenrichting opriep als Donald Trump. De Ku Klux Klan betuigt niet zomaar zijn steun aan een kandidaat.
Wellicht heeft het presidentschap inderdaad een matigende invloed op Trump. Dat moet haast wel, want wat hij tijdens de campagne uit zijn losse pols liet rollen, was volkomen mataglap. Maar door Trumps racistische, geweld zaaiende gevaar te relativeren, is Bolkestein het spiegelbeeld van de linkse wegkijker.

Universiteiten kunnen een stuk kleurrijker
Black Minds Matter (Lotfi El Hamidi De Groene Amsterdammer 19 oktober 2016):
De dominante witheid van de Universiteit van Amsterdam staat onder druk. Een speciaal opgerichte commissie presenteerde vorige week haar rapport over diversiteit en inclusiviteit aan de UvA. ‘Om als universiteit te excelleren heb je diversiteit nodig.’ Desondanks ligt het benoemen van diversiteit aan de universiteit gevoelig, aldus Aminata Cairo, werkzaam als beleidsmedewerker diversiteit aan de Universiteit Leiden.
Aminata Cairo wijst op nog een dieperliggend probleem: ‘Het ideaal is natuurlijk dat afkomst niet telt, maar in de realiteit speelt dat dus wel een rol. In Amerika is het zo dat minderheden op de lagere school vaak uitblinken, maar als die school in een kansarme omgeving staat, dan blijkt het niveau bij de overgang naar de middelbare school vaak te laag. Er is dus geen sprake van gelijkwaardigheid maar van een systematische achterstand.’

'Ik ben de laatste die tussen jullie en de apocalyps in staat' (Theo Koelé interviewt Hillary Clinton de Volkskrant, 16 oktober 2016):
Ze doet haar best te communiceren met de kiezer, maar verwacht van Clinton geen amusement of emoties. Ze wil, op grote voorsprong in de peiligen, ook niets verpesten. Wel waarschuwt ze voor de gevolgen als zij niet wordt gekozen. 'Ik ben de laatste tussen jullie en de apocalyps.'
Ze heef in zoverre gelijk dat door Trump c.s. de chaos in de wereld wordt versterkt. Het verkiezingsteam van Donald Trump heeft alles uit de kast gehaald om de publieke opinie te manipuleren. Net als George Bush schiet hij daarmee in eigen voet. Sheila Sitalsing heeft gelijk de oppertrol in het Witte Huis heeft de weg gewezen. Het oude vraagstuk dat Jan Zijderveld aanhaalt dat de taart alleen eerlijker kan worden verdeeld wanneer de economie groeit is een gotspe. Globalisering van kapitaalmarkten heeft niet geleid tot een verbetering van de risicodiversificatie van kapitaalverschaffers (L. Bovenberg en C.N. Teulings hebben met hun CPB Discussion Paper %redRhineland exit ongelijk gekregen).

Het beleid van Georg W. Bush is gebaseerd geweest op het principe van ‘wie niet voor ons is, is tegen ons’. De regering Bush verdeelt de wereld in vrienden en mensen die geen vrienden zijn van Amerika. Door een conflict al vanuit de zwart-wit, 'of-of' optiek te benaderen kom je niet dichter bij een oplossing. Te vaak hoor je de doctrine ‘Wat goed is voor Amerika is goed voor de rest van de wereld’. Amerika is bevangen door de ‘as van het kwaad’ en schiet daarmee in de eigen voet. Machteloosheid komt naar voren door de angst voor het gevaar van massavernietigingswapens in Irak, die achteraf nog steeds niet zijn gevonden. Opnieuw blijkt dat de angst voor gevaar gevaarlijker is dan het gevaar zelf.

Geert Mak (College tour 14 oktober 2016):
Het nieuwste boek van schrijver Geert Mak voert momenteel de boeken bestseller top-60 aan. ‘De levens van Jan Six’, over een 17e-eeuwse patriciër en kunstverzamelaar volgt op een reeks bestsellers over de geschiedenissen van Nederland, Europa en zijn geliefde Amerika.
Mak ’ wil met zijn boeken de geschiedenis verbinden met de leefwereld van nu. Zo volgt hij voor zijn boek ‘Reizen zonder John’; het voetspoor van John Steinbeck. Steinbeck beschreef in 1960 in de klassieker Reizen met Charley zijn tocht door Amerika. Mak maakt in 2010 dezelfde tocht precies vijftig jaar later.

Wat weet Rutte van de staalhistorie? (Peter de Waart de Volkskrant 6 september 2016, p. 25):
Een van de charmante karaktereigenschappen van premier Rutte is dat hij overal iets van vindt. En dat hij het zo politiek correct weet te verwoorden dat hij ermee wegkomt.
Zoals al enige tijd bekend is, wil het moederconcern in India zijn Europese fabrieken (Hoogovens en wat resteert van BritishSteel) in een nieuw bedrijf met het Duitse Thyssen-Krupp onderbrengen. Rutte had zich daar, zoals een liberaal betaamt, tot nu toe nooit over uitgelaten. Laat het bedrijfsleven zijn eigen boontjes doppen. Niet voor niets heeft VVD'er Zalm ooit het staatsbelang in Hoogovens verkocht. Maar toen hem vrijdag om een reactie werd gevraagd op de brief van Dezentjé Hamming, riep hij 'verschrikkelijk trots op het staalbedrijf' te zijn.
In 1974 werkten nog meer dan een miljoen Europeanen in de staalindustrie. Ondanks EEG en EGKS lieten de regeringen van de lidstaten zich allemaal voor het karretje van hun nationale staalbedrijven spannen. Uiteindelijk werden ze allemaal met belastinggeld overeind gehouden. Tien jaar later waren 500 duizend werknemers hun baan kwijt, waren de grensoverschrijdende fusies opgeblazen en de overheidstekorten geëxplodeerd. Onder het motto zachte handen maken stinkende wonden werd de staalcrisis een van de grootste financiële rampen van de 20ste eeuw.
Rutte moet dat als historicus weten. Maar als politiek koopman kan hij ook wegkomen door het omgekeerde te zeggen.

Heeft Stef Blok dan niets geleerd van de bouwfraude? (Willem Kemper de Volkskrant 24 augustus 2016, p. 19):
Als het aan minister Blok ligt worden aannemers als slagers die hun eigen vlees keuren. Een slecht idee.
Maar ach, ik begrijp het wel. Bouwend Nederland heeft een immense lobby in Den Haag. En wat zou, in het kader van een passend afscheids-cadeau van het kabinet aan de bouwers, nu mooier zijn dat de opzichter definitief van de bouw verdwijnt en de aannemers voortaan de enige slagers zijn die hun eigen vlees keuren? En voor Stef Blok is er volgend jaar vast een mooie post weggelegd als CEO van een grote bouwer. Een 'Camieltje doen' heet dat geloof ik.

Golden Years (Hein Janssen de Volkskrant 19 augustus 2016, katern Vonk p. 4-6):
Ivo, de theatermaker
Van Hove, later in het restaurant: 'Ik kende Couperus uiteraard omdat ik vroeger zijn boeken las. Door al die televisieseries van toen is het idee ontstaan dat Couperus alleen maar Haags kostuumdrama is, over een tijd die voorgoed voorbij is. Maar Bas Heijne (schrijver en NRC-columnist, red.) heeft mij de ogen geopend door dat mooie boekje van hem: Angst en schoonheid. Couperus is zó van deze tijd! De Stille Kracht gaat over een clash van culturen, waar we ook nu middenin zitten. De vertelstructuur van Van oude mensen, de dingen die voorbij gaan is bijna avant-gardistisch. Het is een meerstemmig boek, een polyfonie, een grote koorzang van personages. Je krijgt een anti-wereld te zien: zo wil je niet zijn als mens, zo wil je niet leven, zo wil je je niet voelen. Zijn personages laten zich een lotsbestemming aanpraten, en daar wordt een mens eenzaam, ongelukkig, weemoedig en gefrustreerd van. Couperus stelt ook de functie van het instituut familie als steunpilaar van de samenleving ter discussie, zonder moreel oordeel overigens.
Ivo van Hove: 'Een goede leider is niet iemand die alles zelf doet'
'Ik werk keihard, van 's ochtends vroeg tot 's avonds laat, ook als ik in het buitenland ben. Ik sta om half 7 op, om 7 uur zet ik Skype open en komen de mails binnen. Tot half 11 ben ik dan met Toneelgroep Amsterdam bezig. Daar ben ik iedere dag mee bezig, ook als ik niet in Amsterdam ben. En als er echt iets belangrijks aan de hand is, vlieg ik terug. Ik ben een heel bereikbaar en toegankelijk iemand. Als Halina zou sms'en 'Ivo, ik zit met iets', heeft ze binnen twee minuten een berichtje terug. Een goede leider is niet iemand die alles zelf doet. Dat is een dictator, ik ben meer een mentor. De kunst van leidinggeven is voor een groot deel ook verantwoordelijkheden geven aan je team. Het is mijn taak een visie te ontwikkelen over waar we met z'n allen naartoe willen. Ik ben niet bezig met de dag van vandaag of morgen, maar met die van overmorgen.

Kijken in de ziel (Coen Verbraak interviewt Wetenschappers NPO 2 29 juli 2016):
In het programma vertelt Robbert Dijkgraaf over zijn synesthetisch brein (na ca. 32 min). Ook zijn er wetenschappers als Edward Witten die slimmer zijn dan hij (na ca. 37 min).

Gehoorzaamheid of Is verzet tegen de staat altijd moreel onaanvaardbaar? (Arnon Grunberg de Volkskrant 18 juli 2016):
Een dictatuur: een staat die volledige en onvoorwaardelijke gehoorzaamheid afdwingt.
In zijn boek Unforbidden Pleasures schrijft psychoanalyticus Adam Phillips over gehoorzaamheid. 'Wie we gehoorzamen en hoe we gehoorzamen - en wat we doen terwijl we aan het gehoorzamen zijn - zijn de bepalende factoren in ons leven', stelt hij.
Naar aanleiding van de mislukte Turkse staatsgreep is het nuttig na te gaan wanneer ongehoorzaamheid tegen de staat moreel gezien aanvaardbaar is.
Ondanks ons verleden - verzetsstrijders ten tijde van de Tweede Wereldoorlog zijn zo ongeveer de laatste Nederlandse helden - lijkt er tegenwoordig consensus te bestaan over het feit dat verzet tegen de staat altijd onaanvaardbaar is.
Goed, toen al-Sisi in 2013 de democratisch gekozen Morsi in Egypte omverwierp, vonden het Westen en een deel van de Egyptenaren dat prima. Morsi was van het Moslimbroederschap en voor mensen met dergelijke opvattingen gelden andere regels, nietwaar?
Volgens mij is dit een goede definitie van dictatuur: een staat die volledige en onvoorwaardelijke gehoorzaamheid afdwingt.

'Faceboek brengt pavlovtechniek naar nieuw level' (Janita Naaijer Volkskrant 21 april 2016 p. 23):
Erdogan-cartoons van Ruben L. Oppenheimer zijn niet welkom op Facebook, en ook een Erdogan-hekeldicht van journalist Annabel Nanninga werd naar de digitale prullenbak verwezen. Technologiedeskundige en jurist Danny Mekic over de houdbaarheid van Facebooks huisregels.
Wat zou Zuckerberg moeten doen?
'Hij moet de nationale wetgeving van ieder land handhaven. Je kunt niet één norm hanteren voor zeven miljard mensen. Facebook moet doen wat Twitter doet. Twitter laat bepaalde tweets in sommige landen niet zien, omdat die daar in strijd zijn met de wet. Tegelijkertijd tonen ze wel dát ze een tweet hebben weggehaald, terwijl het op Facebook volledig onduidelijk blijft welke posts verwijderd zijn.'

Ongeremd fulmineerde hij tegen de joden Luthers antisemitisme (Sander van Walsum de Volkskrant 12 april 2016):
Met de nadering van het Lutherjaar 1517 neemt het onbehagen toe over de antisemitische uitspraken waaraan de kerkhervormer zich heeft bezondigd.
Luther verwachtte dat joden zich massaal en uit de diepste overtuiging tot het lutheranisme zouden bekeren - zoals Abraham Kuyper zijn kerk later als het 'nieuwe Israël' zag. Met het woeste pamflet dat hij in 1543 - drie jaar voor zijn dood - schreef, heeft hij wellicht lucht gegeven aan zijn frustratie over het feit dat zijn geloofsrichting voor de joden niet aantrekkelijker was dan het katholicisme. Luther keerde zich af van het volk dat hem niet wilde volgen. 'In het geheel van zijn oeuvre zijn z'n anti-joodse tirades Fremdkörper', zei de theoloog Wim van Vlastuin vorig jaar in Trouw. 'Hij was de kluts kwijt, hij was ziek en deed allerlei heftige uitspraken, ook over anderen, katholieken en protestanten.' Het vervelende is alleen dat de antisemitische oprisping van Luther door de uitvinding de boekdrukkunst een uitzonderlijk groot bereik had.

Verzetsman en vader van de Europese gedachte (Peter de Waard de Volkskrant 25 maart 2016, p. 12):
Het eeuwige leven: Mom Wellenstein (1919-2016)
Met lede ogen moest Mom Wellenstein de laatste jaren van zijn leven aanzien dat de steun voor de Europese Unie afkalfde.
VERONTRUST
Dat de Britten, die hij met zoveel moeite aan boord kreeg, nu een referendum hebben uitgeschreven over de vraag of ze wel of niet in de EU blijven, trof hem diep. Meermalen - tot op hoge leeftijd - uitte hij zijn verontrusting over de aftakeling van de Europese eenheid en uitte scherpe kritiek op de eurosceptici. Als oorzaak voor het euroscepticisme zag hij het gebrek aan leiderschap, waardoor Europa een soort van luxeprobleem was geworden. Hij ergerde zich aan dit verschijnsel, dat afgelopen jaren escaleerde met de eurocrisis, de vluchtelingencrisis en Brexit.

Kleptocraat voelt zich thuis in 'Moskou aan de Theems' (Patrick van IJzendoorn de Volkskrant 7 maart 2016, p. 14-15):
Een rondje door Londen met corruptiebestrijder Borisovitsj laat zien hoe dubieuze Russen de duurste huizen in de stad bezitten. 'Niemand stelt hier vragen.'
Het mekka van Russisch geld
Londen is het mekka van Russisch geld, zegt Borisovitsj. 'Nergens is onroerend goed beter beschermd dan hier en niemand stelt vragen bij aankopen.' Zelf heeft Borisovitsj vanaf 1997 in de City gewerkt, waar hij menig oligarch heeft meegemaakt. De schimmige wereld ging hem tegenstaan. 'Bij Merrill Lynch werkte een jurist die ooit een transactie van Roman Abramovitsj tegenhield totdat helder was waar dat geld vandaan kwam. Dat zou de norm moeten zijn, besefte ik toen.' In 2007 keerde Borisovitsj terug naar Moskou waar hij de hervormer en Poetin-criticus Aleksej Navalny steunde.
Op de hoek ligt Eaton Square, het pleintje waaraan koningin Wilhelmina woonde tijdens de oorlog. Het kwam bekend te staan als 'Het rode plein' toen de eerste oligarchen er neerstreken, aangevoerd door wijlen Boris Berezowsky. 'Die panden zijn nu te krap voor de rijke Russen', zegt Borisovitsj, terwijl hij via Belgrave Square, waar aluminimumkoning Oleg Deripaska woont, naar het bewaakte miljardairslaantje achter Kensington Palace koerst. 'Hier zijn Len Blavatnik en Roman Abramovitsj buren. Kijk, deze enorme villa's passen beter bij hun status.
Wat Borisovitsj ergert is dat zijn landgenoten die over de ruggen van de gewone Russen rijk zijn geworden, geen strobreed in de weg wordt gelegd door de Britse autoriteiten, hoe slecht de Brits-Russische relatie ook heet te zijn. Om dat aan te tonen, laat hij de tour eindigen op Whitehall, waar de overheidsdepartementen staan en de premier resideert. Op Horse Guards Avenue wijst hij op een elegant appartement. 'Dat is voor 11 miljoen pond gekocht door Igor Shuvalov, de op vier na belangrijkste politicus onder Poetin. Hij heeft een fraai uitzicht over de Theems, nietwaar?'

Zwijgen of Genegeerd worden door laffe journalisten, heerlijk! (Sheila Sitalsing de Volkskrant 24 februari 2016, p. 2):
Mensen hebben 'onredelijke verwachtingen' van stukjes in de krant en reportages op televisie, zo werd Mark Deuze gisteren in de Volkskrant geciteerd in een boeiend verhaal over het merkwaardige fenomeen dat ik 'HIER ZWIJGEN HUN VAN DE MEDIA'S OVER' noem. Deuze is hoogleraar mediastudies aan de Universiteit van Amsterdam en ook hij verbaast zich erover dat hele volksstammen met grote stelligheid kunnen beweren dat er onder verslaggevers collectief wordt gezwegen over vulmaarin.
En anders zijn er dus onredelijke verwachtingen in het spel. Mensen willen, zegt Deuze, dat media hun kijk op de werkelijkheid weerspiegelen. 'Al kun je nooit iedereens waarheid weerspiegelen.'
Toch kan ik me niet aan de indruk onttrekken dat er een aanzienlijke groep mensen rondloopt die juist niets liever wil dan dat media níet hun kijk op de werkelijkheid weerspiegelen. Die dolgraag genegeerd wil worden. Zich wellustig wentelt in de rol van underdog. Willoos slachtoffer van de mainstreammedia. Opdat men redeloos tekeer kan gaan tegen laffe honden die over bepaalde zaken zwijgen en tegen journalisten die te lui zijn om naar de waarheid achter de waarheid te zoeken. Heerlijk.

Weg met Schnabeltjeskrant of Voorstellen van de commissie-Schnabel zijn verzameling holle retoriek (Ton van Haperen de Volkskrant 29 januari 2016, p. 20):
Met de commissie-Schnabel gaat het van meet af aan mis. Volgens de staatssecretaris leidt het onderwijs van vandaag op voor banen van vroeger. Vanuit die stelling formuleert hij de opdracht voor de commissie: wat heeft een leerling in 2032 nodig? Gevolgd door een bijzondere procedure: Iedereen die zich aangesproken voelt, mag een antwoord insturen. Schnabel en zijn 'platform 2032' zetten de inzendingen om in een advies.
Dat is vreemd. Een nieuw curriculum voor leerplichtige kinderen is geen kwestie van 'u vraagt en wij draaien', maar een halszaak van de democratische rechtsstaat. Een politieke kwestie. Algemene vorming leidt niet op tot banen voor later, maar voedt op tot burger van nu. Aan de hand van relevante kennis van dat moment. Denk aan de stelling van Pythagoras, de Franse Revolutie, literatuur uit Nederland en de rest van de wereld, dat soort zaken. Een gedisciplineerde omgang daarmee resulteert in leerbaarheid tot aan de dood.
Tot slot is ook de keuzevrijheid voor scholen in 'wat' zij onderwijzen niet handig. Alle kinderen in Nederland horen ongeveer hetzelfde te leren. Vanwege de maatschappelijke cohesie. Burgers kunnen alleen beschaafd met elkaar omgaan als ze elkaar verstaan. En je verstaat elkaar als je een referentiekader deelt. Het is de taak van de algemene vorming dat referentiekader aan te brengen. Zo leer je burgerschap. Op school.

We kunnen meer ijdeltuiten als Timmermans gebruiken (Arno Kantelberg de Volkskrant 11 december 2015, p. 21):
Is Timmermans een groot verhalenverteller of een ijdeltuit?
'Hij is absoluut een ijdeltuit. We zouden meer ijdeltuiten moeten hebben in Nederland. IJdelheid is denk ik het grootste taboe in Nederland. Als we iets erg vinden dan is het ijdelheid. Ik vind dat ijdele mensen het leven spannend en leuk maken. Ik heb honderd keer liever Timmermans dan een droogkloot op die positie. Hij mag dan af en toe melodramatisch overkomen, maar dat neem ik voor lief. Met zo'n ijdeltuit gebeurt er eindelijk eens wat. Ik houd hierbij een pleidooi voor ijdelheid.'
Hij roept dus op tot broederschap. Is zijn pleidooi aanstekelijk? Of eerder een utopie?
'Dat is lastig te beoordelen, want ik heb het nog niet gelezen. Ik zag wel een samenvatting van zijn betoog in de krant. Ik lees niet terug hoe we dat broederschap moeten bereiken. Het is natuurlijk makkelijk om vanuit je villawijk op te roepen tot broederschap. Makkelijker dan voor een sigarenboer die al drie keer is overvallen door bontkraagjes op een scooter.'
'''Bert Wagendorp schreef in zijn column: 'Politici die besluiten durven nemen die ingaan tegen de gezonde volkswil, zijn schaars aan het worden. leider van de 21ste eeuw volgt het volk, hij is een democratische pleaser geworden, een laffe glijer die verleidt door mensen naar de mond te praten.' Mee eens?
'Dat is precies de hoofdzaak. Het gaat om authenticiteit. Daarom is Trump in de VS ook zo'n succes. Hij is natuurlijk gewoon een clown, een pipo, maar hij is zichzelf. Hij is als presidentskandidaat niet anders dan in zijn tv-show The Apprentice.'

'Dat een bankier met geld bezig is, vind ik niet zo gek' (Laura de Jong de Volkskrant 11 november 2015):
Dat alle bankiers grote hebberds zijn, vind ik wat kort door de bocht, zegt oprichter van Social Entreprise NL en oprichter en oud-directeur van War Child Willemijn Verloop vandaag in de Nieuwsbreak.

De Driehoek met punt naar boven (indigo-blauwe Manas) en de Driehoek met punt naar beneden (groene Manas ) vormen samen de dubbele driehoek, het dubbele schema. Het gaat om de complementaire polariteit, het antagonistisch (of-of) naar polair-dialectisch (en-en, p. 72 in Civis Mundi Jaarboek 2018. De synthese van Wetenschap, Religie en Filosofie van de Geestkunde (Anti-Darwinisme) staat diametraal tegenover het WTE-complex (p. 140, 187, 202 in Civis Mundi Jaarboek 2018 - WTK-complex) vanuit de Natuurkunde. In de kern gaat moderniteit over de synthese van Politiek, Sociologie, Cultuur, Filosofie, Secularisatie, Wetenschap, Kunst en Technologie, lees Broederschap.

Duitsland herkent zijn spiegelbeeld niet (Sterre Lindhout de Volkskrant 7 november 2015, katern Vonk p. 2-3):
Geen land dat zich de afgelopen maanden zo vaak zichtbaar over zichzelf heeft verbaasd als Duitsland. Deze zomer verwonderde Duitsland zich, geschrokken, over zijn dominante rol bij het oplossen van de Griekenlandcrisis. In de nazomer verbijsterde het land zichzelf, duizelig van geluk, door zijn eigen goedheid, over de 'welkomstcultuur' waarmee het de stroom vluchtelingen tegemoet trad, gesterkt door het gloedvolle Wir schaffen das van Angela Merkel.
Der Spiegel schreef: 'Waarom zouden de Duitsers de enige koikarpers in deze moddersloot zijn? Gevoelig, schuw, allergisch voor elke vertroebeling van moraal en geweten? En als ze dat daadwerkelijk waren geweest, zouden ze het overleefd hebben?'
In deze verbazing, het idee dat Duitsland zich in tegenstelling tot de rest van de wereld altijd aan alle regels houdt, toont het land zich juist allesbehalve reflectief.
'Die beide gezichten, overdreven zelfkritisch enerzijds en het arrogante anderzijds, heeft Duitsland altijd gehad', zegt Jens Jessen, analist en essayist bij Die Zeit, de wekelijkse printversie van het geweten van de links-liberale intelligentsia. Het zijn twee kanten van dezelfde medaille.
'Het vermoeden van morele superioriteit', zoals Jessen het arrogante gezicht noemt, hangt nauw samen met de slachtofferrol waarin Duitsers zichzelf op Europees vlak altijd hebben geplaatst, behalve in de twaalf jaren onder Hitler.

Nu even niet (Frank Wiezer de Volkskrant 4 november 2015, p. 26):
Schuif de oplossing van de klimaatcrisis en werken aan duurzaamheid maar vijftig jaar voor je uit, adviseert René Cuperus ('De democratische Bermudadriehoek', O&D, 2 november). Want met problemen als de vluchtelingenstroom, de versobering van de verzorgingsstaat en het verdwijnen van vaste banen staat de democratie op springen, daar moet eerst een oplossing voor komen.
De wereldwijde milieucrisis moet dus worden opgelost, maar nu even niet. Hoe lang maken we deze kortzichtigheid al mee?
Waarom het herstel van de leefomgeving die van de democratie in de weg zou zitten, ontgaat me volkomen.

De democratische Bermudadriehoek of Opwarming van samenleving is nu topprioriteit (René Cuperus de Volkskrant 2 november 2015, p. 19):
Niet de temperatuurstijging van de aarde, maar de politieke opwarming van de samenleving zal eerst en vooral onze topaandacht vergen.
De maatschappelijke erupties die momenteel rondom het vluchtelingenvraagstuk aan de oppervlakte komen, zijn een symptoom van een systeemcrisis. Ons naoorlogs politiek-democratisch stelsel hapert, piept en kraakt. Het christendom is als vooruitgangsgeloof voor het hiernamaals verdampt. Het socialisme is als vooruitgangsgeloof voor niet-rijken en niet-machtigen verdwenen. En met de liberale representatieve democratie wil het ook niet meer zo vlotten de laatste tijd. De oude integratiemechanismen - politieke partijen, vakbonden, kerken, media - staan zo'n beetje op instorten. Nieuwe integratiemechanismen en verbindingskanalen hebben we nog niet uitgevonden. De democratie verwijlt in een onbekend niemandsland. In de Bermudadriehoek tussen nationale staat, Europese Unie en ontvolkte politieke partijen.
Bij het woord 'black%' denken Nederlanders vooral aan 'vrijheid van meningsuiting' en 'een vrij land' en aan een manier om besluiten te nemen ('stemrecht' en 'vrije verkiezingen'). Over de politiek-praktische invulling van de democratie is men een stuk minder tevreden.
Dat kan men afdoen als cliché-democratiekritiek, maar voor de kenners van het boek Contesting Democracy van Princeton-geleerde Jan-Werner Müller dit niet direct geruststellende geluiden. Müller laat zien hoe fel liberalen, communisten, fascisten en sociaal-democraten in het interbellum streden om de definitie en afbakening van het democratiebegrip. Onder invloed van de horror van communisme en nationaal-socialisme, is na de Tweede Wereldoorlog een democratische rechtsorde ontstaan, waarin 'de stem van de volksmassa' werd gematigd en ingesnoerd door een representatief filter en door liberale rechtstaat-beginselen. Die elitair-constitutionele ordening stond eerst in de jaren zestig onder druk van progressieve sociale bewegingen, maar is in deze tijd het aanvalsobject van steeds succesvoller nationaal-populistische bewegingen. Dit alles is niet zonder risico.
De democratie heeft twee Achilleshielen. Zij is uitermate kwetsbaar voor kritiek op representatie en responsiviteit, voor de kritiek dat de elite der bestuurders niet langer de bestuurden vertegenwoordigen, maar vooral zichzelf. In een meritocratische standenmaatschappij is dat oppassen geblazen. Verder is een democratie kwetsbaar op haar prestaties. Verdeeldheid en krachteloze compromissen kunnen de roep om een sterke, autoritaire leider ontketenen.
Het is dan ook zaak voor de gematigde krachten van het midden zich opnieuw uit te vinden om de segregatie en fragmentatie in de samenleving af te stoppen. Onze democratie schreeuwt om verbindingen tussen de nieuwe zuilen van hoger- en lager opgeleiden, en oude en nieuwe Nederlanders. Het lijkt me sterk dat zeewier die nieuwe verbindingen tot stand gaat brengen.

Een Palestijnse staat is verder weg dan ooit (Lotfi Abdel Hamid de Volkskrant 21 oktober 2015, p. 24):
Vechten voor burgerrechten biedt meer perspectief voor Palestijnen dan streven naar een eigen staat.
De lucht boven Jeruzalem is doortrokken van dromen en gebeden', schreef de dichter Yehuda Amichai - en ze pakken zich samen tot een storm op de Tempelberg, waar de belangrijkste heiligdommen van de wereldgodsdiensten verzameld zijn.
Net als vijftien jaar geleden lijkt (de status van) de Tempelberg de aanleiding voor de nieuwe golf van geweld. Hoewel de aanwezigheid van heilige plaatsen het geweld een godsdienstig karakter geven, heeft het Palestijns-Israëlisch conflict vooral de kenmerken van een koloniaal conflict. Etc.
De tweestatenoplossing is in theorie én praktijk verder weg dan ooit. Misschien moeten de Palestijnen serieus nadenken over een eenstaatoplossing. Wijlen Edward Said, tot zijn dood voorvechter van de Palestijnse zaak, heeft al langer gepleit voor een eenstaatoplossing met als argument dat burgerrechten belangrijker zijn dan een eigen staat. Eén staat waar beide volkeren vreedzaam samenleven als gelijke burgers. Voorwaarde: accepteer de geschiedenis zoals die is, erken elkaars lijden en probeer naast elkaar te leven zonder haat en angst.
Er moet een einde komen aan de Israëlische apartheidspolitiek. Moet er dan niet een Palestijnse Mandela opstaan, hoor ik u denken. Misschien. Maar misschien is het belangrijker dat er een Israëlische De Klerk op de voorgrond treedt.
'Jeruzalem, Jeruzalem, stad van gebed, ik bid', zong de Libanese zangeres Fairouz. Ik bid mee. Voor vrede.

Upgrade uw wereldbeeld (Luuk Mulder de Volkskrant 10 oktober 2015, katern Vonk p. 14-15):
De Zweed Hans Rosling ergert zich dermate aan de onwetendheid van zijn medeburgers dat hij ons via Gapminder bestookt met dynamische graphics over wereldvraagstukken.
Kunnen we lessen trekken uit de migrantencrisis in Europa?
'Het is schokkend dat de UNHCR niet genoeg geld heeft voor de vluchtelingenkampen in de regio. Daardoor blijven er hongerige jonge mannen achter die zich schamen omdat ze niet voor hun gezin kunnen zorgen. Zij zijn makkelijke rekruten voor IS. Dat is de kern van het probleem. Richt je daarop. Het feit dat West-Europa een lading artsen, ingenieurs en journalisten krijgt is niet erg.
'Weet je wat mijn eerste ervaring met hulpacties was? Toen mijn ouders met heel serieuze gezichten de twee beste dekens van het gezin bij elkaar zochten om die naar Nederland te sturen. Dat was in 1953, de watersnoodramp. Ik was 5 jaar. Ze discussieerden over de vraag of ze de oude of de nieuwe dekens moesten kiezen, ze kozen de nieuwe dekens. Het is niet moeilijk. We hebben een verschrikkelijk humanitair probleem en dat moeten we oplossen. Soms moeten we de nieuwe dekens sturen en niet de oude. Dat is de essentie.'

De wolf die terugkomt (Marjan Slob de Volkskrant 25 februari 2019, p. 19):
Europa valt gemakkelijk terug op een retoriek waarin mannen in wilde beesten veranderen. Eenmaal beest moeten ze vooral wegblijven (of sneuvelen). Het grote probleem is: wat doe je als ze terugkeren en weer man willen worden? Krijg je ze echt ingevoegd in de orde, of zullen ze gaan weerwolven? Het is precies dit probleem dat de regering heeft met terugkerende IS-strijders. Evenals voor de gewone wolven zijn er al plannen opgesteld en beheersteams ingericht. Maar die nemen de angst niet weg.
De wolvenenergie van jonge mannen krijg je (gelukkig) nooit helemaal ingetoomd. Logisch dat ze angst inboezemen. Wat doe je eraan? Franciscus van Assisi, die heilige die met de dieren sprak, had een aanpak die ik het navolgen waard vind. Tegen de wolf zei hij: ‘Broeder, ik ken uw honger.’

Voetnoot Barbaar of Alsof westerlingen allemaal Erasmussen zijn (Grunberg de Volkskrant 20 augustus 2015):
Het spreken over de westerse beschaving verhult ironisch genoeg vaak een lichte of niet zo lichte vreemdelingenhaat; de ander, de moslim, de zwarte, is uiteraard geen kleine Erasmus of Voltaire.
Tijdens het op de borst roffelen vergeet men echter dat andere beschavingen wellicht net zo veel bestaansrecht hebben en dat onze westerse beschaving stiekem niet zo heel voortreffelijk is. Robespierre was bijvoorbeeld een product van deze beschaving.
Wie naar werkelijke beschaving streeft, zou om te beginnen de barbaar in zichzelf moeten ontdekken.

'Carice, Halina, ik heb een neus voor jong talent' (Evelien van Veen interviewt Theu Boermans de Volkskrant 8 augustus 2015, Zomer magazine p. 10-15):
De man die met zijn Theatercompagnie tegen de gevestigde orde schopte, regisseert nu de volksvoorstellingen Soldaat van Oranje en Anne. Wat bezielt Theu Boermans?
Geloof je in geëngageerd theater? Zoals De Verleiders nu, die met een petitie naar Den Haag zijn gegaan om het financiële stelsel te saneren?
'Ik vind het fantastisch dat ze het doen, maar ik geloof er geen seconde in dat het ook maar iets teweeg gaat brengen in de financiële wereld. Ik wil in een van de komende seizoenen Jeanne d'Arc gaan maken bij het Nationale Toneel, een meisje dat zich offert uit religieus fanatisme - er is een link met jongeren die zich bij IS aansluiten. Maar het gaat mij om de taal, om het stuk, niet om de boodschap, maar om het feit dat er kunst van is gemaakt. Ik heb geen boodschap. Ik geloof niet dat je met theater de wereld kunt veranderen. Wel dat je iets teweeg kunt brengen bij de individuele toeschouwer. Dat je iemand, door op toneel te brengen wat net speelt in zijn persoonlijke leven, kunt raken in het hoofd, in het hart.'

Zoals E. F. Schumacher stelt: ‘We hebben grote behoefte aan een betrouwbare kaart van de werkelijkheid’. De mens maakt deel uit van de triade Kenner, Kenproces en Kenproduct (Knower, Knowing, and Known). Het betekent dat we deel uitmaken van het leerproces en de waarheid is dat we op aarde met de éne werkelijkheid, het ruimtetijd-continuüm dat we onderzoeken in contact kunnen staan.

'Inzet van nazi's door VS schande' of 'Nazi's konden in de VS een nieuw leven beginnen' (Stieven Ramdharie de Volkskrant 20 juli 2015, p. 12-13):
Zo'n 10 duizend nazi's werden na de Tweede Wereldoorlog oogluikend toegelaten tot de VS. Minstens duizend van Hitlers mannen werden door de CIA en andere diensten ingezet als spion tegen de Russen. Van de rechterhand van Adolf Eichmann tot 'De Führer van de Kaukasus'. 'We hebben onze ogen gesloten voor hun misdaden', zegt Pulitzer-winnaar Eric Lichtblau.
Hoe reageerde de CIA toen justitie pas in de jaren tachtig de jacht op de nazi's opende?
'De CIA probeerde ze te dwarsbomen. Dossiers van een aantal spionnen werden vernietigd, of ze probeerden justitie op het verkeerde spoor te zetten. De CIA was bang dat hun inzet naar buiten zou komen. Sommige nazi's werden door justitie gedeporteerd omdat ze bij binnenkomst in de VS hadden gelogen over hun verleden. De deportatie van SS'er Tom Soobzokov moest echter worden stopgezet. Wat bleek? Tegen de CIA had hij wel degelijk zijn SS-verleden toegegeven.'
Is bekend hoeveel oud-nazi's er nog in de VS leven?'Er zijn nog zo'n honderd zaken bekend.
Sommige nazi's besloten te vluchten, onder andere naar Europa. Meer dan 130 anderen wisten jarenlang een sociale-zekerheidsuitkering te krijgen. Zo'n twintig miljoen dollar is in al die jaren aan deze oud-nazi's betaald.'
U noemt dit hoofdstuk een schande. Kijkt u niet met de blik van 2015 hiernaar?
' We hadden dit nooit moeten doen. En zeker niet op deze schaal. Het ging tegen onze idealen in, waar de VS voor stonden. We hebben onze ogen gesloten voor hun misdaden. Dit beleid was vreselijk.'

Robotisering van auto's voorkomt ongelukken (Lambèr Royakkers & Rinie van Est de Volkskrant 15 juli 2015):
De auto wordt langzaam maar zeker autonoom. In dat geval zit de computer achter het stuur en niet langer de mens. Nu al wordt de automobilist bij tal van rijtaken ondersteund. En sommige rijtaken, zoals inparkeren, kunnen al worden overgenomen. De zelfsturende auto van Google heeft al miljoenen kilometers afgelegd. Dat leidde tot elf ongelukken, maar allemaal de schuld van menselijke bestuurders. Een van hen was met zijn trompet aan het oefenen tijdens het rijden. Etc.
Discussie
Gelet op de te verwachten positieve effecten van antibumperkleeftechnologie en snelheidsbegrenzers, heeft de Europese Commissie en de Nederlandse regering de morele plicht om deze systemen zo snel mogelijk verplicht te stellen.

De crisis is toch voorbij? (Mirjam de Rijk De Groene Amsterdammer 15 april 2015):
In de VS ontbond Democraat Bill Clinton in 1999 de Glass-Steagall Act, de wet die ingevoerd was na de crisis van 1929 en sindsdien zorgde voor een scheiding tussen risico nemende beleggingsbanken en ‘nuts-’ of spaarbanken. Zo kon een ware financiële industrie ontstaan en banken die niet alleen ‘too big to fail’ maar ook ‘too complicated to control’ waren.

Charlie toont je je spiegelbeeld (Vincent Caudron 20 januari 2015):
Met name religieuze overtuigingen lijken aan deze willekeur te beantwoorden. Talloze verwoede pogingen van theologen en filosofen ten spijt is men er bijvoorbeeld nooit in geslaagd om de waarheid van deze of gene religieuze overtuiging onomstotelijk te bewijzen, wat een ongemakkelijke spanning doet ontstaan wanneer net de willekeur en a-rationaliteit van het meest betekenisvolle op de voorgrond wordt geplaatst.

Het verhaal van Bernie Sanders is nooit veranderd, de wereld wel (Sara Berkeljon interviewt Bernie Sanders de Volkskrant 13 oktober 2023):
Bernie Sanders trekt volle zalen op zijn boektour door Nederland, België en Duitsland. Zijn klassiek linkse boodschap spreekt ook veel twintigers aan. ‘Werknemers worden uitgeknepen vanwege de ongelooflijke hebzucht aan de top. Het zijn geen leuke mensen. Ze hebben nooit genoeg.’
U schrijft dat de strijd tegen het ultrakapitalisme moeilijker zal zijn dan alle andere en roept op tot een politieke revolutie. Hoe zou die eruit moeten zien?
‘De vakbonden moeten sterker worden, dat zie je al gebeuren. Werknemers in de Amerikaanse auto-industrie staken, Starbucks-medewerkers en Amazon-medewerkers hebben zich georganiseerd. Enorm belangrijk. Meer jonge mensen in de politiek – ook enorm belangrijk, en dat zie ik ook gebeuren. Er is een begin, er zijn dingen om optimistisch over te zijn.’

Uiteindelijk alleen (Gerald Bruins en Dick Schinkelshoek interviewen Harry Kuitert Nederlands Dagblad 28 februari 2015):
Hij werd in christelijk Nederland een begrip: Harry Kuitert, de man die het geloof schil voor schil afpelde tot hij niets overhield. Nu is hij negentig. 'Ik heb God gezocht. Maar niet gevonden.'

De hamvraag is nu zal het de wetenschap, mede aan de hand van het boek In Einsteins achtertuin van Amanda Gefter lukken aan te tonen dat we de Éne werkelijkheid vanuit ons eigen referentiekader waarnemen?

In 1929 antwoordde Einstein, op de vraag of hij in God geloofde: ‘Ik geloof in de God van Spinoza, die zichzelf openbaart in de wetmatige harmonie van het heelal, en niet in een God die zich bemoeit met het lot en de handelingen van mensen.’ Het onderzoeksrapport 'E i V' belicht de synthese tussen Wetenschap, Filosofie en Religie. Wanneer we naar de wetenschap kijken draait het niet primair om Robbert Dijkgraaf en de tv-serie The Mind of the Universe, maar om bijvoorbeeld de wetenschappelijke prestaties van Nobelprijswinnaars als Niels Bohr, Ilya Prigogine, Naguib Mahfouz, Joseph Stiglitz, Amartya Sen, Breyten Breytenbach en Brian Josephson. We kunnen in dit kader ook denken aan wetenschappers als Douglas Hofstadter, Fritjof Capra, Ken Wilber, Manfred Kets de Vries, Paul Verhaeghe, Jan Derksen, Herman Wijffels, Geert Hofstede en Willem Hofstee. Manfred Kets de Vries is een Nederlands psychoanalyticus, managementwetenschapper en econoom die als hoogleraar humanresourcemanagement en leiderschapsontwikkeling verbonden is aan INSEAD in Fontainebleau. Om conditioneringen beter te leren begrijpen is de rol van de Nederlandse psychiaters Manfred Kets de Vries en Jan Derksen vergelijkbaar met die van de Belgische psychiater Paul Verhaeghe. Wat betreft managementwetenschappen is ook het afscheidscollege over de De kloof tussen theorie en praktijk van Prof. dr. Godfroij interessant. Om de wetenschap te belichten zijn ook de cultuurgeschiedenis volgens W.W. Mijnhardt en de wetenschapsjournalisten David Brooks en Amanda Gefter van belang.
Het filosofische gezichtspunt wordt in het bijzonder belicht door de wetenschapsfilosofen Nick Bostrom, Ervin Laszlo en Sir Karl Popper, door de politieke filosofen John Gray en Michael Sandel, de filosofen Hans Achterhuis en Emmanuel Lévinas en de godsdienstfilosofen Karen Armstrong en Martin Buber. Voor het religieuze perspectief wordt verwezen naar de verhalen, die zijn opgeschreven in de Veda’s, de heilige boeken van het Hindoeïsme, het Boeddhisme en in het Oude - en het Nieuwe Testament.

De alwetende god van de markt bestaat niet Tomas Sedlacek (de Volkskrant van 8 november 2014):
En doet deze marktdialectiek van these, antithese en synthese (vraag, aanbod, prijs) niet sterk denken aan Hegels Zeitgeist? En zijn die eigenschappen niet ook door de onzichtbare hand van de markten geprivatiseerd? Zijn de markten niet het element dat ons verder zal voeren naar de toekomst van de geschiedenis? Wat zeggen de markten? (We hebben een hele priesterorde van analisten om de deels rationele, deels emotionele bewegingen van de markten te duiden; analisten die tegelijkertijd de spreekbuis van die markten worden). Wat leeft er in de markten? Hoe is de stemming? Hoe voelen de markten zich vandaag? Wat willen de markten (van ons)? Op welke manier zijn ze de maat geworden voor ons, voor onze stemmingen, zienswijzen, ons optimisme en pessimisme? Wat kunnen we voor de markten doen? Wat krijgen we ervoor terug? Waar brengen ze ons heen?

Tomáš Sedlácek schrijft: ‘Dit boek (De economie 5blackred5goed en kwaad p. 373) is een poging om een tegenwicht te bieden aan de reductionistische, analytische en op wiskundige modellen gestoelde benadering van de economie. Ook wordt er een bescheiden poging in ondernomen om een dieper verband, en meer raakvlakken met andere terreinen te laten zien - filosofie, theologie, antropologie, geschiedenis, cultuur, psychologie, sociologie en andere.'
p. 20/21: De heersende stroming in de economische wetenschap van vandaag, die beweert af te stammen van Adam Smith, heeft geen oog voor ethiek. De vraag over goed en kwaad overheerste in vroeger tijden in het debat, maar tegenwoordig is het bijna ketters om het thema zelfs maar te noemen.
p. 239: Met enige overdrijving kan worden gezegd, dat de discussie tot op de dag van vandaag doorgaat en tot verschillende stromingen leidt in het hedendaagse denken over de economie. Zo kan de discussie over methodologisch individualisme versus collectivisme tot op zekere hoogte worden teruggevoerd op het probleem van de ‘twee Smiths’.
p. 241: 'In Moral Sentiments kijkt hij naar de sympathieke kant van de menselijke natuur; in Wealth of Nations naar de egoïstische kant van de mens.' En later: 'In Moral Sentiments schrijft hij ons handelen toe aan genegenheid, in Wealth of Nations aan egoïsme.'
p. 342: De normatieve economie is onderdrukt door de positivistische (beschrijvende) economie.

'Jullie hebben geen idee van omvang Amerikaanse spionage in Nederland' (Marjolein van de Water interviewt Glenn Greenwald 10 oktober 2013):
Journalist Glenn Greenwald publiceert de gestolen documenten van Edward Snowden over de spionageactiviteiten van de VS. 'Eindelijk heb ik de instrumenten in handen om de wereld te tonen dat er groot misbruik plaatsvindt.'

Buitenhof 18 augustus 2013: Nobelprijswinnaar Mario Vargas Llosa, schrijver op het kruispunt van ‘Literatuur en Politiek’. Vargas Llosa heeft een leven lang geëngageerd geschreven, als journalist, essayist en romancier. Onder zijn bekendste werken zitten niet alleen romans als ‘De stad en de honden’ (1963)
 en ‘Het ongrijpbare meisje’ (2006) maar ook autobiografisch werk als ‘De vis in het water’ (1993) over Vargas Llosa’s gooi naar het Peruviaanse presidentschap.
In 2010 mocht hij de Nobelprijs voor Literatuur ontvangen. Het juryrapport vermeldde dat deze eer hem toekwam wegens: “de manier waarop hij machtsstructuren in kaart brengt en zijn scherpzinnige beelden van het verzet, de opstandigheid en de nederlaag van het individu.”
Chris Kijne spreekt met Mario Vargas Llosa over zijn werk, engagement en het verdwijnen van hogere cultuur.
In zijn Nexus-lezing 8 juni jl., ‘The Future of Humanism’, analyseert Mario Vargas Llosa genadeloos wat er mis is met onze tijd en verkent hij de mogelijkheden van een alternatieve levenshouding, waarbij een premie gezet wordt op intellectuele ambities, waardebewustzijn en geestelijke autonomie.
Onze tijd kenmerkt zich door een hang naar het triviale: op tv, in de krant, de politiek en het onderwijs. Overal lijkt de cultuur in de ramsj te liggen, alleen het spektakel telt nog. Wat een financiële crisis lijkt, is in werkelijkheid een morele crisis.

Zeg maar ja tegen het leven liet hij Sonneveld zingen (Hans Wansink de Volkskrant 23 juli 2013):
De zondag overleden dichter en journalist Michel van der Plas (85) maakte vooral furore als liedjesschrijver.

Feral (Marjan Slob de Volkskrant 29 juni 2013):
Volgens zoöloog George Monbiot beschermen onze natuurbeschermers een al verpest landschap.
Monbiot, zoöloog, schrijver en columnist voor de Britse krant The Guardian, maakte zich in het verleden sterk voor onder meer het Braziliaanse oerwoud (zie zijn boek Amazone - de ondergang van het regenwoud, de Arbeiderspers 1992). In zijn jongste boek zoekt hij het dichter bij huis: hij wil dat de natuur in Groot-Brittannië wilder wordt. De heuvels van Wales, waar hij woont, zijn saai en kaal, klaagt hij. Op zichzelf al reden genoeg om dit ecosysteem te laten 'rewilden'. Maar het heil zal zich verder uitstrekken, hoopt Monbiot. Het verwilderen van de omgeving zal onszelf ook wilder maken. We zullen dan weer 'feral' worden.
Feral is een moeilijk te vertalen woord. Het betekent zoiets als verwilderd, maar heeft een specifiekere betekenis: je zegt het eigenlijk alleen van ontsnapte dieren.
Feral: Rewilding the Land, Sea and Human Life
In Feral, George Monbiot, one of the world's most celebrated radical thinkers offers a riveting tale of possibility and travel with wildlife and wild people.

De betekenis van neoliberalisme voorheen en in deze tijd (Wim Couwenberg Civis Mundi Digitaal #17, maart 2013):
Evenals vorige toonaangevende elites zijn het de afgelopen jaren neoliberaal geïnspireerde economische elites van ondernemers en managers geweest die tekenen van zelfoverschatting en arrogantie van de macht toonden. Dit blijkt ook uit de vanzelfsprekendheid waarmee zij geneigd waren hun economische normen en waarden aan de hele samenleving op te dringen en de leefwereld van burgers aan hun prioriteiten te onderwerpen met ondermijning van de autonomie en beroepseer van professionals als gevolg van een totale economisering van de samenleving[1]. Ook de academische wereld is daaraan ten offer gevallen met een verval van academische waarden als consequentie.[2] Dat evenals de neoliberale privatiseringsagenda begon de nodige irritatie te wekken en verzet tegen de uitwassen van dit nieuwe "superkapitalisme".[3]
[1] Zie o.a. C.D.V., zomer, 2005
[2] Zie o.a. Universiteit: Alma Mater of concurrerende partij op de kennismarkt?, Civis Mundi, 3/4, 1999
[3] Zie o.a. R. Reich, Supercapitalism: The Transformation of Business, Democracy and Everyday Life, 2007; F. Ankersmit en L. Klinkers (red.), De tien plagen van de staat, 2008; A. van der Zwan, Van Drees tot Bos,2008; en M. ten Hooven en J. Prij, Hoe het "superkapitalisme" te beteugelen?, CDV, Zomer 2008

Is dit onze toekomst? (Peter Giesen de Volkskrant 26 november 2011):
Over de hele wereld hebben mensen het gehad met het huidige kapitalistische systeem. Over een alternatief is echter niemand het eens. Gloort er een terugkeer naar ruilhandel?

Hoe hersenziek zijn we nou eigenlijk (Ron Berghmans Ron Berghmans de Volkskrant 8 september 2011)
We worden warm gemaakt voor de metafoor van de hersenziekte als verklaring voor alle gedrag dat maar enigszins afwijkt.
Kijken we naar de geschiedenis, dan vinden er op dit vlak voortdurend verschuivingen blackblueblack%zijn erop verschenen.\\ En de herziening van de Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM) – zeg maar de bijbel van de moderne westerse psychiatrie – is een democratisch proces waarin men zelfs op de website voorstellen kan doen voor nieuwe psychische stoornissen. Zo wordt door de herzieners als nieuwe stoornis de ‘premenstruele dysfore stoornis’ voorgesteld.
Is het concept geestesstoornis al schimmig, nog problematischer is het om geestesstoornissen als hersenziekten te kwalificeren. Geestesstoornissen hangen samen met biologische, psychologische en sociale factoren die in onderlinge verwevenheid hun bijdrage leveren. En hoewel de biologische bijdrage een tijd lang taboe is geweest, lijkt deze zich onder invloed van de booming neurowetenschappen meer dan gerechtvaardigd is te revancheren.
Die ECNP lijkt mij vooral een verlengstuk van de farmaceutische industrie. Die heeft er immers alle belang bij dat we allemaal zoveel mogelijk pillen – dat wil zeggen psychofarmaca – slikken. De samenleving wordt inmiddels warm gemaakt voor de metafoor van de hersenziekte als verklaring voor alle gedrag dat maar enigszins afwijkt. Mijn advies: laat u niet gek maken! Maar waarschijnlijk bent u het al, en dan niet alleen ‘gek’, maar bovendien ‘hersenziek’.

Quasideeltjes zijn een nieuwe categorie deeltjes, die het wellicht mogelijk maken de hypothese van het bestaan van Aions - Aeonen - Eonen te duiden, om dus op langere termijn het inzicht in Akasa te verdiepen. Het meditatie-diagram van Blavatsky maakt het mogelijk 'Waarnemer = Waargenomene', de dualiteit op te heffen. Er geldt van je hart geen moordkuil maken. De disidentificatie oefening van Roberto Assagioli is op het meditatie-diagram van Blavatsky gebaseerd. Meditatie is geen middel tot een doel. Zij is beide, ‘Middel en Doel’, ’Vorm en Inhoud’, het ‘Hoe en Wat’ (reciprociteit).
Wat betreft ‘Geest = Licht = Creativiteit’ verwijs ik graag naar het boek Hebben wij een ziel? Zo ja, waar dan? (p. 43 en hoofdstuk 16 p. 291) van Gerrit Teule.

Door het ‘u vraagt, wij draaien’ van het cliëntelisme, de twee handen op een buik politieke spelletjes kan van een gesloten systeem worden gesproken waarvoor de tweede wet van de thermo dynamica geldt en waarop dus de entropie van toepassing is. Of met andere woorden in een gesloten systeem blijft de kwantiteit, de totale hoeveelheid energie gelijk, maar de kwaliteit van de totale hoeveelheid energie zal na verloop van tijd lager zijn dan ervoor. Maar gelukkig bestaat er ook negentropie.

'Realiteitszin verstikt het politiek debat' (Gerard Drosterij de Volkskrant 17 september 2013):
De vraag moet worden gesteld of we niet in een technocratie in plaats van een democratie leven, betoogt politicoloog en publicist Gerard Drosterij.
De ironie is dat met het instellen van het taboe op de ideologie sinds midden jaren negentig de onbuigzaamheid alleen maar is toegenomen.

Politici moeten niet zo meehuilen (Gerard Drosterij de Volkskrant 18 mei 2012)
Links en rechts roepen dat crises zijn veroorzaakt door asociaal gedrag. Maar ongeremdheid leidt tot bestuurlijke stomheid.
Goed en kwaad'''
De verdeling van de wereld in goed en kwaad zit diep in ons westerse denken ingebakken. Wordt er een onderzoek gehouden, dan is de kans groot dat de conclusie luidt: mensen vinden zelf dat zij een goed leven hebben, maar maken zich zorgen over de toestand van de samenleving als zodanig.
Deze diagnose van morele schizofrenie wordt onderschreven door Paul Schnabel, directeur van het Sociaal Planbureau. Hij stelde in 2009 'dat er in de huidige samenleving sprake is van een groeiend gebrek aan respect, fatsoen, verdraagzaamheid en tolerantie'. Het is opvallend, stelde Schnabel, dat Nederlanders vooral de verloedering bij anderen waarnemen: 'We zijn niet meer streng voor onszelf, maar voor anderen. Die mogen niet wat we onszelf wel toestaan, geleerd als we hebben om voor onszelf te kiezen en het eigen gevoel tot uitgangspunt van ons handelen te maken.'
Hoe makkelijk dit gezichtspunt voor een politiek oordeel kan dienen, bewijzen bijvoorbeeld discussies over de economische crisis, het falen van hogescholen of woningcorporaties. Crises die geduid worden als gevolg van een gefragmenteerde samenleving, bestaande uit mensen die alleen maar aan zichzelf denken en de publieke zaak hebben verkwanseld, en waar de politiek snel iets aan moet doen.

'Tussenformatie wordt visieloos sprokkelen' (Robert Giebels interviewt Bas Jacobs de Volkskrant 3 maart 2012)
Hoe is Nederland eigenlijk in de situatie terechtgekomen dat al die hervormingen nodig zijn?
Door een denkfout van deze regering. Namelijk dat de eurocrisis het gevolg is van de opgelopen staatsschulden, van overheidsfinanciën die niet op orde zijn. Maar de eurocrisis is in eerste instantie een bankprobleem dat is uitgelopen op een betalingsbelanscrisis bij de perifere landen. De banken hebben veel te veel riskant geleend aan landen zoals Griekenland. En ze hebben er terecht op gegokt dat de Europese belastingbetaler die landen zouden redden, terwijl in het euroverdrag expliciet staat dat we dat niet zouden doen. Daardoor zijn de eurolanden gegijzeld door de banken en kunnen de Europese begrotingsregels niet werken.

Nieuw in Nederland: feesten en rituelen in verandering Amsterdam University Press Irene Stengs, februari 2012):
‘Natuurlijk, ik ben joods!’ Gemma Kwantes (p. 143):
Ik hoor tot de eerste aanwezigen, en het lijkt erop dat ik, als vrouw, volgens liberaal gebruik, wordt gerekend tot het minjan (het gebedsquorum van tien volwassenen). Dit ervaar ik als een eer, maar wel één waarbij ik mij als niet-joodse ietwat ongemakkelijk voel. Achteraf bleken mijn zorgen onterecht. Niet alleen omdat we de dienst vijftien minuten later beginnen met elf mensen, waarvan tien mannen1 – iets wat zelfs een orthodoxe rabbijn tevreden zou stellen – maar ook omdat het geen probleem blijkt te zijn als ik later op de dag beken geen joodse achtergrond te hebben anders dan studie,2 en ik even hartelijk welkom word geheten als ieder ander.
1) Hoewel er andere vrouwen aanwezig waren (allen betrokken bij de organisatie van dit evenement), sloten deze zich pas na aanvang van de dienst bij ons aan.
2) De organisatie heeft bij de aanmelding voor dit evenement bewust niet gevraagd naar een joodse achtergrond. Zoals een van de organisatoren vrijdag tijdens het welkom aangaf: ‘We hebben natuurlijk wel een target audience, maar we willen niet vragen om papieren.’

Waarom een bijzondere leerstoel Filosofie van de geneeskunde en (lees utopie en dystopie) van de mens? (Wim Couwenberg Civis Mundi Digitaal #11, mei 2012):
Van genezen naar verbeteren? Onder deze titel heeft prof. Maartje Schermer op 27 april jl. haar intree-rede gehouden waarmee zij haar ambt als bijzonder hoogleraar vanwege de stichting Civis Mundi aanvaardde met als leeropdracht filosofie van de geneeskunde en de maakbaarheid van de mens.

“Het Geheim van de Maatschappelijke Burn-out” door Jaap Voigt:
De vierde Dries Langeveld Lezing zal plaatsvinden op vrijdag 25 maart 2011 in de kerk van Ruigoord.
Dries Langeveld was tot zijn overlijden de uitgever-hoofdredacteur van Bres. In dit tijdschrift verbond deze kritische intellectueel, die mysticus was geworden, kunst, mystiek, natuurwetenschappen, religie, magie en politiek met elkaar.
Om te zorgen dat zijn “vrije spiritualiteit” een podium blijft houden, wordt jaarlijks in Ruigoord een gastspreker uitgenodigd.
Jaap Voigt is de spreker van dit jaar. Hij is organisatieadviseur, therapeut, gesprekspartner van machthebbers en I Ching kenner. Zijn lezing “Het Geheim van de Maatschappelijke Burn- out” zal gaan over het einde van de Westerse ‘dynastie’ en de mondiale burn-out op organisatie- en individueel niveau.

Rechtspraak in opspraak (Wim Couwenberg Civis Mundi Digitaal #3, februari 2011):
In 1974 werd dat laatste al bepleit in het DS’70 rapport Nederland mag geen immigratieland worden evenals door de oud-premier W. Drees. ‘Ons land is vol, ten dele overvol,’ verklaarde koningin Juliana in 1979 op gezag van het toenmalige kabinet in de troonrede van dat jaar. Centrumdemocraat Janmaat is ook nog vervolgd en berecht voor het ter discussie stellen van de multiculturele samenleving, terwijl gerespecteerde intellectuelen als Paul Schnabel van het Sociaal Cultureel Planbureau, Paul Scheffer, Maarten van Rossem e.a. dat eveneens gedaan hebben zonder strafrechtelijke consequenties.

Dorien Quick Hand in hand met BOEDDHA in leven en in sterven Marcel Messing:
Op treffende wijze heeft Dorien Quik de essentie van de dharma weten samen te vatten in haar boek. Ze reikt hiermee een sleutel aan die het hart kan openen voor een leer van bevrijding die tot in onze tijd haar geldigheid heeft behouden. Een waardevolle bijdrage tot de verspreiding van de dharma. Een boek waarvan ik hoop dat het velen mag raken. In hart en geest! (de Volkskrant 21 oktober 2010)

René Fransen Gevormd uit Sterrenstof - Schepping, ontwerp en evolutie Met een voorwoord van Cees Dekker (GAMMA juni 2009, p. 56):
In het voorwoord schrijft de nanofysicus prof. dr. Cees Dekker: "Voor veel evangelische en reformatorische christenen behoort de evolutieleer tot het kamp van de vijand, omdat het strijdig zou zijn met het scheppingsverhaal. Dit boek doorbreekt dat vijandsdenken" (p.11).
Fransen onderzoekt nauwgezet en eerlijk de claims van de wetenschap. Wat weten we over de leeftijd van de aarde? Hoe oud zijn de gesteenten met fossielen? Welk bewijs is er voor een evolutionaire ontwikkeling van het leven? Welke kritiek wordt er door het creationisme op de huidige wetenschap geleverd? Is de evolutietheorie onvolledig, zoals de aanhangers van Intelligent Design claimen? Hoe interpreteert de theologie de eerste drie hoofdstukken van Genesis? Kan de wetenschap aantonen dat God niet bestaat, of kan de theologie het falen van de wetenschap blootleggen? In de laatste twee hoofdstukken komt Fransen dan tot een synthese tussen geloof en wetenschap, die hij vergelijkt met een vruchtbaar huwelijk.(p.38/9)
Fransens geloof in het gezag van de Bijbel brengt hem soms tot een m.i. merkwaardige interpretatie: "Op het moment dat de mensheid, Homo sapiens, klaar was voor het contact met God, werd een eerste paar apart gezet in de Hof van Eden als vertegenwoordigers van het menselijk ras. Daarmee bouwde God een relatie op, die verstoord werd door de zondeval. Na de zondeval werden Adam en Eva teruggezet in de wereld, maar ze namen de openbaring van God met zich mee." (p. 289) Eerder schreef hij: "Met name de ideeën van Teilhard de Chardin en de procestheologie verwijderen zich nogal van de criteria die ikzelf hierboven heb beschreven. Een gedetailleerde analyse voert hier echter te ver. De genoemde standpunten van Kuyper en Bavick en van de Rooms-katholieke Kerk liggen dichter bij mijn criteria".

Herman Berger Over de dood heen, reactie Sjoerd L. Bonting (GAMMA augustus 2009):
Berger meent dat het geloof ook achteraf - dus na aan ons te zijn geopenbaard - onderwerp van een authentiek wijsgerig discours moet kunnen worden. Daar ben ik het mee eens, maar ik spreek liever van ervaringsgeloof (faith) en rationeel geloof (belief). En als een bètamens met beperkte filosofische kennis, gebruik ik liever de natuurwetenschap in het discours. Voorbeeld daarvan is de opmerking dat de mens de hele kosmos in zich draagt. Berger argumenteert dit filosofisch. Ik leid af uit kosmologie en biologie, dat de mens uit 'sterrenstof' is ontstaan (evolutionair èn individueel) en daardoor in nauwe relatie tot de hele kosmos staat. En belangrijker: dat dit voor Jezus Christus geldt.
p.60 Als je mens zegt, zeg je God. De mens 'op zijn best' en God vallen samen. Daarmee ben ik het pertinent oneens. De mens als schepsel kan nooit samen- vallen met zijn Schepper, evenmin als de pot kan samenvallen met de potten- bakker. Berger beroept zich op de duistere terminologie van Tillich (nu alweer passé in theologische kringen). Beelddrager Gods (Gen.1:26,27), de mens geschapen naar Gods gelijkenis, betekent zeker niet een samenvallen van de mens met God. Het betekent dat het de mens als enige schepsel gegeven is om met God te communiceren, over God na te denken, zich in gebed tot hem te richten.
p.60 De Godsvraag moet niet gesteld worden op het niveau van de subjectieve ervaring. Ze is een filosofische vraag. Ik zeg eenvoudig: Mijn ervaringsgeloof kan niet maatgevend zijn voor anderen. Maar een rationele verantwoording daarvan kan anderen helpen tot geloofservaring te komen.

We werkten aan de kredietcrisis mee (Hans Blom de Volkskrant 1 mei 2010):
We neigen ertoe de kredietcrisis te zien als iets dat zich buiten ons om voltrok. Maar het was ook gewoon mensenwerk.
Het neigt er ook toe de kredietcrisis te zien als iets dat zich min of meer als een natuurramp buiten ons om onontkoombaar voltrok. Maar dat miskent dat geschiedenis in de letterlijke betekenis van het woord mensenwerk is. Geschiedenis gáát niet alleen over mensen, maar wordt ook gemaakt door mensen, individueel en groepsgewijze.
Dit drukt ons met de neus op ieders individuele verantwoordelijkheid in het historisch proces. Indien ons handelen volstrekt gedetermineerd zou zijn, voltrekt de werkelijkheid zich buiten ons om, zijn wij speelbal. Maar de betekenis van beslissingen, keuzen dus, op alle niveaus is aantoonbaar. De ten minste relatieve openheid van elke historische situatie is zo tevens de voorwaarde voor een samenleving waarin mensen ook verantwoordelijk zijn voor hun handelen, de genoemde smalle marges ten spijt. Dat is behalve een mooie ook een beangstigende gedachte.

'Val aan, overheid, val aan!' (Jan Tromp interviewt Joseph Stiglitz (de Volkskrant 6 februari 2010).
U hebt de kredietcrisis een morele crisis genoemd. Waarom?
Het uitbuiten van mensen aan de onderkant, door een sector die een sleutelrol vervult in de sociaal-economie heb ik ervaren als exemplarisch voor de morele kloof tussen dit soort ondernemingen en de Amerikaanse bevolking.
Wat mij voor ogen staat, is het herstel van evenwicht tussen markt, staat en burgermaatschappij. Die verhouding ligt nu zwaar uit het lood. We betalen er een hoge prijs voor.
Dat belooft een vreselijk gevecht.
Het wordt een politieke strijd die onvermijdelijk is. Er komt een gevecht op twee niveaus. De bevoorrechte groepen zullen hun positie met hand en tand verdedigen. Belangrijker is de ideologische strijd. Die gaat inderdaad over de vraag of we echt vinden dat de beste regering die regering is die het minste regeert.

Zorg eerst dat het geld de leerling bereikt (Presley Bergen de Volkskrant 4 januari 2010):
Het staat vast dat van de ruim 30 miljard, meer dan de helft niet ten goede komt aan het primaire proces. Het is de overheid die uiteindelijk verantwoordelijk is voor de kwaliteit van het onderwijs. Zij weigert echter scholen te dwingen financieel transparant te zijn en daarmee schiet zij in eigen voet.
Presley Bergen laat zien hoe sterk de afgelopen vijftien jaar de bureaucratie in het onderwijs is toegenomen.

Mary Anderson De diepere dimensie van yoga (deel II - zes darshana’s, (Theosofia augustus 2008):
Het is verbazingwekkend dat er zogenaamde yogasystemen bestaan die niet vasthouden aan het belang van ethiek en zedelijkheid. Zulke systemen kunnen niet leiden tot het doel van eenheid. Hun streven is ook niet eenheid, maar eerder bijvoorbeeld het verkrijgen van psychische vermogens. Als we echter geen stevige funderingen bouwen, kan ons ‘huis van yoga’ instorten. Dat doet ons denken aan de parabel uit de bijbel van de man die zijn huis bouwde op een rots en de man die zijn huis bouwde op zand.
De eerste en tweede onderdelen van raja yoga zijn zedelijk en ethisch en de derde, vierde en vijfde onderdelen kunnen technisch genoemd worden.: zij dienen om de muren van ons huis van Yoga te bouwen, om ons te beschermen tegen verstoringen van buiten, net zoals ramen en deuren alleen diegene binnen laten die we willen binnen laten.
Het derde onderdeel van yoga is asana – het trainen van het lichaam – en heeft te maken met wat we in het westen tegenwoordig (en vaak in India) yoga of hatha yoga noemen. De asana’s dienen om iemand te bevrijden van de afleidingen die van het lichaam komen, bijvoorbeeld van de zenuwen. Wat vanuit dit gezichtspunt nodig is, is gewoon een lichaamshouding die gemakkelijk en stevig is en oefeningen die leiden tot zo’n houding, zodat we het lichaam kunnen vergeten, zodat het rustig is, maar niet in slaap valt. De muren van ons huis zouden dus sterk moeten zijn en we zouden er comfortabel in moeten kunnen leven.
Het vierde onderdeel is pranayama, hetgeen te maken heeft met ademhalen. Hier openen we de ramen van ons huis, om op de juiste wijze adem te kunnen halen. Er bestaan overdreven ademhalingsoefeningen die kunnen leiden tot psychische vermogens. Als we daaraan toegeven openen wij de ramen van ons huis om een cycloon binnen te laten! Maar wat vanuit de zienswijze van raja yoga nodig is, is gewoon regelmatig en diep ademen. Het doel van pranayama is om ons te bevrijden van verwarringen die door het ademhalen veroorzaakt worden: bijvoorbeeld het voorkomen dat onze ademhaling te snel gaat of dat we vergeten adem te halen.
Het vijfde onderdeel van raja yoga is het terugtrekken van de zintuigen (pratyahara), zoals een schildpad zijn ledematen terugtrekt binnen zijn pantser. Het doel van pratyahara is ons te bevrijden van afleidingen die voortkomen uit indrukken van de zintuigen, dat wil zeggen van wat buiten is en ons door de zintuigen wordt overgebracht.

Ik zal blijven geven (Nazmiye Oral de Volkskrant 22 april 2008):
Ongeveer een half jaar na de moord op Theo van Gogh raakte ik overspannen, al had ik dat zelf nog niet door.
Begin der tijden
Rond die tijd kwam ik het volgende citaat tegen uit het boek De Zahir van Paulo Coelho: ‘De geschiedenis zal niet veranderen door theorieën, door de politiek, door veroveringen of door oorlog – dat alles is niets nieuws, het is slechts iets wat wij al kennen van het begin der tijden. De geschiedenis zal veranderen als wij de energie van de liefde kunnen benutten, net zoals we de energie van de wind benutten, van de zee, van het atoom.’

Religie schreeuwt om satire (Diederik van Hoogstraten de VolkskrantVolkskrant 5 maart 2005):
Fundamentalistische christenen, joden en moslims hebben een Archie Bunker nodig, meent Norman Lear, de schepper van All in the Family.....
Er staat een mooi verhaal in de Talmoed. Een mens moet een jas met twee zakken hebben. In de ene zak zit een briefje waarop staat: Ik ben niets dan stof en as. In de andere zak een briefje met: voor mij is de wereld geschapen. Dat is mama loshon, gezond verstand. De persoon die tussen die yin en yang kan leven, heeft het gemaakt.

Religieus rechts eist deel van de winst (Jan Tromp de Volkskrant 13 november 2004):
De geest is uit de fles, betoogde deze week Arthur Finkelstein. Hij is een adviseur die op de achtergrond opereert en veel invloed heeft in de Republikeinse partij. Zijn stelling is dat Bush door de stem van radicale christenen op te roepen zichzelf en zijn partij afhankelijk heeft gemaakt van religieus rechts. Finkelstein: 'De strategie van Bush heeft de macht van christelijk rechts veiliggesteld, en niet alleen voor deze periode. In feite verzekert het de rechtse christenen van de mogelijkheid de volgende Republikeinse president aan te wijzen.'

Geert Mak (Marcia Luyten de Volkskrant 20 november 2004):
‘Omdat de mentaliteit van topmanagers en topbestuurders langzaam maar zeker die van de hele samenleving wordt.’ Door zijn positie zet de manager de toon, stelt Mak. Hij bepaalt de richting die de samenleving opgaat. ‘En dat is nu totaal de verkeerde kant uit.’ Mentaliteit is volgens Mak allesbepalend.
‘Kijk naar de topambtenaren op het ministerie van Onderwijs. Daar is geen enkel besef meer van good-taxpayers’ money. Het is als in de nadagen van de Gouden Eeuw: de staatskas is een ruif waar je uit eet. Wie kan, die graait.’
Dat betekent dat in de mores van deze beroepsgroep het algemeen belang ondergeschikt is aan het particuliere. Al individualiserend, emanciperend, calculerend en concurerend, is de sociale verantwoordelijkheid afgeschaft. Dat wat nuttig is, mag best oneerlijk zijn. Uiteindelijk ondermijnt dat een samenleving. Sociale ethiek is niet veilig te stellen met een wettekst of instituut, verantwoordelijkheid moet worden aangeleerd, overgedragen.
Pieter Tordoir onderschrijft Maks vergelijking met het verval in de 18de eeuw, en hij verwijst naar de Amerikaanse econoom Mancur Olson. In The Rise and Decline of Nations beschrijft die hoe een succesvolle natie haast wetmatig zijn aandacht richt op behoud van het verworvene, totdat de stabiliteit blijkt te zijn omgeslagen in rigiditeit en neergang onvermijdelijk is.
Op dat omslagpunt in de cyclus van welvaart en achteruitgang, verandert volgens Tordoir ook de moraal: die gaat richting decadentie. Zelfzucht en gemakzucht zetten de neergang in. Als de mentaliteit aan de top inderdaad tekenend is voor een onvermijdelijke cyclische ontwikkeling, dan zou de stagnatie van de economie meer zijn dan een conjunctureel dipje. In het gunstigste geval maken economie en samenleving een pas op de plaats en sturen ze zichzelf bij. Het ongunstige scenario voert verder.
Er is een slecht voorteken: een korte termijn-perspectief in combinatie met een roofzuchtige elite die zich tegoed doet aan de staatskas, zijn twee kenmerken die in het geheel niet horen bij een hoogontwikkelde samenleving. Dat zijn patronen die typerend zijn voor ontwikkelingslanden Geert Mak: ‘Ik snap eigenlijk niet waarom er nog geen opstand is uitgebroken. Tegen die managerskaste groeit een enorme haat.’

Mary Anderson Het voorspellen van de toekomst, (Theosofia augustus 2004):
Kunnen we de toekomst van iemand, van iets of van een organisatie voorspellen?
Los van het feit dat we niet de toekomst kunnen kennen, kunnen we er alleen maar voorspellingen over doen op grond van wat we reeds weten uit vroegere ervaringen, met inbegrip van onze verbeelding. We kunnen hetgeen we uit het verleden weten goedkeuren of afkeuren, maar meestal doen we dit maar ten dele. Wanneer we in een sombere bui zijn, denken we dat allerlei dingen die we afkeuren blijven bestaan en/of dat wat we goedkeuren ophoudt te bestaan. Als we optimistisch gestemd zijn, verheugen we ons op het gebeuren van alles waar we positief tegenover staan en we verwachten dat alles wat we afwijzen ‘achterhaald is’. En weer zijn we zoals gewoonlijk deels optimistisch en deels pessimistisch gestemd.
Kunnen we de toekomst voorspellen?
Zoals eerder uiteengezet geloof ik dat het niet mogelijk is de toekomst precies te voorspellen - de toekomst van om het even welke persoon of welke organisatie. Dit is niet een verloochening van de wet van karma of de wet van oorzaak en gevolg, waaraan iedereen en elke groep personen onderworpen is. Maar we zijn niet alwetend; het is voor ons onmogelijk om al de oorzaken te kennen die in beweging gezet zijn en voortdurend in beweging gezet worden, niet alleen op het fysieke maar ook op het psychische vlak. Sommige mensen zijn echter zo vrij de toekomst van de Theosophical Society - in werkelijkheid de toekomst van de mensheid, van de natuur, van de planeet aarde - te voorspellen. Maar voorspellingen zijn niet meer dan ‘gissingen’. Ongetwijfeld kunnen we met betrekking tot deze planeet en haar bewoners zeggen, dat wanneer bepaalde wereldomvattende ontwikkelingen doorzetten, de meest waarschijnlijke gevolgen zo en zo zullen zijn. Maar we kunnen niet uitsluiten dat er onverwachte, onvoorspelbare ontwikkelingen kunnen optreden waarvan de oorzaken onbekend zijn.

God heet ook wel toeval (Marinus de Baar Trouw 17 april 2004):
Hoe groot is de kans dat, als je een ontelbaar aantal losse letters van het alfabet in een fles door elkaar schudt, deze er bij toeval allemaal in de volgorde van Vergilius epos 'Aeneïs' uit zouden komen?
Als toeval dan 'Het pseudoniem van God' is, begrijpen we daar niet veel van: noch van God, noch van toeval, noch van de werkelijkheid. Toch goed dat Meester dat begrijpelijk heeft gemaakt.

Dichters & Denkers Denis Bertholet, Claude Lévi-Strauss
De dieptestructuur van de menselijke geest (Denis Bertholet Claude Lévi-Strauss Solange Leibovici De Groene Amsterdammer 22 november 2003:
Plon, 465 blz.

Waarheid zoekt jou meer dan andersom (Yoram Stein 19 november 2003):
De Nederlandse filosoof Otto Duintjer heeft het niet zo op denkers die boekenkasten vol kletsen. 'Waarover men niet spreken kan, daarover moet men zwijgen', vindt hij samen met Ludwig Wittgenstein. Slechts enkele inzichten wil hij aan het papier toevertrouwen. Een van de belangrijkste is dat het menselijk bewustzijn iets universeels heeft. Duintjer keert zich daarmee tegen het vooroordeel dat ons bewustzijn geheel met taal en cultuur zou samenvallen.

Otto Duintjer gasthoogleraar filosofie en spiritualiteit aan de Universiteit van Amsterdam, kan wel enig begrip opbrengen voor de huidige wending naar het heden. Het heden is namelijk nogal eens veronachtzaamd en niet in de laatste plaats door filosofen. Duintjer: 'Immanuel Kant praat bijvoorbeeld over "de Caraibiër", die in het heden zou leven en die gelukkig is omdat hij niet denkt. Kant waardeert dat negatief, omdat hij geen bewustzijn erkent zonder denken.' Door overal over na te denken, geven filosofen zich niet direct over aan de ervaringen van het heden.
Het reflexieve bewustzijn verhindert, in de woorden van Duintjer, dat hun geest 'volledig tegenwoordig' in het heden kan zijn. Door over het heden na te denken verdeelt het reflexieve bewustzijn de aandacht met name over verleden en toekomst.

Misselijkmakende demonisering (Anet Bleich de Volkskrant 10 december 2003):
Commentaar op artikel Crisis in Arabische wereld sluit vrede uit (de Volkskrant 5 december 2003) van Leon de Winter.
In haar reactie spreekt zij over een oneerlijke demonisering van ‘de '''Arabieren’. Anet Bleich vindt dat de Winter zich terecht verzet, tegen de veldwinnende opvatting, dat de schuld voor het slepende conflict met de Palestijnen en de Arabische wereld voor 100% bij Israël ligt. dWinter vraagt zich volgens Bleich niet af in hoeverre de opleving van virulent antisemitisme verband houdt met het conflict met Israël. Dit conflict laat zich niet met het zwaard oplossen, en het is ook niet onoplosbaar. De enige vruchtbare benadering is een wederzijdse doorbreking van vijandbeelden om te kunnen komen tot een historisch compromis. Jij bent met precies het tegenovergestelde bezig en dat is je tweede, meest ernstige fout. Je geeft je over aan een generaliserend, misselijkmakend vijand-denken. Wie zich zoals jij doet, ‘in een bittere strijd’ waant met ‘furieuze, zelfoverschattende, vernederende, zelfhatende, machtswellustige culturen’, hoeft inderdaad niet op vrede te hopen. Zelfs niet op vrede achter een Muur. Bereid je dan maar liever voor op Armageddon.

Niets is heilig (Martijn van Calmthout de Volkskrant 31 mei 2003):
Wiskundige Ronald Meester schreef een boek over geloof, wetenschap en toeval. Om, voor wie daaraan twijfelde, uit te leggen hoe een intelligent mens toch ergens in kan geloven....

De medaille met twéé kanten, heeft een keerzijde, de dubbelganger (ferouer, alter-ego, maskerkwadrant). Het maskerkwadrant maakt het weloverwogen eigenbelang, het egoïsme zichtbaar en laat zien dat we in een loop (schizofrenie) terecht kunnen komen wanneer we niet meer met onze spirituele bron zijn verbonden. Helaas laten we ons in de politiek veelal door het maskerkwadrant regeren. Politici, geestelijke leiders en wetenschappers, de decision makers kunnen zo gefocussed zijn op één kant van de medaille dat zij de keerzijde verwaarlozen of zelfs geheel uit het oog verliezen.

Het is opvallend dat Teilhard de Chardin en Carl Jung, tijdgenoten van Blavatsky, ook de mens als een microkosmos van de universele macrokosmos opvatten. H.P. Blavatsky beschrijft Kosmos en mens, respectievelijk de macrokosmos en microkosmos in de Delen I en II van De Geheime Leer. De beide boeken dragen als ondertitel: ‘De synthese van wetenschap, godsdienst en wijsbegeerte’.
In het informatie registrerende en overdragende Akasha-veld van het universum worden de correlaties tussen de micro - en macrokosmos tot stand gebracht.

Jan Wicherink Ontheemde Zielen Ontwaken (p. 58):
Waarom zouden we Heilige Geometrie introduceren in een boek dat handelt over hedendaagse vernieuwende wetenschap? De reden daarvoor is dat de Heilige Geometrie een sleutelrol lijkt te vervullen in een nieuwe, in opkomst zijnde postkwantumfysica. Deze nieuwe fysica lijkt beter in staat te zijn om het nulpuntsveld te verklaren en is een heropleving van de 19e eeuwse etherfysica.
61: De Bijbel vertelt hoe God het licht schiep op de tweede dag. Welnu van de Vesica Pisces wordt nu, zoals we zullen uitleggen aan het einde van dit hoofdstuk aangenomen dat dit de geometrie is van de fotondeeltjestoestand van licht!
65: Misschien wel het meest belangrijke onderwerp in de Heilige Geometrie is de Gulden snede. De Gulden snede is een speciale verhouding die wordt aangeduid met de Griekse letter d, Phi genaamd (spreek uit als fi).
Ze voldoet aan d = ½ * f5 + ½ = 1,618
66: Een variant van de Gulden snede spiraal is de Fibonacci-spiraal (Spiraal).
69: We weten ondertussen dat veel musici zoals Beethoven, Mozart, Chopin, Bartók, Shubert en Debussy de Fibonacci-reeks en de Gulden snede opzettelijk gebruikt hebben, niet zozeer in de noten van het stuk, maar in de compositie zelf.
Beethoven gebruikte de Gulden snede in zijn beroemde Vijfde Symfonie. Zijn beroemde openingsmotto komt niet alleen in de eerst en de laatste maat van de symfonie voor, maar ook in de maat die precies de Gulden snede vormt van deze symfonie. Bela Bartók gebruikte de Gulden snede en de Fibonacci-reeks bewust in zijn composities in de maten 5, 8, 13, 21, 34, 55 en 89 waarin hij nieuwe instrumenten introduceerde zoals strijkers, cello’s en percussie-instrumenten. De vraag is dan ook waarom voegden deze componisten Heilige Geometrie toe aan hun muziek? Misschien waren ze niet alleen musici maar ook vrijmetselaars?
Een klassiek wiskundig probleem dat stamt uit de tijd van Plato wordt ook wel de ‘kwadratuur van de cirkel'; genoemd. In de laatste driehonderd jaar hebben wiskundigen tevergeefs geprobeerd met een oplossing te komen voor het probleem om met een passer en een winkelhaak een cirkel en een vierkant te construeren, zodanig dat beide dezelfde omtrek hebben. Pas in 1882 bewees Lindemann dat er helemaal geen oplossing bestaat voor dit probleem. Omdat Lindemann’s bewijs nogal complex is zullen we in simpele bewoordingen uitleggen waarom de cirkel niet vierkant gemaakt kan worden. De omtrek van een cirkel met een straal 1 is 2 * h en h (Pi) is een irrationeel getal (een transcendent getal, h kan nooit berekend worden, alleen benaderd). Maar wanneer h irrationeel is en niet berekend kan worden, dan moet dit dus ook gelden voor de omtrek van de cirkel! De omtrek van het vierkant is echter een reëel getal omdat het vier maal de zijde van een vierkant bedraagt, hetgeen een reëel getal is dat gemeten kan worden. Dientengevolge kunnen de omtrek van cirkel en het vierkant in mathematische zin nooit gelijk zijn, ze kunnen hoogstens oneindig dicht bij elkaar liggen.
71: Er valt nog een mysterieuze relatie te ontdekken in de schets van de Man van Vitruvius van Leonardo Da Vinci. De Grote Piramide van Gizeh in Egypte genoemd naar farao Khufu (Cheops in het Grieks) die er begraven zou liggen, onderhoudt een perfecte relatie met de kwadratuur van de cirkel en de afbeelding van de Man van Vitruvius van Leonardo Da Vinci!

H.P. Blavatsky Geselecteerde artikelen deel 1: 1874 –1882):
Enkele vragen aan ‘HIRAF.....’ (p. 15):
De Europese rozenkruisers hebben, teneinde te ‘worden’ en niet ‘te worden gemaakt’, voortdurend het woord van Mattheus (11:12) in praktijk gebracht, die zegt ‘Sinds de dagen van Johannes de Doper wordt het koninkrijk van de hemel door geweld bedreigd en proberen sommigen er zelfs met geweld beslag op te leggen’ en hebben individueel gestreden en de natuur met geweld van haar geheimen beroofd. In tegenstelling daarmee staan de oosterse rozenkruisers (want zo willen we hen noemen aan wie het recht wordt ontzegd om hun ware naam te gebruiken), in de serene gelukzaligheid van hun goddelijke kennis, steeds gereed om de serieuze onderzoeker die worstelt om te ‘worden’ bij te staan met praktische kennis, die als een hemelse bries de zwartste wolken van twijfel verdrijft.
23: Vele duizenden jaren geleden verklaarde de wijze koning Salomo dat ‘er niets nieuws onder de zon is’, en de woorden van deze heel wijze man zouden tot het einde der tijden herhaald moeten worden. Er is geen wetenschap, geen moderne ontdekking in enige tak ervan of ze was al duizenden jaren geleden aan de kabbalisten bekend. Ik weet dat dit een gedurfde en belachelijke bewering lijkt; en een die schijnbaar door geen enkele autoriteit wordt bevestigd. Maar ik wil daarop antwoorden dat waar de waarheid een mens in het gezicht staart, er geen andere autoriteit kan zijn dan zijn zintuigen.
Lama's en Druzen (p. 387,388):
Een eigenaardige sekte vormen de ‘discipelen van Hamza’, zoals ze zich noemen. Behalve dat hun uqqals of spirituele leraren, evenals de akåli’s van de sikhs, de plicht hebben om de zichtbare plaats van hun eredienst te verdedigen (die slechts een grote, ongemeubileerde ruimte is), zijn ze ook de bewakers van de Mystieke Tempel, en de ‘wijzen’ of ingewijden van hun mysteriën, wat ook blijkt uit de naam uqqal; want het Arabische aql betekent ‘verstand’ of ‘wijsheid’. Het is niet juist ze druzen te noemen, wat ze als een belediging beschouwen; ook zijn ze in feite niet de volgelingen van Darazi, een ketterse leerling van Hamza, maar de ware discipelen van laatstgenoemde. De oorsprong van die persoon die in de 11de eeuw onder hen verscheen, afkomstig uit Centraal-Azië, en wiens geheime of ‘mysterie’-naam ‘al-Hamma’ is, is onze Europese geleerden volkomen onbekend. Zijn spirituele titels zijn ‘universele bron of denkvermogen’, ‘oceaan van licht’ en ‘absolute of goddelijke intelligentie’. Kortom, ze zijn herhalingen van de titels van de Tibetaanse dalai lama; deze naam betekent ‘pad naar de oceaan’, 1 pad of ‘weg naar de oceaan van licht’ (intelligentie) of goddelijke wijsheid – beide titels zijn identiek. Het is wonderlijk dat het Hebreeuwse woord lamad ook ‘de door God onderwezene’ betekent.
1) ‘Lama’ betekent in het alledaagse Tibetaans pad of weg, maar figuurlijk verwijst het naar de ‘weg naar wijsheid of verlossing’. Vreemd genoeg betekent het ook ‘kruis’. Het is het Romeinse cijfer X, of tien, het symbool van volmaking of het volmaakte getal, en betekende tien bij de Egyptenaren, Chinezen, Feniciërs, Romeinen, enz. Het wordt ook op de Mexicaanse burgerlijke kalenders aangetroffen. De Tartaren noemen het lama naar het Scytho-Turanische woord lamh, ‘hand’ (naar het aantal vingers aan beide handen), en het is synoniem met de yod van de Chaldeeën ‘en zo werd het de naam van een kruis van de hogepriester van de Tartaren en van de lamaïstische boodschapper van God’, zegt de schrijver [E.V.H. Kenealy] van The Book of God: An Introduction to the Apocalypse (blz. 458). Bij de Ieren betekent luam het hoofd van de kerk, een spiritueel hoofd.
Een Engelse oriëntalist ontdekte onlangs dat de religie van Nanak heel wat boeddhisme bevatte (het artikel ‘Diwali’ in de Calcutta Review). Dit is heel normaal, omdat Hindoestan het land van boeddha’s en bodhisattva’s is. Maar dat dit ook geldt voor de religie van de druzen – die geografisch en etnologisch ver van de hindoes af staan – is veel onbegrijpelijker en vreemder. Toch is het een feit.

H.P. Blavatsky Geselecteerde artikelen deel 3: 1887 –1889
De Grote paradox (p. 57):
Het ‘onafgebroken gezwoeg van stof, kracht en wet’ dient dan tot niets anders dan om de miljoenen krioelende mensen nog sneller in de vergetelheid te storten, en ten slotte geen enkel spoor of herinnering van het verleden achter te laten, wanneer de dingen terugkeren tot de vuurnevel waaruit ze eens zijn voortgekomen. Het aardse leven is geen doel op zich. Het gaat gebukt onder troosteloosheid en ellende. Het is daarom ook niet vreemd dat de verblinde ontkenner de voorkeur geeft aan het pessimisme van Schopenhauer boven het ongegronde optimisme van Strauss en zijn volgelingen, dat ons, gezien hun leringen, doet denken aan de levenslust van een jonge ezel na een goede maaltijd distels.

In 1888, Blavatsky described the universe as originating within-without from a zero point source-“an unextended point” rooted within the aether of higher space dimensions. She described the “Gods” and other invisible powers as “clothing themselves in bodies” through zero point dynamics by which the influences and forces of higher realms are brought down into material nature. Thus all cosmoses are guided and worked from within/without, and all things are rooted into the “seeming void” and yet “divine plenum” of the Absolute. Any Son, or created universe, originates from a point source within the plenum, expands from within/without and eventually contracts from without/within, resolving back into the underlying realm. The fundamental dogma of the ancient wisdom, according to Blavatsky's Secret Doctrine, is that there is “one indivisible and absolute Omniscience and Intelligence in the Universe, and this thrills throughout every … infinitesimal point of the whole finite Kosmos.” Zero points are the means by which individual lives are focused out of this underlying unified Omniscience and Intelligence.

In het oeuvre van H.P. Blavatsky onderhoudt Vishnu de balans in het universum:
Krishna (stem van het geweten) zegt in de Bhagavad Gita (hoofdstuk 4 sloka’s 7 en 8, tekst René Meijer):
(7) O zoon van Bharata, waar en wanneer er ook maar een afname is van de rechtschapenheid en het onrecht overweegt, manifesteer ik mezelf op dat moment.
(8) Opdat zij die dorsten naar de waarheid een leven mogen hebben en de onverlaten een halt wordt toegeroepen, verschijn ik generatie na generatie ten tonele met de bedoeling de weg van de menselijke principes van de waarheid, de zuiverheid, de boete en het geweldloze mededogen opnieuw te vestigen.

Mandukya Upanishad
De Mandukya Upanishad bewijst dat de mens al meer dan tweeduizend jaar een bijzonder inzicht in het bewustzijn heeft. De yogi's van weleer konden lucide dromen, bewust de droomloze slaap beleven en met een ontwaakt bewustzijn (turiya) alle bewustzijnlagen omvatten.
- A = waakbewustzijn (vishva, jagrat)
- U = droombewustzijn (taijasa, svapna)
- M = droomloze slaap (prajna, sushupti)
- = vierde (turiya, Atman, Brahman)

H.P. Blavatsky en W.Q. Judge Occulte verhalen
Toen werd voor het volk alles zwart als de nacht. Beroofd van mijn lichaam dat koud en dood naast het altaar lag, kon ik zien dat de hogepriester zich over het lijk boog, totdat de toenemende duisternis hem met schrik vervulde, die in doodsangst? overging. Toen hij vanuit zijn voorovergebogen positie overeind kwam, hoorde ik een plechtige stem die de hele ruimte vulde, de volgende woorden spreken:
‘De cyclus is voltooid. U heeft een deel van uw werk volbracht. Een klein deel moet nog worden gedaan en dat betreft de nieuwe kwaadaardige slang. U moet haar naar andere eilanden volgen tot het lot u naar elders zal voeren. Wees niet bang, maar ga kalm en onverschrokken voort, want we zullen u altijd steunen zowel in het duister als in het licht.’
Karmische visioenen (p. 135)
Elke keer worden de doodsnevels uiteengejaagd en verdwijnen voor de ogen van het , zodra het de donkere afgrond die het rijk van de levenden scheidt van het dodenrijk oversteekt. Zo wordt ‘de dood’ slechts een woord zonder betekenis voor hem, een nutteloos geluid. Telkens nemen de overtuigingen van de sterveling objectief een leven en een vorm aan voor de onsterfelijke, zodra deze een brug legt. Dan beginnen ze te vervagen en verdwijnen ze.

De maatschappij waarin wij leven is niet alleen een reflectie van ons individuele bewustzijn, maar ook een manifestatie van ons collectieve bewustzijn (Universele bewustzijn). Alleen door het bewustzijn te transformeren, te bevrijden van hebzucht, van allerlei soorten illusies die het bewustzijn beheersen, is het mogelijk de crisissen in de maatschappij op te lossen. Voor een helder collectief bewustzijn is het wenselijk dat we leren de macht van het ego door het hogere Zelf te laten overnemen. De conditioneringen worden daardoor geleidelijk opgelost.

Deze bijlage bevat een samenvatting uit het boek KOSMOS een integrale visie op de wereld van Ervin Laszlo en Jude Currivan.
komt op pagina 64 aan de orde.
Niets in de relativiteitstheorie komt overeen met de manier waarop wij tijd ervaren als een ‘pijl’ die zich vanuit het verleden via het heden naar de toekomst verplaatst.
Het grote probleem is het verschijnen respectievelijk verdwijnen van het heden. De fysici hebben, zonder dat van de daken te schreeuwen, de factor tijd op zijn minst sinds de dagen van Galileo in feite geëlimineerd.
De onvermijdelijke toename van entropie veroorzaakte de vlucht van de tijdpijl.
65: Die universele symmetrie betekent dat de werkelijkheid alle ‘nu’s’ vanaf het eerste begin van het universum tot aan zijn uiteindelijke einde moet omvatten, zonder enig onderscheid tussen verleden, heden en toekomst. Het universum wordt zonder onderbreking herschapen in het fractale ‘nu’ van de Planck-tijd, gelijk aan het nagenoeg onvoorstelbaar korte moment van 10 tot de macht -44 seconde.

William Q. Judge De Oceaan van Theosofie
Voorwoord
Ik maak voor dit boek geen aanspraak op oorspronkelijkheid.
Ik heb niets ervan verzonnen of ontdekt, maar heb eenvoudig opgeschreven wat me is geleerd en wat aan mij is bewezen. Het geeft dus slechts door wat al eerder bekend was.
Hoofdstuk 1 Theosofie en de meesters (p. 15):
Door de werking van deze wet kunnen de ingewijden met elkaar in contact staan ongeacht de afstand. De verklaring hiervan, nog niet onderschreven door de verschillende scholen van hypnotiseurs, is dat wanneer twee denkvermogens overeenkomstig trillen of in dezelfde toestand komen, ze hetzelfde zullen denken; met andere woorden degene die op afstand moet horen, ontvangt de indruk die door de ander wordt verzonden. Hetzelfde geldt voor alle andere vermogens hoe uitzonderlijk ze ook zijn. Ze zijn alle natuurlijk, hoewel nu nog ongewoon, zoals ook grote muzikale begaafdheid natuurlijk is, maar niet gewoon of algemeen. Als een ingewijde een massief voorwerp kan laten bewegen zonder het aan te raken, gebeurt dit omdat hij de twee wetten van aantrekking en afstoting begrijpt; ‘zwaartekracht’ is slechts de naam voor één ervan; als hij de koolstof, die zoals we weten in de onzichtbare lucht aanwezig is, kan laten neerslaan, en haar op papier zinnen kan laten vormen, dan doet hij dit met behulp van zijn kennis van de occulte hogere scheikunde en door gebruik te maken van een geoefend en krachtig vermogen tot beeldvorming, een vermogen dat iedereen bezit; als hij moeiteloos uw gedachten leest, komt dit door het gebruik van de innerlijke en de werkelijke gezichtsvermogens die geen netvlies nodig hebben om het web van gedetailleerde beelden dat de trillingen van de hersenen van de mens om hem heen weven, te zien.
Hoofdstuk 7 Manas (p. 67,68):
We hebben allemaal op deze aarde geleefd en maakten deel uit van beschaving na beschaving, ras na ras, en door alle ronden en rassen gaan we daarmee door tot de zevende is voltooid. Tegelijkertijd moet men bedenken dat de stof van deze bol en die ermee samenhangt, ook elke soort vorm heeft aangenomen, misschien op enkele uitzonderingen na in heel lage gebieden van het mineralenrijk. Maar in het algemeen heeft alle zichtbare stof, of de nog ongeprecipiteerde stof die in de ruimte aanwezig is, op verschillende momenten alle mogelijke vormen aangenomen, waarvan vele zodanig waren dat we er nu geen idee van hebben. Daarom verlopen de evolutieprocessen op sommige gebieden nu sneller dan in vroegere tijdperken, omdat zowel manas als de stof nu gemakkelijker kunnen werken. Dit geldt in het bijzonder voor de mens, die van alle dingen of wezens in deze evolutie het verst gevorderd is.
Hoofdstuk 16 Paranormale wetten, krachten en verschijnselen (p. 158):
De mens wordt door de meesters van wijsheid als het hoogste voortbrengsel van het hele evolutiestelsel beschouwd, en weerspiegelt alle vermogens van de natuur in zich, hoe verbazingwekkend of hoe verschrikkelijk die misschien ook zijn; juist omdat hij zo’n spiegel is, is hij mens.
161: Zelfs de christen leeft niet volgens de ware uitspraak van zijn meester dat hij die geloof heeft, een berg zal kunnen verzetten. Kennis van de wet, gepaard gaand met vertrouwen, geeft macht over de stof, het denken, ruimte en tijd. Door van dezelfde krachten gebruik te maken kan een geoefende adept materie die eerst niet zichtbaar was, in elke gewenste vorm zichtbaar voor onze ogen en objectief tastbaar laten ontstaan. De gewone mens zou dit schepping noemen, maar het is eenvoudig evolutie, die in onze aanwezigheid plaatsvindt. In de lucht om ons heen zweeft materie. Elk stofdeeltje, zichtbaar of nog niet geprecipiteerd, is door alle mogelijke vormen gegaan, en de adept kiest een gewenste vorm die, zoals alle vormen, in het astrale licht bestaat, en door zijn wil en verbeelding te gebruiken bekleedt hij deze vorm door precipitatie met stof. Het zo gevormde voorwerp zal vervagen, tenzij bepaalde andere bewerkingen worden toegepast, die hier niet beschreven hoeven te worden; maar als deze bewerkingen worden toegepast, zal het voorwerp blijven bestaan. Etc.
162,163: Maar ze kan op een hoger niveau worden gebracht; wordt dit bereikt, dan ontwikkelt de verbeelding in de astrale substantie een werkelijk beeld of een vorm die dan op dezelfde manier kan worden gebruikt als een zandvorm voor gesmolten ijzer door een ijzergieter. Ze is daarom een koninklijk vermogen, omdat de wil zijn werk niet kan doen als de verbeelding maar enigszins zwak of ongeoefend is. Als bijvoorbeeld de persoon die iets uit de lucht wil precipiteren maar enigszins weifelt over het beeld dat in de astrale substantie wordt gemaakt, dan valt de kleurstof eveneens op een weifelende en verstrooide manier op het papier.

Mahatmabrieven
Brief No. 28
Maar deze toestemming, dat moet U wel bedenken, werd uitsluitend verkregen onder de uitdrukkelijke en onveranderlijke voorwaarde, dat de nieuwe Society diende te worden opgericht als een Afdeling van de Universele Broederschap, en dat van haar leden enkele uitverkorenen — indien zij zich aan onze voorwaarden wensten te onderwerpen, in plaats van de hunne te dicteren — zou worden toegestaan om te BEGINNEN met de studie van de occulte wetenschappen onder de schriftelijke aanwijzingen van een “Broeder”. Maar een “broeinest van magie”, is nooit onze bedoeling geweest. Een organisatie, zoals die door de heer Sinnett en Uzelf werd ontworpen, is onder Europeanen ondenkbaar; en zij is zelfs in India vrijwel onmogelijk geworden — tenzij U bereid bent om tot een hoogte van 18.000 à 20.000 [voet] te klimmen temidden van de gletsjers van de Himalaja’s. De grootste en meest belovende van zulke scholen in Europa, en de laatste poging in deze richting, – mislukte zo’n 20 jaar geleden op hoogst opmerkelijke wijze in Londen. Het was de geheime school voor praktisch onderricht in magie, die onder de naam van een club door een twaalftal geestdriftige personen, onder leiding van de vader van Lord Lytton was opgericht. Hij had voor dat doel de meest ijverige en ondernemende, alsmede enkele van de verst gevorderde geleerden op het gebied van het mesmerisme en de “ceremoniële magie” te zamen gebracht, zoals Eliphas Levi, Regazzoni en de Kopt Zergvan Bey. En toch kwam in de verpestende atmosfeer van Londen de “Club” ontijdig aan haar eind. Ik heb haar ongeveer zes keer bezocht en merkte meteen al, dat het niets was en ook niets kon worden. En dit is ook de reden dat de Britse T.S. feitelijk geen stap verder komt. Zij behoren slechts in naam tot de Universele Broederschap, en voelen zich hoogstens aangetrokken tot het Quietisme – die volslagen verlamming van de Ziel. Zij zijn uitermate zelfzuchtig in hun aspiraties en zullen slechts het loon van hun zelfzucht krijgen.
Brief No. 46
297: Ik wil U, mijn beste Sinnett Sahib, om een persoonlijke gunst vragen. Daar K.H. te zeer een volmaakte'Yogi-Arhat is om iemand tegen te houden die, niet ontmoedigd door mislukkingen, onverschrokken blijft proberen de Tibetaanse yak bij de nek te grijpen om hem onder het juk te doen krommen, blijft er mij niets anders over dan nogmaals op het natakashala' te verschijnen, om een eind te maken aan een voorstelling, die zelfs voor ons – goed geoefend in geduld – eentonig dreigt te worden. Ik kan geen gevolg geven aan Uw vriendelijke raad om in mijn felste rood aan de heer Hume te schrijven, daar het opnieuw de deur zou openen voor een eindeloze correspondentie, een eer waarvoor ik liever bedank. Maar in plaats daarvan schrijf ik aan U, en zend U een telegram met antwoord achterop, ter lezing. Wat is dat voor praat van hem? Eerbied ligt wellicht niet in zijn aard, en niemand vraagt daar ook om of geeft erom!

Maar deze toestemming, dat moet U wel bedenken, werd uitsluitend verkregen onder de uitdrukkelijke en onveranderlijke voorwaarde, dat de nieuwe Society diende te worden opgericht als een Afdeling van de Universele Broederschap, en dat van haar leden enkele uitverkorenen — indien zij zich aan onze voorwaarden wensten te onderwerpen, in plaats van de hunne te dicteren — zou worden toegestaan om te BEGINNEN met de studie van de occulte wetenschappen onder de schriftelijke aanwijzingen van een “Broeder”. Maar een “broeinest van magie”, is nooit onze bedoeling geweest. Een organisatie, zoals die door de heer Sinnett en Uzelf werd ontworpen, is onder Europeanen ondenkbaar; en zij is zelfs in India vrijwel onmogelijk geworden — tenzij U bereid bent om tot een hoogte van 18.000 à 20.000 [voet] te klimmen temidden van de gletsjers van de Himalaja’s. De grootste en meest belovende van zulke scholen in Europa, en de laatste poging in deze richting, – mislukte zo’n 20 jaar geleden op hoogst opmerkelijke wijze in Londen. Het was de geheime school voor praktisch onderricht in magie, die onder de naam van een club door een twaalftal geestdriftige personen, onder leiding van de vader van Lord Lytton was opgericht. Hij had voor dat doel de meest ijverige en ondernemende, alsmede enkele van de verst gevorderde geleerden op het gebied van het mesmerisme en de “ceremoniële magie” te zamen gebracht, zoals Eliphas Levi, Regazzoni en de Kopt Zergvan Bey. En toch kwam in de verpestende atmosfeer van Londen de “Club” ontijdig aan haar eind. Ik heb haar ongeveer zes keer bezocht en merkte meteen al, dat het niets was en ook niets kon worden. En dit is ook de reden dat de Britse T.S. feitelijk geen stap verder komt. Zij behoren slechts in naam tot de Universele Broederschap, en voelen zich hoogstens aangetrokken tot het Quietisme – die volslagen verlamming van de Ziel. Zij zijn uitermate zelfzuchtig in hun aspiraties en zullen slechts het loon van hun zelfzucht krijgen.

W.Q. Judge boek Theosofische inzichten
Hoofdstuk Moeten we helderziendheid onderwijzen? (p. 137,138):
Dat helderziendheid een vermogen is dat veel mensen nastreven kan niet worden ontkend. Maar de vragen ‘Is het goed om te proberen helderziendheid te ontwikkelen?’ en ‘Moeten we het onderwijzen?’ zijn nooit afdoende beantwoord. Laat ik dus zeggen wat ik erover denk. Allereerst wil ik verklaren hoe ik persoonlijk tegenover deze vragen sta, en wat volgens mij de feiten zijn. Ik gebruik de term ‘helderziendheid’ voor alle duidelijke waarnemingen op dat gebied.
1. Al vele jaren ben ik ervan overtuigd – op basis van bewijzen geleverd door anderen en uit persoonlijke ervaring – dat helderziendheid een kracht is die tot de van de mens behoort, en ook dat het dierenrijk haar bezit.
2. Men heeft dit vermogen geërfd of door oefening ontwikkeld.
3. Degenen die het bij de geboorte hebben meegekregen zijn in het algemeen fysiek niet gezond of zenuwziek. De gevallen waar helderziendheid voorkomt bij een volkomen gezond en evenwichtig mens zijn zeldzaam.
4. De verslagen van het spiritisme in Amerika van de afgelopen 40 jaar tonen afdoende aan dat helderziendheid niet zonder gevaar kan worden nagestreefd door iemand die geen bekwame gids heeft, dat het nastreven ervan schade heeft aangericht, en dat bijna elk medium aan wie men de vraag stelt: ‘Kan ik helderziendheid ontwikkelen?’ zal antwoorden: ‘Ja.’
5. Er zijn voor dit doel hier of in Europa geen bekwame gidsen te vinden die bereid zijn te onderwijzen hoe ze zonder gevaar kan worden verworven.
6. De kwaliteiten waarover zo’n gids zou moeten beschikken maken het vinden van zo iemand moeilijk zo niet onmogelijk. Hij moet naar binnen kunnen zien en de gehele innerlijke natuur van de student helder kunnen waarnemen. Hij moet volledige kennis bezitten van alle gebieden waarop helderziendheid invloed heeft, waaronder kennis van de bron, de betekenis en de uitwerking van alles wat door de helderziende wordt waargenomen, en ten slotte, maar niet minder belangrijk, het vermogen om de werking van de kracht naar wens te doen ophouden. Het is duidelijk dat alleen een adept aan deze vereisten kan voldoen.
Wie zijn deze mensen die helderziendheid onderwijzen, en zij die het beoefenen ervan aanraden? Eerstgenoemden zijn in hoofdzaak mediums, en iedere onderzoeker weet hoe weinig ze weten. Wat hun vermogens betreft verschillen ze allemaal van elkaar. De meesten van hen bezitten slechts één soort helderziendheid; alleen hier en daar zijn er enkelen die op zijn hoogst drie soorten van dit vermogen verenigen.
139: De een bereikt slechts het gebied van de symboliek, een ander dat wat bekendstaat als de positieve kant van het geluid, weer een ander de negatieve of positieve aspecten van de opperhuid en haar emanaties, en zo verder door laag na laag van helderziendheid en door octaaf na octaaf van trillingen. Ze weten allemaal slechts dat kleine beetje dat ze hebben ervaren, en voor ieder ander mens is het gevaarlijk om te proberen deze kracht te ontwikkelen. De filosofie van dit alles, de wetten volgens welke het beeld verschijnt en verdwijnt zijn terra incognita.
140: Maar wat moeten theosofen doen? Stoppen met alle pogingen om helderziendheid te verwerven. En waarom? Omdat het hen langzaam maar zeker – en bijna onherroepelijk – naar een toestand van innerlijke en uiterlijke passiviteit leidt waar de wil geleidelijk wordt overmeesterd en ze ten slotte in de macht komen van de demonen die op de loer liggen bij de drempel van ons bewustzijn. Volg vooral niet het advies om ‘te gaan zitten om dit vermogen te ontwikkelen’. Die weg voert tot waanzin. De vederlichte aanrakingen die bij deze experimenten de huid beroeren, worden door mediums de zachte aanrakingen van de ‘geesten’ genoemd. Maar dat zijn ze niet. Ze worden veroorzaakt door etherische fluïden die zich van binnenuit een weg door de huid banen en zo de illusie van een aanraking teweegbrengen.
Hoofdstuk Hypnotisme en het hogere zelf
Hoofdstuk De synthese van de occulte wetenschap
[The Path, november 1891, blz. 242-5; februari 1892, blz. 350-3; maart 1892, blz. 379-82; mei 1892, blz. 44-6] (p. 175):
We leven nu in een overgangstijdperk en in de naderende 20ste eeuw zal er een herleving van ware filosofie komen en de geheime leer zal de basis zijn van de ‘nieuwe filosofie’. De huidige wetenschap, vertegenwoordigd door zulke grote onderzoekers als Keely, Crookes, Lodge, Richardson en vele anderen komt al zo dicht bij de grenzen van de occulte filosofie dat het niet mogelijk zal blijken om het nieuwe tijdperk te beletten het occulte gebied te betreden. H.P. Blavatsky’s Geheime leer bevat een schat aan wetenschappelijke feiten, maar dat is niet de grootste verdienste ervan. Deze feiten staan, althans bij benadering, in een zodanig verband met de synthese of de filosofie van het occultisme dat de taak van de student die naar werkelijke kennis streeft relatief gemakkelijk wordt gemaakt, en dat zijn vooruitgang boven alle verwachting wordt bevorderd mits hij voor onderricht ontvankelijk is, serieus, en een goed verstand bezit.
[The Path, mei 1892, blz. 47-9] (p. 199):
Zoals algemeen bekend worden deze niet door tijd of ruimte beperkt, en geven ze dus aan de hypnotiseur allerlei dingen door die vanuit het standpunt van de alledaagse waarnemingen heel verbazingwekkend zijn.
En aan degenen die strikt volgens de door de meesters van het occultisme aangegeven beginselen hebben geëxperimenteerd, is ook bekend dat het gezicht en gehoor en de beeldvorming van de gehypnotiseerde proefpersoon alle vervormd en gewijzigd zijn door de opvattingen en gedachten van de hypnotiseur. Dit is vooral het geval bij bijzonder gevoelige proefpersonen die in de zogenaamde lucide toestand zijn geraakt. Ze zijn op een gebied waarover ze maar weinig weten, en zullen aan hem die hen in die toestand heeft gebracht antwoorden geven over onderwerpen zoals de innerlijke samenstelling van de mens en de natuur die uitvergrotingen zullen zijn van wat de hypnotiseur zelf over dat onderwerp heeft gedacht, als hij daarover duidelijke gedachten heeft gevormd. De inhoud van gedeelten van bovengenoemd boek lijkt duidelijk aan te geven dat de daarin beschreven denkbeelden over het hogere zelf afkomstig zijn van mediums die in feite slechts de opvattingen hebben versterkt en bevestigd die door de schrijver van dat boek enkele jaren geleden in Transactions of the London Lodge over het onderwerp het hogere zelf werden geuit, zoals bij het lezen daarvan duidelijk wordt.
Hoofdstuk Occulte vaardigheden
[The Path, oktober 1893, blz. 193-8; november 1893, blz. 233-7; december 1893, blz. 265-70; januari 1894, blz. 297-9]
Precipitatie (p. 308,309):
Over precipitatie van woorden of boodschappen van adepten wordt in het werk van de Theosophical Society veel gesproken, en de meeste mensen hebben enkele verkeerde conclusies getrokken over wat het zou inhouden, en ook over de manier waarop het wordt gedaan en welke materialen ervoor kunnen worden gebruikt. De meesten maken de volgende veronderstellingen:
1. Dat de geprecipiteerde berichten op rijstpapier staan.
2. Dat ze altijd in één of twee kleuren voorkomen van een soort krijt of koolstof.
3. Dat ze in elk van de gevallen zijn opgenomen in de vezels van het papier zodat ze onuitwisbaar zijn.
4. Dat ze altijd vanuit Tibet of een andere verafgelegen plek onzichtbaar door de lucht zijn gekomen.
5. Dat ze allemaal door een adept zijn gemaakt, en in het handschrift dat deze gewoonlijk gebruikt. Etc.
Hoofdstuk Reïncarnatie van dieren (p. 350):
Zelfs hindoefolklore kan veel ideeën oproepen. In alle vormen van ‘volksbijgeloof’ ligt een belangrijk element van waarheid verborgen dat kan worden ontdekt als de volksopvatting in het licht van de wijsheid-religie wordt beschouwd.
379: Ten zesde: Het astrale licht, de ether, het åkåßa, de anima mundi.
Hoofdstuk Misleiding bij helderziendheid (p. 201):
Gezien de verleidelijke mogelijkheden van helderziendheid, voor zover ze wordt begrepen, hebben velen om verschillende redenen vurig naar de macht ervan verlangd. Sommigen zouden haar willen gebruiken voor de hier beschreven doeleinden, maar veel anderen zagen haar slechts als een nieuw middel om persoonlijke doeleinden te bereiken. De kansen om erdoor misleid te worden zijn zo talrijk dat, hoewel mystieke en paranormale onderwerpen bij het publiek nieuw aanzien hebben gekregen, helderziendheid nog geruime tijd niet méér zal zijn dan een nieuwtje en als de verschijnselen en wetten ervan goed worden begrepen, zal men er niet méér vertrouwen in stellen dan nu het geval is. En zelfs wanneer er individuele helderzienden met schitterende vermogens bekend zijn, zullen ze zich niet voor zulke doeleinden lenen, want als ze eenmaal door een bijzondere training hun vermogens hebben verworven, zullen de regels van hun school het uitoefenen van deze vermogens voor egoïstische doeleinden altijd verbieden. Als helderziendheid een eenvoudige zaak was zonder twijfels, zouden geboren helderzienden al langgeleden hebben bewezen hoever hun feilloze visie reikt door misdadigers op te sporen, aan te duiden waar gestolen goederen kunnen worden gevonden, of de vinger te leggen op een morele infectiebron waarvan het bestaan bekend is maar die niet kan worden gelokaliseerd. Toch hebben ze dit niet gedaan, en opmerkzame theosofen zien in de oude leringen een bevestiging dat het terrein van de helderziendheid vol misleiding is. Toekomstig kwaad zou op dezelfde manier kunnen worden afgewend, want de fouten in het heden vormen de inleiding en oorzaak van pijnlijke gevolgen in de toekomst.
Hoofdstuk Punten van overeenstemming in alle religies (p. 365,366):
Het boeddhisme, de religie van Ceylon, van gedeelten van China, van Birma en Japan en Tibet, verscheen na zijn ouder, het brahmanisme. Historisch is het ouder dan het christendom maar het bevat dezelfde ethiek als laatstgenoemde, dezelfde wetten en dezelfde voorbeelden, soortgelijke heiligen en identieke legenden en verhalen die betrekking hebben op de Heer Boeddha, de verlosser van de mensheid. Het telt nu, na ongeveer 2500 jaar, meer mensen dan enige andere religie, want tweederde van de hele mensheid belijdt het. Het zoroastrianisme verliest zich eveneens in de duisternis van het verleden. Het leert ook een ethiek zoals wij die kennen. Veel van zijn ritueel en filosofie wordt niet begrepen, maar de wet van broederlijke liefde ontbreekt er niet in; het leert rechtvaardigheid en waarheid, naastenliefde en vertrouwen in God, en ook onsterfelijkheid. Hierin stemt het met alle religies overeen, maar het verschilt van het christendom in die zin dat het niet gelooft in het plaatsvervangend lijden, dat volgens het zoroastrianisme onmogelijk is.
366: Het christendom van nu is een modern jodendom, maar het christendom van Jezus is iets anders. Hij onderwees vergevensgezindheid, terwijl Mozes vergelding onderwees en dat is tegenwoordig de wet in onze christelijke staat en kerk.
367: Wat leringen betreft is in het christendom die van verlossing door geloof algemeen bekend. Ze was de oorzaak van een ernstig geschil in de tijd van Jacobus. Maar wat voor veel christenen misschien heel vreemd klinkt, het is een heel oude brahmaanse leer. Ze noemen het ‘de brug-leer’, omdat het de grote brug vormt.
Hoofdstuk Cyclische indrukken, cyclische terugkeer en onze evolutie (p. 414):
De Egyptenaren onderwezen dat er een grote siderische cyclus bestaat, en die wordt nu eindelijk erkend. Het is de cyclus van 25.000 jaar, gevormd doordat de zon in die tijdsperiode door de tekens van de dierenriem gaat. Ik neem aan dat u iets van astronomie weet, maar voor de duidelijkheid is het beter dit nog eens uiteen te zetten. De zon gaat van dag tot dag door de tekens van de dierenriem, en ook van jaar tot jaar, maar tegelijkertijd gaat hij – terwijl hij de tekens van de dierenriem doorloopt – langzaam terug, zoals de wijzers van een klok die de tijd wegtikken. Bij het doorlopen van die periode keert hij tot hetzelfde punt terug; dit wordt de precessie van de equinoxen1 genoemd en bedraagt een bepaald aantal boogseconden per jaar.
1) Noot vert.: G. de Purucker licht op blz. 746-9 van zijn Bron van het occultisme, in een kort artikel aan de hand van 2 diagrammen toe wat deze precessie van de equinoxen inhoudt.

De Geheime Leer Deel I, hoofdstuk 13 De zeven scheppingen (p. 491,492):
Dit ‘eerstgeboren achttal’ was (a) in de theogonie de tweede logos (de gemanifesteerde), omdat hij was geboren uit de zevenvoudige eerste logos, daarom is hij de achtste op dit gemanifesteerde gebied; en (b) bij de sterrenaanbidding was het de zon, Mārttanda – de achtste zoon van Aditi, die door haar wordt verstoten, terwijl zij haar zeven zonen, de planeten, behoudt. Want de Ouden hebben de zon nooit als een planeet beschouwd, maar als een centrale en vaste ster. Dit is dan het tweede zevental, geboren uit de zevenstralige, Agni, de zon en wat al niet meer, maar niet de zeven planeten, die de broeders van Surya zijn en niet zijn zonen. Deze astrale goden, van wie het hoofd bij de gnostici Ildabaoth was (van ilda, ‘kind’ en baoth, ‘het ei’), de zoon van Sophia Achamoth, de dochter van Sophia (wijsheid), van wie het pleroma het gebied is, waren zijn (Ildabaoths) zonen. Hij brengt uit zichzelf deze zes sterrengeesten voort: Jupiter (Jehova), Sabaoth, Adonai, Eloi, Osraios, Astaphaios, en zij vormen het tweede of lagere zevental. Wat het derde betreft, dit is samengesteld uit de zeven oorspronkelijke mensen, de schaduwen van de maangoden, die door het eerste zevental zijn geprojecteerd.

H.P. Blavatsky De Geheime Leer Deel II
De vier eerdere rassen (p. 350):
Manu verklaart dat hij is geschapen door Viråj2, of Vaishvånara, (de geest van de mensheid3)3 dit betekent dat zijn monade aan het begin van elke nieuwe kosmische activiteit emaneert uit het nooit rustende beginsel: die logos of UNIVERSELE MONADE (collectieve elohim) die uit zichzelf al die kosmische monaden uitstraalt die de centra van activiteit worden – voorouders van de talloze zonnestelsels en van de nog ongedifferentieerde menselijke monaden, van planeetketens en van elk wezen daarop.
3) Zie Manu, 1:32-3. Vaishvånara is in een andere betekenis het levende magnetische vuur dat het gemanifesteerde zonnestelsel doordringt. Het is het meest objectieve (voor ons is het andersom) en altijd aanwezige aspect van het ENE LEVEN, want het is het levensbeginsel. (Zie The Theosophist, juli 1883, blz. 249.) Het is ook een naam van Agni.
Het mysterium magnum (p. 582,583):
Voor de niet-ingewijde kan het astrale licht dus tegelijk god en duivel zijn – daemon est deus inversus: d.w.z. door elk punt van de oneindige ruimte trillen de magnetische en elektrische stromen van de bezielde natuur, de levenschenkende en - dodende golven, want de op aarde wordt leven op een ander gebied. Lucifer is goddelijk en aards licht, de ‘heilige geest’ en ‘Satan’ tegelijk, want de zichtbare ruimte is in feite onzichtbaar met de gedifferentieerde adem gevuld.
De wijsheid van het goddelijke Zelf (p. 646,647):
Dit ‘vuur’ is volgens het commentaar van Nìlakañtha hetzelfde als het ‘ik’, het ZELF, dat het doel isvan de asceet (vaishvånara is een woord dat vaak wordt gebruikt voor het ''zelf). Vervolgens somt de brahmaan op wat met het woord ‘zevenvoudig’ wordt bedoeld, en zegt: ‘De neus [of reuk], de tong [smaak], het oog, de huid, het oor als vijfde, het denkvermogen, en het inzicht zijn de zeven tongen van het vuur van vaißvånara1 . . . dat zijn de zeven soorten brandstof voor mij2 . . . dit zijn de zeven grote dienstdoende priesters.’3
1) Vaishvånara is volgens de sterrenkundige en kosmische sleutel Agni, zoon van de zon, of Vishvånara, maar in de psychometafysische symboliek is hij het ZELF in de betekenis van het niet afgescheiden zijn, d.w.z. zowel goddelijk als menselijk.
6) Vergelijk deze ‘paren van tegengestelden’ in de Anugìtå met de ‘paren’ van eonen in het uitgewerkte stelsel van Valentinus, de geleerdste en diepzinnigste meester van de gnosis. Terwijl de ‘paren van tegengestelden’, mannelijk en vrouwelijk, alle zijn afgeleid van åkåßa (onontwikkeld en ontwikkeld, gedifferentieerd en ongedifferentieerd, of ZELF of prajåpati), emaneren de ‘paren’ van mannelijke en vrouwelijke eonen van Valentinus uit bythos, de vooraf bestaande eeuwige diepte, en in hun secundaire emanatie uit ampsiuauraan (of eeuwigdurende diepte en stilte), de tweede logos.

Mabel Collins boek Licht op het pad:
Zoals het woord ziel hier wordt gebruikt, betekent het de goddelijke ziel of ‘sterrengeest’.
‘Te kunnen staan betekent vertrouwen te hebben’; en vertrouwen te hebben betekent dat de leerling zeker van zichzelf is, dat hij zijn emoties, zichzelf en zelfs zijn menszijn heeft opgegeven; dat hij niet bang kan worden en ongevoelig is voor pijn; dat zijn hele bewustzijn is gericht op het goddelijke leven, dat symbolisch wordt uitgedrukt door de term ‘de meesters’; dat hij ogen noch oren heeft, noch woorden, noch vermogens, behalve in en voor de goddelijke straal die door zijn hoogste zintuig is aangeraakt. Dan heeft hij geen angst, kent hij geen lijden, is hij vrij van zorg of wanhoop; zijn ziel staat, zonder terug te deinzen of te willen uitstellen, in de volle glans van het goddelijke licht dat zijn wezen geheel en al doordringt.

Wereldziel
In dit verband is het misschien wel aardig op te merken, dat bij de laatste uitstorting van kracht inderdaad wat we kunnen noemen sterrengeesten of groot-engelen zichtbaar zijn geworden. We moeten dus aannemen dat de beïnvloeding in het komende jaar (waarschijnlijk vooral in 1967) zeer sterk van buitenaardse en zelfs van buiten de zon komende zal zijn. Die invloed zal grotendeels geestelijk moeten zijn, omdat een direct stoffelijk ingrijpen voor die krachten alleen mogelijk is via de wereldziel en in harmonie met de zonneziel of de geest van de zon.
De sterrengeest is in feite een bewustzijn, dat binnen een ster bestaat en dat die ster en het totaal van de processen ervan als een soort belichaming ervaart en deels beheerst en bestuurt.

Roodverschuiving en Blauwverschuiving (Dopplereffect):
Roodverschuiving in de astronomie en de natuurkunde is het verschijnsel dat het spectrum van uitgezonden licht of andere elektromagnetische straling bij ontvangst naar "rood" verschoven is, dat wil zeggen in de richting van de langere golflengten (lagere frequenties). Het tegengestelde effect, waarbij een verschuiving naar de kortere golflengten - naar "blauw" - plaatsvindt, heet blauwverschuiving. Roodverschuiving treedt op als gevolg van het dopplereffect wanneer de bron en de waarnemer zich van elkaar verwijderen en als gevolg van een sterk gravitatieveld waar de straling zich doorheen voortplant.

Vroomheid als algemeen belang (A.Th. van Deursen de Volkskrant 8 oktober 1999):
WETENSCHAP MOET orde scheppen, want zonder orde en overzicht kan ze niet onderwezen worden. Wetenschap moet tegelijk die orde steeds verstoren, want anders blijft ze stilstaan....
Niettemin zijn er enkelingen die genoeg persoonlijke documenten hebben nagelaten, om een reconstructie van hun geestelijke ontwikkeling toe te staan.Zo iemand was Aernout van Buchell, anders gezegd Arnoldus Buchelius. Deze Utrechtse intellectueel, geboren in 1565 en gestorven in 1641, heeft veel brieven en vooral series dagboeken nagelaten, die ons nog kunnen tonen wat in zijn hoofd is omgegaan.Dat is het doel van Judith Pollmann in haar biografisch getinte proefschrift Religious Choice in the Dutch Republic - The Reformation of Arnoldus Buchelius (1565-1641). Natuurlijk wil ze niet beweren dat deze ene Buchelius nu net precies gelijk staat met de gemiddelde Nederlander. Zijn antwoorden en reacties zijn voor niemand anders geldig dan voor hem alleen.

Een speciaal effect van het dopplereffect (Wynn Wolfe Sunrise jul/aug 1999):
Bijna iedereen heeft wel eens de verschuiving in de trillingsfrequentie gehoord als er een auto voorbijgaat die toetert. De toonhoogte is wat hoger wanneer hij nadert dan wanneer hij stilstaat, en terwijl hij voorbijrijdt gaat de toonhoogte omlaag. Het gevolg is een soort ie-ie-ie-ie-oe-oe-oe-oe geluid. Dit verschijnsel staat bekend als het dopplereffect naar de Oostenrijkse natuurkundige Johann Doppler die in 1842 als eerste de analyse ervan voor geluid uitwerkte.
– Physics, Eugene Hecht, blz. 469
Met speelse fantasie kan je het ‘ie-ie-oe-oe’-verschuivingseffect van het dopplereffect gebruiken om jezelf naar een hoger waarnemingsgebied te lanceren – boven dat van onze voetgangerswereld. Dit is het verheven verblijf van ons alomtegenwoordige kwantum-zelf, een gunstige, rustige plaats waar gedachten en ideeën worden voortgebracht, verzameld, gewaardeerd, en gericht. Wat volgt is een boeket van voorbeelden van dit bijzondere effect:
- Ik denk dat dit het gebied is waar Walt Whitman ‘zich snel verhief en rond [zichzelf] de vrede en kennis verspreidde die elke onenigheid van de aarde te boven gaat.’ Zoals de Duitse dichter Rilke het omschreef, ‘hij was aan de andere kant van de natuur terechtgekomen’.1
1) Verg. Justin Kaplan, Walt Whitman, A Life, Afdeling 5 van ‘Song of Myself’, blz. 191.
- Etc.
Deze speciale effecten van het dopplereffect kunnen leiden tot wat de Fransen jouissance (‘diepe vreugde’) noemen en wat wij een epifanie – een stil moment van plotseling intuïtief inzicht – noemen.

Bronzwaer: De geleerde als buitenuniversitair wezen (Kees Fens de Volkskrant 25 januari 1999):
Mogelijk heeft de Nijmeegse universiteit door de bescheidenheid van W. Bronzwaer nooit ten volle beseft hoe uniek de literatuur-wetenschapper was....
was anglist, maar hij kende de Duitse, de Franse en de Nederlandse literatuur even grondig. Hij vertaalde niet alleen op bewonderenswaardige wijze Rilke - diens Die Sonnette an Orpheus en de Duineser Elegien - hij schreef ook een ronduit briljant essay over Doktor Faustus van Thomas Mann (die hij de grootste romanschrijver van deze eeuw vond). Hij heeft een aantal superieure stukken over Vestdijk geschreven, bleek een groot bewonderaar van Koolhaas en uit zijn laatst verschenen grote werk, Lessen in lyriek - een zeer oorspronkelijke poëtica - bleek zijn grote belezenheid in de Nederlandse poëzie. Zijn hoofdwerk als anglist acht ik de commentaren die hij schreef op een aantal gedichten van Gerard Manley Hopkins: hier bleek de grote synthese-schrijver een verfijnd detaillist.

Enkele snippers papier (Kees Fens de Volkskrant 15 augustus 1997):
Hij werd ook - automatisch - Fellow van de Royal University of Ireland, een soort exameninstituut, een 'wrak bouwsel' genoemd, dat Hopkins het meest zou doen lijden: hij moest er ontelbare proefwerken voor nakijken, geërgerd door de domheid en het slechte Engels van de studenten, lijdend door zijn scrupuleuze geest, die hem haast bij elke fout tot wikken en wegen leidde.
Er hangt een lege lucht, als in elk verlaten onderwijsgebouw in de vakantietijd. In wat een senaatskamer moet zijn, staan kasten met boeken die niemand meer leest....
De kamer is er nog. Langs vele trappen in het holle gebouw bereik je hem. De deur is gesloten. Naast die deur hangt de tekst van het misschien wel somberste gedicht dat hij achter die deur heeft geschreven. Ik citeer het octaaf in de vertaling van W. Bronzwaer:
Geen ergst, er is geen. Vlijmender vlijmend dan smart
Zullen scheuten, aan scheuten geschoold, wilder wringen.
Trooster, waar, waar zijn Uw vertroostingen?
Maria, moeder van ons, waar biedt bijstand uw hart?
Mijn kermen kromt zich als kudden; bukt zich benard
In wereldpijn, oerwee; doet een eeuwenoud aambeeld zingen - Dan verzwakt, dan verstomd.
Schreeuwende furie: 'Geen aarzelingen!
Kort mag ik treffen - daarom tref ik hard.'
Zo'n superieure gekunsteldheid in een roep uit de diepsten die nog meer diepten blijken te hebben.

De reddende heerscharen (Michiel Louter De Groene Amsterdammer 22 mei 1996):
Engelen zijn decennia lang door de kerk doodgezwegenblack%. Gedrukt aan de boezem van de New Age-beweging beleven ze nu een glorieuze come-back. Zijn zij de wezens die ons zullen verlossen van ons materialisme, positivisme en cynisme? ‘Ik weet zeker dat engelen bestaan hoor, anders was ik allang al omgekomen in het verkeer.’ WIE ER OOG voor heeft, ziet overal engelen. Vanaf kandelaars, multomappen, tafelkleedjes, flyers voor house-feesten, bidprentjes en beschuitbussen grijnzen bolwangige cherubijntjes ons onschuldig toe.
Hierna gaat Moolenburgh in op wat de oude geschriften zeggen over engelen. Nadat hij eerst de gnostici herontdekt, stuit hij op de oude joodse gedachte dat de geheimzinnige ‘raderen’ die in Ezechiël 10 samen met een aantal cherubijnen opduiken (‘zie, er bevonden zich vier raderen naast de cherubijnen (…) zij hadden alle vier eenzelfde vorm, alsof er een rad was binnen een rad (van Ezechiël) en de raderen waren rondom vol ogen’) een aparte categorie engelen vormen. Ufo’s! concludeert hij onmiddellijk. Vervolgens oppert hij in navolging van Erich von Däniken het idee dat God in werkelijkheid een astronaut was, ‘een vertegenwoordiger van een hoog sterrenras, dat de aapachtige bewoner van deze planeet uit zijn lage staat verhief door aan zijn te sleutelen. En dat die af en toe nog eens een kijkje komen nemen om te zien hoe het er met zijn broedkolonie voor staat.’

De vergeten oorlog van de Duitslandganger Dwangarbeiders uit heel Europa ontmoeten elkaar op Berlijns congres (Ellen Visser de Volkskrant 1 mei 1996):
Ze werden met eieren bekogeld, als SS'ers behandeld, als heulers met de vijand. Vrienden wilden niks meer van hen weten, bij sollicitaties visten ze opvallend vaak achter het net....
'Hortensia in Farge.' Zo heet het relaas van Klaas Touber in de bundel Onder een stolp van kwaad. Touber, die in februari 1943 naar Bremen werd gestuurd als dwangarbeider, beschrijft daarin de maanden die hij doorbracht in het Arbeitserziehungslager Farge, een nazi-opvoedingskamp waar hem op gruwelijke wijze Arbeitsdiziplin' werd bijgebracht.
Hitlers vergeten slaven' moeten hun terechte plaats in de geschiedschrijving krijgen. De VDN heeft een documentatiecentrum opgericht, waar al honderden verhalen, foto's en documenten zijn opgeslagen.Meijer en Oudesluijs merkten vorig jaar dat bij de vele herdenkingen die plaatsvonden ter gelegenheid van vijftig jaar bevrijding de dwangarbeiders niet aan bod kwamen.

Dichters & Denkers
De doopceel van het surrealisme (Jacq Vogelaar Raoul De Groene Amsterdammer 21 februari 1996):
Het stuurse gezicht van het surrealisme - wat betekent dat anders dan dat het surrealisme een norse kop of een humeurig, bokkig voorkomen heeft? In het Frans heet het Histoire desinvolte du surrealisme, te vertalen als vrijpostige, ongegeneerde of (te) vrije geschiedenis; een dwarse kijk op en dus geen rotkop van de surrealistische beweging. Het boek met die titel is van 1977 en werd geschreven door Raoul Vaneigem, die als (voormalig) lid van de beweging van de Internationale Situationisten kennelijk nog een appeltje met zijn literaire voorgangers te schillen had. Het is van a tot z een partijdig en verwaten boek. De auteur heeft zich voorgenomen eens en voor altijd de doopceel van het surrealisme te lichten.

Teilhard de Chardin en kerstmis (Henk Hogeboom van Buggenum GAMMA december 1993, p. 6):
Het kerstfeest is in feite de erkenning door de mens van zijn bovennatuur. Het bewustzijn van 'geschapen te zijn' uitte zich bij de eerste mens in het vereren van vele goden als de vele facetten van zijn afhankelijkheid. Hoe meer echter het bewustzijn groeit, hoe sterker het besef wordt van de eenheid van God... en van de goddelijkheid van dit besef. God openbaart zich in de mens in het door hem geschapen bewustzijn. De definitieve bevestiging van deze openbaring vieren we met kerstmis.
Het is de Geest, die de eenheid schept; het is de Stof, die de verdeeldheid te zien geeft. Nog steeds is het bewustzijn bezig zich te bevrijden van de materie. Alles, wat verdeeldheid teweegbrengt, plaatst Teilhard aan de kant van de materie. Dat betekent, dat oorlog, geweld, fraude, hebzucht, enz., enz. in diepste wezen slechts uitingen zijn van dezelfde verkeerde keuze. Wij hebben de vrijheid het 'christische' in ons tot ontwikkeling te brengen. Deze vrijheid schept een verantwoordelijkheid voor ieder van ons persoonlijk. Wij maken onze wereld zelf zoals hij is. Zolang hij zo is, als hij thans is, zijn we bezig Christus weer te kruisigen, terwijl wij met kerstmis zijn geboorte vieren.

Planeetgeesten. Elk hemellichaam in de ruimte, van welke aard ook, staat onder invloed van een toeziende en leidinggevende hiërarchie van geestelijke, bijnageestelijke en astrale wezens, die onder de algemene naam van 'hemelse geesten' worden samengevat. Deze hemelse geesten bestaan daarom in verschillende stadia of graden van evolutie; maar de term Planeetgeesten wordt gewoonlijk beperkt tot de hoogste klasse van deze wezens, wanneer ze betrekking heeft op een planeet.
In alle gevallen, om welk hemellichaam het ook gaat, was een dergelijke hiërarchie van etherische wezens, als men de in evolutie verst gevorderden onder hen beschouwt, in lang vervlogen perioden van kosmische evolutie door een stadium van ontwikkeling heengegaan, dat met dat van de mensheid op aarde overeenkomt. Iedere Planeetgeest, waar deze ook bestaat, was daarom in die ver achter ons liggende kosmische tijdperken een mens of een wezen dat gelijkwaardig was aan wat wij mensen op aarde een mens noemen. De Planeetgeesten van de aarde bijvoorbeeld, zijn nauw verbonden met de oorsprong en bestemming van onze tegenwoordige mensheid, want ze zijn niet alleen onze voorgangers op het evolutionaire pad, maar bepaalde klassen ervan zijn in werkelijkheid de geestelijke leiders en onderrichters van de mensheid. Wij mensen zullen in de verre aeonen van de toekomst de Planeetgeesten zijn van een toekomstige planeetketen, die het kind of het kleinkind van de huidige aardketen zal zijn. Het is duidelijk wat H. P. Blavatsky zegt: 'Onze Aarde die nog maar in haar Vierde Ronde is, is veel te jong om verheven Planeetgeesten te hebben voortgebracht'; maar wanneer de zevende ronde van de planeetketen van deze aarde is voltooid, zullen de tegenwoordige mensen Dhyân-Chohans van verschillende graden zijn geworden, Planeetgeesten van één groep of klasse, met de nodige onderlinge evolutionaire verschillen. Gedurende de verschillende ronden van een planeetketen waken de Planeetgeesten over de scharen van evoluerende entiteiten die lager staan dan zijzelf en leiden deze. Tenslotte heeft iedere hemelbol, hetzij zon of planeet of een ander hemellichaam, aan de top van zijn geestelijke hiërarchie een verheven hemelse geest die de hiërarch van zijn eigen hiërarchie is (zie aldaar). Men moet niet uit het oog verliezen dat de mensheid van nu een bestanddeel of een stadium of fase vormt van de hiërarchie van deze (onze) planeetketen.

Planeetketen. Ieder kosmisch lichaam of kosmische bol, of het een zon of planeet, nevelvlek of komeet, atoom of elektron is, is een samengesteld wezen, gevormd of bestaande uit innerlijke en onzichtbare energieën en substanties en een voor ons uiterlijk en vaak zichtbaar stoffelijk voertuig of lichaam. Deze elementen, te zamen zeven (of twaalf) in getal, zijn wat in de theosofie de zeven beginselen of elementen van iedere op zichzelf staande entiteit worden genoemd; met andere woorden, van ieder individueel levenscentrum.
Elk van de stoffelijke bollen, die we verspreid over de gebieden van de ruimte waarnemen, is vergezeld van zes onzichtbare en hogere bollen, die te zamen een keten vormen, zoals deze in de theosofie wordt genoemd. Dat is het geval met iedere zon of ster, met iedere planeet en met iedere maan van elke planeet. Het is eveneens het geval met de nevelvlekken en de kometen, zoals hiervoor vermeld; alle zijn zevenvoudige entiteiten, alle hebben een zevenvoudige constitutie, evenals de mens, die een kopie in het klein is van wat het heelal in het groot is, daar er voor ons slechts één leven, één natuurlijk stelsel van 'wetten' in dat heelal bestaat. Iedere entiteit in het heelal is daarvan een onafscheidelijk deel; wat daarom in het geheel aanwezig is, is ook in elk deel, want het deel kan niet iets bevatten dat het geheel niet heeft, het deel kan niet groter zijn dan het geheel.
Onze eigen aardketen bestaat uit zeven (of twaalf) bollen, waarvan er slechts één, onze aarde, voor ons stoffelijk zintuiglijk apparaat zichtbaar is op ons aardse gebied, want dat apparaat is opgebouwd, of liever ontwikkeld om dit aardse gebied te leren kennen, en geen ander. Maar de bewoners van alle zeven (of twaalf) bollen van deze aardketen gaan achtereenvolgens, de één na de ander, van bol naar bol en doen aldus ervaringen op op alle verschillende gebieden en sferen die deze keten omvat, op het gebied van energie, materie en bewustzijn.
De zes (of elf) andere bollen van onze aardketen zijn natuurlijk voor onze stoffelijke zintuigen onzichtbaar. We beperken ons in onze uiteenzetting alleen tot de gemanifesteerde zeven bollen van de volledige keten van twaalf; de hogere en van de aarde verschillende zes bollen bestaan twee aan twee op drie gebieden van het zonnestelsel, die hoger zijn dan het stoffelijk gebied waarop onze aardbol, onze aarde zich bevindt. Deze drie hogere gebieden of werelden zijn ieder superieur aan de wereld of het gebied dat daar onmiddellijk onder ligt.
Onze aardbol is de vierde en laagste van alle gemanifesteerde zeven bollen van onze aardketen. Drie bollen gaan eraan vooraf op de neergaande of schaduwboog (zie aldaar) en drie bollen volgen erop langs de klimmende of lichtende boog (zie aldaar) van de evolutie. De Geheime Leer van H. P. Blavatsky en het meer recente werk Fundamentals of the Esoteric Philosophy (herziene uitgave 1979) bevatten voor de onderzoeker die belangstelling heeft voor dit aspect van de Esoterische Wijsbegeerte veel stof tot nadenken.

====

Zie ook:

Boeken:

• Paul Coelho De Zahir (recemsie-1, recemsie-2)
• Annine E. G. van der Meer De Zwarte Madonna van oer- tot eindtijd de moeder van donker en licht en haar dochter Maria Magdalena (Interview)
• Eben Alexander De hemel in kaart een neurochirurg onderzoekt de mysteries van het hiernamaals
• Daniela Hooghiemstra De geest in dit huis is liefderijk het leven en de werkplaats van Kees Boeke (1884-1966)
• Bernie Sanders HET IS OKÉ OM KWAAD TE ZIJN OP HET KAPITALISME (Interview)
• Angela Merkel VRIJHEID (Commentaar)
• Rupert Sheldrake WAANBEELDEN van de WETENSCHAP De bevrijding van de onderzoekende geest
• Roberto Assagioli PSYCHOSYNTHESE een veelzijdige benadering van heel de mens (Psychosynthese en opstellingen)
• Anton Grosz Tao of the New Consciousness
• William Q. Judge De Oceaan van Theosofie1e druk 1893
• Colin Wilson The Atlantis Blueprint Unlocking the Ancient Mysteries of a Long-Lost Civilization (recensie)
• Anna Applebaum Autocratie bv Over dictators en de redding van de democratie (Interview)
• Vincent Caudron De herovering van het zelf Montaigne over de vriendschap (Samenvatting)
• Immanuel Velikovsky Worlds in Collision (Wereld in Botsing)
• Shoghi Effendi Oproep aan de volkeren der wereld
• Gilles van der Loo en Andrii Kobaliia Mens blijven aan het front (Interview)
• Carmen M. Reinhart, Kenneth S. Rogoff This Time is Different - A Panoramic View of Eight Centuries of Financial Crises (recensie)
• Rutger Bregman De geschiedenis van de vooruitgang
• René Fransen Gevormd uit sterrenstof Moderne kosmologie en het religieuze wereldbeeld
• Connie Palmen De wetten (Samenvatting, recentie-1, recentie-2)
• Diana Cooper Enlightenment Through Orbs
• Laozi Tao Te Ching (I Ching)
• Han Boering De I Tjing voor de 21ste eeuw het boek der veranderingen een nieuwe interpretatie vanuit het Chinees met commentaren, (Samenvatting)
• Geert Kimpen Ik, Maria Magdalena Haar verhaal dat 2000 jaar lang verzwegen werd (recensie)
• Joseph Roth Job (recensie-1, recensie-2 Toneelvoorstelling)
• Gerrit Teule Ethiek, schoonheid en eonen - De evolutie als ethisch kompas voor een verwarde wereld
• Simon Vestdijk Astrologie en wetenschap
• Bernadette von Dreien Uiteindelijk komt alles goed Hoe we zelf een volmaakte wereld kunnen scheppen
• Govert Schilling Evoluerend heelal
• Evi Hanssen TRAAG NAAR DE hEMEL
• Bradley Birkenfeld Lucifer's Banker Uncensored: The Untold Story of How I Destroyed Swiss Bank Secrecy
• Jaap Rameijer Tussen illuminati, heilige vrouwen en de Nieuwe Wereld Orde Het verhaal van Jamie
• Jaap Rameijer Van Anunnaki tot Illuminati Van slaaf tot slaaf
• Jaap Rameijer Van Anunnaki tot Illuminati: Deel 1 De schepping van de mens
• Jaap Rameijer, deel 2, Van Zondvloed naar Bijbel
• Tijn Touber De onwaarschijnlijke belofte van het Zero Point Field
• Dorien Pessers Liefde, solidariteit en recht: een interdisciplinair onderzoek naar het wederkerigheidsbeginsel
• Johan M.G. van der Dennen The Origin of War: The Evolution of a Male-Coalitional Reproductive Strategy
• Johan M.G. van der Dennen Wraak: evolutionaire aspecten (waarom wraak zoet is en bovendien heilige plicht) ‘balanced reciprocity’
• Hub Zwart De waarheid op de wand
• Salomon Kroonenberg De menselijke maat. De aarde over tienduizend jaar.
• Sue Philips Stenen Als Bondgenoot hoe gewone stenen te hulp geroepen kunnen worden
• Salomon Kroonenberg De menselijke maat. De aarde over tienduizend jaar. (recensie)
• Anna Lemkow Het Heelheid Principe
• Carl Jung Aion
• G. de PuruckerEsoterische traditie
• G. de Purucker Bron van het Occultisme Een moderne presentatie van de oude universele wijsheidgebaseerd op De Geheime Leer van H.P. Blavatsky
• G. de Purucker Aspecten van de Occulte Filosofie
• G. de Purucker hoofdstuk Over de gnostische aeonen
• G. de Purucker Occulte Woordentolk Een handboek van oosterse en theosofische termen
• William Q. Judge De Oceaan van Theosofie1e druk 1893
• H.T. Edge Theosofie en Christendom
• Mgr. C. W. Leadbeater De Chakra (Over gedachten, liefde en haat, zoek op wederkerig of wederzijds)
• Kiara Windrider De grote galactische golf door de poort van de nieuwe tijd naar een nieuw bewustzijn
• Harriet Algra Op zoek naar de waarheid''
• Immanuel Velikovsky Worlds in collision of Aarde in beroering
• Immanuel Velikovsky Eeuwen in chaos Van Exodus tot Echnaton
• Ewald Vanvugt Roofstaat wat iedere Nederlander moet weten (recensie)
• Ad Broere Geld in de Bijrol Op weg naar een menswaardige samenleving
• Ruth San A Jong De laatste parade (recensie-1, recensie-2)
• Benjamin Adahma Complementaire Astrologie De zodiak in 6 assen in plaats van 12 tekens
• Benjamin Adamah Nulpunt-revolutie hoe tachyon-energie en verticaal bewustzijn de 2012-droom kunnen waarmaken
• Eric Storm Nationalisme Een wereldgeschiedenis (recensie)
• Israel Finkelstein & Neil Asher Silberman De bijbel als mythe opgravingen vertellen een ander verhaal (recensie)
• Karen Hamaker-Zondag Astrologie voor Nu

Externe Links

• Matilda effect & Matthew effect
• Matilda effect, Matilda effect, Matilda effect
• Lakshmi in het Hindoeisme & Maria Magdalene in het Christendom
• Gerard Drosterij Slow politics
• Gerard Drosterij publicaties in de Volkskrant
• Category: Megalithic monuments
• Grot van Maria Magdalena
• Route of Megalithic Culture
• Thor Heyderdahl (1914-2002). De Kon-Tiki man
• Human migration
• Leo Apostel De dialectiek van de Verlichting Adorno en Horkheimer — Een paradoxale bron voor een herbeginnen
• Negative dialectics
• Theodor Adorno Engelse versie
• Max Horkheimer Engelse versie
• Baháí-geloof Eenheid van de Mensheid
• *Een lichaam dat niet wordt bewoond – over trauma, therapie, overleven en oud-Griekse klaagzangen
• De Plejaden: de zeven zussen aan de sterrenhemel
• Shubh diwali
• Tao and Consciousness
• Dierenriem
• Anunnaki, Nibiru
• Annunakigenesis
• Reinoud de Jongh is wetenschapsjournalist, auteur, en docent aan Erasmus MC
• Stine Jensen Goeroes Mijn zoektocht naar de verleidingen en gevaren van moderne spiritualiteit (Commentaar)
• Orbs: dit hebben ze je te zeggen
• Luminiferous aether, Ether (medium)
• Aether theories
• Luminiferous aether
• Kunstkrant, oktober - december 2024, Kunstkrant, oktober 2024
• Duurder vlees kan andere boodschappen juist goedkoper maken (VPRO documentaire 8, 15, 22 en 29 april 2024)
• Extractivism
• Hoe voeden we 10 miljard monden in 2050? (de Volkskrant de Persgroep, Amsterdam januari 2019)
• Great words: Doppelgänger and alter ego
• H.P. Blavatsky over dromen (alter ego, p. 302)
• 'De Geheime Leer, Deel 2 (goddelijke alter ego'', p. 540)
• Epiphany
• Epiphany (feeling)
• Joy Mills De erfenis van wijsheid (pentagram, vijfpuntige ster het symbool voor de mens)
• Sagittarius (astrology)
• Low-Energy Nuclear Reactions (LENR) Research
• Cold fusion
• M. Srinivasan 'cold fusion' is now more generally as Low Energy Nuclear. Reactions (LENR)
• Dr. Alexey Dmitriev Veranderingen die plaatsgevonden hebben in ons zonnestelsel
• Albedo--effect
• INTRODUCTIE TOT EEN NIEUW MODEL ESOTERISCHE ASTROLOGIE
• Paula Schreurs Astrologie
• School voor Astrologie Relaties: 1+1 = meer dan 2
• Aspect (astrologie)
• Moon (astrology)
• Interstellair stof
• Vedische astrologie
• Manuela van der Knaap Astrologie
• Buitenaardse wezens
• Siderische en tropische dierenriem
• Axial precession
• Siderism
• Eschatologie
• De geesteswetenschappelijke benadering van de eonentheorie (Freek van Leeuwen GAMMA december 2012 - neuronale plasticiteit)
• Henk Spierenburg Gilles Quispel en H.P. Blavatsky over het Thomas-evangelie
• Henk Spierenburg Subba Row's Studies in de Bhagavad Gita: het schema (Parabrahman en Mulaprakriti)
• Aeon (Gnosticism)
• Theistic evolution
• Problem of evil
• Divine simplicity
• God as the Devil
• Aion: Researches into the Phenomenology of the Self
• Draad van Ariadne
• Reciprocal liking
• Aeon ‘Aeon represents exactly the values that the internet in its purest form is all about. The selfless distribution of wisdom.’
• Polaire satellietbaan
• Joy Mills Zoek naar de Weg (ommekeer)
• Berend George Escher & Kristallografie
• Lijst van termen in de kristallografie
• Kalpa (aeon)
• Intertrial priming
• Lipika’s: De kosmische schrijvers of Goddelijke griffiers (H.P.Blavatsky)
• Archief Tom de Booij
• Govert Schilling Alles over Sterrenkunde
• Sterrenstelsel
• Lijst van objecten in ons zonnestelsel
• Sterevolutie
• Categorie: Sterrenstelsel
• Spiraalvormig sterrenstelsel
• Galaxy formation and evolution
• Mass–energy equivalence (Einstein)
• Electromagnetic radiation
• Categorie: Astronomie
• Sternenstaub (Astronomie)
• Great words: Doppelgänger and alter ego
• Oneness
• God of the gaps
• Gap creationism
• Creator deity or creator god
• Reductio ad absurdum
• Interoperability (Eugene_Thacker: Information-theoretic, Bioinformatics and Neurobiology)
• Category: Melchizedek
• Melchizedek
• Nucleosynthese
• Wormhole(Wormgat)
• Terence McKenna (Timewave zero)
• Timewave zero and the I Ching
• 2012 phenomenon
• Sergey Smelyakov Astrotheos
• New 2012 Time Spiral discovered (Sergey Smelyakov)
• Ethiek van wederkerigheid
• Buitenaards leven
• Geluidssnelheid
• Golflengte
• Giambattista Vico
• Nature Knowledge (Dr. Alexey N. Dmitriev)
• PHENOMENA REPORTED by RUSSIAN SCIENTISTS
• Mike’s Blog (Dr. Alexey Dmitriev)
• WEDERKERIGHEID (RÉCIPROCITÉ - RECIPROCITY - ) (DIVERSITEIT - VICE VERSA) - LEVENSBESCHOUWING
• Wederkerigheid
• Wederkerigheid
• Reciprocity Reciprociteit
• John W. Ritenbaugh De vreze des Heren (Deel 4) (Wederkerigheid)
• Omschrijving TOPOI-model (Hoffman, 2002)
• TOPOI-model
• John R. Searle The Problem of Consciousness
• Eon (geologie)
• Tsong-Kha-pa en de planeetgeesten
• Goden en Planeetgeesten
• Begrippen Aeonen
• Frank Arjava Petter Begrippen (aeonen)
• Het afscheid van het tranendal des levens (aeonische lijdenscyclus)
• Spiritueel & Informatief
• Andromedanevel
• De site "HET PAD VAN DE ASTROLOOG"
• Bang Nederland (De Volkskrant, 22-10-2008, column door Evelien Tonkens)
• Esoterie en Kabbala

<< vorige || volgende >>

Deze pagina werd sedert 16 dec. 2007 keer bekeken.