Deze filognostische presentatie is in aanbouw

Weerkaatsing

Tetragrammaton (Tetraktis, Hogere Tetraktis, Logos, Boek van de getallen)

Bewustzijn buiten het brein (Wilma de Rek de Volkskrant 11 april 2026, p. 26-27):
Bewustzijn komt niet voort uit het brein, maar is overal in het universum aanwezig. In de laatste thriller van Dan Brown, het bestverkochte boek in Nederland van 2025, krijgt een oude gedachte ruim baan. Wat zegt de moderne wetenschap erover?

Boek van de schepping (zoeken: Titel 'Sefer Yetsirah' en Auteur: 'Kirsten van Dijkhuizen'):
2:6 all that is formed and all that is spoken: one Name
Alles wat geformeerd (in de wereld van Yetsiràh) en uitgesproken is: vanuit één Naam zou betekenen dat de ingewijde zou zien en weten dat alles wat geschapen is, niets meer is dan 1 Naam: de Tetragrammaton. En dat sluit perfect aan met Johannes 1:1-3 In het begin was het Woord. Het Woord was bij God en het Woord was God. Het was in het begin bij God. Door het Woord is alles ontstaan en zonder het Woord is er niets ontstaan. Misschien is dat wel de Naam van de Yeshua HaAdon. Openbaring 19:16 Op Zijn gewaad, op de hoogte van Zijn heup, stond deze naam geschreven: `de hoogste koning en de opperste Heer (Tetragrammaton)’.

3:4 Three Mothers, AMSh, in the Universe are air, water, fire
Drie Moeder, AMSh, in het Universum zijn lucht, water en vuur. In het spirituele aspect hebben in hoofdstuk 1 kunnen leren dat er m.b.t. de 4 originele Sefiroth in termen van Adem, water en vuur werd gesproken (zie 1:12 From these three He founded His dwelling). In fysieke termen kunnen we stellen dat water representatief staat voor materie. Vuur is energie en lucht is de ruimte waar materie en energie een wederzijdse inwerking op elkaar hebben. Lucht, water en vuur zijn tevens de 3 fysieke basiselementen. Terwijl vuur als ware de straling is van energie, staat water voor de absorptie van die energie. Ze zijn thesis en antithesis. Geven en nemen. Manifestaties van oorzaak en gevolg. Lucht is de transmissie van energie en is synthese. Hij verbindt deze 2.
Psychologische gezien zijn vuur en water Binah en Chochmah bewustzijn. Dit terwijl het brein zelf constant energie uitstraalt. Water, Chochmah bewustzijn, is de plek waar het brein spirituele energie kan opslurpen en lucht is de, Roeach HaKodesh (Heilige Geest), medium waardoor de spirituele energie wordt doorgegeven. Maar er is nog een 4 kracht: zwaartekracht. En zwaartekracht wordt gerepresenteerd door aarde. We hebben aarde niet aan de basiselementen kunnen toevoegen, omdat aarde uit de 3 basiselementen bestaat. Aarde staat representatief voor de 2e Hêh van de Tetragrammaton, wat weer een herhaling is van de 1e Hêh.

5:2 They extend continually until eternity of eternities
Constant breiden zij uit van eeuwig tot in der eeuwigheid. In het Hebreeuws is van eeuwig tot in der eeuwigheid Adey Ad. Dit gaat tijd en ruimte te boven, wat we in 1:5 hebben besproken. In Sefer Jetiràh 4:4 bespraken we de 6 primaire richtingen. Hier werd niet over grenslijnen gesproken. In dit hoofdstuk is het wel het geval, omdat het eigenlijk gaat om meditatiemethode die gericht is op de grenslijnen van ruimte. Door de meditatie te richten op de 12 grenslijnen en op de 12 uitspraken van de Tetragrammaton, hoopt men de stadium eeuwig tot in der eeuwigheid te bereiken, het uitstijgen van tijd en ruimte.
De Bahir zegt dat binnen in de 12 diagonalen de Boom des Levens te vinden is. De Boom des Levens waar de 10 Sefiroth zijn opgesteld die in connectie staan met de 22 Hebreeuwse Letters. De Boom is niet vanaf het begin in de 12 grenslijnen te vinden, dus vanaf het moment dat het zichtbaar werd aan het fysieke Universum. Het is alleen binnen in de grenslijnen wanneer zij bekeken worden vanaf het oneindige punt (zie 1:7 Their End is Imbedded in Their Beginning and Their Beginning in Their End). Het is dat punt die de grenslijnen 1 maakt.

5.10 He made them like a trough
Dezelfde 28 kampen zijn tevens gerelateerd met de 12 dierenriemtekens en de 42 letter Naam van G´d (zie Kabbalah: de Leersteling van de Kabbalah: De getallen, namen en de becijfering van G´d 3,2,2). De kampen kunnen we ook relateren met Jaweh Elohim Jaweh. In het Hebreeuws YHVH ELHYNU YHVH. De 28 tijden uit Prediker kan verdeeld worden in 2 groepen:

Zaad	Y Y	baren	k K	sterven
	h H	planten	w U	rooien
Leven	w V	genezen	z Z	doden
	h H	opbouwen	w U	afbreken
Weelde	a E	bewaren	b B	wegdoen
	L L	zoeken	m M	verliezen
Gunst	h H	kussen	w U	afwenden
	y Y	liefde	k K	eenzaamheid
Wijsheid	g N	zwijgen	s S	spreken
	w U	naaien	z Z	scheuren
Vrede	y Y	vrede	k K	oorlog
	h H	liefhebben	w U	haten
Overheersing	w V	dansen	z Z	rouwen
	h H	lachen	w U	huilen

Als motor van bewustwording kan kunst (cultuur) zeker een bijdrage leveren. In het rapport ‘E I V’ staat religie in het bijzonder voor levenskunst, de moraal van het verhaal. De integratie van vier disciplines, de vier pijlers rekenkunde, sterrenkunde, meetkunde en muziek heet volgens de telling van Pythagors 5, de kwintessens.

Het probleem is niet dat er te weinig politieke economie is, maar dat de politieke economie een gebrekkig begrip van kapitalisme heeft, zowel van de ontstaansgeschiedenis als van het huidig functioneren ervan. De thema's, die Rogier van Reekum & Willem Schinkel bespreken hebben in het bijzonder op polaire twee-eenheid, de complementaire polariteit, 'these, antithese en synthese' betrekking. Door de interacties ('these + antithese') tussen de 'alfa- en de bètawereld' kan synthese ontstaan. De gammawetenschap is als het ware de schakel tussen de alfa- en bèta-wetenschappen. Om de complexe werkelijkheid te duiden gaat het om de synthese, de status quo van de alfa, bèta en gammawetenschappen, tussen 'these, antithese en synthese', namelijk de unificatietheorie, die ook geldt voor de eenheid der tegendelen, paren van tegenstellingen:
- Verlichtingsbeweging en Antiverlichtingsbeweging (Democratisch en Antidemocratisch)
- Klimaatwetenschappers en Climategate
- Machiavellisme en Anti-machiavellisme
- Kapitalistisch en Antikapitalistisch
- Consumentisme en Anti-consumentisme
- Seksisme en Antiseksisme
- Racisme en Antiracisme
- Liberalisme en Neoliberalisme
- Globalisering en Antiglobalisering (Controversy, Mondialisering en Lokalisering)
- Darwinisten en Anti-Darwinisten (Modern synthesis - 20th century)
- Pluralisme en Antipluralisme
- Realisme en Anti-realisme
- Succesvolle risicobeheersing en Mislukking (markt- en overheidsfalen).

Wim van den Dungen, Levensboom (Sepher Yetzirah)
Alles wat uit de Demiurg voortkomt is onderdeel van Hem. De gehele Kosmos emaneert bijgevolg binnenin Kether. De Wijsheid begrijpt de Schepper als de Heer van alle Sephiroth, Yah, YHVH genoemd. Voor de wijze is de 'formule' van Zijn Scheppingsdaad van het eerste belang. De onderdelen van deze formule worden begrepen als een 'vierdelig' Woord (of 'logos') : tetragrammaton (T). Hiermee reikt Yah ons de sleutel van de Wijsheid aan.
De lichtfontein stort haar licht uit op een ritme waarvan de dansstructuur in T neergeschreven staat. T is de Naam van de God van de Wijsheid (of Yah), die door de Demiurg met 32 Paden gegraveerd werd. Deze Naam (YHVH) verdeelt het licht. Dit betekent dat T een 'universele sleutel tot creativiteit' is. Een 'getetragrammatoniseerd' bewustzijn is een 'Goddelijk bewustzijn'.
Zelfs het Pisces-tijdperk is tijdelijk ... Hoe voorzag Christus daarin ? Door over een terugkomst te spreken. Hierdoor wordt de universele liefdesgeest losgemaakt van het tijdelijk karakter eigen aan de tijdperkenleer zelf (Yah & Christus zijn tijdelijke 'Namen' voor hetzelfde, n.l. YHVH).
Tetragrammaton incarneert in alle tijdperken. Telkens in andere gestalten (dan Yah, dan Christus, dan Aquarius). Aan het einde van het tijdperk komt er immers steeds een 'nieuwe wet' (waardoor de 'cyclus' van de Wijsheid zich voltooit).
Tetragrammaton betreft de scheppingsformule, de 'opperste code' aangaande de oorspronkelijke regeling (en) (de Zodiac als symbool voor 'alle Tijdperken') tussen de mens op Aarde en zijn Schepper. Een menselijk bewustzijn is 'wijs' zodra het deze formule permanent mentaal uitvoert. Scheppen vraagt dus in de eerste plaats om een permanente staat van verwondering. Hierin openbaart zich dan de oorspronkelijke uniciteit van elk gegeven ogenblik (de eeuwigheid van het 'hier & nu'), waardoor (een waarheidsbarende) intuïtie mogelijk wordt. Deze is niet verbaal & niet discursief. Bijgevolg valt ze buiten de mogelijkheden van het denken. Het betreft een direct waarheidsbarende 'niet-wetende kennis'.
Tetragrammaton is de qabalistische formule die het ontstaan van de 10 Sephiroth in 4 'werelden' of 'kosmische frequentiebanden' beschrijft. De 'Boom van het Leven' vormt een 'ladder' (van Jacob) tussen 'hemel' en 'aarde' . Deze wordt door de qabalist beklommen met de bedoeling optimaal te communiceren met Kosmos & om zodoende co-creatief het gelukkige leven te realiseren. Door de code van Kosmos te kennen, krijgt hij weet van de kosmische eeuwigheid.

Wim van den Dungen Sepher Yetzirah:
We merken op dat Zijn Wil & Woord (Ain) Zijn Licht tot lichtfontein maken (Kether) die -geordend door Zijn geschapen Naam (Chockmah)- een begrip (Binah) van Zijn Onbegrensde Ruimte van mogelijkheden (Ain Soph) toelaat. De scheppende wijze weet YHVH te begrijpen & ervaart de Schepper van aangezicht tot aangezicht. Dit is de hoogste vorm van 'communicatie' ('sippur') gegeven aan de mens.
De Unio Mystica
De mystieke ervaring ('unio mystica'), waarbij het bewustzijn in Kether opgaat -de zaadloze samadhi der yogi's- laat geen onderscheid meer toe (waardoor er van 'communicatie' niet meer gesproken kan worden). Zoals uit de Enoch-mythe blijkt, verandert de Kether-ervaring de mens zo dat hij een Goddelijk lichtwezen wordt, en transhumaniseert.
Als we op deze wijze de Sephiroth bewust polariseren dan wordt onze aandacht onverwijld naar 'het midden' getrokken. De polarisatie tussen Links & Rechts is een noodzakelijke voorwaarde om een Midden Pilaar te bekomen die ontstaat als gevolg van de spanning die bewust tussen Linker- & Rechterpool geschapen werd. De Midden Pilaar impliceert dat de polaire posities harmoniseren (equilibreren) waardoor groei en manifestatie van het resultaat mogelijk worden. M.a.w. het 'midden' betreft de 'Gulden Middenweg' (de 'Gulden Snede') die mogelijk wordt zodra de polen als twee tegendelen begrepen worden (en niet als tegenstellingen).
Wanneer de twee niet-geplooide zijden van het geplooide blad tegen elkaar worden gehouden (zodat er een cilinder of een 'kanaal' ontstaat) dan wordt het duidelijk dat 'begin' en 'einde' in elkaar vervat liggen. Door dit circulariteitsprincipe worden de tegenstellingen tegendelen die elkaar complementair aanvullen en versterken. Een ander voorbeeld wordt ons gegeven door de cirkel. Van zodra men de radius oneindig denkt, wordt de cirkelkromming 0, d.w.z. er ontstaat een lijn. Nog een ander voorbeeld : de Sephiroth-paren (2/3 ; 4/5 7/8 ; 1/6 ; 9/10) definiëren telkens een oneindige lijn. De 'eindpunten' van elke lijn komen samen in een 'point at infinity'. De Ruimte wordt als het ware door dit punt omsloten.
Wim van den Dungen, boek Sepher Yetzirah (p. 23, 39):

Een hyperkubus heeft 32
(2 tot de macht 5) uiteinden				Blavatsky, Deel I, p. 228; Charles Poncé, boek Kabbalah p. 55:
Nà Atziluth komen de werelden	Yod	Vuur	Geestelijke wereld	Aziluth is de wereld van de Goddelijke uitstraling
der manifestatie:
a) de wereld der scheppende ideeën	Hé	Water	Mentale wereld	Briah is de wereld van de schepping
b) de wereld van de beeldende vorm	Vau	Lucht	Psychische wereld	Yetzirah is de wereld van de vormgeving
c) de wereld der realisatie	Hé	Aarde	Fysieke wereld	Assiah is de wereld van de natuur en het menselijke bestaan

Wereld der realisatie: De 'nominale', vierdimensionale werkelijkheid (waarin spirituele energie een onomkeerbare dichtheid vertoont.

De Geheime Leer Deel I Stanza 3 Het ontwaken van de kosmos (p. 99,100):
5. DE WORTEL BLIJFT, HET LICHT BLIJFT, HET STREMSEL BLIJFT EN NOG ALTIJD IS OEAOHOO (a) ÉÉN (b).
(a) OEAOHOO (wordt in de Toelichtingen vertaald door ‘vader-moeder van de goden’ of de ZES IN ÉÉN, of de zevenvoudige wortel waaruit alles voortkomt. Alles hangt af van de klemtoon die op de zeven klinkers wordt gelegd, die kunnen worden uitgesproken als één, drie of zelfs zeven lettergrepen, door achter de laatste ‘o’ een e toe te voegen. Deze mystieke naam wordt openbaar gemaakt, omdat hij zonder een grondige beheersing van de drie uitspraken voor altijd zonder gevolg blijft.
(b) Dit heeft betrekking op het niet gescheiden zijn van alles wat leeft en bestaat, hetzij in actieve, hetzij in passieve toestand. In één betekenis is Oeaohoo de ‘wortelloze wortel van alles’ en dus één met Parabrahmam; in een andere betekenis is het een naam voor het gemanifesteerde ENE LEVEN, de eeuwig levende Eenheid. De ‘wortel’ betekent, zoals al werd verklaard, zuivere kennis (sattva)3, eeuwige (nitya) onvoorwaardelijke werkelijkheid of SAT (satya), of we het nu Parabrahmam of Mulaprakriti noemen, want dit zijn de twee aspecten van het ENE.
3) Het oorspronkelijke woord voor ‘inzicht’ is sattva, dat Sankara (acharya) aanduidt als antahkarana. ‘Verfijnd’, zegt hij, door offers en andere heiligmakende handelingen’. In de Katha, op blz. 148, zegt Sankara dat sattva buddhi betekent – een gewoon gebruik van het woord. (‘The BHAGAVADGITA with The Sanatsugatiya and The Anugita’, vertaald door Kashinath Trimbak Telang, M.A.; onder redactie van Max Müller.) Welke betekenis verschillende scholen ook aan de term mogen hechten, sattva is de naam die door beoefenaars van het occultisme van de Aryasanga-school wordt gegeven aan de tweevoudige monade of atma-buddhi, en atma-buddhi op dit gebied komt overeen met Parabrahm en Mulaprakriti op het hogere gebied.
102/103: (a) ‘Heldere Ruimte, zoon van donkere Ruimte’ heeft betrekking op de straal, die bij de eerste trilling van de nieuwe ‘dageraad’ in de grote kosmische diepten valt, vanwaar hij gedifferentieerd weer bovenkomt als Oeaohoo de jongere (het ‘nieuwe LEVEN’), om tot aan het eind van de levenscyclus de kiem van alle dingen te worden. Hij is ‘de onlichamelijke mens die in zich de goddelijke Idee bevat’, – de voortbrenger van licht en leven, om een uitdrukking van Philo Judaeus te gebruiken. Hij wordt de ‘vlammende draak van de wijsheid’ genoemd, in de eerste plaats omdat hij is wat de Griekse filosofen de logos noemden, het Woord van de goddelijke gedachte, en in de tweede plaats omdat in de esoterische filosofie deze eerste manifestatie – de synthese of het aggregaat van de universele wijsheid, Oeaohoo, ‘de zoon van de zoon’– de zeven scheppende menigten (de sephiroth) in zich besloten houdt, en dus de essentie is van de gemanifesteerde wijsheid. ‘Wie zich baadt in het licht van Oeaohoo zal nooit door de sluier van maya worden misleid.’
Kwan-shai-yin is identiek en gelijkwaardig met Avalokiteshvara in het Sanskriet en als zodanig is hij een androgyne godheid, evenals het tetragrammaton en al de logoi van de oudheid. Slechts door enkele sekten in China wordt hij vermenselijkt en voorgesteld met vrouwelijke attributen; onder zijn vrouwelijke aspect wordt hij dan Kwan-yin, de godin van de genade, en wordt de ‘goddelijke stem’ genoemd11. Laatstgenoemde is de beschermgodin van Tibet en van het eiland Puto in China, waar beide godheden een aantal kloosters hebben. (Zie Afd. II, Kwan-shai-yin en Kwan-yin.)
11) De gnostische Sophia, ‘wijsheid’, die ‘de moeder’ is van het Achttal (in zekere zin Aditi met haar acht zonen), is de heilige geest en de schepper van alles, evenals in de oude stelsels. De ‘vader’ is een veel latere vinding. De vroegste gemanifesteerde logos was overal vrouwelijk – de moeder van de zeven planeetkrachten.
De Geheime Leer Deel I Stanza 5 Fohat: kind van zevenvoudige hiërarchieën (p. 143/144):
Toen kwam de verandering, ‘Jehova is Elohim’, waardoor de veelvoudigheid werd verenigd en de eerste stap naar het monotheïsme werd gezet. Het antwoord op de vraag: ‘Hoe kan Jehova Elohim zijn?’ is: ‘Door drie stappen’ van onderaf. De betekenis is duidelijk7. Alle zijn het symbolen en zinnebeelden van het wederzijdse verband tussen geest, ziel en lichaam (de MENS); van de cirkel die is omgezet in geest, de ziel van de wereld en haar lichaam (of de aarde).
7) De getallen 3, 5 en 7 nemen in de speculatieve vrijmetselarij een belangrijke plaats in, zoals in ‘Isis’ is aangetoond. Een vrijmetselaar schrijft: ‘Daar zijn de 3, 5 en 7 stappen om een rondgang aan te geven. De drie vlakken van 3, 3; 5, 3 en 7, 3, enz. Soms vindt men het in deze vorm: 735/2 = 376,5 en 7635/2 = 3817,5 en de verhouding 20612/6561 voet als ellemaat geeft de maten van de grote Piramide’, enz. Drie, vijf en zeven zijn mystieke getallen, waarvan het laatste en het eerste evengoed door de vrijmetselaars worden geëerd als door de parsi’s – de driehoek is overal een symbool van de godheid. (Zie de Masonic Cyclopedia en ‘Pythagorean Triangle’, Oliver.) Zoals vanzelf spreekt, tonen doctoren in de theologie (bijvoorbeeld Cassel) aan, dat de Zohar de christelijke drie-eenheid verklaart en ondersteunt (!). De laatste had echter haar oorsprong in de van de heiden, in het archaïsche occultisme en de symboliek. De drie stappen staan metafysisch in verband met de neerdaling van de geest in de stof, met de logos die als een straal valt in de geest, daarna in de ziel en tenslotte in de fysieke vorm van de mens, waarin hij LEVEN wordt.
De Geheime Leer Deel I Stanza 6 Onze wereld haar groei en ontwikkeling – Een neutraal centrum (p. 178):
In feite verdwijnt daar de stof van het lagere gebied voor onze waarneming in het niet – of liever, zij gaat over naar het hogere gebied; en de toestand van de stof die correspondeert met zo’n punt van overgang, moet ongetwijfeld bijzondere en niet gemakkelijk te ontdekken eigenschappen bezitten. Fohat brengt ‘zeven’ van ‘dergelijke neutrale middelpunten’ (‘etherische centra’) voort, en zet de stof tot werkzaamheid en ontwikkeling aan, wanneer – zoals Milton zegt – :
‘Goede grondslagen (zijn) gelegd om op te bouwen . . .’
180: Als geen stoffelijk intellect in staat is de zandkorrels te tellen die een paar mijlen zeekust bedekken, of de meest innerlijke aard en essentie van die korrels te peilen, die tastbaar en zichtbaar op de hand van de natuuronderzoeker liggen, hoe kan dan een materialist grenzen stellen aan de wetten, die de bestaansvoorwaarden van de atomen in de oer-chaos veranderen, of iets met zekerheid weten over de vermogens en de mogelijkheden van hun atomen en moleculen, vóór en na hun samenvoeging tot werelden? Deze onveranderlijke en eeuwige moleculen – veel talrijker in de ruimte dan de zandkorrels langs de kust van de oceaan – kunnen naar samenstelling verschillen overeenkomstig hun bestaansgebieden, evenals de zielensubstantie verschilt van haar voertuig, het lichaam. Ieder atoom heeft zeven gebieden van zijn of van bestaan, wordt ons geleerd; en ieder gebied wordt beheerst door zijn eigen wetten van evolutie en wederopneming.
De Geheime Leer Deel I Stanza 7 De voorvaderen van de mens op aarde (p. 248):
In sekhem ligt ‘het geheimzinnige aangezicht’ of de werkelijke mens verborgen achter de onechte persoonlijkheid, de drievoudige krokodil van Egypte, het symbool van de hogere drie-eenheid of de menselijke triade, atma, buddhi en manas11. In al de oude papyri wordt de krokodil sebek (zevende) genoemd, terwijl het water esoterisch het vijfde beginsel is; en, zoals al is gezegd, toont Gerald Massey aan dat de krokodil ‘de zevende ziel, de hoogste van zeven, de ongeziene ziener’ was. Zelfs exoterisch is sekhem de verblijfplaats van de god Khem, en Khem is Horus, die de dood van zijn vader Osiris wreekt en dus de zonden van de mens bestraft, wanneer deze een ontlichaamde ziel wordt. Zo werd de ‘Osiris-geworden’ overledene de god Khem, die ‘sprokkelt op het veld van aanroo’, d.w.z. hij oogst òf zijn beloning òf zijn straf, omdat dat veld het hemelrijk (devachan) is, waar de overledene tarwe wordt gegeven, het voedsel van de goddelijke gerechtigheid. Van de vijfde groep hemelse wezens wordt aangenomen, dat deze in zichzelf de tweeledige eigenschappen bevat van zowel de geestelijke als de stoffelijke aspecten van het Heelal; om zo te zeggen de twee polen van mahat, de universele intelligentie, en ook de tweevoudige, de geestelijke en de stoffelijke natuur van de mens. Vandaar haar getal vijf, vermenigvuldigd en tot tien gemaakt, waardoor zij wordt verbonden met Makara, het tiende teken van de Dierenriem.
258: Maar zelfs de Kabbala laat duidelijk het rechtstreekse verband zien tussen de Sephiroth, of Elohim, en mensen.
Als men ons dus bewijst dat de kabbalistische identificatie van Jehova met Binah, een vrouwelijke sephiroth21, nog een andere, sub-occulte betekenis heeft, dan en dan alleen zal de occultist bereid zijn de palm van volmaaktheid aan de kabbalist toe te kennen. Tot dat moment beweren wij dat – omdat Jehova in de abstracte betekenis van ‘één levende god’ een enkel getal is, een metafysisch verdichtsel, en pas een realiteit als hij op zijn juiste plaats wordt gesteld als een uitstraling en een sephiroth – wij het recht hebben vol te houden dat de Zohar (zoals in ieder geval blijkt uit het BOEK VAN DE GETALLEN) oorspronkelijk, vóór de christelijke kabbalisten deze hadden verminkt, dezelfde leer verkondigde als wij, en dit nog doet. Deze leer houdt in, dat de mens niet is uitgestraald uit één hemelse MENS, maar uit een zevenvoudige groep van hemelse mensen of engelen, evenals in ‘Pymander, de goddelijke gedachte’.
21) Noot vert. De enkelvoudsvorm is eigenlijk sephira. Ook elders in de tekst geeft H.P.B. soms in een dergelijk geval sephiroth.
Geheime Leer Deel I, Stanza 7 De voorvaderen van de mens op aarde (p. 264):
De drietongige vlam van de vier pitten komt overeen met de vier eenheden en de drie tweevouden van de boom van de sephiroth (zie Toelichting op Stanza VI).
266: ‘De godheid (de altijd onzichtbare Tegenwoordigheid)’, zegt de Zohar, ‘manifesteert zich door de tien sephiroth, die haar stralende getuigen zijn. De godheid is als de zee waaruit een stroom vloeit, WIJSHEID genaamd, waarvan de wateren uitmonden in een meer dat Intelligentie heet. Uit het bekken ontspringen de zeven sephiroth, als zeven kanalen. . . . Want tien is gelijk aan zeven: de decade bevat vier eenheden (symmetrieën) en drie tweevouden ('binnen en buiten', 'zo groot, zo klein' en 'zo boven, zo beneden').’ De tien sephiroth komen overeen met de ledematen van de MENS. ‘Toen ik Adam Kadmon vormde’, laat men de Elohim zeggen, ‘schoot de geest van het Eeuwige uit zijn lichaam als een bliksemflits, die zich onmiddellijk verspreidde op de golven van de zeven miljoen hemelen, en mijn tien gloriën waren zijn ledematen.’ Maar men kan noch het hoofd noch de schouders van Adam Kadmon zien; daarom lezen wij in de Sephra Dzenioutha (het ‘Boek van het verborgen mysterie’):
‘In het begin van de tijd, nadat de Elohim (de ‘zonen van licht en leven’ of de ‘bouwers’) uit de eeuwige essentie de hemelen en de aarde hadden gevormd, vormden zij de werelden zes aan zes’, terwijl de zevende Malkuth is, of onze aarde (zie de Mantuaanse Codex) op haar gebied, en de laagste op al de andere gebieden van bewust bestaan. Het Chaldeeuwse Boek van de Getallen bevat een gedetailleerde verklaring van dit alles. ‘De eerste triade van het lichaam van Adam Kadmon (de hoogste drie gebieden van de zeven31) kan niet worden gezien, vóór de ziel in de tegenwoordigheid van de Oude van Dagen staat.’ De sephiroth van deze hoogste triade zijn: ‘1, kether (de kroon), voorgesteld door het voorhoofd van macroprosopus; 2, chochmah (wijsheid, een mannelijk beginsel), door zijn rechterschouder; en 3, binah (intelligentie, een vrouwelijk beginsel), door de linkerschouder’. Dan komen de zeven ledematen (of sephiroth) op de gebieden van manifestatie, terwijl het geheel van deze vier gebieden wordt voorgesteld door microprosopus (het kleine gezicht) of tetragrammaton, het ‘vierletterige’ mysterie. ‘De zeven gemanifesteerde en de drie verborgen ledematen zijn het lichaam van de godheid.’
31) De vorming van de ‘levende ziel’ of de mens, zou de gedachte duidelijker weergeven. ‘Een levende ziel’ is in de bijbel een synoniem voor de mens. Dit zijn onze zeven ‘beginselen’.
H.P. Blavatsky De Geheime Leer Deel I hoofdstuk 4 Chaos - Theos - Kosmos (p. 373/374):
Deze drie zijn besloten in de Ruimte of, zoals een geleerde kabbalist het heeft omschreven: ‘De alles omvattende en door niets omvatte Ruimte is de oorspronkelijke belichaming van de enkelvoudige eenheid . . . grenzeloze uitgebreidheid1’. Maar hij vraagt verder: ‘Grenzeloze uitgebreidheid waarvan?’ – en geeft het juiste antwoord: ‘De onbekende bevatter van alles, de onbekende EERSTE OORZAAK.’ Dit is een juiste definitie en een juist antwoord, vanuit alle gezichtspunten van de occulte leer heel esoterisch en waar.
374/375: De ‘Chaos’ wordt door de Ouden ‘zonder zintuigen’ genoemd, omdat (Chaos en Ruimte zijn synoniem) deze alle elementen in hun rudimentaire, ongedifferentieerde toestand vertegenwoordigde en in zich bevatte. Zij maakten ether, het vijfde element, tot de synthese van de vier andere; want de aether van de Griekse filosofen is niet het bezinksel ervan – waarover zij inderdaad meer wisten dan de wetenschap nu – waarvan men terecht veronderstelt dat het voor veel krachten die zich op aarde manifesteren als agens optreedt. Hun aether was het akâsa van de hindoes; de ether die in de natuurkunde wordt aanvaard, is maar een van de onderafdelingen ervan op ons gebied – het astrale licht van de kabbalisten met al zijn kwade zowel als goede gevolgen.
375: Omdat de essentie van de aether of de ongeziene Ruimte – de veronderstelde sluier van de godheid – voor goddelijk werd gehouden, beschouwde men deze als de verbinding tussen dit leven en het volgende. De Ouden dachten dat, wanneer de leidende actieve ‘intelligenties’ (de goden) zich terugtrokken uit een bepaald gedeelte van de ether in onze Ruimte – de vier gebieden waarop zij toezicht houden – dit gebied in de macht van het kwade werd gelaten, dat zo werd genoemd omdat het goede daarin ontbrak.
375/376: Het laatste betekent alleen maar een latente godheid of kracht, die vóór haar eerste manifestatie, toen zij WIL werd – die de eerste impuls aan deze atomen overbracht – het grote niets was, Ain-Soph of GEEN DING; en daarom voor ieder zintuig een leegte – of CHAOS – was.
Die Chaos werd echter volgens Plato en de pythagoreeërs de ‘ziel van de wereld’. Volgens de hindoeleer doordringt de godheid in de vorm van aether (akāsa) alle dingen; en deze werd daarom door de theürgen ‘het levende vuur’, de ‘geest van het licht’ en soms magnes genoemd. De hoogste godheid zelf bouwde volgens Plato het Heelal in de meetkundige vorm van de dodecaëder; en haar ‘eerstgeborene’ werd geboren uit Chaos en oorspronkelijk licht (de centrale zon). Deze ‘eerstgeborene’ was echter slechts het geheel van de menigte van ‘bouwers’, de eerste constructieve krachten, die in oude kosmogonieën de Ouden (geboren uit de Diepte of de Chaos) en het ‘eerste punt’ worden genoemd. Hij is het zogenaamde tetragrammaton, aan het hoofd van de zeven lagere sephiroth. Dit was het geloof van de Chaldeeën. ‘Deze Chaldeeën’, schrijft Philo, de jood, die heel oneerbiedig spreekt over de eerste leermeesters van zijn voorvaderen, ‘dachten dat de Kosmos onder de dingen die bestaan (?) één enkel punt is, dat òf zelf God (Theos) is, òf waarin God is, die de ziel van alle dingen omvat’. (Zie zijn ‘Rondzwerving van Abraham’.)
Chaos-Theos-Kosmos zijn slechts de drie aspecten van hun synthese – RUIMTE. Men zal het mysterie van deze Tetraktis nooit oplossen door vast te houden aan de dode letter van de oude filosofieën zoals die nu nog bestaan. Maar zelfs hierin worden CHAOS–THEOS–KOSMOS = RUIMTE in alle eeuwigheid geïdentificeerd als de Ene Onbekende Ruimte, waarover het laatste woord misschien niet vóór onze zevende Ronde zal worden gezegd. Niettemin zijn de allegorieën en metafysische symbolen over de oorspronkelijke en volmaakte KUBUS zelfs in de exoterische Purāna’s opmerkelijk.
De Geheime Leer Deel I, Hoofdstuk 5 Over de verborgen godheid, haar symbolen en tekens (p. 388/389):
De geestelijke substantie die door het oneindige licht wordt uitgezonden, is de eerste sephira of shekinah: exoterisch omvat Sephira alle andere negen sephiroth. Esoterisch omvat zij er maar twee6, chochmah of wijsheid, ‘een mannelijk, actief vermogen, waarvan de goddelijke naam jah (יה) is’, en BINAH, een vrouwelijk , passief vermogen, intelligentie, weergegeven door de goddelijke naam Jehova (יהוה); deze twee vermogens vormen, met sephira als derde, de joodse drie-eenheid of de kroon, KETHER. Deze twee sephiroth, vader, abba en moeder, amona genoemd, zijn de duade of de tweeslachtige logos waaruit de andere zeven sephiroth voortkwamen. (Zie de Zohar.) Deze eerste joodse triade (sephira, chochmah en binah) is de trimurti van de hindoes. Hoe sterk deze ook is versluierd, zelfs in de Zohar en nog meer in het exoterische pantheon van India, toch wordt elke bijzonderheid die met de ene is verbonden, herhaald in de andere. De prajāpati’s zijn de sephiroth. Samen met Brahmā zijn het er tien, en als de trimurti en de kabbalistische triade worden gescheiden van de rest, slinken ze tot zeven.
6) In het Indiase pantheon is de tweeslachtige logos Brahmā, de schepper; zijn zeven ‘uit het denkvermogen geboren’ zonen zijn de oorspronkelijke rishi’s – de ‘bouwers’.

JHWH (Jehovah/Yahweh/YHVH/Jah-veh)
De Geheime Leer Deel I, hoofdstuk 12 The theogonie van de scheppende goden (p. 479,480):
In elke religie vinden we de verborgen godheid die de grondslag legt; dan de straal daaruit, die in de oorspronkelijke kosmische stof valt (de eerste manifestatie); dan het androgyne resultaat, de tweevoudige mannelijke en vrouwelijke abstracte kracht, verpersoonlijkt (tweede trap); deze splitst zich tenslotte op de derde trap in zeven krachten, die door alle oude religies de scheppende machten en door de christenen de ‘Krachten van God’ worden genoemd. De latere verklaring en de abstracte metafysische omschrijvingen hebben de roomse en de griekse kerk nooit weerhouden deze ‘Krachten’ te vereren in de gedaanten en onder de verschillende namen van de zeven Aartsengelen. In het Boek van Druschim (blz. 59, 1ste verhandeling) in de talmoed worden deze groepen onderscheiden, en die kabbalistische verklaring is juist. Er staat:
‘Er zijn drie groepen (of orden) van sephiroth. 1. De sephiroth die de ‘goddelijke eigenschappen’ (abstract) worden genoemd. 2. De fysische of siderische sephiroth (persoonlijk) – één groep van zeven, de andere van tien. 3. De metafysische sephiroth, of perifrase van Jehova, die de eerste drie sephiroth zijn (kether, chochma en binah), terwijl de overige zeven de (persoonlijke) zeven geesten van de Tegenwoordigheid zijn’ (ook van de planeten).
480,481: Dezelfde verdeling moet worden toegepast op de primaire, secundaire en tertiaire evolutie van de goden in elke theogonie, als men de betekenis esoterisch wil weergeven. Wij moeten de zuiver metafysische personificaties van de abstracte eigenschappen van de godheid niet verwarren met hun weerspiegeling – de siderische goden. Deze weerspiegeling is echter in werkelijkheid de objectieve uitdrukking van de abstractie: levende wezens en de modellen die volgens dat goddelijke prototype zijn gevormd. Bovendien zijn de drie metafysische sephiroth of ‘de perifrase van Jehova’ niet Jehova; deze laatste, met de toegevoegde titels van Adonai, Elohim, Sabbaoth en de talrijke namen die hem met kwistige hand zijn geschonken, is zelf de perifrase van de Shaddai, de Almachtige. De naam is inderdaad een uitvoerige omschrijving, een overladen figuur van joodse retoriek, en is door de occultisten altijd veroordeeld. Voor de joodse kabbalisten en zelfs voor de christelijke alchemisten en rozenkruisers was Jehova een geschikt scherm, verenigd door het samenvouwen van zijn vele panelen en gebruikt als substituut: want voor degenen die het geheim kenden, was de ene naam van een individuele sephiroth evengoed als iedere andere. Het tetragrammaton, het onuitsprekelijke, het siderische ‘totaal’, werd voor geen ander doel uitgevonden dan om de niet-ingewijden te misleiden en om het leven en de voortplanting te symboliseren19. De ware geheime en onuitsprekelijke naam – ‘het woord dat geen woord is’ – moet worden gezocht in de zeven namen van de eerste zeven uitstralingen, of de ‘zonen van het vuur’, in de geheime geschriften van alle grote volkeren, en zelfs in de Zohar, de kabbalistische leer van het kleinste van alle, het joodse volk. Dit woord, dat in iedere taal uit zeven letters is samengesteld, vindt men in de architectonische overblijfselen van elk groots bouwwerk in de wereld; van de cyclopische overblijfselen op het Paaseiland (een deel van een continent dat door de zee werd bedolven, en wel eerder vier miljoen jaar20 dan 20.000 jaar geleden) tot de oudste piramiden van Egypte.
19) De vertaler van de Qabbalah van Avicebron (Isaac Myer, LL. B. te Philadelphia) zegt over dit ‘totaal’: ‘De letter van kether is י (yod), van binah ה (hēh), samen yah, de vrouwelijke naam; de derde letter, die van hokhmah, is ו (vau), samen vormen deze יהו YHV van het tetragrammaton יהוה YHVH, en zijn in werkelijkheid de volledige symbolen van zijn krachtdadigheid. De laatste ה (hēh) van deze onuitsprekelijke naam heeft altijd betrekking op de zes lagere en de laatste, samen de zeven overblijvende sephiroth.’ . . . Het tetragrammaton is dus alleen heilig in zijn abstracte synthese. Als een viertal dat de lagere zeven sephiroth bevat, is het fallisch.
483: En iedereen die de numerieke evolutie in de oorspronkelijke kosmogonie van Pythagoras (een tijdgenoot van Confucius) heeft bestudeerd, zal altijd hetzelfde denkbeeld terugvinden in zijn triade, tetraktis en decade, die voortkomen uit de ENE en enige Monade. Confucius wordt door zijn christelijke biograaf bespot, omdat hij voor en na deze passage over ‘waarzeggerij spreekt’, en hij wordt als volgt geciteerd: ‘De acht symbolen bepalen het geluk en het ongeluk en deze leiden tot grote daden. Er zijn geen beelden die nagebootst kunnen worden en die groter zijn dan hemel en aarde. Er zijn geen veranderingen, groter dan de vier jaargetijden (dit betekent noord, zuid, oost en west, enz.). Er zijn geen zwevende beelden, helderder dan de zon en de maan. In het voorbereiden van dingen voor het gebruik, is er niemand groter dan de wijze. Bij het bepalen van geluk en ongeluk is er niets groter dan de waarzegstrootjes en de schildpad24.’
Daarom worden de ‘waarzegstrootjes’ en de ‘schildpad’, het ‘symbolische stel lijnen’ en de grote wijze die ze beschouwt terwijl ze één en twee worden, en twee vier worden en vier acht, en de andere stellen ‘drie en zes’, minachtend uitgelachen, alleen omdat zijn wijze symbolen verkeerd worden begrepen.
24) De protestanten mogen hem uitlachen, maar de rooms-katholieken hebben niet het recht hem te bespotten zonder zich schuldig te maken aan godslastering en heiligschennis. Want meer dan 200 jaar geleden werd Confucius in China door de rooms-katholieken heilig verklaard, die daardoor onder de onwetende volgelingen van Confucius veel bekeerlingen hebben gemaakt.
De Geheime Leer Deel I, Hoofdstuk 16 Cyclische evolutie en karma (p. 713):
Zij worden in de esoterie van het oosten de karmische cyclussen genoemd. Sinds in het westen de heidense wijsheid werd verworpen, omdat deze zou zijn voortgekomen uit en ontwikkeld door de duistere machten van wie men aanneemt dat ze voortdurend in oorlog zijn en strijd voeren met de kleine stamgod Jehova, is daar de volledige en ontzagwekkende betekenis van de Griekse NEMESIS (of karma) geheel vergeten. Anders zouden de christenen beter de diepe waarheid hebben begrepen, dat Nemesis geen eigenschappen heeft; dat, terwijl de gevreesde godin als beginsel absoluut en onveranderlijk is, wij het zelf zijn – volkeren en individuen – die haar tot handeling brengen en de stoot geven in de richting waarin ze werkt. Karma-nemesis is de schepper van volkeren en stervelingen, maar als zij eenmaal zijn geschapen, maken zij van haar een furie of een belonende engel. Inderdaad:
‘Wijs zijn degenen die Nemesis vereren’8
– zoals het koor tot Prometheus zegt.
8) Die karma-Nemesis vrezen zou beter zijn.

H.P. Blavatsky: De Geheime Leer Deel II (p. 25):
De opsomming van de stanza’s in Deel I liet zien dat de genesis van goden en mensen voortkwam uit een en hetzelfde punt, dat de ene universele, onveranderlijke, eeuwige en absolute EENHEID is. In zijn eerste gemanifesteerde aspect hebben wij het zien worden
(1): in de sfeer van objectiviteit en fysica, de oorspronkelijke substantie en kracht (middelpuntzoekend en middelpuntvliedend, positief en negatief, mannelijk en vrouwelijk, enz.);
(2) in de wereld van de metafysica, de GEEST VAN HET HEELAL of kosmische verbeeldingskracht, door sommigen de LOGOS genoemd.
Deze LOGOS is de top van de driehoek van Pythagoras. Wanneer de driehoek volledig is, wordt hij de Tetraktis, of de driehoek in het vierkant, en wordt het tweevoudige symbool van het vierletterige tetragrammaton in de gemanifesteerde Kosmos, en van zijn fundamentele drievoudige STRAAL in het niet-gemanifesteerde, of zijn noumenon.
Meer metafysisch uitgedrukt, wordt de hier genoemde classificatie van kosmische grondbeginselen meer voor het gemak gegeven dan wegens haar absolute filosofische nauwkeurigheid. Bij het begin van een groot manvantara manifesteert Parabrahm zich als Mulaprakriti en vervolgens als de logos. Deze logos is gelijkwaardig aan het ‘onbewuste universele denkvermogen’, enz. van de westerse pantheïsten. Hij vormt de basis van de SUBJECT-kant van het gemanifesteerde Zijn, en is de bron van alle manifestaties van individueel bewustzijn. Mulaprakriti of oorspronkelijke kosmische substantie is de grondslag van de OBJECT-kant van de dingen – de basis van alle objectieve evolutie en van het ontstaan van de Kosmos. Kracht komt dus niet met de oorspronkelijke substantie uit de verborgenheid van Parabrahm te voorschijn. Zij is de omzetting in energie van de boven-bewuste gedachte van de logos, om zo te zeggen uit de potentiële verborgenheid in de ene Werkelijkheid gegoten in de objectivering van de logos.
De Geheime Leer Deel II Zonder hulp faalt de natuur (p. 61):
‘Zij die bij de nieuwe manvantara’s de stoffelijke mens vormgeven, dalen neer uit de stoffelijke werelden. Het zijn lagere Lha’s (geesten), die een tweevoudig lichaam bezitten (een astrale vorm binnen een etherische). Het zijn de vormgevers en scheppers van onze schijnlichamen’ . . .
‘In de vormen die door de Lha’s (pitri’s) worden geprojecteerd, dalen de twee letters9 (de monade, ook ‘de dubbele draak’ genoemd) af uit de sferen van verwachting10. Maar zij zijn als een dak zonder muren en zonder zuilen om op te rusten’ . . .
‘De mens heeft vier vlammen en drie vuren nodig om één te worden op aarde, en hij heeft de essentie van de negenenveertig vuren11 nodig om volmaakt te zijn. Zij die de hogere sferen hebben verlaten, de goden van de wil12, voltooien de Manu van de illusie. Want de ‘dubbele draak’ heeft geen vat op alleen de vorm. Hij is als de bries, wanneer er geen boom of tak is om haar te ontvangen en te herbergen. Hij kan de vorm niet beïnvloeden wanneer er geen middel van overbrenging (manas, ‘denkvermogen’) is en de vorm hem niet kent.’
9) In het esoterische stelsel worden de zeven beginselen van de mens weergegeven door zeven letters. De eerste twee zijn heiliger dan de vier letters van het tetragrammaton.
10) De tussenliggende sferen waarin – zoals men zegt – de monaden die nirvana niet hebben bereikt, tussen de manvantara’s in onbewuste werkeloosheid sluimeren.
11) Wordt elders verklaard. De ‘drie vuren’, Pavaka, Pavamana en Suchi, hadden vijfenveertig zonen, die met hun drie vaders en hun vader Agni de 49 vuren vormen. Pavamana (vuur, voortgebracht door wrijving) is de oorsprong van het vuur van de Asura’s; Suchi (zonnevuur) is de oorsprong van het vuur van de goden; en Pavaka (elektrisch vuur) is de vader van het vuur van de pitri’s (zie Vayu Purana). Maar dit is een verklaring op het stoffelijke en aardse gebied. De vlammen zijn vergankelijk en slechts periodiek; de vuren – eeuwig in hun drievoudige eenheid. Zij komen overeen met de vier lagere en de drie hogere menselijke beginselen.
De Geheime Leer Deel II De oorspronkelijke manu's van de mensheid (p. 351,352):
In de elfde crore3 wordt de moeder (de aarde) ondoorzichtig, en in de VEERTIENDE1 vinden de pijnen van de adolescentie plaats. Deze stuiptrekkingen van de natuur (geologische veranderingen) duren ononderbroken voort tot haar twintigste crore van jaren, waarna ze periodiek worden, en met lange tussenpozen voorkomen.
3) Dit is in het tijdperk van de zogenaamde secundaire schepping. Over de primaire, toen er op de aarde drie elementalenrijken waren, kunnen we om verschillende redenen niet spreken; één daarvan is dat men – tenzij men een groot ziener is, of van nature intuïtief – dat wat nooit in bestaande woorden kan worden uitgedrukt, niet zal kunnen begrijpen.
1) Hippocrates zei dat het getal zeven ‘door zijn occulte krachten neigde tot het tot stand brengen van alle dingen, schenker te zijn van het leven en bron van alle verandering daarin’. Het leven van de mens verdeelde hij in zeven tijdperken (Shakespeare), want ‘zoals de maan haar fasen elke zeven dagen verandert, beïnvloedt dit getal alle ondermaanse wezens’, en zelfs de aarde, zoals wij weten. Bij het kind verschijnen de tanden in de zevende maand en hij wisselt ze als hij zeven jaar is; bij tweemaal zeven begint de puberteit en bij driemaal zeven zijn al onze verstandelijke en vitale vermogens ontwikkeld; bij viermaal zeven is hij in zijn volle kracht, bij vijfmaal zeven zijn zijn hartstochten het verst ontwikkeld, enz. Dat geldt ook voor de aarde. Deze heeft nu de middelbare leeftijd bereikt, maar is daarom toch niet veel wijzer. Het tetragrammaton, de vierletterige heilige naam van de godheid, kan op aarde slechts worden ontbonden door zevenvoudig te worden door de zichtbare driehoek, die tevoorschijn komt uit de verborgen . Daarom moet men op dit gebied het getal zeven aannemen. Zoals staat geschreven in de Kabbala, ‘De grotere heilige samenkomst’, v. 1161: ‘Want er is stellig geen stabiliteit in die zes, behalve (wat zij ontlenen) aan de zevende. Want alle dingen hangen af van de ZEVENDE.’
De Geheime Leer Deel II Stanza 12 Het vijfde ras en zijn goddelijke leermeesters - De oorsprong van de mythe van satan (p. 437):
De benaming sa’tan, in het Hebreeuws shåtån, ‘een tegenstander’ (van het werkwoord shåtana, ‘vijandig zijn’, vervolgen), behoort rechtmatig aan de eerste en wreedste ‘tegenstander van alle andere goden’, Jehovah, en niet aan de slang, die slechts woorden van sympathie en wijsheid sprak, en in het ergste geval, zelfs volgens het dogma, ‘de tegenstander van de mensen’ is. Dit dogma, dat gebaseerd is op hoofdstuk 3 van Genesis, is even onlogisch en onrechtvaardig als paradoxaal. Etc.\\ Als het onaangename kleine voorval dat volgde moest en nog steeds moet worden opgevat als de ‘erfzonde’, dan stelt dit de goddelijke vooruitziende blik van de schepper wel in een heel slecht licht. Het zou voor de eerste Adam (van hfst. 1) veel beter zijn geweest als hij òf ‘mannelijk en vrouwelijk’ òf ‘alleen’ was gelaten. Blijkbaar was de Heer God de werkelijke oorzaak van al het onheil, de ‘agent provocateur’, terwijl de slang – slechts een prototype was van Azazel, ‘de zondebok voor de zonde van (de god van) Israël’, de arme Tragos, die de straf moest ondergaan voor de blunder van zijn meester en schepper. Dit is natuurlijk alleen aan het adres van diegenen die de eerste gebeurtenissen van het drama van de mensheid in Genesis in hun dode-letter betekenis aanvaarden. Zij die deze gebeurtenissen esoterisch lezen, beperken zich niet tot fantastische speculaties en hypothesen; zij weten hoe zij de erin vervatte symboliek moeten lezen, en zij kunnen zich niet vergissen.
437, 438: Het is hier niet nodig de mystieke en vele betekenissen van de naam Jehova in zijn abstracte zin te behandelen, onafhankelijk van de godheid die ten onrechte met die naam wordt aangeduid. Het was een sluier die door toedoen van de rabbi’s was ontstaan, een geheim dat door hen met tienvoudige zorg werd bewaard, nadat de christenen hen hadden beroofd van deze godnaam, die hun eigendom was19. Maar wij beweren het volgende. De persoon die in de eerste vier hoofdstukken van Genesis afwisselend ‘God’, de ‘Heer God’ en eenvoudig ‘Heer’ wordt genoemd, is niet een en dezelfde, en beslist niet Jehova. Er zijn drie verschillende klassen of groepen van Elohim, die in de Kabbala sephiroth worden genoemd. Jehova verschijnt pas in hoofdstuk iv, in het eerste vers, waarin hij de naam Kaïn heeft, en in het laatste vers, waarin hij wordt veranderd in de mensheid – mannelijk en vrouwelijk, Jah-veh20. De ‘slang’ is bovendien niet satan, maar de stralende engel, een van de Elohim, gehuld in glans en heerlijkheid, die de vrouw beloofde dat als zij van de verboden vrucht aten, ‘u beslist niet zult sterven’, en zijn belofte hield en de mens onsterfelijk maakte in zijn onvergankelijke natuur. Hij is de Iao van de mysteriën, het hoofd van de androgyne scheppers van de mensen. Hoofdstuk iii bevat (esoterisch) het wegtrekken van de sluier van onwetendheid, die de waarnemingen van de engel-mens, gemaakt naar het beeld van de ‘beenderloze’ goden, buitensloot, en het openstellen van zijn bewustzijn voor zijn werkelijke natuur; hierdoor werd de stralende engel (Lucifer) getoond in het licht van een schenker van onsterfelijkheid, en als de ‘lichtbrenger’; terwijl de werkelijke val in de voortplanting en de stof moet worden gezocht in hoofdstuk iv. Daar schept Jehova-Kaïn, het mannelijke deel van Adam, de tweevoudige mens, nadat hij zich van Eva had gescheiden, in haar ‘Abel’, de eerste natuurlijke vrouw21, en vergiet het maagdelijke bloed.
19) Tientallen zeer geleerde schrijvers hebben de verschillende betekenissen van de naam J’hovah (met en zonder masoretische punten) met hun uiteenlopende strekking zorgvuldig doorgenomen en verduidelijkt. Het beste boek op dat gebied is de ‘Source of Measures, the Hebrew Egyptian Mystery’.\\ 20) In het bovengenoemde boek (blz. 233, App.) wordt vers 26 van het 4de hoofdstuk van Genesis juist vertaald, ‘toen begonnen de mensen zich Jehova te noemen’, maar misschien minder goed uitgelegd, omdat het laatste woord behoort te worden geschreven als Jah (mannelijk) Hovah (vrouwelijk), om te laten zien dat in die tijd het ras van duidelijk gescheiden mannen en vrouwen begon.\\ 21) Voor een verklaring zie de voortreffelijke bladzijden van aanhangsel vii van hetzelfde boek.
De Geheime Leer Deel II Stanza 12 Het vijfde ras, goddelijke leermeesters (p. 474,475):
In haar uiteindelijke openbaring staat de oude mythe van Prometheus – van wie de proto- en antitypen in elke oude theogonie worden gevonden – in elk van deze aan de oorsprong van het stoffelijke kwaad, want zij staat aan de drempel van het stoffelijke menselijke leven. KRONOS is de ‘tijd’, en het is zijn eerste wet dat de volgorde van de successieve en harmonische fasen van het evolutieproces tijdens de cyclische ontwikkeling strikt in acht zal worden genomen – op straffe van abnormale groei met al zijn gevolgen. Het was niet de bedoeling van de natuurlijke ontwikkeling dat de mens – ook al is hij een hoger dier – onmiddellijk in intellectueel, geestelijk en psychisch opzicht de halfgod zou worden die hij op aarde is, terwijl zijn stoffelijke lichaam zwakker, hulpelozer en vergankelijker blijft dan dat van bijna alle grote zoogdieren. De tegenstelling is te grotesk en te scherp; het tabernakel is zijn inwonende god veel te onwaardig. Het geschenk van Prometheus werd zo een VLOEK – hoewel de MENIGTE die in hem was gepersonifieerd, dit vooruit wist en zag, zoals zijn naam ook aantoont14. Hierin schuilt tegelijkertijd de zonde en de verlossing ervan.
14) Zie hierboven voor een voetnoot die betrekking heeft op de etymologie van προμῆτιϛ of het vooraf beramen. Prometheus erkent dit in het drama wanneer hij zegt:
‘O! heilige ether, snelvleugelige stormen . . .
Zie wat ik, een god, van goden moet verduren
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
En toch, wat zeg ik? Duidelijk wist ik tevoren
Al wat moest gebeuren . . .
. . . Het betaamt mij het voorbeschikte,
Zo goed ik kan te dragen, want ik weet zeer wel
Hoe onweerstaanbaar de kracht van het lot is . . .’
‘Lot’ staat hier voor KARMA of nemesis.
De Geheime Leer Deel II hoofdstuk 17 Het 'heilige der heilige' en zijn ontaarding (p. 526):
Nu verklaart Eustathius dat (ΙΩ) IO in het dialect van de Argiërs de maan betekent, en in Egypte was het een van de namen van de maan. Jablonski zegt: ‘ΙΩ, Ioh, Aegyptiis LUNAM significat neque habent illi in communi sermonis usu, aliud nomen quo Lunam, designent praeter IO.’ De kolom en de cirkel (IO), die nu het eerste decimale getal vormen dat bij Pythagoras het volmaakte getal was in de Tetraktis4, werden later een bij uitstek fallisch getal – in de eerste plaats bij de joden, bij wie het de mannelijke en vrouwelijke Jehova is.
4) Omdat het bestaat uit tien punten die in de vorm van een driehoek in vier rijen zijn gerangschikt. Het is het tetragrammaton van de westerse kabbalisten.
De Geheime Leer Deel II hoofdstuk 25 De mysteriën van het zevental (p. 674):
Deze twee in elkaar gevlochten driehoeken – die ten onrechte het ‘zegel van Salomo’ worden genoemd, en die ook het embleem van onze Theosophical Society vormen – brengen tegelijkertijd het zevental en de triade voort en zijn het tiental, hoe dit teken (Davidster) ook wordt beschouwd, omdat alle tien getallen daarin zijn besloten. Want met een punt in het midden, is het een zevenvoudig teken; de driehoeken ervan duiden het getal 3 aan; de twee driehoeken tonen de aanwezigheid van het tweetal; de driehoeken met het gemeenschappelijke middelpunt leveren het viertal op; de zes punten zijn het zestal; en het middelpunt, de eenheid; het vijftal is te vinden door combinatie, als een samenstelling van twee driehoeken, het even getal, en van de drie zijden in elke driehoek, het eerste oneven getal. Dit is de reden waarom door Pythagoras en de Ouden het getal zes aan Venus werd gewijd, omdat ‘de vereniging van de twee geslachten en de alchimistische bewerking van de stof door triaden nodig zijn om het voortbrengende vermogen te ontwikkelen, die vruchtbare kracht en neiging tot voortplanting, die in alle lichamen inherent is'.
682: Tetragrammaton of de Tetraktis van de Grieken is de tweede logos, de demiurgos. Het viertal is, zoals Thomas Taylor dacht (zie de Pythagorean Triangle), ‘het dier zelf van Plato die, zoals Syrianus terecht opmerkt, de beste van de pythagoreeërs was; het staat aan het uiteinde van de begrijpelijke triade, zoals heel bevredigend wordt aangetoond door Proclus in het derde boek van zijn verhandeling over de theologie van Plato. En tussen deze twee triaden (de dubbele driehoek), de ene begrijpelijk, de andere verstandelijk, bestaat een andere orde van goden, die aan de beide uitersten deel heeft.’ ‘De pythagorische wereld’, zegt Plutarchus (in De anim. procr., 1027) ‘bestond uit een dubbel viertal’. Deze uitspraak bevestigt wat er werd gezegd over de keuze door de exoterische theologieën van de lagere Tetraktis. Want:
Ongemanifesteerd en Gemanifesteerd:
‘Het viertal van de verstandelijke wereld (de wereld van mahat) is t’agathon, nous, psyche, hyle;
terwijl dat van de waarneembare wereld (van de stof) – die eigenlijk is wat Pythagoras met het woord Kosmos bedoelde – vuur, lucht, water en aarde is. De vier elementen staan bekend onder de naam rizomata, de wortels of beginselen van alle gemengde lichamen’, d.w.z. de lagere Tetraktis is de wortel van de illusie van de wereld van de stof; en dit is het tetragrammaton van de joden en de ‘geheimzinnige godheid’ waarover de hedendaagse kabbalisten zoveel drukte maken!
685: Bovendien is het tetragrammaton, of microprosopus, dezelfde als ‘Jehova’ die zich volstrekt ten onrechte het ‘was, is, zal zijn’ aanmatigt, dat nu is vertaald met ‘ik ben die ik ben’, en wordt geïnterpreteerd als betrekking hebbend op de hoogste abstracte godheid, terwijl het esoterisch en naar waarheid slechts de periodiek chaotische, woelige en eeuwige STOF betekent met al haar mogelijkheden. Want het tetragrammaton is één met de Natuur of Isis, en is de exoterische reeks van androgyne goden, zoals Osiris-Isis, Jupiter-Juno, Brahmā-Vāch, of de kabbalistische Jah-hovah; alle mannelijk en vrouwelijk.
687: Waarom wordt verder de drie-enige IAO (de mysteriegod) de ‘viervoudige’ genoemd en komen toch de drievoudige en viervoudige symbolen bij de christenen onder één verenigde naam voor – de Jehovah van de zeven letters? Waarom is verder in de Hebreeuwse Shebā de eed (de pythagorische Tetraktis) identiek met het getal 7; of, zoals G. Massey zegt, ‘een eed afleggen was synoniem met ‘in zevenen verdelen’, en de 10, uitgedrukt door de letter yod, was het volledige getal van IAO-SABAOTH, de tienletterige God’? In de Veiling van Lucianus vraagt Pythagoras: ‘Hoe telt u?’ Het antwoord is: ‘Een, twee, drie, vier.’ ‘Ziet u dan’, zegt Pythagoras, ‘dat in wat u opvat als VIER, er tien zijn; een volmaakte driehoek en onze eed (Tetraktis, vier!)’, of zeven. Waarom zegt Proclus in Timaeus, hfst. iii: ‘De vader van de gouden verzen viert de Tetraktis als de bron van de eeuwige natuur?’
687/688: Tenslotte het volgende: er is genoeg naar voren gebracht om aan te tonen waarom de menselijke beginselen in de esoterische scholen in zeven waren en zijn verdeeld. Maak er vier van en dit zal òf een mens zonder zijn lagere aardse elementen overlaten, òf, uit een fysiek gezichtspunt beschouwd, hem tot een zielloos dier maken. Het Viertal moet het hogere of het lagere zijn, de hemelse of de aardse Tetraktis: om overeenkomstig de leringen van de esoterische oude school begrijpelijk te worden, moet de mens worden opgevat als een Zevental. Dit werd zo goed begrepen, dat zelfs de zogenaamde christelijke gnostici dit aloude stelsel overnamen (zie de § over ‘De zeven zielen’ Deel II p. 717).
711: De zeven rishi’s en de veertien manu’s van de zeven manvantara’s komen voort uit het hoofd van Brahmā; ze zijn zijn ‘uit denkvermogen geboren zonen’; met hen begint de verdeling van de mensheid en haar rassen uit de hemelse mens, ‘de logos’ (de gemanifesteerde), die Brahmā Prajāpati is. Vers 70 in de ‘Ha Idra Rabba Qadisha’ (de grote heilige vergadering) zegt over de schedel (het hoofd) van macroprosopus, de Oude (Sanat, een benaming van Brahmā), dat in elk van zijn haren zich een ‘verborgen bron die voortkomt uit het verborgen brein’ bevindt. ‘En zij schijnt door dat haar en gaat naar het haar van de microprosopus, en van daaruit (dat is het gemanifesteerde viertal, het tetragrammaton) wordt zijn brein gevormd; en vandaar gaat dat brein in dertig en twee paden’ (of de triade en de duade, of weer 432). En verder (vers 80): ‘Er zijn dertien haarlokken aan de ene kant en aan de andere kant van de schedel’ – d.i. zes aan de ene en zes aan de andere, terwijl de dertiende ook de veertiende is, omdat zij mannelijk-vrouwelijk is, ‘en met hen begint de verdeling van het haar’ (de verdeling van de dingen, de mensheid en de rassen).
‘Wij zessen zijn lichten die uit een zevende (licht) stralen’, zegt rabbi Abba; ‘gij zijt het zevende licht’ (de synthese van ons allen, voegt hij eraan toe, sprekend over tetragrammaton en zijn zeven ‘metgezellen’, die hij ‘de ogen van tetragrammaton’ noemt).
TETRAGRAMMATON is Brahmā Prajāpati, die vier vormen aannam om vier soorten bovenaardse wezens te scheppen, d.w.z. die zich viervoudig, of tot het gemanifesteerde Viertal maakte (zie Vishnu Purāna, Deel I, hfst. V); en die daarna wordt herboren in de zeven rishi’s, zijn mānasaputra’s, ‘uit denkvermogen geboren zonen’, die later 9, 21 en zo verder werden, die zoals men zegt, allen zijn geboren uit verschillende delen van Brahmā.
712: Er zijn twee tetragrammatons: de macro- en de microprosopus. De eerste is het absolute volmaakte vierkant of tetraktis binnen de cirkel, beide abstracte begrippen, en wordt daarom ain, het Niet-zijn genoemd, d.i. onbegrensbaar en absoluut Zijn. Maar beschouwd als microprosopus of de ‘hemelse mens’, de gemanifesteerde logos, is hij de driehoek in het vierkant – de zevenvoudige kubus, niet de viervoudige, of het vlakke vierkant. Want in dezelfde ‘Grote heilige Vergadering’ staat geschreven: (83) ‘En hierover wensten de kinderen van Israël te weten, zoals er staat geschreven (Exodus xvii, 7): ‘Is het Tetragrammaton in ons midden, of het Negatief Bestaande?’ (Waar maakten zij onderscheid tussen microprosopus, die Tetragrammaton wordt genoemd, en macroprosopus, die ain wordt genoemd, Ain het negatief bestaande?)’9.
9) In de bijbel vereenvoudigd tot: ‘Is de Heer (!!) in ons midden, of niet?’ (Zie Exodus xvii, 7.)
Tetragrammaton is dus de tot vier gemaakte DRIE en de tot drie gemaakte VIER, en wordt op deze aarde voorgesteld door zijn zeven ‘metgezellen’ of ‘ogen’ – de ‘zeven ogen van de Heer’. Microprosopus is op zijn hoogst slechts een secundaire gemanifesteerde godheid. Want vers 1152 van de ‘Grote heilige Vergadering’ (Kabbala) zegt:
713: ‘Wij hebben vernomen dat er tien (metgezellen) waren die de Sod (‘geheimzinnige vergadering of mysterie’) binnentraden en dat er slechts zeven weer uit tevoorschijn kwamen’ (d.i. 10 voor het ongemanifesteerde, 7 voor het gemanifesteerde Heelal).
1158. ‘En toen rabbi Shimeon de arcana openbaarde, bleek niemand aanwezig te zijn behalve die (zeven metgezellen). . . . 1159. En rabbi Shimeon noemde hen de zeven ogen van tetragrammaton, zoals er staat geschreven, Zach. iii, 9, ‘dit zijn de zeven ogen (of beginselen) van tetragrammaton’,’ d.i. de viervoudige hemelse mens of zuivere geest wordt opgelost in de zevenvoudige mens, zuivere stof en geest.
Het viertal is dus microprosopus en de laatstgenoemde is de mannelijk-vrouwelijke chochmah-binah, de tweede en derde sephiroth. Het tetragrammaton is de ware essentie van het getal zeven in zijn aardse betekenis. Zeven staat tussen vier en negen – de basis en grondslag (astraal) van onze fysieke wereld en de mens, in het rijk van Malkuth.
De Geheime Leer Deel II hoofdstuk 4 De duur van de geologische tijdperken (p. 801):
‘Er waren oude werelden die ten onder gingen zodra ze tot bestaan kwamen; werelden met en zonder vorm, scintilla’s genoemd – want zij waren als de vonken onder de smidshamer, die in alle richtingen wegvliegen. Sommige waren de oorspronkelijke werelden die niet lang konden voortduren, omdat de ‘oude’ – zijn naam zij geheiligd – zijn vorm nog niet had aangenomen4, de werkman was nog niet de ‘hemelse mens5’.’
4) De vorm van Tikkun of de protogonos, de ‘eerstgeborene’, d.i. de universele vorm en idee, was nog niet in de Chaos weerspiegeld.
5) De ‘hemelse mens’ is Adam Kadmon – de synthese van de sephiroth, zoals ‘Manu Svāyambhuva’ de synthese van de prajāpati’s is.

Tetrasomia de Klassieke Leer van de Elementen en hun Rotatie
In beginsel zijn er binnen de Hermetische leer maar twee elementen, Vuur en Water. Lucht ontstaat als intermediair en verbindend Element tussen beide uitersten en tegenpolen. Hieruit vormt zich de Elementaire drieëenheid Vuur-Lucht-Water. De droge en daarmee fixerende eigenschap van Aarde verleent uiteindelijk de articulering c.q. definitie van, en daarmee het onderscheid tussen, deze drie Elementen als oerideeën. Aarde staat daarom voor ’’het bewustzijn’’ an sich.
Deze oorsprong van drie in plaats van vier en later vijf Elementen vinden we ook als de (A:M:SH). In het oudste qabbalistische geschrift, de ‘’Sepher Yetzirah’’. de Letter Alef (Lucht), Mem (Water) en Shin (Vuur) worden de Drie Moeders genoemd die de krachten van ‘’Tohu’’, de Chaos vormen, het noodzakelijk contrast op de achtergrond van de ordenende kracht van God (zie ook het bij deze tekst geplaatste overzicht).

Arjan Knop Waarom verdween het Tetragrammaton uit het gewone taalgebruik van de Joden?
Tot slot zal een verklaring gegeven worden voor het verdwijnen van het Tetragrammaton uit het alledaagse taalgebruik van de Joden, terwijl het daarentegen floreerde in de Joodse mystiek en in de 'magische literatuur'. Deze verklaring zal, na weerlegging van de 'oude standpunten', berusten op het feit dat de naam juist te krachtig was om zomaar door iedereen gebruikt te worden. Niet de beschuldiging van magisch misbruik ligt aan de basis van het verdwijnen van het Tetragrammaton (om het zo af te schermen), maar juist het feit dat de naam zo'n grote kracht bezat dat iedereen daar uiterst voorzichtig mee moest omspringen. De mogelijkheid tot gebruik van de naam werd hiermee benadrukt in plaats van ontkend. Dit raakt uiteraard weer aan de heiligheid van God en de mogelijkheid om Gods kracht te manipuleren. Hoe de precieze verhoudingen daarin zijn, zal door onderzoek duidelijk gemaakt worden.

====

Weerkaatsing (Weerspiegeling, Projectiemechanisme, Spiegelsymmetrie, Zelf-bewustzijn)

Halo (lichteffect, Keely-effect)
De term halo wordt gebruikt als de verzamelnaam voor een familie van lichtverschijnselen aan de hemel door toedoen van ijskristallen in de atmosfeer.

Het is aannemelijk dat het bereiken van synergie tussen eicel en zaadcel, het 1 + 1 = 3 effect op aarde makkelijker is te bereiken dan synthese in de hemel.

Bij de hindoes is de god Vishnu de goddelijke geest, de oorsprong en instandhouder van leven, en ook de schepper (Brahma) en vernietiger-vernieuwer (Shiva). Deze drie-eenheid vertegenwoordigt in essentie de daadwerkelijke processen van het bewustzijn dat zijn vormen vernieuwt en verandert in overeenstemming met nieuwe innerlijke impulsen.

Charles Didier (1805 - 1864): De boodschap van de herstelling:
De tijdlijn van de godsdienstige geschiedenis begint bij de Bijbel. Het is een verslag van Gods eerste openbaringen aan zijn profeten voor de mens. Hij begint met Adam en Eva, onze eerste ouders; hun schepping; hun val, met alle gevolgen van dien — het sterfelijk leven en de scheiding van God — en hun eerste stappen in de sterfelijke wereld. Vervolgens was waarschijnlijk een van hun eerste vragen: 'Waarom zijn we hier?' Om daar achter te komen, konden ze alleen maar de naam van de Heer aanroepen, want Hij was hun enige bron van ware kennis (zie Genesis 4:26). Door rechtstreekse openbaring hoorden ze de stem van de Heer die hun gebood de Heer, hun God, te aanbidden en Hem een offer te brengen (zie Genesis 4:4; Mozes 5:4-5). Uit verdere openbaring vernamen Adam en Eva dat het offer een afspiegeling was van het offer van de Eniggeborene van de Vader, dat Jezus Christus de enige naam was waardoor zij gered konden worden. Vervolgens werd hun de gave van de Heilige Geest beloofd, en werd hun beloofd dat wat zij ook zouden vragen, hun gegeven zou worden (zie Mozes 5:6-7; 6:52).
Later kreeg Adam door de macht van de Heilige Geest een vast en onwankelbaar getuigenis dat Jezus de Christus was, de Heiland en Verlosser van de wereld. Het begrip van de sterfelijke status van de gevallen Adam en Eva werd letterlijk hersteld doordat zij kennis ontvingen van hun relatie met de Vader, de Zoon en de Heilige Geest; kennis van de verzoening en de opstanding; en nadere kennis van de eerste beginselen en verordeningen van het reddende evangelie.

Het is mogelijk de éne werkelijkheid vanuit een nieuw gezichtspunt te belichten. Het op de zeven wijsheidssleutels gebaseerde nieuwe gezichtspunt heeft op de zeven eigenschappen, perspectieven van de éne werkelijkheid, lees aggregatieniveaus van het bewustzijn betrekking. Het rapport 'E i V' wil aantonen dat op basis van de vijfde wijsheidssleutel de kwintessens van het verhaal echter gelijk blijft. Het is de ‘Eeuwige wederkeer’ die de kwintessens tot uitdrukking brengt. De 1e -, 2e - 3e Grondstelling (Axioma) belichten het wederzijdse verband tussen Geest - Ziel - Lichaam.

H.P. Blavatsky (1831 - 1891) De Geheime Leer Deel I, Stanza 4 De zevenvvoudige hiërarchieën (p. 125):
Het ‘leger van de stem’ is de oervorm van de ‘menigte van de logos’ of het ‘WOORD’ van de Sepher Jezirah, dat in de Geheime Leer ‘het ene getal, voortgekomen uit geen-getal’ wordt genoemd – het Ene eeuwige Beginsel. De esoterische theogonie begint met het Ene, dat gemanifesteerd en dus niet eeuwig is in zijn aanwezigheid en in zijn bestaan, hoewel wèl eeuwig in zijn essentie; het getal van de getallen en de getelden – de laatste komen voort uit de stem, de vrouwelijke Vach, Satarupa ‘met de honderd vormen’, of de Natuur. Uit dit getal 10, of scheppende natuur, de moeder – de occulte ‘nul’ die, in verbinding met de eenheid ‘1’ (één) of de levensgeest, altijd voortbrengt en vermenigvuldigt – kwam het gehele Heelal voort.
127: (b) Vervolgens zien wij dat de kosmische stof zich verspreidt en zich tot elementen vormt en zich groepeert tot de mystieke vier binnen het vijfde element – ether, de bekleding van akasa, de anima mundi of moeder van de Kosmos. ‘Punten, lijnen, driehoeken, kubussen, cirkels’ en tenslotte ‘bollen’ – waarom of hoe? Omdat, zegt de Toelichting, dit de eerste natuurwet is en omdat de Natuur in al haar manifestaties meetkundig te werk gaat. Er is – niet alleen in de oerstof, maar ook in de gemanifesteerde stof van ons gebied van verschijnselen – een inherente wet (Law of One), met behulp waarvan de Natuur haar meetkundige vormen en later ook haar samengestelde elementen met elkaar in verband brengt, en waarin geen plaats is voor ongeluk of toeval. Het is een grondwet van het occultisme, dat er in de Natuur geen rust of ophouden van beweging voorkomt9.
9) De kennis van deze wet stelt de arhat in staat – en helpt hem – zijn siddhi’s of verschillende verschijnselen tot stand te brengen, zoals het laten uiteenvallen van de stof en het overbrengen van voorwerpen van de ene plaats naar de andere.
De Geheime Leer Deel I, hoofdstuk 15 De Geheime Leer Deel I, hoofdstuk 10 De kracht van de toekomst, p. 620):
Maar, zoals zijn grote beschermvrouw en verdedigster, Mw. Bloomfield-Moore, terecht zegt, ‘de twee vormen van kracht waarmee hij heeft geëxperimenteerd en de daarmee gepaard gaande verschijnselen zijn precies elkaars tegengestelde’. De ene werd door hemzelf opgewekt en gebruikt. Niemand die zou hebben herhaald wat door hem is gedaan, had dezelfde resultaten kunnen bereiken. Het was de ‘ether van Keely’ die feitelijk werkte, terwijl de ether van ‘Smith of Brown’ eeuwig zonder resultaten zou zijn gebleven. Want voor Keely was het tot nu toe moeilijk een machine te bouwen, die de ‘kracht’ zou opwekken en regelen zonder tussenkomst van enige ‘wilskracht’ of bewuste of onbewuste persoonlijke invloed van degene die deze bedient. Hierin is hij niet geslaagd voorzover het anderen betreft, want niemand behalve hijzelf kon zijn ‘machines’ bedienen. Uit occult oogpunt was dit een veel verdergaande prestatie dan het ‘succes’ dat hij verwacht van zijn ‘draad’; maar de resultaten die zijn verkregen uit het vijfde en zesde gebied van de etherische (of astrale) kracht, zullen nooit voor handels- en verkeersdoeleinden mogen dienen''.
621: Als men vraagt waarom Keely een bepaalde grens niet mocht overschrijden, is het antwoord eenvoudig: omdat dat wat hij onbewust ontdekte, de verschrikkelijke siderische kracht is, die bekend was aan de Atlantiërs, en door hen MASH-MAK werd genoemd, en door de Indo-Europese rishi’s in hun astravidyå werd aangeduid met een naam die we liever niet geven. Het is het vril van Bulwer Lyttons Coming Race, en van de toekomstige rassen van onze mensheid. De naam vril is misschien een verzinsel, de kracht zelf is een feit waaraan in India even weinig wordt getwijfeld als aan het bestaan van hun rishi’s, omdat ze in alle geheime boeken wordt genoemd.
Goden, Monaden en Atomen (p. 675):
Enige jaren geleden merkten we op dat we ‘de esoterische leer heel goed de ‘draad-leer’ kunnen noemen omdat zij, evenals sutratman in de Vedāntafilosofie2, door alle oude filosofische religieuze stelsels loopt en deze verbindt, en ze alle met elkaar in overeenstemming brengt en verklaart’. We zeggen nu dat ze nog meer doet. Niet alleen brengt ze de verschillende en schijnbaar tegenstrijdige stelsels met elkaar in overeenstemming, maar ze controleert de ontdekkingen van de hedendaagse exacte wetenschap en toont aan dat sommige ervan juist moeten zijn, omdat ze worden bevestigd in de oeroude geschriften. Dit alles zal men ongetwijfeld hoogst ongepast en oneerbiedig vinden, een schennis van de wetenschap; niettemin is het een feit.
2) De ātman of geest (het geestelijke ZELF), dat als een draad door de vijf ijle lichamen (of beginselen, kośa’s) gaat, wordt in de Vedāntafilosofie ‘draad-ziel’ of sutrātman genoemd.
679: De filosofie had zich echter nooit een denkbeeld van een logische, universele en absolute godheid kunnen vormen, als zij geen wiskundig punt binnen de cirkel had om haar speculaties op te baseren. Alleen het gemanifesteerde punt, dat voor ons gevoel verloren is gegaan nadat het vóór de wereldvorming was verschenen in de oneindigheid en onkenbaarheid van de cirkel, maakte een verzoening tussen filosofie en theologie mogelijk – op voorwaarde dat laatstgenoemde haar grove materialistische dogma’s loslaat. En omdat zij zo onverstandig was de monade en de geometrische figuren van Pythagoras te verwerpen, heeft de christelijke theologie haar zelfgeschapen menselijke en persoonlijke God ontwikkeld, het monsterhoofd waaruit in twee stromen de dogma’s van verlossing en verdoemenis vloeien. Dit is zo waar, dat zelfs die geestelijken die filosofen zouden willen zijn en die vrijmetselaar waren, in hun willekeurige interpretaties de oude wijzen het vreemde denkbeeld toedichtten dat ‘de monade (voor hen) de troon voorstelde van de almachtige godheid, geplaatst in het midden van de hoogste hemel om D.G.A.V.H.H.3 aan te duiden’ – lees ‘De Grote Architect van het Heelal’. Dit is een merkwaardige uitleg, die meer maçonniek is dan strikt volgens Pythagoras.
685: Bovendien brengt in de kabbala de naam YHVH (of Jehova) een hij èn een zij tot uitdrukking, mannelijk en vrouwelijk, twee in één, of hokhmah en binah, en zijn (of liever hun) shekinah of samenvattende geest (genade), die van de duade opnieuw een triade maakt.

H.P. Blavatsky (1831 - 1891) De Geheime Leer Deel II', Stanza 1 Het begin van bewust leven (p. 26):
De ‘hemelse mens’ (tetragrammaton) die de protogonos is, tikkoun, de eerstgeborene uit de passieve godheid en de eerste manifestatie van de schaduw van die godheid, is de universele vorm en idee, die de gemanifesteerde logos, Adam Kadmon, voortbrengt, of in de Kabbala het vierletterige symbool van het heelal zelf, ook de tweede logos genoemd. De tweede komt voort uit de eerste en ontwikkelt de derde driehoek (zie de sephirothboom); en uit de laatste (de lagere menigte van engelen) worden MENSEN voortgebracht. Dit derde aspect zullen wij nu behandelen.
De lezer moet voor ogen houden dat er een groot verschil bestaat tussen de LOGOS en de Demiurgos, want de ene is geest en de andere is ziel; of zoals dr. Wilder het formuleert: ‘Dianoia en logos zijn synoniem, nous staat hoger en is nauw verwant met Τὸ ἀγαθόν, want de ene is het hogere bevatten, de andere is het begrijpen – de ene betreft het abstracte kennen, de andere is verstandelijk.’
Bovendien werd de mens in verschillende stelsels als de derde logos beschouwd. De esoterische betekenis van het woord logos (spraak of woord, verbum) is het weergeven van de verborgen gedachte in een objectieve uitdrukking, zoals in een foto. De logos is de spiegel die het GODDELIJKE DENKVERMOGEN weerkaatst, en het Heelal is de spiegel van de logos, hoewel de laatste het zijn van dat Heelal is. Zoals de logos alles in het Heelal van Pleroma weerkaatst, zo weerkaatst de mens in zichzelf alles wat hij ziet en vindt in zijn Heelal, de aarde. Het zijn de drie hoofden van de Kabbala: ‘Unum intra alterum, et alterum supra alterum’ (Zohar, Idra Suta, sec. VII). ‘Elk Heelal (wereld of planeet) heeft zijn eigen logos’, zegt de leer.

Captain van Jong Holland Een biografie van Pim Mulier, 1865-1954
Proefschrift
door Daniël Maurice Ferdinand Rewijk geboren op 26 juni 1975 te Den Helder
Een aristocratische sport (p. 131):
Het bezoek van de Rambling Britons in augustus 1891 was spraakmakend omdat in dit team Sir Arthur Conan Doyle mee speelde. Mulier vervulde als bondsvoorzitter een prominente rol in de ontvangst van dit elftal, en vooral van de beroemde schrijver. Mulier herinnerde het zich bijna veertig jaar later, toen Conan Doyle in de Haagse dierentuin een lezing verzorgde over het spiritisme. Hij wijdde een aflevering van zijn rubriek Pim Pernel aan Conan Doyle. Het stuk veronderstelde een grote mate van vertrouwelijkheid tussen de auteur en de schepper van Sherlock Holmes.
133: Het liefst zie ik Conan Doyle (…) als sportsman, als mannetjesputter, die zich bij voorkeur bewoog temidden van het allergevaarlijkste gespuis, de boeven en moordenaars, waarvan hij zo kostelijk weet te verhalen. Ik zocht hem op, een dag voor de lezing in het hotel Des Indes en we praatten over den tijd, toen hij hier in het land kwam om te cricketen. (…) En ook haalden wij weer op, hoe hij op een anderen avond, zittende op een der banken van de Witte Sociëteit, mij opeens den wensch te kennen gaf om donkerst Den Haag te zien: ‘I want to see darkest The Hague.’

H.P. Blavtatsky verwijst in haar magnum opus DGL in deel I op blz. 117 en in deel II op blz. 645 naar het boek De Anugita van Kashinath Trimbak Telang.

De Geheime Leer Deel I, hoofdstuk Enkele vroegere theosofische misvattingen over planeten, ronden en de mens (p. 196):
En ze zeggen ons duidelijk:
‘Leid het leven dat noodzakelijk is voor het verkrijgen van die kennis en vermogens, en wijsheid zal vanzelf tot u komen. Steeds wanneer u in staat bent om uw bewustzijn af te stemmen op een van de zeven snaren van het ‘universele bewustzijn’; die snaren die zijn gespannen op het klankbord van de Kosmos en die trillen van eeuwigheid tot eeuwigheid; wanneer u 'de muziek van de sferen' grondig hebt bestudeerd, pas dan zult u geheel vrij zijn om uw kennis te delen met hen met wie dit veilig is. Maar wees intussen voorzichtig. Geef niet de grote waarheden, die het erfdeel zijn van de toekomstige rassen, aan onze tegenwoordige generatie.
De Geheime Leer Deel I, hoofdstuk 12 De theogonie van de scheppende goden (p. 473/474):
Zo zijn Vāch, Shekinah of de ‘muziek van de sferen’ van Pythagoras één, als we onze voorbeelden ontlenen aan de drie (schijnbaar) meest uiteenlopende religieuze filosofieën van de wereld – die van de Hindoes, de Griekse en de Chaldeeuws-Hebreeuwse. Deze personificaties en allegorieën kunnen, evenals in de esoterie, worden beschouwd onder vier (hoofd-) en drie (sub-) aspecten, of samen zeven. De para-vorm is het altijd subjectieve en latente licht en geluid, die eeuwig in de schoot van het onkenbare bestaan; wanneer het wordt overgebracht in de verbeeldingskracht van de logos of zijn latente licht, wordt het pasyanti genoemd; en als het de uitdrukkingsvorm van dat licht is geworden, is het madhyama.

Mirra Alfassa (1878 - 1973) laat zien er is niets nieuws onder de zon. Het 'ziel-type' van Mirra Alfassa (p. 334) heeft op de verborgen perpetuum mobile (levensenergie), het zelf-eon van de fysicus Jean Emiel Charon betrekking. Het ziel-type komt individueel of als groep overeen met het dharma der dingen. Soms noemt men het ook de waarheid van de dingen, van ieder ding. 'Leven - Licht - Liefde' (p 349) komt met het ‘Geest = Licht = Creativiteit’ in het boek Hebben wij een ziel? Zo ja, waar dan? (p. 43 en hoofdstuk 16 p. 291) van Gerrit Teule overeen.
Over creativiteit geeft PRANA febr/maart 2007 nr. 159, p. 3 (Ten geleide) interessante voorbeelden.
Brahms zegt dat hij als hij componeert in contact staat met dezelfde geest als waar Jezus zo vaak naar verwees.
Richard Strauss beschrijft overweldigende visioenen ‘Dan put ik uit de bron van oneindige en eeuwige energie waaruit wij allen en alles voortkomen. In de religie noemt men dit God.
Grieg zegt: ''Wij componisten projecteren het oneindige in het eindige.’
Picasso is een ander groot kunstenaar die met zijn schilderij ‘Guernica’ toont hoe het paard aan de lans van zijn eigen ruiter ten onder gaat.

Pablo Picasso (1881 - 1973):
Marco Iacoboni Het spiegelende brein (p. 221): In Vrees en beven stelde Kierkegaard dat ons bestaan alleen betekenis krijgt door onze authentieke engagement bij het eindige en tijdelijke, en dat dit engagement ons definieert. De neurale resonantie tussen het zelf en de ander die door spiegelneuronen mogelijk wordt gemaakt, is volgens mij de belichaming van zulk engagement. Onze neurobiologie, met andere woorden onze spiegelneuronen, verbindt ons met anderen. Spiegelneuronen belichamen de diepste manier waarop we met elkaar in relatie staan en elkaar begrijpen: ze tonen aan dat we gemaakt zijn voor empathie, en dat zou ons moeten inspireren invloed uit te oefenen op onze samenleving en onze wereld te verbeteren.

In de zeventiger jaren was iedereen verbaasd over de economische groeispurt van Japan. De top van het Nederlandse bedrijfsleven toog naar Japan om dit eens haarfijn uit te zoeken. Uit onderzoek is toen gebleken dat de belangrijkste factor de 'optimale' samenwerking tussen overheid en bedrijfsleven was. Deze toverformule, het 'en-en' van 'Politiek en Bedrijfsleven' is sindsdien door de overheid volledig overgenomen. Maar ook onder aanvoering van de Amerikaanse president Ronald Reagan en de Britse premier Margaret Thatcher begon begin jaren tachtig het dereguleren van de financiële markten.

Islam: Algemeen gezegd, beveelt de islam het voortreffelijke gedrag en ethiek en verafschuwt al het slechte. De islam beveelt het verrichten van alle goede daden en verafschuwt de slechte daden.

Het motto van de Islam is het vers: ‘En we hebben jullie tot de Ummah (Tawhid), Eenheid in Verscheidenheid, van de middenweg gemaakt’. De vijf Zuilen van de islam (zes Zuilen van geloof) en de natuurlijke cyclus van het ‘5Ddenkraam’:

2. Salat ----	3. Zakat	Bidden ----	Geven
|	|	|	|
1. Sjahada ----	4. Ramadam	Getuigen ----	Onthouden

De 5e zuil Hadj - de pelgrimstocht naar de Ka'aba in de Al-Masjid al-Harammoskee in Mekka - het scheppen van eensgezindheid en een volmaakt broederschap onder alle mensen wordt in het centrum geplaatst. Voor het soefisme in de Islam ‘woont’ God niet in de ka’aba, maar in ons hart.

Het Oude Testament spreekt van het Gouden kalf en het Nieuwe testament van dat Niemand twee heren kan dienen: Jullie kunnen niet God dienen én de mammon. Ook nu gaat het nog steeds om een medaille met twee kanten, Goed en Kwaad (zie ook Demon est deus inversus, Qliphoth en klippoth).

Het gaat er dus om dat men, vooral ook bij de Bijbel, geen KLIPPOTH maakt. Zodra men bijvoorbeeld het verhaal alleen geschiedkundig neemt, en als alleen voor deze wereld mogelijk, dan heeft men een grens gemaakt. En om dan de rest te laten kloppen met de nu besloten bepaaldheid gaat men trekken en wringen, hakken, snijden, dwingen.

G.A. Barborka boek Het Goddelijke Plan, p. 91:
Met inbegrip van de Hyparxis of top, ‘God’ bestaat deze hiërarchie uit tien klassen, die een tienvoudig stelsel omvatten.
De levensboom (Omraam Mikhaël Aïvanhov (1900 - 1986) boek Angels and other Mysteries of The Tree of Life of G.A. Barborka boek Het Goddelijke Plan, (p. 91) brengt de hemelse hiërarchie, de engelenleer van Dionysius tot uitdrukking. In een visioen nam Hildegard van Bingen ook de engelenscharen, de goddelijke sferen waar.

Annie Besant (Clapham, 1 oktober 1847 – Adyar (Madras), India, 20 september 1933) was een Engelse feministe, socialiste, publiciste, vrijmetselaarster, theosoof en uiteindelijk tweede internationale presidente van de Theosophical Society Adyar Theosofische Vereniging.
Annie Besant (1847 - 1933), hoofdstuk (kies Annie Besant, Vier Voordrachten over Theosofie, ‘3. Esoterisch Christendom’):
In iederen godsdienst wordt de drieëenheid geleerd: de Vader, die het aanzicht van Macht, van Zelf-Bestaan voorstelt, en uit den Vader de Zoon en de Geest. De Vader is de oorsprong, de bron van al wat is. God komt in zijn aanzicht van Zelf-Bestaan, van onbegrensd Vermogen in alle openbaringen voor als de Eeuwige Vader, het midden-leven van het heelal. Uit Hem komt de Zoon voort, de openbaring van het aanzicht van liefde der Godheid, van liefde en gelukzaligheid tevens, de tweede persoon in de drieëenheid, de 2e Logos, zooals hij dikwijls genoemd wordt, tweevoudig in zijnen aard: aan den eenen kant de openbaring van mededoogen, van alomvattende liefde, aan de andere zijde van eeuwige, oneindige gelukzaligheid. Het derde aanzicht der godheid is dat van wijsheid. De wijsheid Gods is geopenbaard als de Geest, het goddelijk denkvermogen. Toen God zich openbaarde als scheppende kracht, als het algemeen denkvermogen, werd hij de 3e Logos, de derde persoon in de drieëenheid. God is in wezen één, drievoudig in zijn openbaring, het ééne Bestaan, dat zich toont in drievoudigen vorm. Wanneer wij spreken van de drie personen van de drieëenheid, zijn dit slechts drie aanzichten, waarin de godheid zich openbaart, zich zichtbaar maakt en begrijpelijk voor den mensch.

De drieëenheid, die in de godheid is, weerkaatst zich in den mensch, ook de mensch is een drieëenheid, het beeld van God. In den mensch heeft de goddelijke drieëenheid zich uitgestort, en de mensch ontvouwt in den voortgang zijner ontwikkeling den drievoudigen aard van de godheid, en ontwikkelt in zijn inwezen de drie aanzichten welke hij ontvangen heeft van God. Het eerst ontwikkelt zich in den mensch het verstand, de weerkaatsing van den derden persoon der goddelijke drieëenheid, daarna wordt de Zoon in hem geboren, de geest van den Christus, van alomvattende liefde en oneindig mededoogen. Het kenmerk van den mensch in wien dit tweede aanzicht zich ontwikkelt, die van den derden trap tot den tweeden is gekomen, is dat diepe mededoogen dat alle menschen in zich omvat. Dit is de geest van den Christus, en naarmate de mensch dezen ontwikkelt wordt hij de Zoon Gods. Dan komt de tijd voor de laatste openbaring in den mensch. Niet alleen de ontwikkeling van het verstand, de weerkaatsing van den Geest, niet alleen de liefde, die wordt voorgesteld door het leven van den Zoon,—ook het leven van den Vader moet zich in den mensch openbaren. Hij moet gelijk worden aan de goddelijke Kracht, het goddelijk Bestaan. Dat is de vereeniging waarvan alle godsdiensten hebben geleerd, dat is het één-worden met den Vader, waarvan Christus tot zijn discipelen sprak als de laatste zegepraal dien zij zouden bereiken. Het één-worden met den Vader is het einddoel der ontwikkeling van den mensch.

Peter Demski , boekje Het Anarchistische Principe, p. 7:
Het Concilie van Nicacea 325 koos voor de tweede gedachte. Het verklaarde: niet slechts de Vader, maar ook de Zoon is ‘anarchos’. Hier werd in plaats van de platonische voorstelling van de Godwording van de mens de bijbelse ‘God – evenbeeld – achtigheid’ geprefereerd.

De definitie van het Reflexief bewustzijn biedt, net als de Allegorie van de grot van Plato of het Hologram-paradigma (Cultuur holografisch gespiegeld). Het holografische paradigma een model om de spiegelwerking van de psyche, het bewustwordingsproces (Ken uzelf) te verklaren.

P. de Laat (1940 - 2021) Psychodrama Een actiegerichte methode voor exploratie, reflectie en gedragsverandering (uittreksel van hoofdstuk 3)
Antonio Damasio (boeken De vergissing van Descartes; Ik voel dus ik ben; Het gelijk van Spinoza) die neuroloog is en geen psychiater, maakte aannemelijk dat geheugen en bewustzijn gebouwd zijn op de ondergrond van emotie en gevoel.
Neurologisch onderzoek vanaf ongeveer 1985 heeft veel nieuwe inzichten opgeleverd. Zo weten we dat élk signaal, dat door het zenuwstelsel van buiten of van binnen uit wordt opgevangen, door speciale hersengebieden wordt getaxeerd en als het ware voorzien van een certificaat: Schadelijk, niet schadelijk, neutraal, gunstig, buitengewoon gunstig, met betrekking tot overlevingskansen. Damasio noemt dit labelingsmechanisme: “somatisch stempelen”: het zenuwstelsel geeft een soort keurmerk aan alle binnenkomende signalen.
Damasio onderscheidt:
primaire emoties: geluk, verdriet, angst, woede, verbazing en afkeer.
secundaire emoties: schaamte, jaloezie, schuld, trots.
achtergrondemoties: welbehagen, malaise, kalmte en spanning.
Een emotie is de heftige lichamelijke uitdrukking van een door een gebeurtenis verstoord geestelijk evenwicht. Een emotie is een krachtige en hooggeïntegreerde gezamenlijke actie van bijna heel het brein en grote delen van het lichaam.
De hersenen registreren voortdurend lichaamstoestanden die optreden als er zich gedachten vormen. Damasio noemt die registraties “Gevoelens”.
Gevoelens zijn volgens Damasio mentale voorstellingen (“afschriften”) van de prikkel die een gevoelen veroorzaakt én van de gelijktijdig geregistreerde veranderingen in de hersenen die ooit opgetreden zijn tijdens een emotionele cyclus, maar zonder dat het hele spektakel van de emotie wordt gemobiliseerd. Gevoelens noemt hij even “cognitief” als alle andere voorstellingen van waarnemingen en evenzeer afhankelijk van de hersenschors als andere mentale voorstellingen.
Gevoelens zijn niet zo ingrijpend als emoties, minder massaal, vaak voor de buitenwereld niet direct waarneembaar en meer bestemd voor inwendig gebruik. Wij registreren voortdurend “achtergrondgevoelens”, waardoor wij ervan op de hoogte blijven hoe wij ons voelen en hoe het met ons gaat, ook al geven wij op een vraag daarnaar soms geen eerlijk antwoord. In de basisopleiding van de School voor Psychodrama leren de leden van het koor hoe zij deze gevoelens “in de schaal kunnen leggen” en hoe zij zich dan ook bewuster kunnen worden van het groepsfocus.
Sociaal leren geschiedt volgens de huidige neurobiologie, door de koppeling van emoties en gevoelens aan handelingen. In de actuele omstandigheden van elke dag zijn het gevoelens, vooral achtergrondgevoelens, die zorgen voor de discriminerende labels die wij in eerdere situaties verworven hebben en die richting geven aan ons gedrag.
Somatische stempels worden door ervaring verworven, onder de controle van een inwendig systeem van voorkeuren en onder invloed van uitwendige omstandigheden, waartoe niet alleen eenheden en gebeurtenissen behoren waarmee het lichaam (fysiek) in wisselwerking treedt, maar ook sociale gebruiken en ethische regels.

Op 20 juli 1944 plaatst de Duitse officier Claus von Stauffenberg tijdens een vergadering met Adolf Hitler een bom onder tafel. Nadat Von Stauffenberg vertrokken is gaat de bom af. Als door een wonder overleeft Hitler de aanslag. Hij heeft wat brand- en schaafwonden en zijn trommelvliezen zijn gescheurd door de knal. Nog diezelfde avond klinkt zijn stem op de Duitse radio om het volk te laten weten dat hij nog in leven is.

Fractie D66 gaat haar standpunten actiever vertolken (de Volkskrant 16 maart 1995):
Maar dit zal niet gebeuren ten koste van de samenhang in het kabinet....
De dualistische opstelling van de VVD - met als uitgangspunt dat kamerfractie en ministers een eigen verantwoordelijkheid dragen - wil D66 niet gaan navolgen. 'Wij hebben ons geïdentificeerd met dit paarse kabinet en willen het in principe steunen', zei Wolffensperger. De D66-kamerleden verbinden geen 'dramatische' conclusie aan de provinciale stembus-nederlaag.
D66 wil in de toekomst eigen thema's naar voren brengen, maar welke dat zullen zijn, kon Wolffensperger niet zeggen. Bolkestein zegt wat het publiek wil horen als het gaat om vreemdelingen, 'dat gaat er in als koek', meende Wolffensperger. D66 heeft een boodschap die genuanceerder en moeilijker is. Andere D66'ers denken daar anders over. Zo vindt een kamerlid dat zijn partij zich heeft laten overrompelen en niet eens goed heeft beseft dat zij Bolkestein niet van repliek diende.Volgens D66-senator Spier zat er geen filosofie achter de campagne-tactiek. 'Bolkestein is een ouwe rot, net als Lubbers en Van Mierlo. Lubbers is weg en Van Mierlo kan als minister niet in debat gaan. Wolffensperger doet het pas een half jaar.

Een eeuw op de weegschaal (Rob Hartmans De Groene Amsterdammer 29 maart 1995):
Op grond van zijn houding tijdens de republiek van Weimar was Junger in progressieve kringen lange tijd volstrekt taboe. De man was militarist, elitair, antidemocraat, hij schreef moeilijk en hij had in de jaren twintig openlijk met Hitler geflirt. Uit de bibliotheek van laatstgenoemde kwam na de oorlog een exemplaar tevoorschijn van het in 1926 verschenen Feuer und Blut, met op het titelblad de opdracht: ‘Dem nationalen Fuhrer Adolf Hitler! - Ernst Junger(1895 - 1998).’ Op zijn beurt zond Hitler zijn collega-schrijver een exemplaar van Mein Kampf. Het bewijs voor Jungers nationaal-socialistische sympathieen leek hiermee geleverd. Bovendien had Junger met essays als Die totale Mobilmachung (1930) en Der Arbeiter (1932) niet de filosofische rechtvaardiging van het totalitarisme der nazi’s geschreven?
Bewonderaars van Junger hebben deze zaken nogal eens krampachtig gebagatelliseerd, daarbij wijzend op het gegeven dat hij zich later, door middel van zijn boek Auf den Marmorklippen (1939) en zijn correcte houding tijdens de Tweede Wereldoorlog, gerehabiliteerd zou hebben. Tevens wijzen zij er op dat Junger zich vanaf het einde van de jaren twintig van Hitler begon te distantieren en dat hij van het rabiate antisemitisme niets wilde weten. Ook worden zijn contacten met linkse types als Ernst Niekisch, Ernst Toller en Erich Muhsam dikwijls in stelling gebracht. Wat betreft Jungers vermeende antidemocratische gezindheid helpt dat laatste niet veel, want ook deze heren hoopten op de ineenstorting van de Weimar-republiek.

Onbevruchte dochters verpletteren schrijvers (Willem Kuipers de Volkskrant 26 april 1995):
'Zwart water is een ontzagwekkende roman', schreef vorig jaar in NRC-Handelsblad, kort nadat dit boek verschenen was, en hij had gelijk....
Ook Hendrik van Teylingen, de domineeszoon die in De schildpad en het schot de Hare Krisjna-beweging van binnenuit belichtte, en daarna nog Zorgvlied en Depot voor discipline publiceerde, weet wel raad met de wellust. Die moet worden gesublimeerd. In De verschijning van de godin Saràsvati in Hellevoet laat hij zien hoe dat gaat, in zijn omgang met de therapeute Parmi Clifford Kocq van Breugel en binnen het Sri Chaitanya Genootschap, waarvan de leden zich, in het volle besef van het 'hogere', aan alle denkbare menselijke laagheden verslingeren.

Het aletta-gevoel (Annemieke Hendriks De Groene Amsterdammer 20 september 1995):
Hoe Nouchka van Brakels film ook wordt ontvangen, hij bereikt in ieder geval een doel: dat de naam “Aletta Jacobs” weer iets bekender wordt. Zelfs in haar bakermat Groningen begint de herinnering aan “de bekendste vrouw van Nederland” te vervagen. Maar niet in Hoogezand-Sappemeer, waar de film afgelopen zaterdag in premiere ging.
“WAAR ga je heen?” Een reporter met pen en bloknootje in de aanslag maakt brutaal gebruik van de tien minuten treintaxi-wachttijd die ik bij het Groningse station moet ondergaan. Hij blijkt de reporter voor de “Waar ga je heen”-rubriek in het plaatselijke huis-aan-huis-blad De Loeks. Na flink aandringen krijgt hij uit de reizigster dat ze, als een soort collega van hem, op zoek gaat naar het Aletta Jacobs-gevoel, voor zover dat nog leeft.

Mc Leods geloof in de kracht van Surinamers (Willem Kuipers de Volkskrant 20 maart 1996):
'Het oerwoud heeft zijn rechten teruggenomen; alles is vergaan en is geworden tot wat het vroeger was: tropisch regenwoud.'
Hors concours, maar niettemin heel 'Surinaams' - en dientengevolge eveneens schatplichtig aan het El Dorado-thema van de Boekenweek - is De huilspiraal van Hendrik van Teylingen. Van Teylingen laat een 'witte' Nederlander, black%, in het kielzog van zijn zwarte Wonnie naar Paramaribo verhuizen en dat levert een aantal tropisch zinderende verhalen op, waaraan een zekere hilariteit niet te ontzeggen valt, omdat Wonnie, eenmaal thuis, van haar Nederlandse minnaar niet veel meer moet hebben (behalve zijn geld). Geestig laat Van Teylingen zijn schlemielige Hollander koorddansen op het touw van zijn 'politieke correctheid' (De Bezige Bij).

Het dissociatiecircuit (Joost Niemöller De Groene Amsterdammer 24 april 1996):
Slordige denkers die in vage netwerken hun gevaarlijke psychologische theorieën verspreiden. Dr H.F.M. Crombag, co- auteur van `Hervonden herinneringen en andere misverstanden’. kan de opmars van de MPS-therapeuten niet langer aanzien. Een frontale aanval HET IS OPPASSEN geblazen met bezoekjes aan psychotherapeuten. Je kunt er vandaan komen met een geheel nieuw verleden. In toenemende mate - vooral in Amerika, maar ook in Nederland - staan de zogenaamde ‘hervonden herinneringen’ ter discussie. Na onder hypnose te zijn gebracht, raakt men er in toenemende mate van overtuigd misbruikt te zijn in de jeugd. Pijnlijke rechtszaken zijn daarvan het gevolg, waarbij ouders van ritueel misbruik en erger worden beschuldigd en hun toch al zo verwarde kinderen niet meer mogen zien. In Amerika spelen al tienduizenden van dergelijke zaken.
De gemiddelde Nederlander, ik ook, heeft geen probleem in het dagelijks leven het gedrag van de ander te verklaren. Maar in de psychiatrie hebben we over de wijze waarop ons brein ons gedrag stuurt alleen maar fragmenten van kennis.’
Die slagen in de lucht leiden soms tot kolderiek taalgebruik. In een wetenschappelijk uitgave over MPS, ‘Dissociatie: een fenomeen opnieuw belicht’, las ik het volgende: ‘Dissociatieve toestanden kunnen zich na hun ontstaan en ontwikkeling doelgericht gedragen. Sommige kunnen bijvoorbeeld welbewust de controle over het bewustzijn en het gedrag overnemen of reageren op een verzoek daartoe. ’ Dat is toch regelrecht animistisch denken? .
‘Precies, dat gaat over mannetjes in de geest die het gedrag overnemen. En daar zo hun eigen bedoeling mee hebben. Wie schrijft deze onzin? Ach kijk, Ellert Nijenhuis, of all people.

Ingeboren levensritmes (Scott J. Osterhage Sunrise september/oktober 1997):
Cyclussen geven een gestage vooruitgang naar vervolmaking in de natuur weer, een ingeboren eigenschap van het bestaan.
Het uiteindelijke doel van iedere cyclus wordt wel vergeleken met de ouroboros, de slang die zijn eigen staart inslikt. De door de slang gevormde cirkel
toont de cyclus van de eeuwigheid of de grote evolutiespiraal . . . Dit is de cirkel van noodzakelijkheid van de Egyptenaren, het pad van de talrijke reïncarnaties van de ziel . . . Zijn staart die in zijn mond schuift [betekent een] onophoudelijk draaien van de cirkel, of het periodiek tevoorschijn komen en verdwijnen van het gemanifesteerde heelal. Dit staat in vrijwel iedere bijbel. Johannes spreekt over de grote draak die met zijn staart een derde van de sterren naar de aarde veegde. Dit betekent dat in de loop van deze grote evolutie de slang ego’s naar omlaag naar deze aarde bracht. . . . Hij symboliseert volmaaktheid in de vorm van een cirkel, omdat die de meest volmaakte vorm is, en ons ook in zijn verschillende verbanden de grote leer laat zien dat het heelal op basis van getallen was gebouwd, . . . en wordt bestuurd of geleid volgens een nu eens verstoorde en dan weer herstelde harmonie.
– E.C. Krupp, Echoes of the Ancient Skies, blz. 173.

God zegene de greep (red. de Volkskrant 2 mei 1998):
Met of zonder Duisenberg: elf Europese landen ruilen vandaag vóór middernacht hun eigen munten in tegen de euro. Het is de meest drastische stap in de Europese eenwording sinds de Tweede Wereldoorlog - zelfs de Duitse bezetter liet de nationale munten toen ongemoeid....
De twijfels van oud-DNB'er Szász. De voornaamste vragen en antwoorden over de euro. Hoe goede bedoelingen omslaan in nadeel voor de belegger bij omrekening van de euro in guldens. Hoe Finland, de exoot in Euroland, zijn jojo-economie met de euro hoopt te temmen. Hoe weinig Europeanen banen zoeken buiten hun eigen land. En natuurlijk liefdevolle aandacht voor de gulden: een afscheidsgroet en een korte geschiedenis. Economie gaat voor één keer helemaal euro.

De taak van de historicus (Jan Blokker ''de Volkskrant 16 april 1999):
In zijn nieuwe boek gaat Eelco Runia, historicus en psycholoog, in op het werk van de geschiedschrijver. Die heeft een maatschappelijke taak....

Dichters aan Haagse huizen luiden de zomer uit (Arjan Peters de Volkskrant 27 september 1999):
Zelden gelukt het te schrijven op een zo simpele wijze dat de woorden als kinderen ademen in het bed van de taal, reciteerde hij, zichtbaar content met de respons, zoals hij die tegenwoordig van de poëzie-critici niet langer krijgt. In de Nieuwe Molstraat las C.O. Jellema gloednieuwe en tegelijk klassieke gedichten over zijn ouders en jeugdjaren in Beilen, terwijl twee straten verder Erik Menkveld bewees dat zijn debuut De karpersimulator geen toevalstreffer was. Met een wendbare techniek en ongewone observaties bracht hij de luisteraars regelmatig aan het lachen, terwijl zijn In Memoriam voor de schrijver Hendrik van Teylingen (die eind 1998 overleed) niet alleen hemzelf een brok in de keel bezorgde. Het was mooi zo. We konden de regen hebben.
De eindaugustuswind duurde dit jaar wat langer dan normaal. Volgens Willem Jan Ottens laatste dichtbundel Eindaugustuswind moet onder die titel de warme wind worden verstaan die de zwaluwen meeneemt....

Voorbij de Praagse Lente (Henk Strabbing de Volkskrant 4 maart 2000):
DEZE FOTO stamt uit de tijd dat Oost-Europa nog het Oostblok was. Hij is gemaakt op 30 maart 1968 in Praag....
Op 5 januari was Alexander Dubcek secretaris-generaal van de communistische partij geworden.
Dubcek en zijn medestanders werden aanvankelijk gearresteerd. Later kregen ze kleine officiële functies. Dubcek zou jarenlang in de bosbouw in het Slowaakse Bratislava werken.Tsjechoslowakije werd weer een rechtlijnige communistische staat, onder Gustav Husak. Dat duurde tot november 1989. Met de Fluwelen Revolutie, ditmaal wél en waarschijnlijk noodgedwongen, getolereerd door het Moskou van Gorbatsjov, kwam ook in Praag een eind aan veertig jaar communisme. Vaclav Havel werd de nieuwe president. Alexander Dubcek, in triomf van Bratislava naar Praag gebracht, zou het nieuwe parlement voorzitten. Enkele jaren later kwam Dubcek om bij een auto-ongeluk. Kwade tongen beweren dat de KGB, gefrustreerd door alle gebeurtenissen van 1989 (en 1968), erachter zat.

De man die de Koude Oorlog afschafte (Henk Strabbing de Volkskrant 11 maart 2000):
Vijftien jaar geleden, op 11 maart 1985, werd Michail Sergejevitsj Gorbatsjov gekozen tot leider van de Sovjet-Unie. Vijf jaar later was het communisme goeddeels verdwenen uit Europa....

Retorica en democratie
Wat het publiek wil (Willem Witteveen De Groene Amsterdammer 9 juni 2001):
De retoricus Burke zag het gevaar van de retoricus Hitler op een moment dat velen in Amerika Hitler nog zagen als een leider die stabiliteit bracht op het Europese continent. Ofwel: de retorica is onmisbaar voor de democratie.—
Quintilianus beweert in boek XII van zijn 5redblack%niet alleen «dat wie redenaar is een goed mens behoort te zijn, maar ook dat wie geen goed mens is nooit een redenaar zal worden». Of, in de fraaie vertaling van Piet Gerbrandy: «Welsprekendheid en morele kwaliteiten versterken elkaar.»

De hoogmoed van de theorie van alles
Listigheid (Mark Helprin De Groene Amsterdammer 17 juni 2000):
De mens heeft de illusie dat hij binnenkort een «theorie van alles» zal ontwerpen. Dan is de volmaaktheid nabij. In deze tijden van hoogmoed zijn wij ijdeler dan ooit.
Hoewel onnauwkeurig en paradoxaal (als je mysterie hebt, heb je noch precisie noch consistentie nodig), waren de belangrijkste thema’s dat alles in het universum in wezen één is; dat onderverdelingen (zoals tussen diverse takken van studie) derhalve denkbeeldig zijn en voorbestemd ten onder te gaan; en dat door een proces van ontwikkeling dat half bewust onderzoek en half onbewust, mystiek laten-stromen is, de mens uiteindelijk zijn gescheiden inzichten zal samenbrengen, kennis van de eenheid zal verkrijgen, onsterfelijkheid bereikt en dan zal voortgaan om, jawel, een god te worden. Dit is vrij bekend, voor het grootste deel: het zijn de doorsnee-dingen van hubris en ketterij, die eigenlijk allemaal worden tegengesproken door de loop van de geschiedenis en ontkend door de onveranderlijkheid van de menselijke natuur - de menselijke natuur niet van de theorie maar van de praktijk. Maar toch kunnen we deze overtuigingen niet zomaar afdoen als onpraktisch. Ze lopen door de eeuwen heen in een ongebroken draad en hebben zich met opmerkelijk effect geopenbaard in de Renaissance, in een spoor dat leidde via alchemie naar modern wetenschappelijk onderzoek, in het Tijdperk van de Rede.

Amerikanen kennen geen nederigheid (Cor Speksnijder de Volkskrant 23 november 2001):
De Leidse hoogleraar Amerikanistiek Alfons Lammers mengt zich zelden in het koor van tv-deskundigen. Nu verschijnt zijn boek Adieu Amerika, ter gelegenheid van zijn aanstaande vertrek....

Taalverraad aan het Nederlands (S.W. Couwenberg de Volkskrant 1 december 2001):
Er is nauwelijks een land waar het Engels zo vanzelfsprekend wordt geaccepteerd als Nederland. Het Nederlands als cultuurtaal komt onder druk te staan....
Met de verbreding en verdieping van het Europese integratieproces raakt Nederland als natiestaat verder verzwakt.
Nadien is de doodsklok over onze taal als cultuurtaal eveneens geluid door Nederlandse schrijvers als W.F. Hermans en Harry Mulisch %- over zo'n 75 jaar zal het Nederlands de tweede taal van Nederlanders en Vlamingen zijn, zoals Fries dat nu is voor de Friezen, aldus Mulisch.

Ian Buruma & Avishai Margalit, ‘Occidentalism – The West in the Eyes of its Enemies’ (Anet Bleich de Volkskrant 21 april 2004):
Kenmerkend voor het occidentalisme is voorts de manicheïstische denkwijze, dat wil zeggen, het denken in absolute termen van goed en kwaad, licht en duister.
Hier ligt de grote politieke betekenis van Occidentalism. Buruma en Margalit beschouwen het islamistische occidentalisme als een zeer serieus te nemen gevaar, waartegen krachtige afweer geboden is, maar waarschuwen tegelijkertijd indringend tegen het verketteren van de islam en islamitische gelovigen. Door dat wel te doen zouden we in het Westen zelf in de val van het occidentalisme trappen.De auteurs van dit kleine, hopelijk binnenkort ook in het Nederlands vertaalde meesterwerk waarschuwen tegen 'de verleiding om vuur met vuur te bestrijden, het islamisme met onze eigen vormen van intolerantie. (. . .) We kunnen het ons niet veroorloven onze samenleving af te sluiten bij wijze van verdediging tegen degenen die de hunne hebben afgesloten. Want dan zouden we allemaal occidentalisten worden en zou er niets meer over zijn om te verdedigen.

Eredoctor Otto Duintjer over filosofie en spiritualiteit
In het jaar 2004 ontving prof. dr. Otto Duintjer een eredoctoraat van de Universiteit voor Humanistiek vanwege zijn werk op het grensvlak van filosofie en spiritualiteit. De universiteit acht dit werk van grote wetenschappelijke en maatschappelijke betekenis, mede gezien de verbinding die Duintjer legt tussen humanisme en spiritualiteit. Otto Duintjer (1932) was van 1970 tot 1987 hoogleraar Kennisleer en Metafysica aan de Universiteit van Amsterdam. Vanaf 1987 tot aan zijn emeritaat in 1997 had hij de opdracht Filosofie en Spiritualiteit aan dezelfde universiteit.
In 2002 verscheen een interview met Otto Duintjer in het Tijdschrift voor Humanistiek, themanummer ‘Humanisme en spiritualiteit’, maart 2003, nr 13 Jaargang 4, p.17-23.

Otto Duintjer gasthoogleraar filosofie en spiritualiteit aan de Universiteit van Amsterdam, kan wel enig begrip opbrengen voor de huidige wending naar het heden. Het heden is namelijk nogal eens veronachtzaamd en niet in de laatste plaats door filosofen. Duintjer: 'Immanuel Kant praat bijvoorbeeld over "de Caraibiër", die in het heden zou leven en die gelukkig is omdat hij niet denkt. Kant waardeert dat negatief, omdat hij geen bewustzijn erkent zonder denken.' Door overal over na te denken, geven filosofen zich niet direct over aan de ervaringen van het heden.
Het reflexieve bewustzijn verhindert, in de woorden van Duintjer, dat hun geest 'volledig tegenwoordig' in het heden kan zijn. Door over het heden na te denken verdeelt het reflexieve bewustzijn de aandacht met name over verleden en toekomst.

Om aan het oplossen van de wereldvraagstukken een steentje bij te dragen gaat het primair om gedragsverandering, hoe richten we onze levensenergie? We zijn het in eerste instantie zelf om de in het universum aanwezige vrije energie (ether), in de mens (antahkarana), aan de energietransitie, de overgang van vuile naar schone energie vorm en inhoud te geven. Het spreekt voor zich dat dit een zeer heikel punt is voor de wetenschap. Het gaat om het innerlijke zelf, het metafysisch idealisme van Hegel, Kant en Plato, dat sterk verwant is aan Innerlichkeit in het Duits. Bij Spinoza zijn God en Natuur twee kanten van dezelfde medaille. Het is de ‘intersubjectieve’ relatie van Jurgen Habermas die beide verbindt.

Dichters & Denkers L.Th. Lehmann, Toeschouw
Archeologie in de eigen geest (Theodor Holman De Groene Amsterdammer 10 mei 2003):
De dichtbundel Toeschouw van L.Th. Lehmann leest als een archeologische opgraving in het geheugen. Steeds verder terug, tot de realiteit surreëel wordt.
Op een gegeven moment ging ik de dichter Hendrik van Teylingen interviewen. Van Teylingen was toen toegetreden tot de Hare-Krishnabeweging en die had een tempel in de Bethaniënstraat in Amsterdam. Van Teylingen was er niet. Iemand had mij verteld dat tegenover de tempel de schrijver Frans Kellendonk woonde. Ik ging kijken waar hij precies woonde, dan kon ik hém misschien tot een interview verleiden. Ik liep naar de overkant en zag een bordje waarop «L.Th. Lehmann» stond. Die moet ik toch eens lezen, dacht ik toen.

De lemniscaat symboliseert dat de aardse kringloop tegengesteld is aan de hemelse kringloop. Desintegratie, een gesloten lus, een loop ontstaat wanneer we bijvoorbeeld hokjesgeest laten prevaleren. De chaostheorie leert dat het gedrag van de natuur daardoor onvoorspelbaar wordt. De lemniscaat symboliseert het leerproces tussen het geestelijke en het lichamelijke. De éne werkelijkheid heeft net als bij Ayurveda op de "kennis van het leven", de oerbron betrekking.
Terezinha Franca Kind De wet van harmonie is een fundamentele wet in het universum, de bron en de basis van alle andere wetten van de natuur, vooral de wetten van orde en karma.

Hans Vincent brengt de ruimtelijke kant van het vierdimensionale ruimtetijd continuüm, de eeuwige oneindigheid, van het Punt Omega in kaart. Terwijl Frank Tipler daarentegen het tijdsaspect belicht. Een nieuw gezichtspunt ontstaat door beide gezichtspunten met elkaar te verbinden. Hans Vincent:

Frank Tipler, Tijdschrift Gamma, nr. 2 2003, stelt de singulariteit van ruimtetijd gelijk aan God, drie singulariteiten:

Evolutie, mensenrechten en religie (Wiel Eggen GAMMA december 2003 p. 15-21):
Het belang van Teilhard inzake de mensenrechten
Als Teilhard spreekt van de groei naar de noösfeer als drijvende kracht, lijkt hij te wijzen op een schakel tussen het formalisme en de substantivistische moraal, die in zijn dagen door fenomenologen als Scheler (en later door Karol Woytila of iemand als Iris Murdoch) verdedigd werd. Want zoals de formalist Habermas zal betogen, is de communicatie (oftewel de noösfeer) zelf een waarde die respect verdient. Andere formalisten zoals David Gauthier leggen het beslissend criterium in de vraag of een handeling anderen in hun wezen beschadigt. Maar Habermas spreekt in feite van een positieve waarde, die meer is dan puur formeel. En ook Teilhard ziet communicatie - openen van gesprek - als de centrale drijfkracht van de evolutie. Hij hanteert dit zelfs als criterium voor het duiden van de vondsten. Maar het is vooral de kernintuïtie van zijn fenomenologisch en religieus denken. Voor hem is God niet een ingenieur-in-ruste die zijn wetten aan de realiteit oplegt, maar een trekkende (teleologische) factor die de communicatieve geest over de materie vaardig laat worden. In zijn eigen type historische fenomenologie verbindt hij diverse terreinen van onderzoek en signaleert een voortschrijdende drang naar communicatievormen, waarin het groepsgebeuren steeds beter in staat is individuen met respect voor de creatieve eigenheid in te zetten. Teilhard kan aldus vanuit een teleologisch perspectief een substantieve waarde formuleren die het formalisme van zijn relativerende teneur ontdoet.

Wees zuinig op de polder (Ben van Raaij de Volkskrant 12 juni 2004):
Volgens de Amerikaanse evolutiebioloog en geograaf Jared Diamond dreigen mondiale ecologische problemen de wereld te overspoelen...
Er zijn twee scenario’s voor de komende vijftig jaar: een prachtig scenario dat we kiezen of een minder prettig (doemscenario) dat we niet kiezen. Of de Haïti’s, Rwanda’s, Iraks en Afghanistans vermeerderen zich, we kappen de laatste bossen, pompen de laatste olie op en gaan ten onder in oorlog en terrorisme, of we erkennen de problemen en doen er wat aan. De Eerste Wereld moet zijn ecologische impact matigen. Dat kan op twee manieren: minder bevolkingsgroei, en dat lukt al aardig. En minder consumptie. Er is vis en hout genoeg, als we het beter managen. Onmogelijk? Misschien. Maar doorgaan is geen optie. Daarom zeg ik: de toekomst wordt bepaald door de keuzes die we maken.
De balanceerdraad zien als een verbinding een brug, naar een betere toekomst op korte en langere termijn. Er is innerlijke moed voor nodig om over de draad te lopen. Het gevoel zegt dat we ons evenwicht kunnen verliezen, dat we kunnen vallen en ons gezicht kunnen verliezen. We worden angstig. De gedachte dat we kunnen vallen krijgt de overhand, gaat overheersen. De hindernis vermijden is kiezen voor de gemakkelijkste weg, niets doen. Alleen door onze denkgewoonten door ons voelen te laten beïnvloeden kunnen we een hoopvollere toekomst creëren, we hebben het zelf in handen. Door te ontspannen en rustig na te denken over wat ons aan de overkant wacht is het wel mogelijk de hindernis van de balanceerdraad te nemen. Voor het nemen van een innerlijke hindernis moeten we vaak eerst door een muur breken. Het spontane, argeloze kind in ons wakker schudden.

In Taizé leven anno 2005 ongeveer 100 broeders uit 25 landen. In de loop der jaren hebben miljoenen jongeren zich met de thema's van de gemeenschap beziggehouden: naastenliefde, vrede en verzoening. Op aanmoediging van frère Roger Roger Louis Schutz-Marsauche) leven sinds 1951 broeders samen met bezitslozen in gemeenschappen in Azië, Afrika en Latijns-Amerika.
“Ik denk dat ik al sinds mijn jeugd intuïtief aanvoelde dat gemeenschapsleven een teken kan zijn dat God liefde is, enkel liefde. Langzamerhand ontstond in mij de overtuiging dat het belangrijk was een gemeenschap te stichten met mensen die heel hun leven willen geven, die elkaar proberen te begrijpen en zich steeds weer met elkaar verzoenen; een gemeenschap waarin eenvoud en goedheid van hart voor alles centraal staan.”
Ons christenzijn zal in deze tijd bestaan uit slechts twee elementen: bidden en onder de mensen het goede doen. Elk denken en praten en organiseren van christenen moet herboren worden uit dat bidden en dat doen.[2]

De gesel van het optimisme (René Zwaap De Groene Amsterdammer 12 juli 2005):
Zeer interessant in dit opzicht is de polemiek die schrijver Hendrik van Teylingen zeer recent in gang zette tegen het boek Het refrein is Hein, van de hand van de arts Bert Keizer. Keizer, zelf werkzaam in een verpleeghuis, gaf in zijn verleden jaar verschenen roman een bij de keel grijpend beeld van zijn leven als arts. Dagelijks met de al dan niet door euthanasie versnelde dood omringd kwam hij tot een roerende jammerklacht over zoveel onrecht en zinloosheid. Zijn boek biedt nergens een antwoord, en juist die eigenschap maakt het in deze optimistische tijd tot een hooglijk incorrect geschrift.
In de figuur van Hendrik van Teylingen treft Keizer nu zijn ultieme tegenvoeter. In het nieuwe literaire blad Ruim, opgezet vanuit antroposofische hoek, maakte de Amsterdamse schrijver korte metten met het onverdraagzame pessimisme van de dokter. ‘En zomaar, helemaal zomaar, inderdaad niet anders dan zomaar, reikt dokter Bert Keizer in zijn verpleeginrichting de gifbeker ook aan patienten die nog een eind voort zouden kunnen maar die hij wegens zijn drakerige verwerping van een hoopgevende levensbeschouwing niet aan de moed wenst te helpen om zich te geeigender tijd, popelend van tot het uiterst gerekte verwachting, door de zoete dood te kunnen laten omhelzen.’

Op weg naar het eeuwige (Radha Burnier TheoSofia augustus 2005, p. 131-134):
Het grote Indiase epos Mahabharata verhaalt hoe de vijf Pandava prinsen opgeleid worden in de krijgskunst. Eén voorval onthouden de meeste mensen vooral, misschien omdat het van betekenis is voor spiritueel leven.
Maar toen het de beurt was van de held Ardjoena, antwoordde deze: “Ik zie de vogel.” Toen Drona hem vroeg deze te beschrijven, moest Ardjoena bekennen dat hij alleen de kop van de vogel zag. “Schiet maar”, zei de Leraar. Natuurlijk was Ardjoena de beste der boogschutters, omdat hij, zoals Annie Besant zegt in haar uitstekende voordrachten over de Mahabharata (TPH), het vermogen had zich geheel te concentreren op wat hij deed. Dit is één van de eigenschappen die wij moeten ontwikkelen op het pad – het vermogen om aandacht te geven.

De oplossing die John Algeo in zijn artikel Vier waarden in één wereld (Theosofia augustus 2005) voor het ‘Oost en West’ conflict aanreikt zit ook in dit hoofdstuk en hoofdstuk 7.4.1 verweven.
1. Gehoorzaamheid/opstandigheid
158: . Het eerste hoofdstuk van de Koran eindigt met de volgende zin: ‘Leidt ons op het rechte pad [van de Islam, onderwerping], het pad van diegenen jegens wie u mild bent geweest, op wie u niet boos bent, en die niet van het pad afdwalen [die niet ongehoorzaam zijn].’ Gehoorzaamheid aan de bevelen van de Islam en aan de fatwa’s (religieuze vonnissen) van hun clerus is verplicht voor Moslims.
2.Vrijheid/gebondenheid
Het is waar dat veel van het moderne Westerse denken kennis (van het hoger manas), verward heeft met informatie (in het lager manas), maar in het Westen zijn er nog sporen van het oorspronkelijke denkbeeld, dat het zuiverst belichaamd wordt in de Oepanisjaden.
3. Kennis/onwetendheid
Dit zijn de belangrijkste waarden van dat deel van de Indo-Europese traditie die zich uitstrekt van India tot het aloude Griekenland. De waarde van kennis wordt geïllustreerd in het verhaal in de Oepanisjaden van Svetaketu, de zoon van de Brahmin die veel leerde tijdens zijn opleiding – maar juist die kennis niet verwierf, waardoor men niets anders hoeft te weten – en wiens vader hem toen leerde wat het allerbelangrijkste is dat men moet kennen, namelijk zijn eigen identiteit en karakter, door middel van het aforisme tat tvam asi, Gij zijt Dat, de Basis van alle zijn. Op soortgelijke wijze eindigde de zoektocht van de Boeddha naar verlichting over de realiteit van ouderdom, ziekte en dood onder de Bodhi Boom, de Boom der Kennis, toen hij inzicht kreeg in het leven en wat groter is dan het leven.
4. Harmonie/wanorde
In de leer van Confucius is het doel van het individu zich zoveel mogelijk te ontwikkelen tot de staat van volledig en authentiek mens worden (jen). Om dat te doen moet men in harmonie zijn met de Weg van de Hemel (T’ien Tao) en de manier om die harmonie te bereiken is het trouw volgen van het principe van juist handelen en decorum of ‘rituaal’ (li).

Het gezichtspunt 'Vier waarden in één wereld' komt in het artikel Zie de dageraad: nieuwe continenten en oude zakken (deel II - Theosofia september 2013) van John Algeo opnieuw ter sprake.

Mitra: de godheid heersend over alles wat op zijn einde loopt (zie 2.6:9) samenhangende met Yamarâja, de heer van de dood en de vergelding.

Het Licht van Buddhi (I.K. Taimni Theosofia februari 2006, p. 16-21):
We treden dit leven binnen door de poort van de geboorte en na onder allerlei omstandigheden ongeveer zeventig jaar op deze planeet te hebben doorgebracht, verdwijnen we door de poort van de dood.
Het licht op het Pad moet van binnenuit komen. Een dergelijk licht, dat het resultaat is van een gezond functioneren van het buddhisch vermogen, kan alleen dan van binnenuit komen, wanneer het denkvermogen door het leiden van een deugdzaam leven en het zich onderwerpen aan de zelfdiscipline van yoga, zoals dit in de Yoga-sutra’s (II, 28) onder de aandacht is gebracht, genoeg gezuiverd is:
Door beoefening van de bij elkaar horende yoga- oefeningen ontstaat bij het teniet gaan van onzuiverheden de geestelijke verlichting, die zich ontwikkelt tot gewaarzijn van de werkelijkheid.

Dichters & Denkers
Gij zult genieten (Jan Luijten De Groene Amsterdammer 16 maart 2007):
Peter Sloterdijk Zorn und Zeit
Suhrkamp, 356 blz., € 22,80 (de Nederlandse vertaling, Woede & Tijd, zal in juni verschijnen bij uitgeverij Boom)
Zorn und Zeit is meer nog dan Sloterdijks bekende trilogie Sferen een boek dat nieuwe inzichten biedt en vooral een andere kijk op de geschiedenis. Als lezer heb je steeds het gevoel dat woede, wrok, wraak, geldingsdrang en trots zeker niet alles kunnen verklaren. Anderzijds laat je je door Sloterdijks prachtige formuleringen en zijn kunst nieuwe woorden te scheppen graag meeslepen in de onbekende wereld van thymós of thumos.

Een beschouwing over Woede en Tijd, van Peter Sloterdijk, als onderdeel van zijn filosofie, met name uit Sferen. (Hendrik van Doorn Bachelor scriptie filosofie, p. 16):
Hoofdstuk 6. Wat is de betekenis van het woord “thymos” volgens Plato?
We kunnen Woede en Tijd lezen op metaforisch niveau als de geschiedenis van de opkomst van het subject en zijn energieën53 zoals Sloterdijk dat ziet. Plato voorvoelde de opkomst van het moderne subject en wilde het binnen de vorm van de polis houden. Sloterdijk is duidelijk beïnvloed door Rajneesh Osho54 en Jiddu Krishnamurti55 die in de oosterse traditie de “last” van het westerse individu pogen te relativeren. Beiden brachten de Vedische traditie in het westen in een overdracht die bij Schopenhauer begonnen was. De vraag die dus als we Woede en Tijd zo lezen opkomt is of de constructie van het subject, van identiteit, vanuit het sociale (als een soort vouw van sociale relaties in het zelf56) of als een bron van individueel actorschap moeten zien, of in welke verhouding tussen die twee57.

‘Historici zijn volgers, geen voorspellers’(Margreet Fogteloo interviewt Marjan Schwegman De Groene Amsterdammer 13 april 2007):
Het archief van black%, een symposium over de NSB: het Niod blijft zich richten op de Tweede Wereldoorlog. Maar in hoofdlijnen kiest de nieuwe directeur Marjan Schwegman voor een ruime taakopvatting. Hoe ver gaat de verbreding van de core business?

Lieuwe Mietus proefschrift Gunning en de theosofie, 21 april 2006:
De theosofische gnosis houdt vast aan de christelijke voorstelling van schepping en verlossing.

De zeven liefdes (John Algeo Theosofia augustus 2007):
Aan de voeten van de Meester is maar een klein boekwerkje maar als spirituele gids is het van groot belang. Hierin worden vier vereisten genoemd voor het Pad. De laatste van deze vier is ‘liefde’. En de Meester wiens lering in dit boekje beschreven wordt zegt dat liefde ‘het belangrijkst is, want als zij sterk genoeg is… dwingt zij ons alle andere vereisten te verkrijgen, en al het andere zou zonder haar nooit voldoende zijn.’ (blz.48).
Door zo de belangrijkste plaats in te ruimen voor liefde staat de Meester op één lijn met een andere grote spirituele leraar, de heilige Paulus, die in een brief aan de Corinthiërs schreef over wat de drie theologische of spirituele deugden genoemd worden: ‘Nu zijn er deze drie: geloof, hoop en liefde, maar de grootste daarvan is de liefde.’

Wees trouw aan je Zelf (Mary Anderson TheoSofia april 2008, p. 52-57):
Maar ondertussen ‘vervult de microkosmische ziel in gebondenheid de vijf goddelijke functies …’ (aforisme 10, blz. 49) Deze functies zijn openbaring, gebondenheid of verwikkeling, ideatie, vermeerdering en oplossing. Zij kunnen ons doen denken aan de twaalf nidâna’s in het boeddhisme, de ketting van oorzaken die leidt naar smart: de dorst naar leven en het opdoen van ervaringen die uiteindelijk leidt naar geboorte, dood en wedergeboorte. Het kan ons doen denken aan de klesa’s in de Yoga Sutra’s: black%veroorzaakt het niet kennen van onze eigen aard, zoals het idee dat we van anderen afgescheiden zijn, met als resultaat begeerte en afkeer en het verlangen om ons bestaan als een afgescheiden wezen voort te zetten.

Mahayana sutras
The Mahayana sutras are Buddhist texts that are accepted as canonical and authentic buddhavacana in Mahayana Buddhist sanghas. These include three types of sutras: Those spoken by the Buddha; those spoken through the Buddha's blessings; and those spoken through mandate.[1] They are largely preserved in Sanskrit manuscripts, and in translations such as the Tibetan Buddhist canon, and Chinese Buddhist canon. Several hundred Mahāyāna sutras survive in Sanskrit, Tibetan and Chinese translations.[2] The Buddhist scholar Asanga classified the Mahāyāna sūtras as part of the Bodhisattva Tripiṭaka, a collection of texts meant for bodhisattvas.[3]

Tuurlijk, iedereen kan zich tegenwoordig yogadocent noemen, maar dit zijn naar eigen zeggen de echte, de oude rotten in het vak. Clemens Rikken fotografeerde vijf yogadocenten van zekere leeftijd, die heus niet gauw klagen over de huidige generatie.

Peter Huys GEROEPEN door het WERELDHART
Een beschouwing over het ontstaan en de ontwikkeling van de Geestesschool van het Gouden Rozenkruis en haar stichters J. J. van Rijckenborgh en Catharosii de Petri.

De linkse kritiekcrisis
Geen blauwdruk voor een nieuwe economische orde (Rutger van der Hoeven De Groene Amsterdammer 25 maart 2009):
Op 2 april spreken politiek leiders op de G20-top in Londen over hoe de wereld van na het neoliberalisme er uit moet zien. Het tij is gunstig voor voorstanders van radicale verandering. Maar waar blijft hun andere economie?
Keynes hoort volgens de schoolboeken bij ‘links’, maar dat zegt niet zoveel als zelfs Milton Friedman en Richard Nixon zich als keynesiaan afficheerden en Ronald Reagan het grootste keynesiaanse plan van de afgelopen decennia doorvoerde. Ook in de huidige crisis heeft keynesianisme niets met politieke kleur te maken: krediet droogde op, de vraag naar financiële en andere producten zakte in en overheden bleken de enige partijen met geld en geloofwaardigheid genoeg om in te stappen. Linkse economen die zich roeren, zoals in Nederland Sweder van Wijnbergen of Willem Vermeend, bevelen pragmatische, politiek kleurloze stappen aan om het financiële stelsel te redden.
De paradoxale situatie dient zich dan ook aan dat nu de wereld klaar is om naar het alternatief te luisteren, het muisstil blijft uit de hoek waar dat vandaan moet komen: daar waar twintig jaar oppositie is gevoerd tegen het neoliberalisme. Weliswaar eisen traditionele kopstukken van de alternatieve beweging als Noreena Hertz en Naomi Klein hun gelijk op, maar het linkse alternatief van nu is het linkse alternatief van tien jaar geleden. Dat betekent niet dat de ideeën slecht zijn, wel dat ze niet aangepast zijn aan de problemen en mogelijkheden die het laatste half jaar zijn ontstaan. En dat ze ook niet als zodanig in het publieke debat worden gepresenteerd.

Het epithumia en thumos van Plato kunnen met de Latijnse termen pathos (in zijn negatieve betekenis woede, haat, vrees, afkeer, medelijden) en ethos worden vergeleken. Pathos (van πάσχειν 'paschein', het Griekse woord voor "lijden" of "emotie") is één van de drie middelen van overtuiging in de filosofische leer Ars Rhetorica, welsprekendheid van Aristoteles (samen met ethos en logos). Wat echter eeuwig, onvergankelijk en onveranderlijk is, zijn de ’Ideeën’.

Golven bleken niet slechts deeltjes te zijn, maar deeltjes ook golven! Het verschijnsel ‘Golven en Deeltjes’; geeft een wetenschappelijke basis aan het boek Zonder grenzen van Ken Wilber. Het rapport 'E i V' toont aan dat de wetmatigheden, de vier oorzaken-leer, die Aristoteles onderkende nog steeds actueel zijn.

Het leerproces van Plato zal 'De grote manipulator' Trump niet veranderen. De afgelopen decennia hebben te veel managers zich met het doorschuiven van problemen bezig gehouden. De hamvraag is nu of je voor het 'oplossen of doorschuiven' van problemen riant wordt beloond? Primair draait het nog steeds om het onderscheidt tussen thumos en epithumia van Plato. Al geeft Freud met zijn Über-ich, Ich en Es een nieuwe doorsnede. Het ééndimensionale marktdenken (Groupthink) viert hoogtij en werkt alleen nog maar contraproductief.

Symposion Geroepen door het Wereldhart
gehouden op het conferentieoord Renova op 23 mei 2009
Want de Wereldziel, waarover Plato reeds sprak en die heel onze aardekosmos in levend contact houdt met de eeuwige geest, is dezelfde die ook de menselijke ziel verlicht. Het is de mens gegeven haar als een werkelijkheid in zichzelf te ervaren, en eruit te leven. Het Wereldhart vergeet het eeuwige nooit, zoals wij, mensen, en is toch vol beweging. Zij toont ons, die daarvoor gevoelig worden, schoonheid na schoonheid en zij verbindt allen met allen. De zeven sprekers waren afkomstig van: theosofie - vrijmetselaren - antroposofie - amorc - soefibeweging - rozekruis - lectorium rosicrucianum.

Van der Hoeven (de Volkskrant 28 oktober 2009):
Ik maak me zorgen over het korte termijn winstbejag dat hier en daar overheerst. Een gebrek aan ethisch en moreel handelen is mede oorzaak geweest van de economische crisis.
Haar opmerkingen zijn de werkgevers Bernard Wientjes, Loek Hermans en Albert Jan Maat in het verkeerde keelgat geschoten.
Van der Hoeven gaat met de onderwijswereld overleggen over cursussen ethiek bij managementopleidingen (de Volkskrant 30 oktober 2009).
Door haar vrijwel kritiekloze en kleurloze politieke opstelling etaleert Van der Hoeven zich op ethisch terrein als een lege huls. Dit in tegenstelling tot wat je van een CDA politicus in het kader van goed rentmeesterschap zou mogen verwachten. Of met andere woorden wat is precies de toegevoegde waarde van deze minister? Van der Hoeven moet zelf voor haar falende overheidsbeleid verantwoordelijkheid nemen.

Staande ovatie voor levende geschiedenis (Olaf Tempelman de Volkskrant 6 november 2009):
Een week voor de herdenking van de Val van de Muur zijn de drie politieke hoofdrolspelers Michail Gorbatsjov, George Bush sr. en Helmut Kohl van 1989 geëerd.
Gobatsjov maakt van de gelegenheid gebruik om, zij het met enige ironie, Amerika te bekritiseren: ‘De VS hebben een perestrojka nodig.’ Om daarna te wijzen op het belang van de import van Russische bruiden in Duitsland. Zonder hen waren de ontwikkelingen niet mogelijk geweest.
Vooral de rol van de DDR-burgers zelf wordt centraal gesteld. Ook Bush sr. legt er nog eens extra nadruk op. ‘Het begon niet in Bonn, Washington of Moskou, maar in de harten van de mensen.’

Geroepen door het Wereldhart ((Wies Kuiper TheoSofia december 2009, p. 227-231):
In deze opgave zitten vele valkuilen.
Deze zijn prachtig verwoord in het boekje Aan de Voeten van de Meester, het eerste werkje van J.J. Krishnamurti waarin benadrukt wordt dat we goed moeten kijken naar de eigen motivatie voordat men iets voor een ander doet. Doe je dat om op een voetstuk gezet te worden? Nu, daar kun je alleen maar vanaf vallen! Soms gebeurt het dat de ander door jouw goede daden afhankelijk van je wordt en daardoor zijn eigen zelfstandigheid opgeeft, wat óók niet de bedoeling kan zijn. Allereerst zou je kunnen onderzoeken van waaruit deze drang om te helpen of goed te doen eigenlijk stamt; komt het uit je ego, je ikje, of is het puur, ego-loos mededogen? Het lijkt zo gemakkelijk, maar wij zijn in staat om onszelf hiermee goed voor de gek te houden!

Dichters & Denkers Vluchtelingenverhalen
Hallo allemaal! (Daniël Rovers De Groene Amsterdammer 6 januari 2010):
Wie in vluchtelingen uit Soedan alleen maar slachtoffers ziet, stemt in met het werk van de beul. In Out of Exile, verhalen van Soedanezen in de diaspora, komen de emigranten de lezer nabij. Het boek kwam tot stand onder voogdij van Dave Eggers.
Opvallend is dat de vertellers in Out of Exile nooit lang blijven stilstaan bij het leed dat ze ondergingen. In beknopte zinnen als ‘While they told me to be quiet, they raped me’ en ‘I didn’t have any idea because they shot a lot of people, all men’ wordt de wreedheid kort vermeld - niet uitgebreid beschreven. Schaamte speelt daarbij vermoedelijk een rol, en natuurlijk ook de moeilijkheid passende woorden voor die letterlijk onvoorstelbare gebeurtenissen te vinden. Maar er kan nog iets anders meespelen, namelijk een zeker wantrouwen jegens al te nieuwsgierige toehoorders. Vogelaar citeerde in dit verband de Poolse Barbara Skarga, overlevende van de Goelag, die opmerkte dat men van haar vaak de meest gruwelijke verhalen wilde horen; luisteraars waren vooral nieuwsgierig naar situaties van extreem fysiek lijden. Eenzelfde observatie deed Valentino al in What Is the What.

Beschuldigde geestelijken Don Bosco uit congregatie (ANP de Volkskrant 9 april 2010):
Salesianen van Don Bosco die beschuldigd zijn van seksueel misbruik moeten zich per direct terugtrekken uit hun functies binnen de congregatie. Dat heeft de overste van de salesianen, pater blak%, vrijdag tegen NRC Handelsblad en de Wereldomroep gezegd.

Wilders vindt optreden van Hero Brinkman ‘niet chic’ (Remco Meijer de Volkskrant 11 mei 2010):
PVV-leider Geert Wilders vindt het ‘niet chic’ dat zijn fractielid Hero Brinkman hem vooraf niet inlichtte over een optreden bij Pauw & Witteman, waar hij opriep tot meer partijdemocratie. ‘Maar hij snijdt een op zichzelf heel legitieme discussie aan.’

De microkosmos en macrokosmos zijn door energiestructuren van de menselijke aura en de stertetraëdervormige energiestructuren (Jan Wicherink, boek Ontheemde Zielen Ontwaken p. 95) met elkaar verbonden.

De nazi's vielen Jung overigens ook aan, want Jung had ingezien én uitgebreid beschreven hoe zij hun eigen schaduw projecteerden (zondebokmechanisme) op de joden, en zij waren daar niet bepaald van gediend.
Het gaat bij dit aanpassingsproces, veranderingsproces om de wisselwerking, de overdracht tussen micro en macro, individu en collectief. Het individu beïnvloedt de gemeenschap en de omgeving beïnvloedt het individu. Hoe virulent de chemie tussen black%kan zijn tonen de voorbeelden uit het verleden van de totalitaire ideologieën van Stalin en Hitler.

Interview Rob Riemen, directeur van het Nexus Instituut ‘Veel paralelllen PVV en fascisme’ (Peter Giesen de Volkskrant 3 november 2010):
Geert Wilders mag vooral geen fascist worden genoemd, hoewel zijn stijl en ideeën onmiskenbaar doen denken aan het vooroorlogse fascisme. Hij exploiteert het ressentiment onder de bevolking, wijst vreemdelingen aan als zondebok en keert zich tegen ‘de elite’en alles wat intelectueel, kosmopo9litisch of anderszins afwijkenk van het volk is, schrijft Riemen in zijn pamflet De eeuwige terugkeer van het fascisme.
Het is een oude techniek van het fascisme om een zondebok te kiezen: het komt altijd door hen, hen, hen!
‘Het debat over de regeringsverklaring was genant. Het ging alleen over thema’s van Wilders. Niet over problemen die veel urgenter zijn: de financiële crisis, de milieucrisis, de algehele crisis van onze beschaving.’
Riemen vindt dat de elites zich moeten oprichten, zich sterk moeten maken voor cultuur en geestelijke waarden. ‘Het streven naar verheffing is fundamenteel voor de geschiedenis van onze beschaving.Maar de elites hebben dat losgelaten.’

'Het is totaal niet lonely at the top' (Pieter Broertjes en Wilma de Rek de Volkskrant 6 november 2010):
Een politiek leider wil per definitie behagen, anders raakt hij zijn achterban kwijt. 'Hij wíl zijn achterban misschien wel behagen, maar hij is niet gekózen om zijn achterban te behagen. Hij is gekozen om die dingen te doen die juist zijn voor de samenleving. 'Neem het moment van vandaag. Wat is de kern van de samenleving? Dat zijn banen. Banen creëren welvaart, banen creëren welzijn, banen creëren cohesie. Nou, we leven in een wereld die aan het veranderen is, waarin de machtscentra aan het verschuiven zijn, en waarin de criteria voor deelname aan de economie zodanig verruimd zijn dat mensen die vroeger niet konden deelnemen, dat nu wel kunnen. Omdat de fysieke afstand tot de economie geen rol meer speelt. Daarom kunnen die miljoenen en miljoenen mensen in de achterlanden van Brazilië en Peru en India ook meedoen. In die wereld staat de huidige balans van banen op de tocht, in het westen, in Europa. 'En wat doen wij: we vragen aan onze leiders te behouden wat we hebben. Dat is niet per se goed. Als je al in een baan zit die in beton wordt gegoten, oké; maar ben je een jongere die aan de kant staat en binnen wil komen, dan heb je dus pech. Een leider is iemand die pijn kan toedienen. In een samenleving, een organisatie, een bedrijf. Ik ben een veranderingsmanager. Mijn ambitie is dingen te veranderen, ten goede. Ik ben een slechte beheerder (lees risicobeheersing), ik heb ook niet zoveel beheerbanen gehad.'

Voornemen voor het onderwijs: terug naar de kern (Ferry Haan de Volkskrant 29 december 2010):
Het einde van het jaar is een logisch moment om de balans op te maken. Ook voor het onderwijs, hoewel ons jaar nog niet eens half om is.

Postuum Harry van Seumeren (73), oud-redacteur van de Volkskrant, 31 december 2010):
In zijn laatste stukje voor de Volkskrant, op 12 juni 1998, stelde hij droef vast dat sinds het einde van het kabinet-Den Uyl de inkomensongelijkheid in Nederland met 8 procent was toegenomen. Dit dreigde nog veel erger te worden. De 'exhibitionistische zelfverrijking' van topmanagers was slechts een eerste signaal. 'In West-Europa, dus ook in Nederland, voltrekt zich een cultuuromslagblue%Rijnlandse naar het Angelsaksische model, schreef hij. Tien jaar later stortte die beweging in een crisis waarvan de naweeën nu nog voelbaar zijn.

Het derde deel van de ziel (Peter Venmans 17 maart 2011):
Over Thymos
Een filosofisch essay over een verloren gewaande, fascinerende maar uiterst gevaarlijke eigenschap. En hoe daarmee om te gaan.
Van Achilles wordt gezegd dat hij veel 'thymos' bezat. Hij was moedig, vurig, hartstochtelijk, licht ontvlambaar, een geboren krijger. Louter voor de eer was hij bereid zijn leven en dat van vele anderen op het spel te zetten. Wij modernen kunnen in Achilles geen grootse figuur meer zien; heldendom vinden we een bloedige farce. Liever dan te pronken met onze thymos beroepen wij ons op het verstand. Maar is het rationele mensbeeld niet een beetje schraal? Is er alleen rede en behoefte? Of bestaat er misschien een derde deel in de ziel, zoals Plato dacht? Thymos staat voor de aangeboren zucht naar erkenning, het diepe verlangen om in een eerlijke strijd anderen en onszelf te overwinnen, de woede om aangedaan onrecht, het besef van ernst, het eergevoel, de winnaarsmentaliteit van de sportman, kortom, alles wat ons belet te berusten in een comfortabel leven. Het derde deel van de ziel is een filosofisch essay over een verloren gewaande, fascinerende maar uiterst gevaarlijke eigenschap. En hoe daarmee om te gaan.

De zwakke plekken van het Westen (Nausicaa Marbe de Volkskrant 8 april 2011)
Westerse vrijheid blijft kwetsbaar tegenover islamistische terreur
De Britse historicus Niall Ferguson noemde zijn nieuwste boek The West and The Rest. Dat rijmt en doet denken aan: The West is the Best. Niet alleen bescheidenheid, ook de angst weggehoond te worden, maakt zo’n titel onaantrekkelijk. Maar die titel had wel de lading gedekt van Fergusons erudiete boek, dat nergens denigrerend over andere culturen is. De auteur buigt zich over de vraag waarom de westerse cultuur en way of life zo dominant zijn.
Als zelfs de Amerikaanse president in deze context oorzaak en gevolg van terreurdaden door elkaar haalt, is het Westen zwaarder gehavend dan Ferguson denkt.

Waarom zijn we vergeten wat belangrijk is in het leven? (Rob Riemen De Groene Amsterdammer 9 april 2011):
Tijdens zijn lezing zal Rob Riemen ingaan op het belang van lezen, kunst en cultuur. Juist in een periode waarin grote problemen met een optimistische attitude moeten worden aangepakt. Een nieuwe lente waarin zaken van de geest meer aandacht en waardering zullen krijgen.

Het boeddhisme onderkent het zesde zintuig, de intuitieve geest. Volgens Rudolf Steiner zijn er zelfs twaalf zintuigen, de ‘ meer fysische – en geestelijke’ (Voelen en Denken) zintuigen (synesthesie: vermenging van zintuigen). Duitsland toont naast de vijf traditionele zintuigen, een 6e– en 7e zintuig.

De filosofie van de klesa’s in De Yoga-Sutra ’s van Patañjali (Fay van Ierlant TheoSofia mei 2011, p. 56,60):
In sutra 14 lezen we: Ze hebben vreugde of smart als hun vrucht, al naar gelang hun oorzaak deugd of verdorvenheid is.
Verschijnselen in de materie of fenomenen, zoals ze in de sutra’s worden genoemd, worden veroorzaakt door het spel van de drie guna’s , de drie vibraties van materie. Het zijn sattva – rajas en tamas, de weerspiegelingen van de drie universele geestelijke beginselen op de zeven stoffelijke gebieden van bestaan. Die universele geestelijke beginselen worden aangeven als: Sat, het Zijn, Chit, het Bewustzijn en Ananda, het totale evenwicht tussen Zijn en Bewustzijn: gelukzaligheid.

Voor de theosofie geldt de Bhagavad Gita, het boek van de “kennis van vereniging”, om schijnbare tegenstellingen, de eenheid der tegendelen (paren van tegenstellingen) te verenigen. Maar vindt dat het Boeddhisme de dynamiek tussen mens en kosmos, 'Antropogenese (Hominisatie) en Kosmogenese', 'Mensbeeld en Wereldbeeld', 'Microkosmos en Macrokosmos', 'Binnenwereld en Buitenwereld', 'Open–closed' political spectrum nog beter naar voren brengt.

Krishna (stem van het geweten) zegt in de Bhagavad Gita (hoofdstuk 4 sloka’s 7 en 8, tekst René Meijer):
(7) O zoon van Bharata, waar en wanneer er ook maar een afname is van de rechtschapenheid en het onrecht overweegt, manifesteer ik mezelf op dat moment.
(8) Opdat zij die dorsten naar de waarheid een leven mogen hebben en de onverlaten een halt wordt toegeroepen, verschijn ik generatie na generatie ten tonele met de bedoeling de weg van de menselijke principes van de waarheid, de zuiverheid, de boete en het geweldloze mededogen opnieuw te vestigen.

'De waarheid is dat je wél zo bent' (Wilma de Rek interviewt Roos Vonk de Volkskrant 4 juni 2011):
De mens is een ellendig wezen. Dat is de enige conclusie die je kunt trekken na lezing van het nieuwe boek van Roos Vonk. 'De meeste fouten van mensen komen voort uit domheid.'
TIPS & TRUCS
Nadenken over jezelf leidt niet tot zelfkennis, alleen tot privé-theorietjes die je hooguit als een leuke hobby kunt beschouwen. En tot depressie.
Slijmen werkt, ook al zegt iedereen dat hij niet slijmt en nooit beslijmd wordt. Al die keren dat je erin trapt, merk je het immers niet. Het is de dagelijkse smeerolie van het sociale verkeer.
Hoe dommer mensen zijn, des te meer ze zichzelf overschatten. Je kunt domme mensen niks verwijten, want ze missen het vermogen om te weten dat ze dom zijn.

Geniale strategie van schaarste keert zich nu keihard tegen Wilders (Kim van Keken de Volkskrant 28 juli 2011):
Geert Wilders reageert 'als een kat in het nauw'. Tofik Dibi (GroenLinks) reageert nogal laconiek op het furieuze bericht dat de PVV-leider woensdag op Twitter zette: 'Linksigen als Cohen en Dibi proberen nu politiek slaatje te slaan uit massamoord. Ranzig.'

Hermann Broch boek Slaapwandelaars
De moderne mens volgens Hermann Broch (Jeroen Vanheste Civis Mundi Digitaal #8, november 2011):
Cultuurkritiek is even oud als onze cultuur. Van oudtestamentische profeten als Jeremia en Ezechiёl tot de grote ’arts van de cultuur’ Nietzsche en hedendaagse denkers als Sloterdijk: altijd is onze cultuur door filosofen en andere critici becommentarieerd en bekritiseerd. Het oordeel viel daarbij meestal niet erg gunstig uit. Socrates mopperde dat de jeugd van zijn tijd slechte manieren had en alleen in luxe geïnteresseerd was; "O tempora, O mores!" luidt de beroemde uitroep van Cicero; "Onze ouders, die reeds minder waren dan onze grootouders, hebben ons als nog meer verdorven in het leven geroepen, en wij zullen op onze beurt aan een geslacht het aanschijn geven dat nog gebrekkiger is", aldus Horatius; Petrarca klaagde dat hij in een totaal oninteressante tijd leefde; en ook Descartes beschouwde zijn tijdperk als een van verval.
De christelijke en joodse heilsverwachting
Het optimisme in De Slaapwandelaars komt behalve in het platonisme dus ook tot uitdrukking in de christelijke symboliek. We zagen al dat het laatste woord in de roman voor de apostel Paulus is, terwijl ook de apocalyptische symboliek een element van optimisme bevat. Hoewel de eindtijd en de Apocalyps uiteraard vol chaos en geweld zijn, vormen deze immers tevens de opmaat tot een terugkeer van de Verlosser en de komst van het hemelse Jeruzalem. Impliciet in alle apocalyptische symboliek is dan ook altijd de overtuiging dat na deze verschrikkingen een betere tijd aan zal breken.
Naast een christelijke symboliek vinden we in De Slaapwandelaars ook herhaaldelijk beelden van een joodse heilsverwachting. Met name de figuur van Ahasverus, de wandelende jood, speelt een cruciale rol. De wandelende jood Ahasverus staat in de joodse verhalen vaak voor het proces van dwalen, lijden en loutering dat samenhangt met het geloof in de terugkeer naar Zion, de hemelse stad van eeuwige vrede. Ahasverus, waarmee de filosoof Bertrand Müller zich identificeert, staat hier voor de huidige generatie die verloren ronddwaalt tussen het oude en het nieuwe waardesysteem:
(..) een geslacht dat zichzelf heeft uitgewist (..) onwetend, hulpeloos, zonder zin zijn ze prijsgegeven aan de orkaan van het ijzige, ze moeten vergeten om te kunnen leven en ze weten niet waarom ze sterven. Hun weg is de weg van Ahasverus (..) Verloren geslacht! (Ibid., p.357)
Tussen ’niet meer’ en ’nog niet’
Zowel in de metafoor van het slaapwandelen als in het platonisme en in de christelijke en joodse symboliek drukt Broch zijn overtuiging uit dat we in een overgangsperiode leven. De mensen bevinden zich "in het ogenblik tussen ineenstorting en nieuw ontstaan" en "staan sprakeloos tussen het nog-niet en het niet-meer (..) tussen einde en begin" (Ibid., p.349). Ze zijn op zoek naar een "doorwaadbare plaats" die een nieuw houvast kan bieden, maar deze zoektocht zal op zijn vroegst pas bij het volgende geslacht resultaten opleveren: "de overgang van het ene waardensysteem naar een nieuw [moet] een nulpunt van de atomisering van waarden passeren", een nulpunt waarbij er een geslacht "zonder enige betrokkenheid bij het oude noch bij het nieuwe" wordt overgeslagen. (Ibid., p.355) We leven dus tussen het ’niet meer’ en het ’nog niet’, waarbij Broch in zijn schildering van het eerste zijn pessimisme tot uitdrukking brengt, maar in zijn geloof in het laatste ook blijk geeft van zijn optimisme.

'Kapitale beslissingen neemt men nooit met het volle verstand' (Eelco Runia' de Volkskrant 24 december 2011)
Het besluit de nationale munten in te ruilen voor de euro was geen weloverwogen, rationeel besluit, maar een geval van God-zegene-de-greep. Dat betekent echter niet dat we er nooit aan hadden moeten beginnen.
Dat het besluit de nationale munten in te ruilen voor de euro een geval van God-zegene-de-greep was, blijkt bijvoorbeeld uit wat André Szász, destijds directeur bij De Nederlandsche Bank, zich herinnert van een bijeenkomst in de Trèveszaal waarin het kabinet black%geïnformeerd werd over wat de introductie van de euro zou kunnen gaan betekenen. Szász vertelt dat premier Lubbers tijdens die bijeenkomst vroeg ‘of de politiek verantwoordelijken wisten waarmee ze bezig waren’ (de Volkskrant, 30 oktober 2010). Uit de reacties concludeerde Szász dat dat niet alleen niet het geval was,maar dat ‘de politiek verantwoordelijken’ het helemaal niet wilden weten. Van een complot van politici omde burgers te euro in te rommelen was volgens Szász dan ook geen sprake. ‘Het is erger: alsof (de politiek verantwoordelijken) het zelf maar beperkt wilden weten’.
In zijn In de schaduwen van morgen noemde Johan Huizinga veranderingen van speelveld heroïsch: ‘Heroïsme gaat over de schreef. Van tijd tot tijd moeten in deze wereld de dingen over de schreef gaan. Niemand kan wensen, dat de zaken in elk opzicht blijven voortsukkelen in de baan, waarin onvolmaakte wetten en onvolmaakter zeden ze gestoten hebben. Zonder heroïsche ingreep geen concilie van Nicaea, geen afzetting der Merovingers, geen verovering en grondvesting van Engeland, geen Hervorming, geen opstand tegen Spanje, geen vrij Amerika.’ Laten we blij zijn dat het heroïsme van onze dagen een civiel heroïsme is, een heroïsme dat niet gepaard gaat met bloedvergieten, dat zich beperkt tot het een enkele keer durven doen van iets zonder daar met ons volle verstand bij te zijn.

Couwenberg op zijn best
Een beschouwing over S. W. Couwenberg (2011) Tijdsein. Peiling en perspectief van deze tijd. Soesterberg: uitgeverij Aspekt.
In iedere eeuw is er minstens één generatie die zichzelf verheft tot the hinge of history en zich zodoende een historische sleutelpositie toeschrijft. We moeten dus voorzichtig zijn met de eigen generatie zo'n bijzondere historische rol toe te kennen. Toch, meent Arthur Koestler in 1970, zijn er goede redenen om aan te nemen dat de mensheid thans een crisis doormaakt die zonder precedent is, zowel wat de aard als wat de dimensies ervan betreft.
Hij doelde daarmee op de verstoring van het ecologisch evenwicht in de wereld in samenhang met de explosieve groei van de wereldbevolking, van informatie en communicatie, van technologie en menselijk destructief vermogen. Dit geldt onverminderd voor de nieuwe ontwikkelingsfase van de moderniteit die na het einde van de Koude Oorlog aanbreekt en in dit boek centraal staat. Met de Duitse cultuurfilosoof Günther Anders is Prof. Couwenberg geneigd deze tijd te markeren als een eindtijd, dat wil zeggen een tijd waarin het leven van de menselijke soort op het spel staat, de techniek subject van de geschiedenis lijkt te worden en de mens als historische actor voorbijgestreefd dreigt te raken. Er groeit zodoende een onoverbrugbare kloof tussen het technische vermogen van de moderne mensheid en haar vermogen de consequenties en gevaren voor te stellen en te beheersen van wat zij in technisch opzicht voortbrengt.
Eurocrisis
Een dergelijke chaos dreigde ook geregeld te ontstaan tijdens de moeizame onderhandelingen tussen de eurolanden over de oplossing van de eurocrisis. Uiteindelijk moest het gebruik van het 'machtswoord' van de machtigste deelnemers aan de onderhandelingen een 'oplossing' afdwingen. Weliswaar geen machtsmisbruik, maar toch gebruik van macht. Bezien vanuit de communicatieve rationaliteit, is een oplossing niet zozeer rationeel als zij 'nuttig' is in de praktijk, maar als zij kan rekenen op de instemming van alle betrokken discussiepartners.

Om de relatie tussen ‘geheel’ en ‘deel’, het (‘en-en’/‘of-of’-mechanisme) te verklaren gebruikt Arthur Koestler het concept van holons. Een holarchie is een hiërarchie van holons. De gebroken symmetrie zorgt voor het onderscheidingsvermogen van onze ziel en risicobeheersing om de crises van menselijke makelij te bezweren. Het ordeningsprincipe 'Chaos en Harmonie' ('chaos in tijdmanagement') dat in het universum zit verscholen heeft op de chaostheorie betrekking.

‘Poldermodel is feodaal geworden’ (Robert Giebels interviewt Rost van Tonningen de Volkskrant 10 augustus 2012):
Het kantelmoment dat sinds de opkomst van het poldermodel, begonnen na de Tweede Wereldoorlog, heeft geleid tot de ondergang, ziet Rost van Tonningen eind 1982. Toen sloten de drie partijen die cruciaal zijn voor het poldermodel - werknemers, werkgevers en overheid - het Akkoord van Wassenaar. Dat was kortweg een ruil van loonmatiging voor arbeidstijdverkorting. Rost van Tonningen: 'Daarna heeft het poldermodel nooit meer echt gewerkt.'
Wat heeft die teloorgang van het model veroorzaakt?
‘Het werd, zeg maar, overrijp. De pioniers die het model hebben opgezet, zoals Wllem Drees, verdwenen na verloop van tijd. Hun opvolgers waren minder gemotiveerd en speelden elkaar baantjes toe. Het model is decadent en feodaal geworden. Het sluit niet meer aan bij de samenleving.’
Waar leest u dat aan af?
‘En de overheid is een waterhoofd met maar liefs 350 adviescolleges die ambtenaren karrenvrachten overbodig werk bezorgen. In die belangenclubs en in de geprivatiseerde ondernemingen lopen ongeveer vijfhonderd polderbestuurders rond met vaak twintig tot dertig baantjes. Niet op grond van hun expertise, maar primair op basis van hun partijlidmaatschap.’

Het Eindspel is begonnen, nu komt het erop aan! (Marcel Messing 22 augustus 2012):
Onze planeet bevindt zich op dit moment in een uiterst gevaarlijke situatie. Dit stellen we niet om angst op te roepen. Integendeel. Hetgeen geschreven is heeft tot doel de kracht van de geest te mobiliseren en vanuit een wakker bewustzijn te spreken en te handelen.
Stel vragen aan politici (gemeentelijke, regionale, provinciale of landelijke) en aan hen die leidinggevende posities innemen. De tijd klopt krachtig aan ieders deur. Het eindspel is begonnen! Laten we ons schaakmat zetten? Laten we ons onze geestelijke en lichamelijke vrijheid afnemen? Of zal een krachtige storm van bewustzijn opsteken over heel de aarde en zullen we opstaan om de menselijke waarde en waardigheid te verdedigen, ter wille van al wat leeft op deze wonderlijke planeet?
Leugens
In het boek Zieke Wereldleiders beschrijft de voormalige Britse minister van buitenlandse zaken, David Owen, hoe overmoed, depressie, drankzucht, drugsverslaving en vele andere ‘aandoeningen’ van leiders onze wereld bepalen. Tijd voor een psychologisch onderzoek en een gezondheidsattest? Veel leiders zorgen helaas meer voor lijden dan dat ze op basis van charisma en vertrouwenleiden.

De Yoga-sutra's van Patanjali De Draad van de Bewustzijnsvereniging
De Yoga-sûtra's van Patañjali zijn een klassiek begrip. Ze vormen samen met de Bhagavad Gîtâ de ruggengraat van de discipline van de yoga: de wetenschap van de bewustzijnsvereniging. Er zijn echter vele interpretaties van dit analytische meesterwerk van de incarnatie van Âdi-S'esha die Patañjali is. Hij, die als de ego-expansie van Vishnu dit gecomprimeerde werk schreef, deze samenvatting als het ware van de discipline van het zich verbinden met de ziel, vormde daarmee het ego van de yoga. Het naast elkaar bestaan van zoveel verschillende interpretaties pleit voor de kwaliteit van deze tekst zo goed als ook de muziek van J.S. Bach goed kan worden genoemd omdat die vrijwel niet per interpretatie kan worden verknoeid. Iedere interpretatie schittert in de glorie van zijn eigen waarheid ter versterking van het ik-besef van de yogi. De authenticiteit en begrijpelijkheid van zo'n interpretatie vormt als het ware een lakmoesproef voor de kwaliteit van iemands zelfverwerkelijking in de yoga, evenzogoed als de Gîtâ de fundamentele bekentenis van iemands respect voor de integriteit van de oorspronkelijke persoon van de bewustzijnsvereniging vormt. Dit literair-filosofische monument uit het indiase denken wordt hier weergegeven vanuit het perspectief van de filognosie: de tijd, de ether en de materie zijn allemaal even fundamentele uitdrukkingen van het goddelijke van de natuur en dus is de yoga eigenlijk de meest concrete wetenschap die er is. Ze betrekt zich n.l. rechtstreeks op deze fundamentele, absolute waarheden als ze ons de discipline biedt om ermee te kunnen leven. De yoga zich afkerend van de tijd, de ruimte en de materie komt, erop mediterend, er heel nuchter middenin te staan als de enige juiste visie erop, als het enige juiste bewustzijn van de vereniging ermee, ... van de natuurlijke orde van het bewustzijn van de tijd ermee.

III Negatie en het waardensysteem.
Het inductieve in de taal bestaat bij de negatie: terwille van het eigen-algemeen convergeren de bijzonderheden in ontkenning van hun onderscheid. Deze negatie dient de waarschijnlijkheid der generaliserende en/of infererende consensus en werpt de menselijke cultuur voortdurend terug op de basis van de bevrediging der primaire behoeften. Behoeften i.h.a. bepalen de connotaties en associaties van de individuele betekenisstructuur terwijl de prioriteiten van de consensus op collectief nivo het waardensysteem impliceren dat als motivator optreed. Deze waarden worden i.h.a. weergegeven door (o.a.) de begrippen waarheid, vrede, liefde, rechtgeaardheid en geweldloos begrip (vgl. De Yoga-Sutra's van Patanjali en de leringen van Sai Baba). Men streeft naar de toestand waar men behoefte aan heeft; de toestand waar men in negatie van vervreemdde. Het verzachten van de prijs van de negatie is de kunst van de cultuur. Het doel is het negatie-vrij bewust zijn van natuur die met cultuur is. Niet zonder de negatie, maar vrij zijn in negatie.

Het hart van Patañjali’s Yoga Sütra’s (Ingmar de Boer TheoSofia 3 augustus 2012):
Naar aanleiding van het zeer inspirerende seminar ‘Transformation of Consciousness: the Yoga Sutras of Patañjali’ met Ravi Ravindra afgelopen juni 2011 op het Internationaal Theosofisch Centrum in Naarden, wil ik samen met de lezer in dit korte artikel proberen de essentie van de Yoga Sūtra’s aan te raken, aan de hand van de meest relevante sūtra’s. Waar dat nuttig is kunnen we de vertaling van Ravindra raadplegen, die van I.K Taimni en de Yogabhāṣya, het belangijkste commentaar op de Sūtra’s, dat wordt toegeschreven aan de Ṛṣi Vyāsa.1, 2, 3, 4
1.) Ravi Ravindra, The Wisdom of Patañjali’s Yoga Sutras, Morning Light Press, Sandpoint, ID (USA), 2009\\ 2.) I.K. Taimni, De Yoga-Sūtra’s van Patañjali, Esoterische Studiegroep Theosofie, ‘s-Gravenhage, 1975
3.) Ganganatha Jha, Yoga Darsana: The Yoga Sutras of Patanjali with the Bhashya of Vyasa, Rajaram Tukaram Tatya, Bombay, 1907
4.) James Haughton Woods, The YogaSystem of Patanjali, or the Ancient Hindu Doctrine of Concentration of Mind, Harvard University Press, Cambridge, MA (USA), 1914
Wat is yoga?
De overeenkomst tussen mens en wereld, of micro- en macrokosmos, is in occulte literatuur vaak een sleutel tot hoger inzicht. De citta, het denkvermogen, bevat de middenstof (ook citta genoemd) waarin de gedachten en gevoelens tot aanzijn komen. Welke typen vritti’s er zijn en waardoor ze worden veroorzaakt wordt vervolgens uitgewerkt in sūtra 1.5 en verder. De vijf typen zijn ware kennis, valse kennis, fantasie, slaap en herinnering.

'Ik zoek slechts naar een remedie tegen de verlammende angst om fouten te maken' (Rutger Bregman de Volkskrant 4 november 2012)
De tirannie van NWO
Talloze historici ergeren zich dood aan de wens van NWO om met bizarre redeneringen de maatschappelijk relevantie van hun onderzoek te staven. Van tevoren moet nu zelfs worden verteld welke conclusies de subsidievragers willen gaan trekken - een wetenschappelijk gotspe natuurlijk. Historici moeten hun eigen keuzes kunnen maken, zonder daarbij onderhevig te zijn aan ijdele richtlijnen van overtollige bestuurders. NWO werkt op dit moment slechts de fantasie, zoals Stronks die ten toon spreidt, in de hand.
Academische vrijheid?
Flohr geeft een aantal voorbeelden van briljante wetenschappers die schijnbare trivialiteit met grote maatschappelijke relevantie wisten te verbinden: Michel Foucault, Edward Said en Clifford Geertz. Het zijn inderdaad rolmodellen die zich niet verloren in hun specialisme, maar hun expertise gebruikten als opstap naar een kritische maatschappijanalyse.
Om met Francis Bacon te spreken: er zijn te veel specialistische mieren en te weinig generalistische spinnen. Maar het ideaal is de historicus die zoemt als een bij. De bij haalt zijn materiaal uit de bloemen van de wetenschap en transformeert deze tot honing waar de maatschappij geen genoeg van kan krijgen.

'Laat het onbehagen ons motiveren tot idealisme' (Rutger Bregman de Volkskrant 28 maart 2013):
Wij, jongeren van de 21ste eeuw, moeten de vooruitgang opnieuw uitvinden, schrijft Rutger Bregman. 'Ons grootste probleem is niet de oplopende jeugdwerkloosheid, de groeiende staatsschuld of het onhoudbare pensioenstelsel. Maar: het leven begon zo goed, dat het alleen nog slechter lijkt te kunnen.'

Waarom doet Nederland niets met de ITS-kopie?
Systematiek van het kwaad (Natasha Gerson De Groene Amsterdammer 1 mei 2013):
Onderzoek naar de holocaust is in een stroomversnelling gekomen door de digitalisering van het archief van de International Tracing Service (ITS). Maar Nederland lijkt nauwelijks geïnteresseerd te zijn.

Lumpsum: zegen of paard van Troje? (Hans Duijvestijn 1 juli 2013):
blackblueblackblueblackblueblackblueblack%worden in toenemende mate centraal en top-down ‘geregeerd’ door het eigen stichtingsbestuur en in het verlengde hiervan door de medewerkers van de centrale bestuursbureaus. Het inspirerende schoolhoofd is mede door deze nieuwe leemlagen getransformeerd tot vooral gehoorzaam uitvoerend medewerker wiens eigen mening weinig ter zake doet.

Belangenverstrengeling in de financiële sector
Al die petten, dat is oppassen geblazen (Reinier Bijman en Koen Haegens De Groene Amsterdammer 6 november 2013):
Hoe onafhankelijk zijn economen van het grote geld? Drie op de vijf hoogleraren hebben banden met banken, consultants, pensioenfondsen of andere financiële partijen, blijkt uit onderzoek van De Groene. ‘Natúúrlijk heeft dat invloed op het publieke debat.’
In de jaarverslagen van zowel de Universiteit van Amsterdam als die van de Rotterdamse Erasmus Universiteit staat geen woord over het beleid rond nevenfuncties. De informatie hierover op de website wisselt per universiteit. Sommige lijken goed bijgehouden. Bij andere, zoals die van de Universiteit van Amsterdam, ontbreekt veel informatie of is de informatie verouderd. Zo staat van prominente economen als Sweder van Wijnbergen (adviseur voor overheden, bedrijven en banken), Dolf van den Brink (commissaris bij onder andere KBC Bank en Akzo Nobel) en Lex Hoogduin (consultant voor Accenture) geen enkele nevenfunctie vermeld. De Erasmus Universiteit houdt wel een ‘nevenwerkregister’ bij op haar site, maar ook dat bevat fouten. Wie zoekt op fiscalist Peter Kavelaars vindt geen enkele bijbaan – laat staan dat hij partner is van Deloitte.

De cultuurfilosoof Peter Sloterdijk hanteert in zijn boek Sferen voortdurend het oxymoron. Een oxymoron is een speciaal geval van de paradox: daar is wel een zekere tegenspraak aanwezig, maar bij nadere beschouwing lost die tegenspraak zich op. Bij de oxymoron blijft de spanning van het betekenisverschil echter in stand.

Wereldtop voor intellectuelen: verslag van de G8 van de Filosofie (22 april 2014):
Op De Filosofie Nacht van 18 april 2014 spraken acht grote denkers Peter Sloterdijk, Damon Young, John Gray, Zygmunt Bauman, '''Benjamin Barber, Markus Gabriel, Aziz al-Azmeh en Sophie Oluwole over de belangrijkste problemen van deze tijd, tijdens de G8 van de Filosofie in de Beurs van Berlage. Zij spraken onder andere over politieke structuren, het belang van onderwijs voor de volgende generatie, (medische) technologische veranderingen en privacy. Omdat naast daadkracht ruimte moet komen voor denkkracht.

Essay ESSAY: De verantwoordelijkheid der intellectuelen, redux
Dwars denken (Noam Chomsky De Groene Amsterdammer 27 mei 2014):
Dienen intellectuelen hun regering te steunen, zeker in tijden van oorlog? Of moeten ze hun privileges juist gebruiken om de staat te bekritiseren? In dat geval nemen ze wel een risico, ook in Amerika.
John Dewey was onder de indruk van de enorme ?psychologische en educatieve les’ van de oorlog, die bewees dat mensen – preciezer: ?de intelligente mensen van de gemeenschap’ – in staat zijn ?menselijke zaken in handen te nemen en ze te beheersen (…) op een doordachte en intelligente manier’ om de gewenste doelen te bereiken, die per definitie bewonderenswaardig waren.
Natuurlijk liep niet iedereen zo gehoorzaam in de pas. Vooraanstaande figuren als Bertrand Russell, Eugene Debs, Rosa Luxemburg en Karl Liebknecht waren, net als Zola, tot celstraffen veroordeeld. Debs werd bijzonder streng gestraft: tien jaar cel wegens kritiek op president Wilsons ?oorlog voor democratie en mensenrechten’. Sommigen, zoals Thorstein Veblen, werden gestraft maar minder grof behandeld; Veblen werd ontslagen uit zijn functie bij het ministerie van Landbouw nadat hij een rapport had gemaakt dat aantoonde dat het tekort aan arbeidskrachten op het land overwonnen kon worden als er een eind werd gemaakt aan Wilsons brute vervolging van arbeiders, met name de International Workers of the World.

Kunst en bos, een pleidooi voor mysterie (Bosrevue april - mei - juni 2014)
We voelen als mens vaak een sterke tegenstelling tussen maatschappij en natuur (de Jong, 2014). Een schot dat de milieusector maar moeilijk kan omzeilen. Kunst, als onderdeel van het eerste, maar verbeelder van het tweede, kan ervoor zorgen dat we de natuur niet langer zien als tegenstander (Smets, 2012). Kunst is als een Paard van Troje dat natuur binnenleidt via de mens zijn zwakke plek: schoonheid. Want de natuur zelf heeft noch de behoefte, noch de bedoeling om esthetisch te zijn.
“Na de intrede van wetenschap konden we bossen niet meer zien als geplaagd door elfen, nimfen of kabouters. Bossen zijn levensgemeenschappen; we hebben hen genaturaliseerd.” (Holmes Rolston III, 1998) Wetenschap is noodzakelijk om de subtiliteit en de onderliggende mechanismen van het bos als ecosysteem te begrijpen. Noodzakelijk, maar niet voldoende.
Bossen zijn fascinerend omdat ze een gevoel van eeuwigheid uitademen, met een andere tijdschaal (Holmes Rolston III, 1998). Ze hebben een aura van een oude en verloren oorsprong, het is een eindeloze wereld vol schaduwen. Cultuur en natuur worden vaak aanzien als elitair, een idee dat de sector zelf deels heeft versterkt (Nuchelmans, 2012). ‘In de natuursector is er lang over natuur gesproken als biodiversiteit. Van belang was de variatie in planten en dieren […]. Mensen verstaan onder natuur echter veel meer.’

De smalle weg naar het verre noorden (Hans Bouman de Volkskrant 11 oktober 2014):
Onder de gevangenen bevond zich de vader van de Australische schrijver Richard Flanagan. In zijn nieuwe roman The Narrow Road to the Deep North, in vertaling verschenen als De smalle weg naar het verre noorden, heeft Flanagan zich laten inspireren door zijn vaders ervaringen.

Waar komt de haat vandaan? (Peter Knoope de Volkskrant 25 november 2014, p. 27):
In zijn artikel over nut en politieke noodzaak van analyse van de vraag waarom er haat is en wat de aantrekkingskracht is van IS op jongeren, komt Martin Sommer tot de slotsom dat het gaat over afwijzing van democratie (O&D, 22 november). Dat is ook weer opgelost. Dacht ik.
Maar het artikel deed me ook aan een paar lastige dingen denken. Zoals dat democratie ook Abu Ghraib en Guantanamo Bay voortbracht. Dat democratie ook de militaire inval in Irak mogelijk maakte en de nederzettingenpolitiek van Israël niet stopgezet krijgt. Het artikel roept bij mij ook het beeld op van een oorlog tegen terrorisme met onschuldige slachtoffers van drones in Jemen en Pakistan.
Diepere oorzaken
Hoe lastig politiek activisme ook mag zijn, het is de kracht van een democratie die te accommoderen en te ontdoen van de gewelddadige elementen, juist ook door de vraag naar de diepere oorzaken te agenderen. Juist vanuit die kracht kan ook de vraag naar de oorzaken van haat gesteld worden. Zonder dat die vraag tot de verdenking van rechtvaardiging van geweld leidt. Een krachtige democratie heeft het niet nodig om mensen die willen begrijpen verdacht te maken.
Het heeft, na 9/11, tot 2006 geduurd voor het Nederlandse parlement, bij monde van D66-Kamerlid Van der Laan, de vraag durfde te stellen: 'Waar komt de haat vandaan'. Tot dan is er veel gebeurd dat een negatief effect heeft gehad op de bestrijding van het politiek geweld van Al Qaida. Laten we hopen dat het deze keer minder lang duurt en vooral dat het wachten op het moment dat de vraag gesteld mag worden en serieuze aandacht krijgt, tot een minder groot aantal verkeerde beslissingen leidt.

De donkere kant van het licht (John Algeo 14 december 2014):
Een oud kabbalistisch motto stelt dat Demon est Deus inversus, ‘de duivel is de omgekeerde God’, ofwel ‘de duivel is een aanvulling op God.’ De Ierse dichter William Butler Yeats nam als zijn mystieke naam in de kabbalistische Orde van de Gouden Dageraad, de voorletters aan van dat Latijnse motto, D.E.D.i. Maar die letters vormen ook de Latijnse werkwoordsvorm dedi, wat betekent: ‘ik heb gegeven’ en suggereert dus woordspelig dat het duivelse een goddelijk geschenk is.
Te zeggen dat de Duivel het omgekeerde of de aanvulling is van God is echter gevaarlijk, omdat het misverstand oproept, vooral bij degenen wier denken gevormd wordt door dualisme, die geest en materie, ziel en lichaam, de rechtvaardige en de onverlaat, de geredde en de verdoemde ziet als eeuwige tegenstellingen. Zij die in simpele tweedelingen denken hebben grote moeite om de onderliggende eenheid van alle diversiteiten te zien. Zij vinden het moeilijk zich voor te stellen dat Demon en Deus, de donkere en lichte engelen evenzeer boodschappers zijn van de Absolute Ene. Zij vinden het moeilijk om de duivel te geven wat hem toekomt.

Personal Growth in Organizational Contexts
The Effectiveness of a Personal Growth Training for Employees and Leaders (Proefschrift door Thomas Kowalewski 2015, Universiteit Groningen):
Introduction (p. 1):
Among the many approaches that are available when organizations seek to enhance the performance of their workforce, the focus on self-improvement, personal development, or personal leadership has gained increasing prominence throughout the last decades (Bennis, 1989; Conger, 1993; Drucker, 2008). These approaches see personal growth as a necessary requirement for increasing general effectiveness at the workplace and it is applied to both leaders and employees alike (Conger, 1994; Liu, 2002). The rise of personal growth trainings in organizational settings can be placed in the larger societal trend of an increased popularity of programs aimed at self-improvement and self-actualization, which claim to help individuals reach their fullest personal potential (Salerno, 2005). In the US alone, the self-improvement and self-help industry has been estimated to be a 9.84 billion dollar industry in 2011, with a forecast of being a 10.4 billion dollar industry by 2016 (Marketdata Enterprises, 2013). Programs are distributed through a variety of channels such as trainings and courses, personal coaching, books, or software applications.

Treuzelende politici vertragen de trein (Rens van Tilburg de Volkskrant 11 februari 2015, p. 26):
De eerste paarse coalities tilde marktwerking en deregulering naar ongekende hoogten. Nederland liep voorop met marktwerking in het openbaar vervoer, de energie-, telecom- en financiële sector. In 1995 werd, tegen het advies van de commissie Verzelfstandiging Spoorwegen in, spoorvervoerder NS afgescheiden van spoorbeheerder ProRail. Zo'n scheiding zou binnenkort verplicht worden in heel Europa, zo was de verwachting. De NS moest naar de beurs en de concurrentie aangaan met buitenlandse vervoerders.
Het vertrouwen dat 'de markt' alles beter en goedkoper zou maken, was eindeloos. Ten grondslag aan dit geloof ligt de notie van de 'survival of the fittest', de samenvatting die de Brit Herbert Spencer muntte van Darwins evolutietheorie. De vrije markt is volgens hem het strijdperk waarop de evolutionaire vooruitgang het hardst gaat, waar soortgenoten elkaar vrijelijk de maat nemen en de zwakke broeders elimineren.
Dit geloof in de zegeningen van de markt is inmiddels flink aangetast door een weerbarstige praktijk. De grootse beloftes uit de paarse jaren zijn veelal niet waargemaakt. De financiële crisis had de laatste twijfelaars moeten overtuigen.
In veel sectoren moet de wissel weer om. Niet omdat concurrentie slecht is, wel omdat je erin kunt doorslaan. Het is zoeken naar de juiste balans tussen concurrentie en samenwerking. Beide hebben zo hun merites, elk tijdvak vereist een eigen mix.
Tegenover Spencers interpretatie van Darwin zette de Russische 'wetenschapper-prins-activist' Peter Kropotkin de notie dat soorten juist succesvol zijn doordat soortgenoten elkaar helpen (Social Darwinism). Niet de meest egoïstische, maar de meest effectief samenwerkende soorten overleven. Kropotkin kreeg dit idee toen hij in 1882 in het aquarium van Brighton zag hoe verschillende krabben uren bezig waren een ongelukkig op zijn rug terechtgekomen soortgenoot overeind te helpen. Wederzijdse hulp verklaarde volgens Kropotkin het succes van veel soorten: krabben, mieren, bijen, papegaaien, wolven, apen en mensen.
Als uw trein straks weer vertraagd is en u een boze tweet wilt plaatsen over de NS, bedenk dan dat u er wellicht beter aan doet de treuzelende politici te adresseren.

Levenskunst & Levensgeluk – VI – Mediale Levenskunst (Heidi Muijen Civis Mundi digitaal #29, 29 februari 2015):
2. Rizzuto’s verfrissende stem in het filosofische debat
Waar huidige liberale vormen van levenskunst (zowel de populaire als filosofische) de nadruk leggen op het vrije individu, verplaatst Rizzuto het accent naar gemeenschapsvorming. De geschetste unieke kans in de geschiedenis ziet hij evenwel door maatschappelijke sturingsmechanismen ondermijnd, waarbij hij onder meer naar Foucaults analyse van de alomtegenwoordigheid van machtsmechanismen en processen van disciplinering verwijst.
Deze laatste diagnose deelt de auteur met Dohmens uitwerking van een laatmoderne levenskunst. Hij maakt evenwel duidelijk dat Dohmens analyse geen antwoord en alternatief biedt op de gedeelde constatering dat het Verlichtingsdenken en het liberale ideaal van autonomie en maakbaarheid onvoldoende voorwaarden scheppen voor het realiseren van een actuele levenskunst. Rizzuto’s kritiek is niet mals: de problematisering van de typisch Westerse overschatting van autonomie en maakbaarheid leidt niet tot een kritische reflectie “waar levenskunst om zou moeten draaien. Ironisch genoeg is Dohmen zelf het levende bewijs van zijn ongelijk. Blijkbaar gaapt er ook bij hem een onoverkomelijke kloof tussen theoretische bezinning en praktische toepassing. En hier wringt hem de schoen van de westerse levenskunst als zodanig, in ieder geval in haar seculiere varianten zoals bij de Stoa, Montaigne, Schopenhauer of Foucault.

Gij zult renderen of ten onder gaan (Marcel van Dam de Volkskrant 24 april 2015):
In zijn boek over de ontsporing van de financiële sector ontdekte Joris Luyendijk tot zijn ontzetting dat de cockpit van waaruit een grote bank wordt aangestuurd leeg is. Prachtig dat een boek over dat onderwerp zo'n succes heeft. Dat geeft hoop. Maar de bankencrisis is onderdeel van een groter en fundamenteler probleem. Het gaat om de aansturing van de samenleving als geheel. Ook in de cockpit van het ruimteschip aarde zit niemand die aan de knoppen draait. Wel een spook dat met een onzichtbare hand, niet gehinderd door moraal of mededogen, de wereldbevolking een amorele toekomst opdringt.
Wij accepteren dat alle publieke normen ondergeschikt worden gemaakt aan de rendementsnorm.
De rendementsnorm is simpel omdat die kan worden vertaald in getallen. Omdat die norm goed aansluit bij wensen uit ons reptielenbrein, wordt geaccepteerd dat alle andere publieke normen er ondergeschikt aan worden gemaakt. Alles wat in meer dan honderd jaar aan beschaving is opgebouwd om de nevenschade van het kapitalisme te beperken wordt nu in een 'race to the bottom' weer afgebroken. Verschillen tussen mensen worden groter, humanitaire waarden worden ingeruild voor individueel gewin, rechten van onrendabelen worden vergruizeld, grondstoffen worden uitgeput, en alles wat kan branden wordt verbrand om nog meer dingen te kunnen produceren die we niet nodig hebben.
Marcel van Dam heeft echter ongelijk dat er in de cockpit van het ruimteschip aarde niemand zit die aan de knoppen draait. Tussen de verkoper en de koper (kredietverleners en schuldenaren), de aanbodzijde en de vraagzijde zit voor beide partijen de stem van het geweten. Uiteindelijk zijn we het allemaal zelf, die de chaos creëren. De roep om een krachtige leider vloeit uit ons collectief onbewuste voort. Het is het collectieve spiegelbeeld van de 'bv-Ego', onze individuele zwakte.

De grote impressionist van de reportagekunst (Frank Westerman de Volkskrant 22 mei 2015, Sir Edmund p. 28-29):
Waarom Kapuscinski de grote impressionist van de reportagekunst is
In Polen kreeg sterverslaggever Ryszard Kapuscinski (1932-2007 ) een staatsbegrafenis. Bij ons is hij van zijn voetstuk getrokken - de 'reporter van de eeuw' zou een fantast zijn. Aan de vooravond van het verschijnen van een bloemlezing legt bloemlezer Frank Westerman uit waarom hij Kapuscinski nog altijd geniaal vindt.
Behalve geniaal vond ik Kapuscinski ook aardig. Bij een oorlogscorrespondent verwacht je misschien een macho, maar Kapuscinski is bang, zweet zich te pletter, kent de weg niet. Hij is begaan met degenen over wie hij schrijft, en wij lezers zijn begaan met hem. In Polen is hij geliefder dan de beide Nobelprijslaureaten Szymborska en Miosz. Journalisten en schrijvers uit de hele wereld sloten hem in de armen - van John Updike, Susan Sontag tot Gabriel García Márquez aan toe. Met zijn reportages, schrijft Salman Rushdie, bereikt Kapuscinski datgene wat alleen kunst vermag, 'dat wil zeggen: het zet onze verbeelding in vuur en vlam'. Eén black%is waardevoller dan het gereutel van duizend 'journofantasten'.
GEHEIME DIENST
In de laatste jaren van zijn leven, inmiddels internationaal vermaard, raakte Kapuscinski almaar banger dat 'het' zou uitkomen. Het: zijn hand-en-spandiensten voor de Poolse geheime dienst... Onmiddellijk na de val van het communisme ontketende zich in Polen een heksenjacht op iedereen die fout was geweest. Een beetje fout of vermeend fout was ook fout.
Vier maanden na Kapuscinski's dood, in mei 2007, onthulde de Poolse Newsweek de inhoud van zijn dossier bij de geheime dienst. In dat dossier zaten bonnetjes ter waarde van 30 dollar. De buitenlandse spionagedienst bleek hem in 1965 te hebben aangeworven als informant. Hij schreef een handvol onschuldige rapportjes; het enige echt pijnlijke is een verslag van een lunchgesprek met een Pools-joodse lector, die naar Mexico is uitgeweken.
Conclusie: een vuile verklikker? Of: niet fraai, de woorden van de lector had hij nooit mogen doorbrieven, maar zijn rapport is zonder gevolgen gebleven dus het zij hem vergeven?
Tussen deze standpunten slingert het postume Poolse volksoordeel over de grote schrijver-reporter Kapuscinski. Diep in hun hart vinden de meeste Polen dat hij de Nobelprijs voor de Literatuur had moeten krijgen.

Burgerinitiatief: stop gekonkel bij benoemingen (Remco Meijer de Volkskrant 27 mei 2015):
Schaf de partijpolitieke benoemingen af. Laat iedere Nederlander in gelijke mate in aanmerking komen voor een functie als burgemeester, commissaris van de koning, topambtenaar of in een adviesraad. Geen 'gekonkelfoes' meer, weg met het systeem van 'nu ben jij aan de beurt'.
Ondoorzichtige invitaties
Meer Democratie geeft een aantal voorbeelden van discutabele partijpolitieke benoemingen uit het verleden. Onder het premierschap van Jan Peter Balkenende werd in 2004 Wim van de Donk benoemd tot voorzitter van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid. Nijeboer: 'Een CDA'er benoemt een CDA'er. Maar was Van de Donk op dat moment echt de beste academicus van Nederland om de WRR te leiden?'
Toenmalig minister van Volksgezondheid Hans Hoogervorst benoemde, ook in 2004, Frank de Grave tot voorzitter van de Nederlandse Zorgautoriteit. Dubbelboer: 'Twee VVD'ers. Er was een vrouwelijke kandidaat met een beter profiel, maar niet lid van een partij. Zij kon nergens verhaal halen. Ja, je kunt naar de Nationale Ombudsman, en die kan er iets van zeggen, maar dat is zonder consequenties.'
Femke Halsema (oud-leider GroenLinks) schreef in 2013 een rapport na het falen van scholengroep Amarantis. De voorzitter van het college van bestuur was oud-politiecommissaris en CDA'er. De voorzitter van de raad van toezicht was burgemeester van Zeist, ook CDA. Te vaak geschiedt selectie van bestuurders door, aldus Halsema, 'ondoorzichtige invitatie'. Er is sprake van 'een old boys network waarin men elkaar banen toespeelt en de politieke affiliatie een grotere rol speelt dan competenties'.

Ralf Bodelier heeft gelijk wanneer hij stelt: We zijn niet gedoemd. De toekomst is wat we ervan maken. Maar technologie biedt slechts een deel van de oplossing. De klimaatencycliek Laudato si van paus Franciscus (18 juni 2015), Alessandro Baricco (De Groene Amsterdammer 14 februari 2019 p. 48-52) en Alexandria Ocasio-Cortez (Volkskrant 16 februari 2019 Zaterdag p. 2-5) bieden een oplossing, voor de paradox, die Ralf Bodelier en Thijs Kleinpaste bespreken. Citaten van Gottfried Wilhelm Leibniz en Arthur Schopenhauer geven de in het heelal verborgen paradox weer. Het balansmechanisme, dat aan de in het universum verborgen paradox ten grondslag ligt was in de Bhagavad Gita al bekend.

A. Lammers emeritus-hoogleraar Amerikanistiek aan de Universiteit Leiden stelt (De Volkskrant 20 juli 2015, p. 18):
USA! USA!
Leden van het New Horizons-team in het vluchtleidingscentrum in Maryland zwaaien geestdriftig met Amerikaanse vlaggetjes als de ruimtesonde dichtbij Pluto komt. Maarten Keulemans is van mening dat zoiets nimmer in de Europa zal gebeuren (Ten Eerste, 18 juli). 'Overmand door emoties spontaan 'EU, EU!'roepen; ik heb het nooit iemand zien doen.'
Nee, natuurlijk niet. Amerika is tenslotte de antithese van Europa. Al vanaf het prille begin heeft men aan de overkant weinig fiducie in de EU getoond. Een kunstmatig verwekt kind zonder veel levenskansen.
Amerikanen kijken graag vooruit, wij zitten tegen wil en dank vast aan ons verdeeld verleden. Te pas en te onpas halen ze de Stars and Stripes tevoorschijn. Gedecideerde Real Americans vinden besluiteloosheid typisch Europees.
Veel liever dan te wikken beschikken ze. De Amerikaanse republiek is immers nation close to God, een uitverkoren natie met een duidelijke lotsbestemming. Horizonten zijn er om te verleggen. En wij?
Wij hebben ons geloof in God allang verloren, ons lot is voortmodderen zonder adembenemende perspectieven. Eigenlijk heeft dat ook wel iets moois en tragisch. Tragiek die voor Amerikanen onverdraaglijk is. Alle enorme problemen en spijt, heeft men in Amerika nog altijd het gevoel in een versierde schuit op weg naar Arcadia te zijn. Vandaar de vlaggen en heftige emoties die ons, Ware Europeanen met het zuinige mondje van Dijsselbloem, in EU-verband totaal vreemd zijn.

Hoe verhouden Nederlanders zich tot Vlamingen/Belgen? Een boeiende causerie over culturele verschillen (Wim Couwenberg Civis Mundi Digitaal #32, augustus 2015):
Bespreking van: Paul Wouters, Nederland-België.
Ik heb dat taboekarakter van het machtsmotief in Nederland ook herhaaldelijk opgemerkt en gesignaleerd. Als gevolg daarvan is in dit land rond het machtsmotief een politieke preutsheid gegroeid die herinnert aan de seksuele preutsheid van voorheen en daarmee samenhangende dubbele moraal: ontkenning van het machtsmotief met hand in hand daarmee een politieke strategie en tactiek die onverkort blijft afgestemd op de eisen van de politieke en maatschappelijke machtsstrijd. Dat taboekarakter van het machtsmotief is een typisch Hollandse uiting van hypocrisie, en als zodanig een geseculariseerde versie van de moraliserende Hollandse domineestraditie van weleer. Het werd opnieuw bevestigd toen de Volkskrant in november 2011 haar top-200 van meest invloedrijke personen bekend maakte. Enkelen van hen die hoog scoorden in het lijstje van de top tien werd gevraagd hoe zij zelf aankeken tegen hun prominente rol als spin in het politieke machtsweb. Wat zij met elkaar gemeen bleken te hebben was hun resolute ontkenning van enigerlei macht. Macht, aldus toenmalig VNO-NCW topman Bernard Wientjes - nummer één in het lijstje van tien – is een vies woord. Het gaat ons slechts om invloed. Die heb ik wel, erkent Alexander Rinnooy Kan – als SER-voorzitter met liefst 39 bijbanen nummer drie in het lijstje van 10 – maar om daarover te praten vindt hij al heel vervelend.[1] Etc.
Als het over driftbeheersing ter vergelijking gaat, doet Wouters een beroep op de bekende civilisatietheorie of (The Civilizing Process) van de socioloog Elias, met daarin centraal de mate van conflictbeheersing, dus het conflictniveau in een samenleving. Dat is in Nederland een stuk lager dan in België. Hij heeft Nederland tijdens zijn verblijf daar ervaren als een oord van sociale wenselijkheden. Over de achtergrond hiervan meldt hij niets. Wat hij hier signaleert, valt met name op bij een links opinieklimaat, zoals Nederland dat sinds begin jaren ’60 tot minstens de blueblack%van 2002 gekend heeft. Dat linksgerichte opinieklimaat sinds de jaren ’60 is een geseculariseerde versie van de eerder genoemde moraliserende domineestraditie van weleer en daarmee samenhangende neiging tot hypocrisie.

De grens bereikt (René Cuperus de Volkskrant 7 september 2015):
Elke Europeaan kan een Syriër op zolder nemen of een Kosovaar in de schuur. Dat voelt misschien goed, maar is toch geen goed idee. Draagvlak, absorptievermogen, sociale cohesie. Dat zijn geen rechtse of rechts-populistische begrippen, maar elementaire noties om de 'boel bij elkaar te houden', ook wanneer je de ernstigste gevallen van vervolging en oorlogsleed weldegelijk opneemt en ruimhartig opvangt.
Aanstaande woensdag presenteert Jeroen Pauw een themaprogramma bij de NPO over het vluchtelingendrama. De titel van dat programma is een beetje raadselachtig: De Grens Bereikt. Zonder uitroepteken of vraagteken. Gewoon: de grens bereikt. Maar waarvan precies? Is de grens bereikt van ons passief wegkijken? Van onze onverschilligheid en onmacht? Of is de grens bereikt aan de veel te grote politieke stilte in Nederland, van politici die zo opportunistisch op de radar van de publieke opinie staan afgesteld, dat ze nu opeens - met de foto van het jongetje als 'gamechanger' - wel in beweging komen?
Of is de grens bereikt aan de naïeve onnozelheid van onze BN'ers die de grootste geopolitieke en democratische uitdaging van Europa van na de Tweede Wereldoorlog denken te kunnen pareren met teddyberen en gebreide truitjes?
En het bleef nog lang onrustig in het Europa van Angela Merkel.

De beste minister van Financiën (FORUM Ondernemer & Politiek 10 september 2015):
Minister van Financiën? De makkelijkste baan ter wereld. Althans, volgens oud-minister Wim Duisenberg. Toen Gerrit Zalm in 1994 de post kreeg toebedeeld, vertelde Duisenberg hem dat hij maar één ding goed hoefde te kunnen als minister: ‘nee’ zeggen. ‘De enige keer dat je ‘ja’ mag antwoorden, is op de vraag: Zei je nee?’, aldus Duisenberg. Dat nee zeggen had Duisenberg zelf veelvoudig gedaan tegen zijn eigen PvdA-kabinet, dat naar Duisenbergs smaak veel te veel uitgaf.
Nee zeggen
Of Zalm echt dat advies heeft opgevolgd, is aan interpretatie onderhevig – de invoering van de zogenoemde Zalm-norm, een modernisering van de Zijlstra-norm, maakte het nee zeggen een stuk makkelijker – maar onder ondernemers was hij in elk geval mateloos populair. In de jaarlijkse enquête van Forum onder ondernemers over het kabinet, scoorde de bewindsman jaar na jaar de gouden medaille voor populairste minister. In 2004 verklaarde bijna 25 procent van de ondernemers zelfs dat ze Zalm wel zag zitten als minister-president. Zalm was de langstzittende minister van Financiën die Nederland gehad heeft – al kun je zeggen dat hij de tijd heeft mee gehad.

Bankgeheimen van Joris Luyendijk
'Op een haar na heeft de financiële wereld uw leven in 2008 al onvoorstelbaar ontwricht. De diepere oorzaken hiervan zijn niet weggenomen, hoewel alle insiders weten wat ze zijn. Hoe kan dat?', dat is de grote vraag die Joris Luyendijk zich stelt in zijn recent verschenen boek 'Dit kan niet waar zijn'. In 2012 en 2013 schreef Luyendijk voor de Engelse krant The Guardian een 'banking blog' waarvoor hij op anonieme basis honderden medewerkers uit de financiële sector interviewde. VPRO Tegenlicht nodigde Joris Luyendijk uit om, met uitzicht op de Amsterdamse Zuidas, zijn bevindingen tegen het licht te houden. Zal een betrouwbare en veilige financiële sector voor altijd iets blijven waarvan wij alleen maar kunnen dromen? Luyendijk maakt een levendige schets van de arena waarin de grote geldhandel plaatsvindt en van de mensen die er onderdeel van zijn: de front-, middle- en back office; de snelle jongens, de tandenknarsers en de twijfelaars. Hij beschrijft het amorele karakter van de werknemers van 'Planet Finance' waarin ongezond lange werkweken worden gedraaid met weinig tot geen baanzekerheid, waarin de hoogte van salarissen en bonussen gelijkgesteld worden aan succes met als gevolg een totaal gemonetariseerde en op korte termijn gewin geënte kijk op de wereld. Hoe kunnen we tot fundamentele hervormingen komen en weer greep krijgen op die los gezongen wereld van het flitsend kapitaal? Daarvoor zijn volgens Luyendijk moedige politici nodig, verlichte nieuwe bankiers en kritische, black%en de eerste voorbeelden zijn er.

Joris Luyendijk verwijst in de documentaire naar Tony Blair, Axel Weber, Wim Kok, Trude Maas-de Brouwer (PvdA), Peter Balkenende, Joop Wijn, Karien van Gennip (CDA), Gerrit Zalm, Hans Wiegel en Ed Nijpels. Tot slot doet Joris Luyendijk in de documentaire een beroep op het geweten, het moreel kompas van bankiers. Andere opties zijn op dit moment niet voorhanden. De '200 van Mertens' leven voort. Adriaan Schouten heeft gelijk nu de Britten er niet meer zijn als tegenhanger voor Frans-Duitse plannen heeft Nederland een probleem. Door het heilig verklaren van Wouter Bos, Gerrit Zalm en Wim Kok heeft Jeroen Dijsselbloem niet echt aan een circulaire economie, de ecologische economie bijgedragen.

Das war einmal (Hans Wansink de Volkskrant 2 oktober 2015, katern V10-11):
In Oorlogsenthousiasme onderneemt Kieft een zoektocht naar de drijfveren van een hele generatie Europese idealisten, kunstenaars en wetenschappers om oorlog te verheerlijken als een uitweg uit de identiteitscrisis waarin het oude continent zich een eeuw geleden zou bevinden. Zijn verhaal is handzaam opgedeeld in een groot aantal scènes (bijvoorbeeld 'Ascona, 1900', 'München, 1913', 'Bosnië, 1914') waarin een protagonist (Herman Hesse, Sigmund Freud, Ivo Andric) zijn verlangen naar oorlog etaleert. Nog altijd relevant, aldus Kieft in een interview met De Morgen. 'Je kunt een parallel met de jihadgangers van vandaag trekken. Die zijn al in oorlog voor ze naar Syrië vertrekken. Onbesuisd idealisme? Zeer zeker. Maar mensen hebben nu eenmaal behoefte aan zingeving, aan grote idealen. Dat ze daarna het slachtoffer worden van manipulatie en propaganda is helaas onvermijdelijk.'
PRACHTIGE OORLOG
'Wat de uitkomst ook moge zijn, deze oorlog is groot en wonderschoon', schreef de beroemde Duitse socioloog Max Weber op 28 augustus 1914. In de net uitgebroken wereldoorlog zagen intellectuelen als Weber het medicijn tegen de ontwrichting die de grootschalige industrie, de massamigratie van het platteland naar de steden en het ongebreidelde kapitalisme hadden veroorzaakt. Europa's kunstenaars en intellectuelen verheerlijkten de oorlog, schrijft Ewoud Kieft in Oorlogsenthousiasme , 'als een plotselinge ommekeer in de loop van de geschiedenis, die de modernisering van al haar ongewenste neveneffecten zou zuiveren'. Na de zomer van 1914 snakten de miljoenen Europeanen naar 'grote, zingevende verhalen, die alle rouw en ellende konden omzetten in troost en in hoop'. 'Het maakte van een ideologieloos conflict een heilige oorlog. Het gaf zin en betekenis aan een uitputtingsslag die geen zin en betekenis had.'

Brussel voorstander van ethischer handelspolitiek of Brussel: normen zullen nooit omlaag gaan door TTIP (Gerard Reijn de Volkskrant 15 oktober 2015, p. 31):
De Europese Commissie wil een ethischere handelspolitiek. Handelsverdragen moeten ook duurzaamheid bevorderen en de rechten van de mens beschermen. En de normen voor voedsel en andere producten kunnen alleen omhoog, niet omlaag.
Europees commissaris Cecilia Malmström van buitenlandse handel probeert met dit nieuwe beleid onder de titel 'Handel voor iedereen' de tegenstanders van TTIP, het Amerikaans-Europese handelsverdrag in wording, de wind uit de zeilen te nemen. 'We hebben geluisterd naar dat debat en we hebben er lering uit getrokken, ook voor andere verdragen', zei ze. Etc.
'Grote belofte'
Malmström zei ook: 'Europeanen willen goede resultaten uit handelsverdragen. Maar ze willen geen compromissen op kernwaarden zoals de mensenrechten, duurzame ontwikkeling en een hoge kwaliteit van regulering door de overheid. En dat is wat we nu allemaal gaan doen.' Etc.
Openheid
Malmström stelde dat ze ook in het kader van TTIP de openheid heeft bevorderd door documenten te publiceren, maar tegenstanders wijzen er juist op dat zelfs de leden van de parlementen van de 28 lidstaten de documenten niet te zien krijgen.
Ze somde eveneens de handelsverdragen op die ze de komende tijd nog wil afsluiten. Onderhandelingen met China zijn al gaande; daarna zullen Taiwan en Hongkong volgen. Verdragen met Mexico en Turkije moeten worden gemoderniseerd, en met Nieuw-Zeeland, Australië en de Filipijnen moet ook een verdrag komen. En allemaal moeten ze voldoen aan de nieuwe ethische normen.

De eerste indrukken van een reis door lobbyland (de Volkskrant Ariejan Korteweg 9 december 2015):
Een gesprek over lobbyen duurt doorgaans uren, dat is het eerste inzicht dat we verwerven op onze reis door lobbyland. Daarbij maakt het niet uit of je met wetenschappers, lobbyisten of politici praat. Er valt veel over te zeggen, kennelijk. Maar opmerkelijk genoeg zeggen veel van die mensen ook iets anders, schijnbaar totaal tegengesteld: we weten heel weinig van lobbyen in Nederland.
Een week later zoeken we op de Campus Den Haag van de Rijksuniversiteit Leiden Arco Timmermans op, hoogleraar Public Affairs en daarmee vaandeldrager van lobbyen als terrein van wetenschap. Ook Timmermans vindt dat we in onwetendheid verkeren. 'We weten in Nederland heel weinig over lobbyen.

Pacificatiemodel of Europese leiders vrezen 2016 tijdens eindejaarstop (Arie Elshout de Volkskrant 31 december 2015, p. 21):
De Duitse kanselier Angela Merkel wijst op de 1,5 miljoen vluchtelingen dit jaar. Nooit eerder zo gebeurd. De EU moet deze stroom beheersbaar maken door de buitengrenzen te dichten, anders keren de nationale controles aan de binnengrenzen volop terug. De bewaking van de buitengrenzen en het behoud van Schengen hangen 'existentieel' met elkaar samen, waarschuwt ze. Een mislukking van het eerste, is het einde van het laatste.
De leercurve stijgt
Merkel, de afgestudeerd natuurkundige, wordt de bèta-vrouw en gaat doceren. 'Elke leercurve begint zeer langzaam.' Haar hand trekt een welhaast vlakke lijn. 'We hebben nooit geoefend, maar we leren en dan ontstaat een ander mechanisme.' De curve stijgt exponentieel, de hand schiet omhoog - journalistenogen schieten mee.
Met de landen die geen vluchtelingen willen, praten we net zo lang tot ze accepteren dat het behoud van onze verworvenheden een bijdrage vergt. 'Dat is', zegt Merkel, 'een proces'. Brussels toverwoord. Een politieke kwestie wordt getransformeerd tot technische klus, te klaren met een oliespuit vol vergaderuren.

Faust en het verlangen naar blijvend geluk in de westerse cultuur na de Middeleeuwen (Piet Ransijn Civis Mundi Digitaal #34 december 2015):
Thomas Mann schreef een nogal nihilistische Faustroman die mede op Nietzsche is geïnspireerd, zie Aler noot 2, p 189. Zo zijn er nog veel meer literaire en ander kunstwerken met het Faustmotief, zoals bij Lessing, Paul Valéry [2, p 171], de opera’s van Gounod en Berlioz en Mefistofele van Arrigio Boito, enz.
2) J. Aler, C J Schuurman, H Oldewelt e.a. Vijf eeuwen Faust, Den Haag Servire, 1963, p 21. Aler en Schuurman noemen naast de diverse Faust verhalen, waarvan Goethe’s Faust het hoogtepunt is, onder meer de Egyptische mythe van Osiris, Griekse tragedies en mythen met name van Dionysos, de Divina Commedia van Dante, dat zich eveneens op een steeds hoger plan begeeft en zich verheft tot de onvergankelijke liefde. Over het enigszins verwante verhaal van Parsifal heb ik twee artikelen geschreven in het tijdschrijft Reflectie, 2015, nr 1 en 2 en daarbij verwezen naar Joseph Campbell, Mythen en bewustzijn en De held met de duizend gezichten, waarin we ook het gezicht van Faust kunnen herkennen; Tijn Touber, Verlicht leven: Reis naar het licht in acht mythische stappen; Carl Jung, De mens en zijn symbolen; Erich Neumann, The Origins and History of Consciousness, dat o.m. uitvoerig ingaat op de mythe van Osiris en het proces van individuatie en bewustwording.

'De angst voor terreur is doorgeslagen' of 'Het IS-kamp is aan de winnende hand' (Janny Groen de Volkskrant 15 januari 2016, p. 10-11):
Hij ondervond aan den lijve hoe een klein aantal terroristen in het Belfast van de vorige eeuw een gemeenschap konden laten radicaliseren. Nu ziet hij dat in het Westen weer gebeuren. Dus keert de Ierse filosoof David Kenning terug van pensioen. Zijn boodschap: zet in op sociale cohesie.
Grijze midden
De grote uitdaging is het grijze midden te versterken, stelt Kenning. Daarbij kan Nederland internationaal een voortrekkersrol spelen, denkt hij. 'Nederland is van oudsher een handelsnatie. Onderhandelen zit in het Nederlandse DNA. Je kan niet een fundamentalist en handelaar tegelijk zijn. Handelaren moeten zich in de ander kunnen verplaatsen, geven en nemen, compromissen sluiten.'
Zeven jaar lang bestudeerde Kenning de theorieën van de Nederlandse filosoof Spinoza. 'Met zijn politieke filosofie benadrukt hij het belang van pragmatisme en de praktische waarde van eenheid. Spinoza heeft ons nog veel te leren. Ik zie hem als een onontgonnen nationale schat.'
Een schat die de Ier wil gaan exploiteren. Hij wil nog dit jaar een op de leest van Spinoza geschoeide denktank oprichten, States of Mind genaamd, die is losgekoppeld van politieke partijen en het bedrijfsleven. Een burgerdenktank die de kracht van saamhorigheid gaat bestuderen en concepten gaat ontwikkelen om het gematigde midden, de democratie, te versterken.

Zit het beste tegengif in de islam zelf? (Olaf Tempelman de Volkskrant 1 februari 2016, p. 14-15):
Ook bínnen de islam is er verweer tegen de fundamentalistische stroming: het soefisme werpt een ander licht op de Koran. Wat zegt deze 'mystieke islam'?
Vertel me wie uw vijanden zijn en ik zeg u wie u bent. Wie iets van de soefistische islam wil begrijpen, kan beginnen met de bestrijders: dat zijn bolwerken als de Islamitische Republiek Iran, de Moslimbroeders, het Kalifaat, de Taliban en, de fanatiekste bestrijders van allemaal, de Saoedische salafisten.
De jonge historicus Abdel El Hamidi vertelt hoe hij in Fez, de stad van zijn grootouders, een islam leerde kennen die flink verschilde van die uit zijn Rotterdamse jeugd. 'De ontdekking van het soefisme', zegt hij, 'was voor mij een vervolmaking van waar ik altijd al in geloofde - geduld, tolerantie, openheid.' Aan de basis van deze islam ligt hetzelfde boek waarop salafisten zich beroepen. 'Voor een soefi is de Koran een mystíék boek', zegt El Hamidi. 'Dat is de tegenovergestelde benadering van de salafist, die alles letterlijk neemt.'
Asghar Seyed-Gohrab, universitair hoofddocent in Leiden van Iraanse seculiere origine, ontvangt in een kamer met boeken tot aan het plafond. Zijn eigen boek Soefisme, een levende traditie beleefde al drie drukken. Overal waar de islam is, zegt Seyed-Gohrab, is ook soefisme. Ondergronds, bovengronds dan wel in de luwte; in het soefisme zit precies wat volgens islamcritici niet in de islam zit: black%.
In het soefisme voert de weg naar binnen, niet naar buiten - het vertaalt zich niet in politieke bijeenkomsten. De mate waarin soefi's worden bestreden is, kun je zeggen, omgekeerd evenredig aan de directe bedreiging die ze vormen voor de macht van hun bestrijders. Maar soefi's kunnen natuurlijk wel 'de macht veroveren' in de harten van de gelovigen, met alle gevolgen vandien.

Kleptocraat voelt zich thuis in 'Moskou aan de Theems' (Patrick van IJzendoorn de Volkskrant 7 maart 2016, p. 14-15):
Een rondje door Londen met corruptiebestrijder Borisovitsj laat zien hoe dubieuze Russen de duurste huizen in de stad bezitten. 'Niemand stelt hier vragen.'
Het mekka van Russisch geld
Londen is het mekka van Russisch geld, zegt Borisovitsj. 'Nergens is onroerend goed beter beschermd dan hier en niemand stelt vragen bij aankopen.' Zelf heeft Borisovitsj vanaf 1997 in de City gewerkt, waar hij menig oligarch heeft meegemaakt. De schimmige wereld ging hem tegenstaan. 'Bij Merrill Lynch werkte een jurist die ooit een transactie van Roman Abramovitsj tegenhield totdat helder was waar dat geld vandaan kwam. Dat zou de norm moeten zijn, besefte ik toen.' In 2007 keerde Borisovitsj terug naar Moskou waar hij de hervormer en Poetin-criticus Aleksej Navalny steunde.
Op de hoek ligt Eaton Square, het pleintje waaraan koningin Wilhelmina woonde tijdens de oorlog. Het kwam bekend te staan als 'Het rode plein' toen de eerste oligarchen er neerstreken, aangevoerd door wijlen Boris Berezowsky. 'Die panden zijn nu te krap voor de rijke Russen', zegt Borisovitsj, terwijl hij via Belgrave Square, waar aluminimumkoning Oleg Deripaska woont, naar het bewaakte miljardairslaantje achter Kensington Palace koerst. 'Hier zijn Len Blavatnik en Roman Abramovitsj buren. Kijk, deze enorme villa's passen beter bij hun status.
Wat Borisovitsj ergert is dat zijn landgenoten die over de ruggen van de gewone Russen rijk zijn geworden, geen strobreed in de weg wordt gelegd door de Britse autoriteiten, hoe slecht de Brits-Russische relatie ook heet te zijn. Om dat aan te tonen, laat hij de tour eindigen op Whitehall, waar de overheidsdepartementen staan en de premier resideert. Op Horse Guards Avenue wijst hij op een elegant appartement. 'Dat is voor 11 miljoen pond gekocht door Igor Shuvalov, de op vier na belangrijkste politicus onder Poetin. Hij heeft een fraai uitzicht over de Theems, nietwaar?'

AFM straft accountants 'Big 4' (Joris Zwetsloot de Volkskrant 25 maart 2016, p. 25):
De 'grote vier' accountantskantoren Deloitte, EY, KPMG en PwC moeten diep in de buidel tasten vanwege het verzaken van hun zorgplicht, een wetsovertreding. De Autoriteit Financiële Markten (AFM) beboet de vier kantoren in totaal voor ruim zes miljoen euro voor hun onzorgvuldige controle van jaarrekeningen tussen 2011 en 2013.
Vergroeiing met cliënten (you scratch my back and I'll scratch yours, Samenspel)
De beoogde 'cultuurverandering' moet onder meer komen van een meer kritische, interne controle op de kwaliteit van het werk. Accountants moeten niet worden afgerekend op hun behaalde winst voor het bedrijf, maar op de zorgvuldigheid van hun werk. Om de onafhankelijkheid te waarborgen, moeten bedrijven voortaan iedere tien jaar wisselen van accountant. Dit om de door de AFM gehekelde 'vergroeiing met cliënten' tegen te gaan.

'Ik moet m'n mond houden' (Jan Tromp interviewt Cor Boonstra De Volkskrant 16 april 2016, Sir Edmund p. 24-27):
Het klinkt goedkoop als hij het zegt, vreest hij. Toch uit Cor Boonstra zijn bezorgdheid over de effecten van de bonuscultuur. 'Er is een algemene tendens ontstaan van het-is-nooit-genoeg.'
'Een flink aantal managers in Europa heeft gebruikgemaakt van de snelle winst. En dan loopt het de verkeerde kant uit. Dan krijg je dat het management gaat werken aan kortetermijnwinstgevendheid en de lange termijn laat sloffen.'
'Mijn punt is: de enigen die echt kunnen zeggen: het is mooi geweest, het is genoeg geweest, we gaan er wat aan doen, zijn de topmanagers. Dan heeft het misschien een kans. Al zeg ik meteen tegen mijzelf: Cor Boonstra, je bent nu PvdA-achtig naïef.'
Ongerust waarover?
'Ik ben ongerust over het feit dat de gemiddelde beloning van een topman zeventien, achttien, twintig keer zo hoog is als van een medewerker. Elke keer dat weer een forse bonus betaald wordt, is dat een stimulans voor onlustgevoelens. Ik maak me ongerust over het feit dat er nu al niet genoeg banen zijn en dat met de voortschrijdende automatisering er steeds minder banen zullen komen voor de middenklasse. Ik maak me ongerust over de imbeciliteit van de politiek die niet in staat is te ageren tegen het inhoudsloze, demagogische programma van de PVV.'
Waar draait het op uit?
'Op diepe onvrede over steeds meer ongelijkheid in de maatschappij. Ik zie veel moedeloosheid. Ik kom nog regelmatig in Amerika. Ik zie een absolute tweespalt in dat land tussen rijk en arm. Ik zie hoe nagenoeg iedereen daar moedeloos onder wordt. Schokkend vind ik het dat een goedwillende man als Obama, met wie we allemaal blij waren, dat die wordt afgemaakt. Hij wordt gewoon afgemaakt door domme mensen van de Tea Party, hij wordt volkomen geblokkeerd door voormannen van de Republikeinse Partij die rollebollend met elkaar over straat gaan. Dus ook een goed mens, een intelligente man, een gemotiveerde man, wordt gewoon door de onlustgevoelens in de maatschappij machteloos gemaakt.
'Ik hoop dat mijn kleinkinderen voldoende slagkracht zullen hebben om in een veel moeilijker wereld te overleven. Ik ben diep bezorgd. Tegenover je zit een vroegere sociaal-democraat die VVD'er is geworden en die inmiddels dit soort dingen zegt.

De wereldwijde belastinglobby van de Silicon Valley Tax Directors Group (SVTDG) berust op het vrijemarktfundamentalisme van Ayn Rand. Het boek Atlas Shrugged van Ayn Rand is het fundament van het vrijemarktfundamentalisme, het ultrakapitalisme. Vrijemarktfundamentalisme, is uiteindelijk net als fascisme en communisme een totalitair systeem. Daarentegen dient in het rapport 'E i V' als basis de natuurfilosofie uit de Griekse oudheid. Het rapport 'E i V' maakt van de school van Klaas Knot, Peter Korteweg en Sweder van Wijnbergen gebruik.

Afkeer TTIP verbindt politieke tegenpolen (Robert Giebels de Volkskrant 3 mei 2016, p. 27):
Coalitie tegen TTIP
Tegenstanders van TTIP zijn er op uiterst links en uiterst rechts. Ze vinden elkaar in hun weerstand, maar de motivaties lopen sterk uiteen.
Multinationals
GroenLinks, SP en Partij voor de Dieren laten zich het duidelijkst horen tegen TTIP. GroenLinks wil dat de EU en de VS hun onderhandelingen - vorige week was de dertiende ronde - meteen stoppen. Amerika is immers niet te vertrouwen; zie de onthullingen van Edward Snowden over inlichtingendienst NSA, stelt GroenLinks in zijn verkiezingsprogramma.
Twee standpunten
De PvdA heeft zoals wel vaker, denk aan de JSF, twee standpunten: een voor in het kabinet en een voor daarbuiten. In het Europarlement stemde de partij tegen TTIP, maar in het kabinet moet verantwoordelijk PvdA-minister Lilianne Ploumen het verdrag voluit verdedigen.
Het draait bij de PvdA om een cruciaal onderdeel van TTIP: een speciale 'rechtbank' die achter gesloten deuren zou moeten oordelen in geschillen tussen landen en klagende bedrijven. Omdat dat in TTIP zit, stemden we tegen, zei PvdA-europarlementariër, Agnes Jongerius. Maar dat is zeker geen eindoordeel, zei ze erbij. Want zolang TTIP er nog niet is, kan het worden verketterd. En opgehemeld.

Voetnoot Woede of De woede zit in ons, en ze moet eruit (Arnon Grunberg de Volkskrant 6 mei 2016):
Over de boze burger zullen we voorlopig niet uitgesproken raken, tenminste niet zolang steeds meer kiezers in Europa weglopen van de zogenoemde middenpartijen. De vulgair-marxistische verklaring luidt: het is de economie. Die verklaring schiet tekort.
Toen Fortuyn aan het begin van deze eeuw sprak over 'de puinhopen van Paars' had Nederland een ongekende bloeiperiode achter de rug. Niettemin wist hij veel kiezers van het tegendeel te overtuigen; puinhopen hoeven niet echt te bestaan om de kiezer het gevoel te geven dat ze er toch zijn.
Wie iets meer wil begrijpen van boze burgers zou Woede en tijd van Peter Sloterdijk moeten lezen, een boek uit 2006 alweer. Sloterdijk schrijft dat mensen niet zozeer hartstochten hebben als wel dat hartstochten mensen hebben. Hij verbindt de woedende energie met trots en het verlangen naar erkenning.
De woede zit in ons, in de een meer dan in de ander, en ze moet eruit.

Like & trust of 'Het apparaat weet veel van ons, maar wij weten niets van het apparaat' (Bard van de Weijer de Volkskrant 25 mei 2016, katern Vonk p. 10-11):
Voor Esther Keymolen (34) was het zo'n moment waarop ze dacht: nu kan alles veranderen. Nu nemen gebruikers misschien massaal afscheid van sociale media. De techniekfilosoof zat midden in het onderzoek voor haar proefschrift toen de schandalen rond de NSA uitbraken en bekend werd dat gebruikers van sociale media werden afgeluisterd. Gebruikers staan machteloos, de politiek loopt achter de feiten aan, bedrijven kunnen ongestoord hun gang gaan. Je zou er gewoonweg somber van worden.
'Ja, dat moet niet, hè? Ik ben niet somber. Mensen hebben een natuurlijke kunstmatigheid, zoals filosoof Helmuth Plessner zegt. We zijn altijd onlosmakelijk verbonden geweest met technologie. Als een paleontoloog een opgraving doet en wil weten of hij te maken heeft met mensen of apen, zoekt hij naar werktuigen. Technologie heeft ons altijd onderscheiden. Wie we zijn komt door onze technologie.
'Het geeft ons zekerheid, het belooft een thuis, dat alles harmonieus wordt. In die belofte schuilt ook een %blueparadox. Want de 'thuiskomst' is altijd tijdelijk. De utopische ideeën die we vaak bij nieuwe technologie hebben, gaan altijd vergezeld van nadelen. Tech lost problemen op, en brengt nieuwe. Kijk naar Airbnb, naar Uber, naar Facebook.
'Daarom moeten we technologie niet laten determineren wat we doen. We moeten ons realiseren dat technologie nooit precies doet wat we willen. Dat is eigenlijk ook fijn, want daardoor blijven we flexibel en creatief.'

'Debatteren vraagt om luisteren' (Janita Naaijer de Volkskrant 8 juni 2016, p. 25):
Bram Bakker (psychiater en publicist):
'Hoezo debat? Wat ik zie, is dat we mede door internet steeds meer in een zendcultuur verzeild raken. Er wordt veel gezonden, maar weinig geluisterd. Terwijl dat laatste voor een echt debat noodzakelijk is. Koploper is Geert Wilders die alleen maar zendt. Leve de vrijheid van meningsuiting! 'Ja, er wordt onbehagen geuit, maar de manier waarop dat gebeurt, leidt tot niets. We kunnen elke week wel een nieuw referendum houden. We zijn chronisch ontevreden en doen aan egomarketing. Klagen en nog eens klagen over wat niet deugt. Het ene moment zijn het verkeersdrempels, en het volgende moment is het Zwarte Piet. En dat terwijl we het netto behoorlijk goed hebben. In plaats van dat zogenaamde debatteren, zouden we ons beter eens bezig kunnen houden met de vraag wat er onder die ontevredenheid schuilgaat.'
Jan Derksen (hoogleraar klinische psychologie en psychotherapie, Radboud Universiteit):
'De verruwing van het debat gaat ten koste van de inhoud. Met de secularisatie is het respect voor gezag en autoriteit gesneuveld. Wat ervoor in de plaats is gekomen, is een directe en impulsieve expressie van primaire ideeën. De midden- en hogere klasse hebben de taal en het gedachtengoed van wat vroeger de zwakkere sociale klasse werd genoemd, geabsorbeerd. In de Tweede Kamer wordt nu net zo gepraat als in de gemiddelde volkswijk. 'De emotionele intelligentie is over de hele linie tanende. Het zou goed zijn om bij Kamerleden en ministers een emotionele-intelligentietest af te nemen alvorens hen te beëdigen. Ook de Kamervoorzitter zou met heldere regels moeten komen om ervoor te zorgen dat debatteren meer wordt dan een wedstrijdje oneliners produceren om de kranten te halen. 'Het racisme- en integratiedebat vraagt om inhoud, de invloed van antropologen, psychologen en pedagogen ontbreekt en door politieke belangen weet je nooit waar het debat echt over gaat.'

Heel Europa snakt naar een betekenisvol verhaal of 'Europa snakt naar vertrouwen in samenleven' (Janita Naaijer de Volkskrant 13 juli 2016, p. 25):
'De Brexit is een poging om geloof en gemeenschap opnieuw vorm te geven', zegt Matthias Smalbrugge, predikant en bijzonder hoogleraar Europese cultuur en christendom aan de VU. 'In heel Europa snakken we naar een verhaal dat gebaseerd is op een mensbeeld dat ons vertrouwen geeft in samenleven.'
Dat klinkt mooi. Maar wat betekent dat in de praktijk van de migratieproblematiek?
'Dat we elkaar als migranten en niet-migranten meer verhalen moeten vertellen! Wat is voor jou een mens? Wat betekent vrijheid? Hoe horen mannen en vrouwen met elkaar om te gaan? Alleen door verhalen te vertellen, komen we erachter waar het botst en kunnen we waar nodig, zoals in het geval van de aanrandingen in Keulen, duidelijk maken dat sommige verhalen normgevend zijn. Tegelijkertijd moet een cultuur niet verstarren en moet je er ook voor openstaan om nieuwe verhalen op te nemen.'
En wat betreft Europa: terug naar de natiestaat?
'Alsjeblieft niet zeg! We zullen onze eigen geschiedenis met alle sterke en zwakke kanten, zoals het slavernijverleden, moeten inpassen in het Europese verhaal. Door als lidstaten aan elkaar te laten zien dat we een niet louter glorieus verleden hebben ontstaat er ruimte om van elkaar te leren en werkelijke perspectieven te schilderen.'

Staat de onafhankelijkheid van rechters onder druk? Filosofisch Kwintet 17 juli 2016):
Deze vijfde aflevering gaat over de onafhankelijkheid van de rechter. De rechtspraak is per definitie onafhankelijk. Maar hoe borg je die onafhankelijkheid? Bestaat pure onafhankelijkheid wel? Met het nieuwe Wilders-proces in aantocht onderzoekt het kwintet hoe de onafhankelijkheid van rechters onder druk staat.
Ybo Buruma, Anne Ruth Mackor en Bastiaan Rijpkema debatteren onder leiding van journalist Clairy Polak en filosoof Ad Verbruggen over de onafhankelijkheid van de rechter.

Wat weet Rutte van de staalhistorie? (Peter de Waart de Volkskrant 6 september 2016, p. 25):
Een van de charmante karaktereigenschappen van premier Rutte is dat hij overal iets van vindt. En dat hij het zo politiek correct weet te verwoorden dat hij ermee wegkomt.
Zoals al enige tijd bekend is, wil het moederconcern in India zijn Europese fabrieken (Hoogovens en wat resteert van BritishSteel) in een nieuw bedrijf met het Duitse Thyssen-Krupp onderbrengen. Rutte had zich daar, zoals een liberaal betaamt, tot nu toe nooit over uitgelaten. Laat het bedrijfsleven zijn eigen boontjes doppen. Niet voor niets heeft VVD'er blackblue%Dezentjé Hamming, riep hij 'verschrikkelijk trots op het staalbedrijf' te zijn.
In 1974 werkten nog meer dan een miljoen Europeanen in de staalindustrie. Ondanks EEG en EGKS (opgericht in 1951) lieten de regeringen van de lidstaten zich allemaal voor het karretje van hun nationale staalbedrijven spannen. Uiteindelijk werden ze allemaal met belastinggeld overeind gehouden. Tien jaar later waren 500 duizend werknemers hun baan kwijt, waren de grensoverschrijdende fusies opgeblazen en de overheidstekorten geëxplodeerd. Onder het motto zachte handen maken stinkende wonden werd de staalcrisis een van de grootste financiële rampen van de 20ste eeuw.
Rutte moet dat als historicus weten. Maar als politiek koopman kan hij ook wegkomen door het omgekeerde te zeggen.

De weg van de mediterende (Theosofia september 2016, p. 136):
De verschillende spirituele tradities kennen eveneens afbeeldingen met mens en dier, hoewel symbolen en betekenissen verschillen. Zo kent China het verhaal van ‘de os en zijn hoeder’ die de verhouding weergeeft van onze persoonlijkheid (de hoeder) met de boeddha-natuur (de os). De traditie van het alchemisme laat in ‘Splendor Solis’ witte en zwarte kraaien wegvliegen, waarbij één zwarte kraai een witte kop heeft, als het begin van de overgang van de nigredo (zwarte) fase naar de witte fase. Het verhaal van de olifant doet inhoudelijk sterk denken aan De Yoga-Sūtra’s van Patañjali: het doel van yoga is om het denken tot rust te brengen.

Universiteiten kunnen een stuk kleurrijker
Black Minds Matter (Lotfi El Hamidi De Groene Amsterdammer 19 oktober 2016):
De dominante witheid van de Universiteit van Amsterdam staat onder druk. Een speciaal opgerichte commissie presenteerde vorige week haar rapport over diversiteit en inclusiviteit aan de UvA. ‘Om als universiteit te excelleren heb je diversiteit nodig.’ Desondanks ligt het benoemen van diversiteit aan de universiteit gevoelig, aldus Aminata Cairo, werkzaam als beleidsmedewerker diversiteit aan de Universiteit Leiden.
Aminata Cairo wijst op nog een dieperliggend probleem: ‘Het ideaal is natuurlijk dat afkomst niet telt, maar in de realiteit speelt dat dus wel een rol. In Amerika is het zo dat minderheden op de lagere school vaak uitblinken, maar als die school in een kansarme omgeving staat, dan blijkt het niveau bij de overgang naar de middelbare school vaak te laag. Er is dus geen sprake van gelijkwaardigheid maar van een systematische achterstand.’

De eerste PvdA-modder vliegt door de lucht of Wordt het Samsom, Asscher of een lachende derde? (Robert Giebels de Volkskrant 24 oktober 2016, p. 4):
De ene kandidaat wil premier worden, de ander gooit modder naar hem: de verkiezing om het partijleiderschap van de PvdA is losgebarsten. Als ik mijn partij de grootste maak, word ik premier, zei PvdA-leider, fractievoorzitter en kandidaat-lijstrekker Diederik Samsom zondag. Een van zijn tegenstanders, Jacques Monasch, zei zaterdag in het AD dat Samsom zijn fractie bewust heeft verwaarloosd om te voorkomen dat PvdA-Kamerleden zoals Monasch zelf het kabinetsbeleid doorkruisen.
%blueJacques Monasch
In februari verklaarde Tweede Kamerlid Jacques Monasch (54) zijn politieke baas, fractievoorzitter Diederik Samsom, ongeschikt voor het partijleiderschap. De burgemeesters van Amsterdam, Eberhard van der Laan, of Rotterdam, Ahmed Aboutaleb, hebben het statuur dat Samsom mist, stelde Monasch.
Zou onder zijn leiding de PvdA de grootste worden, dan vraagt hij Aboutaleb premier te worden. Monasch voert een anti-establishmentcampagne gericht tegen het viertal dat de PvdA nu leidt: Samsom, Asscher, Spekman en Financiënminister Jeroen Dijsselbloem. Zij hebben de PvdA overgeleverd aan de VVD.

Astrid Lindgren wist: alle kinderen willen een Pippi zijn (Aleid Truijens de Volkskrant 30 december 2016, Sir Edmund p. 36-37):
Biograaf Jens Andersen heeft zich volkomen verplaatst in het tegenstrijdige karakter van Astrid Lindgren. Hij belicht ook de donkere kanten van haar leven.
Het is nu moeilijk voor te stellen hoe baanbrekend Lindgrens ideeën waren. De drieste, grappige Pippi leek in niets op de zoetige, brave, schijnbaar avontuurlijke hoofdpersonen uit de moralistische vooroorlogse kinderliteratuur. Kinderen moesten gehoorzamen en geen last bezorgen, dat was het uitgangspunt. Pedagogen hadden grote bezwaren tegen het schandelijke, opruiende gedrag en de grote bek van Pippi; zij vreesden slechte invloed.
Die tegenwerking moet Lindgren goed hebben gedaan; ze had het niet zo op pedagogen. Zij koos blind de kant van de kinderen. Zo'n 25 jaar voordat dat in de mode kwam, propageerde zij een 'anti-autoritaire' opvoeding, volgens haar niet te verwarren met 'totaal geen regels stellen', want kinderen moesten wel grenzen krijgen. Maar: een opvoeder is niet de eigenaar van het kind, maar een bron van liefde. Een kind is iemand met gedachten en emoties, geen homp klei die tot een bruikbare volwassene moet worden gekneed. Als volwassenen kinderen wat meer met rust zouden laten, zei Lindgren, dan konden ze hun fantasieën uitleven. Daar werden het leukere mensen van.
Donkere kant
Andersen denkt dat het geen toeval was dat juist net na de Tweede Wereldoorlog een boek als Pippi verscheen. Zweden was neutraal tijdens de oorlog, maar de dreiging was ook daar voelbaar. Lindgren werkte tijdens de oorlog bij de Zweedse geheime dienst en las daar brieven voordat de post ze verspreidde. Ze zag hoe ziek de menselijke geest kon worden en welke wonden werden geslagen door vernedering en terreur. Zij schiep, geïnspireerd door Superman, een eigen kleine vrouwtjestiran, sterk, eigengereid, maar ook gemoedelijk, hulpvaardig en wars van geweld.
Toen Lindgren in 1978 de Duitse Vredesprijs kreeg, hield ze een toespraak waarin ze zei te hopen dat ooit alle geweld uit de kinderkamer zou verdwijnen. Dat was de enige manier om van de wereld een minder grimmige plaats te maken. Liefdevol grootgebrachte kinderen werden betere ouders.
Een van de redenen dat ze zoveel verlaten kinderen opvoert in haar boeken, is dat ze zelf, toen ze 19 was, haar zoontje Lasse moest afstaan. Ze bleef zich daarover altijd schuldig voelen. Als jonge journaliste was ze zwanger geworden van haar dertig jaar oudere hoofdredacteur. Lasse woonde drie jaar bij een pleegmoeder en anderhalf jaar bij zijn grootouders, voordat Lindgren hem bij zich kon nemen. Zij trouwde met Sture Lindgren en ze kregen nog een dochtertje. Terwijl zij doorbrak, werd Sture verliefd op een ander en raakte hij aan de drank. Hij stierf op zijn 53ste. Ze hertrouwde nooit. Ze was graag alleen; schrijven maakte haar het gelukkigst.

Tegen de antipoëtische geest van de tijd (Sander van Walsum de Volkskrant 21 januari 2017, katern Vonk p. 12-13):
Katholiek schrijver over verlichtingsdenken en het voltooid leven
De euthanasiepraktijk en het gepraat over voltooid leven hebben ertoe geleid dat mensen elkaar het graf in praten, vreest schrijver Willem Jan Otten. Waarom niet nog een keer fijn naar zee?
Levenseinde
'Levenswil is, filosofisch gesproken, mysterieuzer dan doodswens.' Otten vreest dat de euthanasiepraktijk en het gepraat over voltooid leven ertoe hebben geleid 'dat mensen elkaar op verlichte wijze het graf in praten'. 'Mensen hebben een ongelooflijk talent om zichzelf overtollig te weten. In plaats van dat te bestrijden, creëert het aanbod van de verdwijnpil de vraag naar een geregistreerd levenseinde.'
In zijn stadskerk, de Amsterdamse Sint-Nicolaas, heeft hij geen last van de absolutistische dorheid die de voltooid-levendiscussie omgeeft. 'Ik neem er geen verval waar. Ik heb er niet het gevoel tegen de klippen te moeten oproeien. In de kerk ben je niet zo eindig. Je staat er rechtstreeks in verbinding met de kruisiging, via de traditie van eeuwen: een koraalrif van gebaren, formuleringen, rituelen en choreografieën.'

Moralisme van Nussbaum verbreekt haar eerdere betovering (Hans Achterhuis de Volkskrant 28 januari 2017, katern Sir Edmund p. 21):
Martha Nussbaum neemt zonder veel argumentatie afstand van veel van haar vroegere posities.''
De betovering van het eerdere werk van de gevierde filosoof is daardoor verdwenen.
Het is een goede zaak wanneer een filosoof terugkomt op eerder ingenomen posities. Maar Nussbaum doet dat nauwelijks met behulp van argumentatie. Een voorbeeld: in een vroege tekst, die in de bundel Wat liefde weet is opgenomen, onderzoekt zij de tragedie die Seneca schreef over Medea, ongetwijfeld de woedendste vrouw uit de klassieke mythologie. In de steek gelaten voor een andere vrouw door Jason, doodt Medea om hem te treffen niet alleen haar rivale, maar ook hun twee kinderen. In zo'n zestig pagina's belicht Nussbaum de heftige emoties van Medea vanuit veel perspectieven. De tragedie eindigt met Medea's hemelvlucht naar de zon, haar grootvader. Nussbaums conclusie luidt: 'Wij zijn getuige van een triomf. Het is de triomf van de liefde.'
In Woede en vergeving onderzoekt Nussbaum in weinig pagina's dezelfde tragedie opnieuw. Nu stelt ze dat Medea haar 'vergeldingsdrang als een slechte manier van omgaan met haar lot snel had moeten laten varen', om over te gaan tot 'een toekomst van aan jezelf werken'. Tja, zo kun je ook met literatuur omgaan. Voor mij is hiermee de betovering van haar vroegere werk verdwenen, al geef ik zonder meer toe dat haar moralisme kennelijk steeds meer mensen aanspreekt.

Niets meer aan te doen? Natuurlijk wel. Haat wordt gemaakt of 'Iedereen is verantwoordelijk voor hoe er wordt gepraat' (Sterre Lindhout de Volkskrant 28 januari 2017, katern Vonk p. 14-15):
Wat je ook terugleest in Emckes werk is wetenschappelijkheid. Ze studeerde in Londen en Harvard en promoveerde in Frankfurt in de filosofie. In veel van haar teksten klinkt het maakbaarheidsoptimisme van Jürgen Habermas door, bij wie ze afstudeerde. Of het deconstructivisme van Judith Butler, de door Emcke vaak geciteerde feministe en gender-theoretica.
In het najaar verscheen haar jongste essay, Gegen den Hass, een boek met een neonoranje kaft. Het staat hoog in de bestsellerlijsten en in het van oudsher linkse Kreuzberg is geen boekwinkel te vinden waar het werk niet in de etalage ligt. Het is een aanklacht tegen haat, haat tegen vluchtelingen in Duitsland, tegen zwarten in de VS, tegen ongelovigen door IS. Emcke wil de haat begrijpen, de uitsluitingsmechanismen blootleggen die eraan ten grondslag liggen: de vernauwende blik van het populisme, het streven naar een homogene bevolking, of het streven naar reinheid binnen bepaalde stromingen in de islam.
'Ik ben liever politiek correct dan moreel infantiel', zei u laatst tegen de Berlijnse krant Der Tagesspiegel.
In eerste instantie gaat het haar niet om het vinden van oplossingen die morgen uitvoerbaar zijn, want die bestaan volgens Emcke niet. Ze wil blootleggen hoe haat werkt, wat de 'mechanieken' zijn.
Haat en uitsluiting zijn gevolgen van collectieve blikvernauwing - dat is een van de fundamentele theses in het boek. Waartoe blikvernauwing kan leiden, beschrijft Emcke aan de hand van de liefde. Ook die kan het vermogen om rationeel op een situatie of persoon te reageren grotendeels uitschakelen. Het gevoel is zo dominant dat het een eigen werkelijkheid creëert.
Wat is het doel van die deconstructie?
'Laten zien hoeveel er nodig is voor daar op die plek zo'n grimmige massa staat. Er zijn veel momenten waarop we hadden kunnen ingrijpen, met andere begrippen, andere beelden, andere narratieven... In Duitsland, maar overal in Europa, zeggen we nu: die haat is er nu eenmaal, daar kunnen we toch niets meer aan doen? Natuurlijk wel, denk ik dan. Haat wordt gemaakt, die haat heeft ideologische frames nodig, ideologische mallen.'

Supermetro uit de slavernij 'of De Amerikaanse Droom is een work in progress' (Hans Bouman interviewt Colson Whitehead de Volkskrant, bijlage Sir Edmund 4 februari 2017, p. 8-13):
Het is omarmd door Barack Obama en Oprah Winfrey en bekroond met de prestigieuze National Book Award. Colson Whitehead schreef met 'De ondergrondse spoorweg' over Amerika's gruwelijke slavernijverleden een bestseller die, zegt hij, na de verkiezingen opeens weer actueel is.
Het begrip 'ondergrondse spoorweg' kende ik al sinds ik jong was. In de vierde of vijfde klas van de lagere school gebruikte mijn onderwijzer die term tijdens een les over de slavernij. Als kind stel je je dan natuurlijk een echte spoorweg voor, een soort supermetro. Maar de onderwijzer legde uit dat het de bijnaam was van een netwerk van blanken en zwarten die slaven uit het zuiden naar het noorden probeerden te smokkelen, waar ze vrij zouden zijn.
'Volgens de Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring uit 1776 zijn alle mensen gelijk, maar dat werd in juridische zin pas in 1965 waar, en dan hebben we het alleen nog maar over de wet. De Amerikaanse Droom is een work in progress. Er wordt wel gezegd dat slavernij de Amerikaanse erfzonde is, maar voordat de kolonisten Afrikanen konden verschepen om op het land te werken, moesten ze het land eerst afpakken van de oorspronkelijke bewoners. Ons land is nog steeds niet in het reine gekomen met de enormiteit van die diefstal, we hebben de slavernij nog niet verwerkt en leven nog altijd met de gevolgen ervan.'
'Nu ineens, na de verkiezingen, beleef ik het toch anders. Op een manier die ik niet had verwacht, wordt me nu opnieuw ingepeperd hoe diepgeworteld het idee van blanke superioriteit is. Tijdens de verkiezingsbijeenkomsten van Trump zag je haattaferelen die vergelijkbaar zijn met lynchscènes. Ik lees mijn boek nu op een andere manier. Het gaat plotseling niet alleen meer over het Amerika van de jaren 1850, maar over het hier en nu.'

Verlos ons of Silence is Scorsese's bedevaart (Bor Beekman De Volkskrant 9 februari 2017, Bijlage p. 4-7):
Het duurde 26 jaar, maar Martin Scorsese heeft zijn epos over missionarissen in het 17de-eeuwse Japan voltooid. Wat kan de Italiaans-Amerikaanse regisseur kwijt in alle Bijbelse verwijzingen in zijn oeuvre?
Astma
In Rome genoten driehonderd jezuïeten toen van Scorsese's 161 minuten lange epos over de al dan niet ijdele bekeringsdrift van Portugese ordegenoten in 17de-eeuws Japan. De missionarissen ondervonden destijds tegenwerking van samurai-inquisiteurs, die de gekerstende inlanders in Silence kruisigden in de woeste branding, overgoten met kokend water of ondersteboven hangend lieten leegbloeden middels een incisie in de nek. De verfilming van de historische gruwelen maakt nu kans op de Oscar voor beste cinematografie.
Eerder viel Mel Gibson een soortgelijke eer ten deel, toen zijn horror-bijbelepos The Passion of the Christ in 2004 werd vertoond in het Vaticaan. Bronnen bevestigden destijds dat paus Johannes Paulus II had meegekeken. Dit deed de bezoekcijfers geen kwaad. Etc.

Wat een columnist vermag in een tijden van meningen (Aimée Kiene interviewt Bas Heijne en Bert Wagendorp de Volkskrant 11 februari 2017, katern Sir Edmund p. 8-13):
Dubbelinterview Bert Wagendorp en Bas Heijne: columnisten in roerige tijden
Volkskrant-columnist Bert Wagendorp schreef een roman over een columnist die worstelt met zijn rol in de veranderende journalistiek. Een tweegesprek met NRC-collega Bas Heijne. 'Ik denk echt dat jij gaat stoppen.'
Het boek gaat over een columnist bij een landelijk dagblad, Masser Brock genaamd, die met grote idealen in de journalistiek begint, maar gedurende zijn carrière nogal gedesillusioneerd raakt en ernstig begint te twijfelen aan zijn rol. Hij kan moeilijk functioneren in de nieuwe journalistieke tijd waarin meningen belangrijker zijn dan feiten, hij ontdekt dat een journalist zijn werk niet kan doen zonder zijn handen vuil te maken en dat 'de waarheid' een rekbaar begrip is. De verkiezing van Donald Trump kon Wagendorp er afgelopen najaar gelukkig nog net in schrijven.
Hoe bereik je mensen buiten je eigen filterbubble? Kan dat en moet dat?
Wagendorp: 'Volkskrantlezers zijn het over het algemeen met me eens. Degenen die ik kritisch benader lezen die krant niet. Maar via sociale media bereik je ook een andere groep, die het vaak niet met me eens is, en dat laat weten ook.'
Heijne: 'Je hebt columnisten, ik noem geen namen, die hebben een soort parmantige recalcitrantie: omdat iedereen Obama goed vindt, ga ik Obama kraken. Kritisch zijn is goed, je hoeft niet mee te gaan in het dwepende koor, maar als het ijkpunt van je column is: je eigen publiek tegenspreken, dan ben je eigenlijk heel oppervlakkig bezig. Dan ben je net zo oppervlakkig als wanneer je je lezers elke keer gaat pleasen. Zo van: als ik Geert Wilders maar een fascist noem, dan zijn ze weer blij met me. Maar als je daarom het omgekeerde doet, ben je niet veel diepzinniger.'
Maar daar is de lezer wel naar op zoek.
Heijne: 'Ik schrijf al jaren over waarom er zo gemakkelijk aan te schoppen is tegen het politieke establishment. Dit kabinet heeft zo weinig bevlogenheid getoond op de immateriële zaken. De gedachte was steeds: wacht maar tot de economie aantrekt, wacht maar tot de hervormingen zichtbaar worden, dan trekt het wel weer recht in de samenleving. Maar dat is niet waar. In de woorden van de grote historicus Huizinga: men is bezeten geraakt van ideeën die maar weinig met economie te maken hebben. De politiek heeft geen moreel verhaal. Mijn woede daarover is in sommige columns wel doorgedrongen, denk ik. Niks voor Heijne, hoorde ik dan, om zo uit zijn slof te schieten. Maar ik dacht: kijk nou eens goed wat er gebeurt!'
Wagendorp: 'Maar weet jij dan zeker dat wat jíj ziet waar is? Toen ik gisteren jouw essay Staat van Nederland zat te lezen, dacht ik: misschien moet Bas wat minder op sociale media gaan zitten.'
Heijne: 'Jij bedoelt: als je in het land komt, gaan mensen eigenlijk heel aardig met elkaar om?'
Wagendorp: 'Verreweg de meeste Nederlanders zijn redelijk, aardig en tolerant. Ze zijn ook heel solidair: ze dragen een flink deel van hun salaris af aan belastingen en sociale lasten.' Lezen jullie andere columnisten om je mening te vormen?
Heijne: 'Ik denk eerlijk gezegd dat ik er vrij makkelijk afscheid van zou kunnen nemen. Want er zijn zoveel andere dingen die ik nog zou willen schrijven. Geweten van Nederland, noemen ze me weleens, dan krimp ik toch een beetje ineen. Stel je voor dat er iets was als de columnist des Vaderlands, ik zou nog liever doodgaan.'
Wagendorp: 'Als ze me daarvoor bellen, ben ik gisteren gestopt.'

Shell of Het patent op hypocrisie berust niet uitsluitend bij Shell (Sheila Sitalsing de Volkskrant 1 maart 2017, p. 2):
Het is een mooie, informatieve film die Shell gemaakt heeft, 26 jaar geleden alweer.
Gisteren kwam de Shellfilm uit 1991 weer even in de belangstellling, omdat De Correspondent hem heeft opgeduikeld en verspreid, vergezeld van een verhaal over de hypocrisie van de Koninklijke. Shell knew! schreef ook The Guardian in een zinderend stuk. 'Shell wist ervan!', als ware er een grof schandaal onthuld.
Shell is er primair om geld te verdienen aan het voorzien in de schier onlesbare dorst van de mensheid naar olie. Waarom zouden ze bij Shell in godsnaam blijven aandringen op minder olieconsumptie als de rest van de samenleving daar evident geen zin in heeft, als politici bangig naar hun kiezers loeren die niet warm te krijgen zijn voor kilometerbeprijzing?
Gisterochtend opende de Volkskrant met het bericht dat de landen van de Europese Unie weinig haast meer hebben om de afspraken uit het akkoord van Parijs na te komen. Gisteravond opende het NOS Journaal met het bericht dat de wegen dichtslibben met auto's.
Het patent op hypocrisie berust niet uitsluitend bij Shell.

Niet moslim (Haroon Ali interviewt Nadia Moussaid de Volkskrant 3 maart 2017, Bijlage p. 18-19):
'Als de PVV gaat regeren, moet De Nieuwe Maan natuurlijk als eerste weg'
Nadia Moussaid (32) presenteert nu een jaar De Nieuwe Maan. De wekelijkse tv-talkshow rondom de moslimgemeenschap verhuist bij de NPO in mei naar primetime.
Wel of niet gelovig?
'Ik ben zelf niet gelovig. Mijn vader is Marokkaans en moslim. Mijn moeder is half Nederlands, half Oostenrijks. En ze zijn nog steeds bij elkaar! Mijn twee jongere zussen en ik zijn niet islamitisch opgevoed. We mochten kiezen - en ik heb ervoor gekozen om niet te geloven. Ik heb me wel altijd met religie beziggehouden, vooral tijdens mijn studie antropologie.
Journalist of activist?
'Ik zie journalistiek als een vorm van activisme. Ik probeer zo objectief en neutraal mogelijk te blijven, maar het eerste wat ik leerde bij antropologie is dat dat eigenlijk niet bestaat. Iedereen kijkt door een andere bril naar de wereld en heeft een voorkeur voor bepaalde thema's. Ik richt me vooral op ongelijkheid, verhalen over mensen die worden onderdrukt of gestigmatiseerd.

Ali Ritsema Mysteriescholen
Op de derde graad van inwijding wordt gezinspeeld (zowel in Egypte als in India) als de kandidaat gebracht wordt in de zaal die ‘de poorten des doods’ heet. In de Christelijke traditie kennen we het boek van Job, dat bij uitstek het gedicht der inwijding genoemd wordt. Het gaat om de dood, d.w.z. om het overwinnen van de persoonlijkheid en de geestelijke verrijzenis – opstanding uit de dood – van de neofiet tijdens zijn beproevingen en een zogenaamde ‘nieuwe geboorte’ bij de opstanding.

Is het paasverhaal actueler dan ooit? (Jacobine op zondag 16 april 2017):
Met drie vertellers uit The Passion gaat Jacobine Geel op zoek naar hun persoonlijke verhaal van hoop en opstanding: met Jorgen Raymann, Lenette van Dongen en Remco Veldhuis. Pasen is het feest van de opstanding. Ieder jaar kijken er miljoenen mensen naar The Passion. De verscheidenheid en de veelheid der menselijke werken berust op Pasen, symboliek rond de kruisiging, opstanding, verrijzenis, wederopstanding en wedergeboorte.

Levenslessen van Johan Witteveen: Een soefi sust de duivel in slaap (Marcel ten Hooven De Groene Amsterdammer 8 maart 2017 en GAMMADELTA, jrg. 4 nr. 4 - mei 2017 p. 13-23):
Het soefisme leerde VVD’er Johan Witteveen om alles vanuit twee gezichtspunten te bekijken, zowel dat van jezelf als dat van de ander . ‘Een reuze simpel idee, maar van grote waarde in deze tijd.’ Ondanks zijn hoge leeftijd was Johan Witteveen (Trouw 11 februari 2012) vastbesloten om begin februari naar India te reizen, voor een conferentie over universeel soefisme. Hij voelde een grote drang om te gaan, zeker nu met ‘America First’ en de Brexit een politiek van eigenbelang de wereld onder hoogspanning zet. Hij verlangde ernaar daarover in New Delhi met zijn geestverwanten van gedachten te wisselen: hun soefisme is juist een idee over een harmonisch bestaan. Dat is weliswaar een mystiek idee, maar daarom volgens Witteveen niet minder praktisch toepasbaar als bron van verzet, zowel spiritueel als intellectueel van aard, tegen extreme politiek die mensen tegen elkaar opzet.
Witteveen: ‘Het was een soort pelgrimage naar deze heilige plaats, om ons te verdiepen in de lessen, aanwijzingen en waarden die we in deze tijd aan het soefisme kunnen ontlenen. Ik was erg geporteerd voor deze conferentie. Die Brexit bedreigt Europa, Donald Trump is gekozen tot president, verkeerde ideeën vergaren macht. De wereld is daarmee in rap tempo gevaarlijker geworden. We moeten daarom de geestelijke krachten ontwikkelen die de liefdevolle omgang met anderen, het licht, de schoonheid van de wereld voorop zetten en niets moeten hebben van het zwarte wereldbeeld dat achter Brexit en Trump schuilgaat. Een kernidee van het soefisme is dat je alles vanuit twee gezichtspunten moet bekijken, zowel dat van jezelf als dat van de ander. Een reuze simpel idee, maar van grote waarde in deze tijd.’
Van 1973 tot 1978 was hij topman van het IMF (Internationaal Monetair Fonds) in Washington. In al die functies is hij zich bewust geweest van de betrekkelijkheid van de besluiten die hij nam, in de wetenschap dat niemand onfeilbaar is. Dat noopt tot zelfrelativering. ‘Edzo Toxopeus, mijn collega op Binnenlandse Zaken in het kabinet-Marijnen, zei mij eens: “Ach, je moet op een dag een groot aantal beslissingen nemen en je mag al blij zijn als meer dan de helft goed is.” Je moet je oordeel met een zekere onthechtheid vellen, vrij en onafhankelijk, want dan is de kans het grootst dat je een goed besluit neemt. Daarvoor is zelfvertrouwen nodig, oftewel een innerlijk vertrouwen. Mijn soefimeditaties zijn mij daarbij behulpzaam.’
Hoewel beiden geen soefi’s herkent Witteveen in de Amerikaanse intellectuelen Aldous Huxley (1894-1963) en Walter Lippmann (1889-1974) geestverwanten, vanwege het onderscheid dat zij maken tussen de wereld van de geest en de wereld van de materie. Witteveen raadpleegt nog regelmatig The Perennial Philosophy (1944) van Huxley en Lippmanns The Public Philosophy (1955).
Werkloosheid is een verschrikkelijk lot, niet alleen door het inkomensverlies maar ook door de schaamte. Die passiviteit van de regering in haar aanpak van de crisis was niet goed. Dat kon beter worden geregeld, leek mij.’
Dat heeft hem gemotiveerd tot de keuze voor de studie economische wetenschap. ‘Ik wilde bijdragen aan een beter functioneren van de economie. Aan hoog gegrepen idealen heb je dan niet zo veel. Je moet eerst bestuderen hoe iets werkt, waar het niet goed gaat en waar je het kunt verbeteren. John Maynard Keynes en Jan Tinbergen, mijn leermeester op de Hogeschool, hebben me daarin de weg gewezen, met hun idee: vrijheid zolang het goed gaat, maar de overheid moet ingrijpen als het nodig is. Dat was in de jaren dertig een opvatting die bij een grote meerderheid van de Nederlandse politici taboe was. Keynes en Tinbergen hebben hun vergissing aangetoond.’

Essay De dwalingen van de anti-neoliberalen
Het neoliberale fantoom (Edwin van de Haar De Groene Amsterdammer 15 februari 2012):
Anti-neoliberalen en linkse politici geven het neoliberalisme de schuld van alles wat niet deugt. Zich verdiepen in de veelsoortige liberale ideeëngeschiedenis is er kennelijk niet bij. Achterhuis erkent weliswaar dat het neoliberalisme ‘een vaag verzamelbegrip’ is, maar dat is voor hem en de andere criticasters geen enkel probleem. Hun gedachte lijkt te zijn dat de kritiek het best aankomt zolang het betoog maar vaag aansluit bij hetgeen de lezer associeert met het liberalisme, zoals bijvoorbeeld het voor velen onheilspellende begrip laissez-faire.
De utopie van de vrije markt (2010) van Achterhuis is exemplarisch voor deze benadering, maar hij is slechts één van velen. Het is daarom tijd dat de plek van het neoliberalisme in de liberale ideeëngeschiedenis wordt verduidelijkt en een aantal andere veelvuldig terugkomende kritiekpunten wordt getoetst. Dan blijkt de kritiek op het neoliberalisme vooral op drijfzand gebaseerd.
Het ANTI-NEOLIBERALISME kent ook een gewoonte van malicieuze verdachtmakingen. In Domenico Losurdo’s Liberalism: A Counter-History (2011) wordt bijvoorbeeld gesteld dat enkele liberale aartsvaders slaveneigenaar waren of de slavernij verdedigden.
Een ander terugkerend element in de kritiek op het neoliberalisme is het vermeende kwaadaardige en imperialistische karakter ervan. In navolging van de Canadese antikapitaliste Naomi Klein komt bijvoorbeeld ook Achterhuis steeds weer aanzetten met de bemoeienissen van de klassiek-liberalen Hayek en Friedman in onder meer Chili ten tijde van Pinochet, als bewijs van een soort ‘fout verleden’.

Elementair of 'Haast is goed. Het leven is te kort om te ontspannen' (Martijn van Calmthout de Volkskrant 5 december 2015, Sir Edmund p. 66-71):
De Fransman Jean-Marie Lehn kreeg ooit de Nobelprijs voor Chemie, maar vraag hem naar de hoogtepunten van het bestaan, en het gaat vooral over muziek. En waarom hij zo graag in Groningen komt. Een socioloog van de moleculen
Lehn geldt internationaal als een van de ontdekkers van de manier waarop moleculen kieskeurig kunnen zijn in hun onderlinge omgang. Een socioloog van de moleculen, noemt hij zichzelf lichtvoetig, een kenner van de moleculaire omgangsvormen en waar dat in hun collectiviteit toe leidt. In de jaren zeventig was hij degene die als eerste inzag hoe de wanden van zenuwcellen een onderscheid kunnen maken tussen atomen van natrium en van kalium. Chemisch zijn zulke atomen eigenlijk identiek, het belangrijkste verschil is dat de één ongeveer eenvijfde kleiner is dan de ander.
Lehn demonstreerde in zijn Parijse lab dat bepaalde receptormoleculen holtes vormen waarin het ene atoom net wel past en het andere net niet. Het formaat van ionen, hoe klein ook, bleek cruciaal en Lehn bleek moleculen op maat te kunnen maken, die de ionen eruit pikken. Zo doet de natuur het kennelijk ook, maar inmiddels zijn de selectieve moleculen ook in de chemische industrie niet meer weg te denken. Ziedaar de moleculaire machines van het denken. Het heeft, geeft hij grif toe, iets duizelingwekkends: moleculen die zichzelf doorgronden.
'Mensen zijn soms geschokt als ik zeg dat ook wij niets anders dan moleculen zijn en dat de quantumwetten belangrijker zijn dan de Tien Geboden. Maar het is niet anders. Ons denken, ons handelen, alles is chemie. Ingewikkelde chemie, maar chemie.'
7. Wetenschapper: Mendelejev
Wetenschapper: Mendelejev - 'Een wandkaart van alle denkbare chemische bouwstenen om ons heen, van waterstof tot uranium.'
'Iedereen moet eens goed gaan zitten voor het Periodiek Systeem van de Elementen, dat in 1869 werd opgesteld door de Russische chemicus Dmitri Mendelejev (1834-1907). Een wandkaart van alle denkbare chemische bouwstenen om ons heen, van waterstof tot uranium. Duizelingwekkend om te bedenken dat een levensvorm op een planeet in een uithoek van een melkwegstelsel dat heeft begrepen.'

Deze psycholoog wijst op het nut van narcisme (Martijn van Calmthout interviewt Jan Derksen de Volkskrant 9 mei 2017):
Behandeling van narcistische stoornissen is mogelijk, maar erg lastig. 'Het begint altijd met meegaan in de waan.'
Vroeger kreeg klinisch psycholoog prof. Jan Derksen in Nijmegen brieven van vrouwen die klaagden dat hun echtgenoot een narcist was en of hij iets kon betekenen. 'Tegenwoordig sturen wekelijks mannen me een briefje, dat ze willen praten.

Duurzaam behandelen in de verslavingszorg (Kringen in de vijver Circles in de pond):
Reflecties op leiderschap vanuit meervoudig perspectief
2. Heeft de leiderschapsindustrie aantoonbaar meer succesvolle leiders opgeleverd? (p. 17):
Thomas Kowalewski (2015), een van mijn PhD-studenten, heeft in een periode van vier jaar onderzoek gedaan naar de impact van de Zeven Habits van Stephen Covey in twee grote organisaties. Honderden medewerkers zijn gevolgd in de periode voor, tijdens en na de training. Begin 2015 promoveerde hij hierop aan de Rijksuniversiteit van Groningen. Uit zijn onderzoek kwam naar voren dat autocratisch leiderschap significant toenam bij leiders en transformationeel leiderschap bij meer op coaching van medewerkers ingestelde deelnemers aan het programma.

House of Cards went ons aan keiharde politici (Inge Schouten de Volkskrant 31 mei 2017, p. 23):
Het 5de seizoen van House of Cards staat online. Beïnvloedt de hitserie ons beeld van de politiek?
In Griekse tragedies staan dilemma's centraal en de omgang met het noodlot. In House of Cards wordt de politiek juist weergegeven als een slangenkuil, het is Machiavelli ten top. Dat bevestigt veel mensen in hun cynisme, in hun idee dat politiek niet over moraal gaat, maar over het veroveren van macht.
Mensen houden hardnekkig vast aan hun oordeel. Hersenonderzoek laat zelfs zien dat wij genot ervaren als we een uitweg vinden in een confrontatie met iets dat niet past bij ons beeld van een politieke leider. Mensen kunnen van mening veranderen, maar niet snel door één bepaald gegeven.
Het mooie van House of Cards vind ik de onvoorspelbaarheid van de politiek. Het personage Underwood zegt in de serie: 'Als de tafel op een bepaalde manier gedekt is, kun je het maximale uit de gegeven situatie halen of de tafel omver gooien en alles anders doen.' Die onvoorspelbaarheid wordt subliem bespeeld. In die zin bevestigt de serie mijn wereldbeeld dat politiek gaat over creativiteit. Het is niet de kunst van het mogelijke, maar de kunst om waar te maken wat onmogelijk lijkt.

Is de demografische tijdbom te ontmantelen? (Peter de Waard de Volkskrant 23 juni 2017, p. 28):
In Japan worden meer luiers verkocht voor incontinente ouderen dan voor niet zindelijke baby's. Het Japanse kabinet heeft het volk opgeroepen voor meer nageslacht te zorgen omdat andere maatregelen om de economie uit het dal te halen niet helpen.
Als tienermoederschap moet worden voorkomen en vrouwen daarna carrière moeten maken, zouden er meer mogelijkheden moeten komen om met een beetje hulp na je 40ste of 45ste nog kinderen te baren. Dat hoeft geen probleem te zijn nu mensen veel langer en langer gezond leven. En anders rest alleen nog van overheidswege kinderen te produceren via een reageerbuisprogramma.
Als groei en welvaartstoename in stand moeten blijven, moet vruchtbaarheid niet meer worden gerelateerd aan jeugd.

Moet Frans van Houten bang zijn voor Dan Loeb (Peter de Waard de Volkskrant 22 juni 2017, p. 29):
Bestuursvoorzitter Frans van Houten van Philips kan zijn borst nat maken. Hij zal de 'grootste waardevernietiger ter wereld worden genoemd'.
Hij zal door Dan Loeb te kijk worden gezet als de 'meest incompetente en gevaarlijkste topmanager in de wereld'.
Dat hij zijn pijlen richt op een Nederlands bedrijf is vreemd. Ten eerste is hij daar al een keer een blauwtje gelopen. In 2015 drong hij zonder succes aan op splitsing van DSM in een goedrenderende voedingspoot en een lager renderende divisie die kunststoffen voor de industrie en grondstoffen voor plastics maakt.
Maar belangrijker is dat bij Philips geen eer is te behalen. Jan Timmer, Cor Boonstra, Gerard Kleisterlee en nu Frans van Houten zijn zelf fulltime bezig geweest het concern in stukken te hakken. Daar hebben ze geen hulp van outside-aandeelhouders voor nodig.

Sambal in de kabinetsformatie (René Cuperus de Volkskrant 12 juni 2017, p. 19):
Een belangrijke opgave van een nieuw kabinet blijft dan ook het formuleren, voorleven en stimuleren van die kernwaarden en spelregels die samenleven in diversiteit mogelijk maken. Een advies: 'Tjeenk en de vier dwergen' moeten elkaar op het Catshuis-terras omstebeurt stukjes voorlezen uit een boek dat in Vlaanderen enige furore maakt: Samenleven met Gezond Verstand van de aimabele moraalfilosoof Patrick Loobuyck. Het is een handleiding voor redelijk en beschaafd samenleven in tijden van extremisme, socialemedia-hysterie en polarisatie. Het formuleert scherp de 'overlappende consensus' van het westers samenlevingsmodel en geeft aan waar 'redelijke accommodatie' met nieuwkomers wel en niet mogelijk is.

Hij werd bestsellerauteur met de ontdekking dat de goden buitenaardse wezens zijn (Martijn van Calmthout interviewt Erich von Däniken de Volkskrant 21 juli 2017):
Ontdekking van het jaar: Erich - Waren de goden kosmonauten - von Däniken leeft nog. Dus ging redacteur Martijn van Calmthout, ooit in de ban, op audiëntie. Zou de maestro net als hij tot inkeer zijn gekomen?
De deur gaat voorzichtig open en daar staat hij, kleiner dan gedacht, kaler ook, in hemdsmouwen: Erich von Däniken. Hij was, zucht hij verontschuldigend, in slaap gevallen achter zijn bureau. Die verdomde hitte ook.
Pakal.Dekselreliëf van een sarcofaag toont Maya-heerser Pakal in een nagebouwd ruimteschip, net een Mercuriuscapsule van Nasa, aldus Von Däniken. Volgens archeologen toont de afbeelding hem in het hiernamaals Xibalba.

In spagaat (Paul Onkenhout interviewt Kefah Allush de Volkskrant 28 juli 2017, katern V10-11):
Kefah Allush heeft Palestijnse roots maar genoot een Hollandse jeugd. Voor de EO maakt hij al ruim tien jaar programma's, zoals nu weer Van Ninevé naar Nazareth.
Atheïst of gelovige?
'Mijn bekering werd een wilsbesluit. Ik besloot dat God moest bestaan. Aan mijn bekering is geen dramatische crisis voorafgegaan, zoals veel mensen in ons programma De Verandering is overkomen. Er was geen bliksemschicht. Ik heb doelbewust gezocht en gevonden.'
Enkele agenda of dubbele agenda?
'Je kunt gelovig zijn en bijbelvast, maar tegelijkertijd je ogen open houden en zien wat er gebeurt. Onrecht is onrecht. En er is daar nogal wat onrecht. Daarmee zeg ik niet dat de staat Israël moet verdwijnen. Ik stel vast dat er onrecht is, maar ik wil niet de programmamaker zijn die dat verhaal vertelt. Ik wil niet die Palestijn zijn, die activist. Ik wil verhalen vertellen.'

Sudhakar S. Dikshit Oosterse wijsheid en westerse renaissance
Het boek ademt de verwachting van een 21e eeuwse westerse renaissance onderbouwd door oosterse wijsheid. De hoop is dat het ook en vooral de 'pragmatische generatie (1971-1985)' zal aanspreken. Een renaissance-generatie die verlangt naar het universele, wars van dogma's en religieuze rituelen. Dit boek is vooral bedoeld als hulpmiddel bij persoonlijke ontwikkeling. Het is ontstaan vanuit een praktijk van ruim 25 jaar begeleiding van individuen op zoek naar hun bestemming. In die praktijk van outplacement, loopbaanbegeleiding en coaching van duizenden kwam praktische filosofie relevant aan het licht. De persoonlijke ontwikkeling wordt in het bijzonder vanuit het thema Upanishad (Sanskriet) belicht. Het geeft het beeld van leerlingen (of enkelvoud lanoo) die in oosterse stijl aan de voeten van de leraar zaten en door hem in de geheime wijsheid of rahasya werden onderwezen. Dat gebeurde in besloten kring en daarbij werden voor die leringen uitdrukkingsvormen gebruikt die later in die stijl op schrift werden gesteld en overal werden bekendgemaakt.
Hoofdstuk I De Kosmos is Brahman
Inleiding (p. 21,22):
Het geldt eigenlijk voor elk menselijk handelen dat het weliswaar (meestal) door (logisch of logos) denken gereglementeerd woord, maar het onstaan ligt duidelijk op een ander en dieper niveau. Aan dat niveau wordt wel de term 'ontwerp' verbonden. In een recent verschenen verzameling van wetenschappelijke essays onder de titel 'Schitteren ongeluk of sporen van ontwerp? – Over doelgerichtheid in de evolutie' wordt feitelijk afgerekend met de evolutieleer als verklaring van het ontstaan van de 'schepping', zonder niettemin aan het 'ontwerp ' een ontwerper te verbinden. Etc.
Hoofdstuk V De Zon: de Ziel van alle Wezens (p. 66):
Je zult je realiseren dat je Brahman bent - ‘dat zijt gij’ (tat swam asi)

Koningin van het (omstreden) zelfhulpboek (Margreet Vermeulen de Volkskrant 1 september 2017):
De Amerikaanse Louise Hay, de koningin van het zelfhulpboek, is gisteren op 90-jarige leeftijd in haar slaap overleden. Ze was een van de bestverkopende auteurs uit de geschiedenis en had bovendien een enorme invloed op het spirituele landschap in de Verenigde Staten en West-Europa.
Met positief denken kan elke ziekte overwonnen worden, was haar motto. Oftewel: 'Je kunt je leven helen', zoals de titel luidde van de miljoenenbestseller uit 1984 waarmee ze grote bekendheid verwierf. Ze werd bewonderd én gehaat vanwege haar opvatting dat alle ziektes uit het denken voortkomen en dus 'tussen de oren zitten'.
'Orenmaffia'
In Nederland werd Hay fel bestreden door de Nederlandse publiciste Karin Spaink. De 'orenmaffia' noemde zij Hay en geestverwante auteurs als Troost ('Het lichaam liegt nooit') en Dethlefsen ('De zin van ziek zijn') omdat ze alle ziekten psychologisch verklaarden.
De erfenis van Hay is springlevend. Allereerst is het zelfhulpboek niet meer weg te denken uit het boekhandel. Het geloof in het belang van persoonlijke ontwikkeling is sterker dan ooit. De aloude notie dat 'lichaam en geest één zijn' leeft als nooit te voren. Ook al 'bewees' Hay dat met absurde voorbeelden zoals: aambeien zijn het gevolg van angst voor deadlines, en vooral homo's krijgen aids omdat die leven in een cultuur van jeugd en schoonheid - en bang zijn om oud te worden.
Tenslotte was Hay de belichaming van de Amerikaanse droom. Ze werd geboren in een kansarm milieu en werkte zich - zonder welk schooldiploma dan ook - op tot bestsellerauteur en eigenaar van een steenrijk uitgeefimperium.

teleurgesteld is in het Westen' ('Dwarsdenken 2017: Waarom Congres UT Twente 21 oktober 2017):
Een brug slaan tussen Oost en West is de missie van de Rusland & Oost-Europa Academie. Daarom organiseert de Academie 'Dwarsdenken', een congres om een ander geluid te laten horen, een geluid dat in de mainstreammedia soms ondergesneeuwd dreigt te raken. Vier deskundigen op het gebied van Rusland en de relaties tussen Rusland en het Westen komen op deze dag uitgebreid aan het woord: drs. Alexander Münninghoff, prof. Karel van Wolferen, prof. Emmanuel Wagemans en drs. Marie-Thérèse ter Haar.

Rosa Luxemburg over de Russische revolutie (23 oktober 2017):
Als de conventionele beperkingen en steunpilaren voor moraal en recht wegvallen, valt de burgerlijke maatschappij, wier innerlijke levenswet het dieptepunt van immoraliteit is, namelijk de uitbuiting van de ene mens door de andere, onmiddellijk en ongeremd ten prooi aan regelrechte verloedering. De proletarische revolutie zal overal moeten strijden tegen deze vijand, dit werktuig van de contrarevolutie.
En toch is ook in dit verband de terreur een bot, ja zelfs tweesnijdend zwaard. Het meest draconische standgericht staat machteloos tegenover uitbarstingen van lompenproletarische wanorde. Het is zelfs zo dat elke aanhoudende staat van beleg onvermijdelijk leidt tot willekeur, en elke vorm van willekeur heeft een slechte invloed op de maatschappij. Het enige effectieve middel dat de proletarische revolutie helpt, is ook hier: radicale maatregelen van politieke en sociale aard, een zeer snelle verandering van de sociale waarborgen voor het leven van de massa en - de bevordering van het revolutionaire idealisme, dat alleen in onbeperkte vrijheid door het intens actieve leven van de massa gedurende langere tijd kan worden gehandhaafd.
Zoals het effect van het zonlicht het beste zuiverende geneesmiddel is tegen infecties en ziektekiemen, zo zijn de revolutie zelf en de vernieuwende beginselen ervan, het door haar opgewekte geestelijke leven, de activiteit en de eigen verantwoordelijkheid van de massa, dat wil zeggen: de grootst mogelijke politieke vrijheid als vorm van de revolutie - de enige genezende en zuiverende zon.

Jacobine en de Bijbel (NPO2 29 oktober 2017):
Jacobine Geel gaat met denkers en dichters in gesprek over het meestgelezen boek ter wereld: de Bijbel. Te gast: schrijver Abdelkader Benali; dichter en theoloog Huub Oosterhuis, Baptistenvoorganger Orlando Bottenbley, Commissaris van de Koning van Zuid-Holland Jaap Smit en oprichter van Happinez Inez van Oord.

Hoe Iran de Israeli's en Saoedi's verenigt (Rob Vreeken de Volkskrant 24 november 2017, p. 12):
Één ding brengt Saoedi-Arabië en Israël samen: Iran als gemeenschappelijke vijand. Sinds de komst in Riyad van de ambitieuze kroonprins Mohammad bin Salman tasten de twee staten elkaar af over nauwere samenwerking.
Contacten
Geruchten over samenwerking gaan al langer. Zo heeft volgens de Israëlische radio kroonprins Mohammed in hoogsteigen persoon onlangs met Israëlische functionarissen gepraat, nota bene in Israël. 'En waarschijnlijk wórden er al inlichtingen uitgewisseld', zegt Joshua Teitelbaum van het Begin-Sadat Center for Strategic Studies in Tel Aviv.
Vredesplan als list
Toch is Israël wel degelijk nodig in het anti-Iraanse kamp. Er moet dus een list worden bedacht. Die heeft kroonprins Mohammad gevonden in het vredesplan voor het Palestijns-Israëlisch conflict dat op het ogenblik wordt opgesteld door Jared Kushner, de schoonzoon van president Donald Trump. The New York Times meldde eerder deze maand dat daar hard aan wordt gewerkt. Begin volgend jaar kan er een voorstel liggen, gebaseerd op de tweestatenoplossing.
Uiteraard is het maar helemaal de vraag of Kushner en Trump kunnen slagen waar tientallen Amerikaanse bemiddelaars eerder faalden. De vraag is ook wat het Kushner-plan behelst. Het zal ongetwijfeld minder ver gaan dan het vredesplan dat Riyad in 2002 zelf presenteerde. Dat komt neer op herstel van de grenzen van voor 1967. Als Israël daarmee akkoord gaat - maar dus niet eerder - zou de Arabische wereld de diplomatieke banden kunnen herstellen.
Palestijnse kwestie
De Saoedische kroonprins loopt echter het risico 'zichzelf in de voet te schieten' als hij zich committeert aan een oplossing die wordt afgewezen door de rest van de Arabische wereld, schrijft Ibrahim Fraihat van Georgetown University.
Ook het merkwaardige optreden van de Libanese premier Saad al-Hariri, die vorige week in Riyad opeens zijn aftreden bekendmaakte, maar daarvan dinsdag weer terugkwam, heeft alles te maken met het mobiliseren door de Saoedi's van alle Iran-vijandige krachten in de regio.

Dagboek (George Simenon de Volkskrant 7 december 2017, p. V20):
Ik ben blij dat ik in het begin van de 20ste eeuw geboren ben. Ik ben heel tevreden met mijn tijd. Ik zou in elke andere tijd ongetwijfeld hetzelfde gezegd hebben, omdat ik dan immers, zonder dat te beseffen, de denkbeelden en vooroordelen van mijn tijd zou hebben.
Natuurlijk maak ik dingen mee en heb ik dingen meegemaakt die mij schokken of geschokt hebben. Ik heb twee oorlogen beleefd en tweemaal een bezetting, wat ik nog erger vind dan oorlog. We hebben massamoorden beleefd, in Duitsland, Polen, Hirosjima.
We beleven ook vandaag nog politieke gebeurtenissen, waarachter zelfs de minst ingewijden het kleinmenselijke egoïsme en de grote schurkenstreken vermoeden, of het nu in het Oosten, in de VS, in Afrika of Frankrijk is.
"Toch geloof ik, dat ik - zoals ik ben - in elke andere tijd veel meer geleden zou hebben dan nu, in onze tijd. Ik ben blij dat ik in deze tijd leef en ik ben trots op onze tijd, ondanks al haar onvolkomenheden, omdat:
- wel worden er elke dag nog onmenselijkheden bedreven, maar onmenselijkheid wordt door de meesten veroordeeld.
- ook al is de mens niet zo vrij als hij denkt, slaven zijn er praktisch niet meer
- al is gelijkheid ondanks verschillen van ras of huidskleur vaak niet meer dan een politieke leus, vele honderdduizenden mensen belijden oprecht dat elke mens een mens is.
Georges Simenon (1903-1989). Ingekort fragment uit Toen ik oud was. Vertaling K.H. Romijn. Bruna, 1971.

'Leven alsof God bestaat' (Antoine Bodar, 9 december 2017):
Johan Huizinga in zijn beroemde boek Homo ludens (1938). Cultuur moet aan drie voorwaarden voldoen en “metafysisch gericht zijn of zij zal niet zijn”, zo eist hij in het boek In de schaduwen van morgen (1935). Maar wat gebeurt er als een cultuur, een maatschappij dus, helemaal is los geraakt van de cultus? Op die vraag gaf Antoine Bodar antwoord.
Hoe het leven te genieten?
In Herfsttij der Middeleeuwen meent Huizinga dat daarin geen verschil is tussen de tijd van toen en 1919, het verschijningsjaar van zijn meest klassieke boek. Hij noemt lectuur, muziek, beeldende kunst, reizen, natuurgenot en maatschappelijke ijdelheid zoals vergaderen, mode en sport.
De middeleeuwse sport is zijns inziens 'dramatisch en tegelijk van een sterk erotisch gehalte', maar dat geldt eigenlijke voor elke periode.
Als muziek is dichtkunst dienend - stamelend en behelpend in woorden vattend wat muziek woordloos uit, niet zichzelf verwoordend maar in dienst van hetgeen verwoording vraagt. En gelijkelijk zo wijsbegeerte dienend in verwondering.
En de cultus zelf, waarin de mens speeltuig Gods is en speelt voor Zijn aanschijn? Daar is de liturgie, de ritus waarin de hemel de aarde raakt en omhelst en verbindt in de troostende band die bevrijdt van banaliteit en de mens opheft naar zijn oorspronkelijke bedoeling als beeld van God en wordt uitgenodigd Hem als de Heilige te aanschouwen.
Van al wat wij hebben verloren is de zin voor het heilige, het ons te boven gaande dat niettemin wenkt en fascineert en aangrijpt, het meest wezenlijk.
Hervinding van het heilige, dat van ons zelf afleidt en naar de originele cultus terugleidt, is begin van nieuwe dienstbaarheid, nieuw benul van maat, nieuwe levensvreugde in wederkerig gunnen, nieuw élan God niet uit te sluiten maar in te sluiten, nieuwe betovering om goedheid en schoonheid en waarheid die om onze verdere ontdekking roepen.

Kapuscinsky's rijke erfenis (Jenne Jan Holtland de Volkskrant 9 december 2017 Sir Edmund p. 18-21):
Tien jaar geleden overleed de Poolse journalist Ryszard Kapuscinski, 'reporter van de eeuw', die in 2010 enigszins van zijn voetstuk tuimelde na onthullingen over verzinsels; in het Westen althans, want in Polen is Kapuscinski nog altijd een held.
Mysticus
Iemand die zich voorstelt als een kenner van de Franse psychoanalyticus Lacan oppert dat Kapuscinski mogelijk mysticus was. 'Misschien keek hij heel anders naar het concept waarheid.'
In Polen, net als in de meeste Europese landen, moet de eerste fulltime fact checker zich nog melden. 'Ik heb geen enkel respect voor de reportage in dit land', zegt Ziomecki, waarna hij twee auteurs noemt die volgens hem aan één stuk door 'liegen, fabuleren, de waarheid oprekken'.
En, voegt hij er in één adem aan toe, er is zoveel meer dat Kapuscinski's werk wél de moeite waard maakt. 'Zijn immense kennis. Zijn ongelooflijke gevoel voor historische processen. Hij had het over massamigratie van Afrika naar Europa, toen al, in de jaren zeventig. Die historische trends voorzag hij feilloos. In India kocht hij lokale kleren en verdween hij voor drie maanden. Dan dompelde hij zich volledig onder. Dat was zijn materiaal. Hij kon een verhaal zo vertellen dat het een hele beschaving in één keer typeerde.'
'Slechts een journalist'
Feiten, geen feiten, verdichting versus waarheid: ontwar de kluwen en je houdt het tragische gegeven over dat Kapuscinski helemaal geen journalist wilde zijn. Hij wilde schrijver zijn, man van de letteren, naar het voorbeeld van García Márquez. In NON-FICTIE zegt hij tegen een collega-schrijver: 'Jij bent een dichter die lid is van de Poolse Schrijversbond, ik ben slechts een journalist.' Ziomecki: 'De journalistiek was een middel. In zekere zin verschool hij zich achter het etiket 'reportage'. Dat voelde veilig. Hij had niet het zelfvertrouwen om daar achter vandaan te komen.'

Kapuscinsky's rijke erfenis (Jenne Jan Holtland de Volkskrant 9 december 2017 Sir Edmund p. 18-21):
Tien jaar geleden overleed de Poolse journalist Ryszard Kapuscinski, 'reporter van de eeuw', die in 2010 enigszins van zijn voetstuk tuimelde na onthullingen over verzinsels; in het Westen althans, want in Polen is Kapuscinski nog altijd een held.
Mysticus
Iemand die zich voorstelt als een kenner van de Franse psychoanalyticus Lacan oppert dat Kapuscinski mogelijk mysticus was. 'Misschien keek hij heel anders naar het concept waarheid.'
In Polen, net als in de meeste Europese landen, moet de eerste fulltime fact checker zich nog melden. 'Ik heb geen enkel respect voor de reportage in dit land', zegt Ziomecki, waarna hij twee auteurs noemt die volgens hem aan één stuk door 'liegen, fabuleren, de waarheid oprekken'.
En, voegt hij er in één adem aan toe, er is zoveel meer dat Kapuscinski's werk wél de moeite waard maakt. 'Zijn immense kennis. Zijn ongelooflijke gevoel voor historische processen. Hij had het over massamigratie van Afrika naar Europa, toen al, in de jaren zeventig. Die historische trends voorzag hij feilloos. In India kocht hij lokale kleren en verdween hij voor drie maanden. Dan dompelde hij zich volledig onder. Dat was zijn materiaal. Hij kon een verhaal zo vertellen dat het een hele beschaving in één keer typeerde.'
'Slechts een journalist'
Feiten, geen feiten, verdichting versus waarheid: ontwar de kluwen en je houdt het tragische gegeven over dat Kapuscinski helemaal geen journalist wilde zijn. Hij wilde schrijver zijn, man van de letteren, naar het voorbeeld van García Márquez. In NON-FICTIE zegt hij tegen een collega-schrijver: 'Jij bent een dichter die lid is van de Poolse Schrijversbond, ik ben slechts een journalist.' Ziomecki: 'De journalistiek was een middel. In zekere zin verschool hij zich achter het etiket 'reportage'. Dat voelde veilig. Hij had niet het zelfvertrouwen om daar achter vandaan te komen.'

Historicus Johan Huizinga en Haren (13 december 2017):
De tweede zoon van Dirk en Jacoba was Johan Huizinga, geboren in 1872. Na een studie aan het gymnasium ging hij studeren aan de RUG. Hij trouwde (1902) met jonkvrouw Mary Vincentia Schorer (1877-1914), die woonde op Toornvliet, Middelburg. Johan leerde haar kennen toen hij werkte op de HBS, Haarlem. In 1905 kwam Huizinga terug naar Groningen, werd hoogleraar geschiedenis aan de RUG en ging later wonen aan de Hereweg 183. Dit fraaie huis is Klein Toornvliet gaan heten, genoemd naar het landgoed waar Mary Vincentia woonde. Zij is jong overleden aan de Hereweg, toen gemeente Haren. Dat zal de reden geweest zijn dat ze begraven is op begraafplaats Eshof, Rijksstraatweg: eindje door de poort, direct voorbij de beukenheg naar links en dan vlak voorbij de eikenbomen.

Gustaaf Peek verwijstin zijn pamflet Verzet! naar Rosa Luxemburg en laat juist zien dat het communisme een nieuw perspectief, een paradigmawisseling biedt. Er is in tegenstelling tot wat Perry Pierik in Civis Mundi Digitaal #53, december 2017 stelt wel degelijk een hermetische verklaring voorhanden. De schimmigheid van de conflicten is een voordeel om mondiale botsingen tussen culturen te voorkomen. Elk mensenleven is kostbaar, onschendbaar en onvervreemdbaar. In verband met de grotere maatschappelijk tweedeling, die zowel in Amerika als in Nederland naar voren komt, is er juist in het Westen aan het herijken van 'heldere culturele ijkpunten', de cultuurdimensies van Geert Hofstede behoefte. Primair draait het om hoe verschillende culturen zich door cultuuroverdracht, lees reciprociteit, de culturele evolutie met elkaar kunnen verbinden.

De gemeenschappelijke oplossing is these + antithese = Synthese, rascisme + antirascisme, criminaliteit + antiecriminaliteit etc. en berust op de supersymmetrie, de 'Mannelijke en Vrouwelijke' energie in het universum, de Eenheid in Verscheidenheid.

'Ik hou van dit land, het is het waard om voor te vechten' (Ariejan Korteweg de Volkskrant 8 januari 2018):
Voor Thierry Baudets partij staat Yernaz Ramautarsing nummer twee voor de Amsterdamse raad. Een libertarische adept van Ayn Rand.
Inmiddels is hij een man met rotsvaste overtuigingen: leg het kapitalisme zo min mogelijk in de weg, dan kan iedereen zijn geluk najagen. Ramautarsing gaat daarbij voor de Amerikaanse variant. Wapenbezit moet gelegaliseerd, sociale bijstand dient te worden beperkt. Hij is fervent adept van Donald Trump en voorspelt al vroeg diens overwinning.

Terwijl de Nederlandse dorpspolitiek nog debatteert over het neoliberalisme, een links spookbeeld voltrekt zich de crisis van het neoliberalisme. Onze grote 'liefde' voor de Westerse beschaving heeft de afgelopen decennia Trump gebaard. Het zelfreinigend vermogen heeft gefaald. Is het mogelijk de crisis van het neoliberalisme die door Trump c.s. wordt aangehangen te keren?
Bert Wagendorp heeft gelijk de PvdA voert een achterhoedegevecht. Op 24 mei 1971 heeft Willem Drees de PvdA al de rug toegekeerd. De oplossing voor neoliberalisme hangt met ons morele kompas samen, het vinden van een geloofwaardige middenweg, die door Paul Bril wordt belicht. Maar we moeten zeker beducht zijn voor de (katholieke) strateeg Steve Bannon van Donald Trump.
Het op de rem trappen is vermoedelijk eerder gekomen dan Coen Teulings heeft verwacht. De vraag komt naar voren hoe is het mogelijk dat een meerderheid van de politici alle kaarten op het managementdenken, het marktmodel hebben gezet, dus zich tot één kant van de medaille hebben beperkt? De denkfout die economen hebben gemaakt is dat om de economie stabiel te houden en niet in te storten groei nodig is. Tim Jackson laat in zijn boek zien dat Prosperity Without Growth ook mogelijk is.

Trump viert in Davos eigen feestje (René Zwaap De Groene Amsterdammer 18 januari 2018, p. 8-9):
Hoewel Trump inmiddels heeft afgerekend met zijn felste antiglobalistische kruisvaarder Steve Bannon, hoeven van hem nu niet opeens allerlei vrome praatjes te worden verwacht over klimaatakkoorden en wereldvrede. De president zal de gelegenheid vooral te baat willen nemen om daar eind deze maand tussen de machtigen der aarde – van wie er velen aanzienlijk rijker zijn dan hij – een feestje te bouwen ter meerdere eer en glorie van zichzelf. Dan zit hij goed, want laat dat nu precies de corebusiness zijn in Davos.

De monteur van de Eurogroep (Marc Peeperkorn de Volkskrant 10 februari 2018 Zaterdag, p. 14-17):
Volgens de Griekse ex-minister van Financiën Varoufakis is hij de machtigste man van Europa, 'de geheim agent van Merkel'. Onzin, zegt Thomas Wieser, scheidend voorzitter van de Eurogroep Werkgroep. Maar zijn vingerafdrukken staan op alle Griekse reddingsprogramma's.
Behalve bijnamen, wat heeft acht jaar in de machinekamer van de euro u opgeleverd.
De wereld is veranderd, het besmettingsgevaar loert nu via de financiële markten en de bijbehorende psychologie. Die bepalen de grilligheid van de economieën vandaag de dag.
Hans Vijlbrief is uw opvolger. Wat voor baan krijgt hij?
'Ik was de monteur van de Eurogroepwagen. Ik moest zorgen dat de bandenspanning goed was, het oliepeil oké en dat er benzine in de tank zat, zodat Dijsselbloem de wagen in juiste richting kon sturen. Tot 2017 ging het grotendeels, soms uitsluitend, om een brandweerwagen. Die kan nu geparkeerd worden. Hans moet zijn tijd besteden aan de nieuwe architectuur van de eurozone.'

Hollands nepnieuws (Linda van der Pol & Coen van der Ven De Groene Amsterdammer 22 februari 2018, p. 14-17):
De PVV-voorman onderstreept hiermee onbedoeld hoe vloeibaar de term fake news is. Wilders en ook president Trump gebruiken het om gevestigde media te diskwalificeren terwijl juist gematigde politici – waaronder leden van de Europese Commissie – de term gebruiken om Russen en extreem-rechtse opiniemakers mee om de oren te slaan. Nepnieuws is een label dat op veel kan worden geplakt: satire, propaganda, hate speech, desinformatie of journalistieke slordigheid.
Minister Ollongren, de AIVD en vele liberale politici die zich in de afgelopen twee jaar in een verkiezingscampagne bevonden, wijzen met een beschuldigende vinger naar Rusland als het gaat om desinformatie. Rusland schermt sinds enkele jaren openlijk met een militaire doctrine die erop is gericht om landen van binnenuit te ontwrichten. Hoe zwakker je buurman is, des te sterker je zelf bent.
‘Staatscontrole over Russische massamedia was in Rusland de hoeksteen waarop Vladimir Poetin zijn autoritaire kleptocratie heeft gebouwd’, schrijft Shekhovtsov. De luxe om het publieke debat op slot te gooien hebben liberale leiders niet. Een open samenleving lijkt in dit specifieke geval zelfs een nadeel te zijn: op een vrije marktplaats van ideeën kan een moedwillige saboteur zich makkelijk ongezien wanen tussen oproerkraaiers die zich beroepen op hun recht op vrije meningsuiting.

Lokale kennis nodig voor duurzame landbouw (Henkjan Laats de Volkskrant 14 maart 2018, p. 25):
Het is ook een belangrijke inkomstenbron voor wetenschappelijke instituten als de Wageningen Universiteit, waar Louise Fresco %bestuursvoorzitter van is. De Afrikaanse landbouwexperts die ik ken uit het mondiale AgriculturesNetwork en de Agricultural Biodiversity Communityzien de Afrikaanse landbouwrevolutie juist als één van de grote veroorzakers van veel van de huidige landbouwproblemen in Afrika.
Daarnaast is de landbouwrevolutie niet duurzaam, ze is bijvoorbeeld volledig afhankelijk van fosfaat: een grondstof die over een aantal decennia niet meer voorhanden zal zijn. De negatieve consequenties van een landbouwrevolutie in Afrika zijn waarschijnlijk nog veel ernstiger dan in Europa en Azië, omdat het gepaard gaat met massale landroof en de introductie van genetisch gemanipuleerde gewassen waardoor de boeren voor hun zaad afhankelijk worden van multinationals als Monsanto.
Evolutie, geen revolutie
De ‘ecomodernistische’ landbouwrevolutie impliceert dat we in korte tijd tot een oplossing voor het voedselprobleem kunnen komen door het verleden van ons af te schudden en door een moderne utopie te omarmen.
Op dit moment importeert Nederland bulkgoederen zoals soja en palmolie uit Afrika en andere continenten, met enorme milieugevolgen, relatief lage inkomsten en minder voedselzekerheid voor de lokale bevolking.
Met onze huidige kennis kunnen we de wereld voeden met industriële landbouw die vooral voordelig is voor multinationals, kennisinstituten en grote boeren. Maar we kunnen de wereld ook voeden met duurzame agroecologische ‘familielandbouw’, die zich niet alleen ontwikkelt met behulp van kennisinstituten, maar ook dankzij lokale boerenkennis en de uitwisseling van ervaringen.
Dit is een ethische en politieke keuze: als we het aan de multionationals en politieke stromannen overlaten zullen multinationals als Monsanto die het meeste profijt hebben van de landbouwrevolutie ervoor zorgen dat de Afrikaanse boeren het nog moeilijker krijgen. Ook zal onze fosfaatvoorraad nog eerder opraken, zodat er een catastrofale voedselcrisis ontstaat, die veel verder gaat dan het huidige probleem van een ongelijke verdeling.

In het debat is weinig oog voor de vrijheid van anderen (Rob Vreeken interviewt Eduard Nazarsky de Volkskrant 21 april 2018, Opinie p. 6-8):
Amnesty-directeur Eduard Nazarski over de geschonden mensenrechten en de huidige lichting politici.
Onzin dat armoedebestrijding en respect voor mensenrechten niet samengaan, zegt Amnesty-directeur Eduard Nazarski. Volgens hem verzaken politici als Rutte hun plicht.
'In wat voor wereld leven we straks, als onderdrukking niet voortdurend aan de orde wordt gesteld?' Het is een les uit de biografie van Max van der Stoel, de oud-minister van Buitenlandse Zaken die zo veel betekend heeft voor de mensenrechten, die Eduard Nazarski nu graag aanhaalt.
De organisatie NGO Monitor publiceerde in 2014 een kritische analyse van het werk van Amnesty International. Amnesty probeert 'het gehele universum van mensenrechtenschendingen' aan te pakken en is daardoor 'gebureaucratiseerd tot het punt van stagnatie, te dun uitgespreid om echte verandering te kunnen bewerkstelligen'.
'In Jemen hebben we na Saoedische bombardementen bomresten laten analyseren door militaire experts. Zodat je vervolgens kunt vaststellen dat Nederlandse verzekeringsmaatschappijen investeren in Martin Lockheed, dat de wapens produceert die Saoedi-Arabië koopt om in Jemen burgers te bombarderen. Erg belangrijk onderzoek.'
Nogmaals, op die manier creëer je als brede beweging afstand tot de VVD. Terwijl Amnesty door de aard van zijn werk toch al vaker aan de linkerkant van het politieke spectrum belandt. Met name de sociaal-economische rechten passen beter bij, laten we zeggen, de Jan Pronk-vleugel van de politiek. Is dat niet ongemakkelijk?
'Ik wou dat ik kon zeggen dat Rutte overal de mensenrechten uitdraagt. De VVD maakt niet duidelijk dat ze redeneren vanuit mensenrechten en daar vervolgens ook naar handelen. Dat geldt ook voor het CDA. Met Gerd Leers lag ik, toen hij minister van Immigratie was, in de clinch over de vreemdelingendetentie. Wij redeneren vanuit de mensenrechten, niet vanuit de politiek. Ik zou willen dat we politiek meer de wind mee hadden, maar dat is nu eenmaal niet het geval.'

Doelbewust op zoek naar het hart van de lezer (Aleid Truijens de Volkskrant 7 mei 2018, p. 12-13):
Renate Dorrestein was in veel opzichten uniek in de Nederlandse letteren. Haar werk zat vol vaart, humor én moralisme. Ze liet ons zien waartoe de mens in staat is, zonder een oordeel te vellen.
Moralistisch is haar werk wel, daar liet zij zelf nooit enig misverstand over bestaan. Zij toont waartoe mensen in staat zijn. Maar zij laat de lezer zelf oordelen.
Dat moralisme, daarin onderscheidde Dorrestein zich van haar meeste collega’s in de Nederlandse literatuur. En ook in de vorm die zij koos was zij een eenling. Zij was een literaire schrijfster, zeker, maar ook een klassieke verhalenverteller.
Taak van de schrijver
Ze is uitgesproken over de taak van de schrijver. Zij vindt dat ze haar lezers met vaste hand door het verhaal moet loodsen. Niet de schrijver zelf moet de tranen van woede of ontroering voelen prikken, maar de lezer. De schrijver gaat doelbewust en berekenend te werk, en zorgt, met droge ogen, dat de lezer in het hart wordt geraakt.

De Yogasoetra’s van Patanjali (Gidi Heesakkers de Volkskrant 8 juni 2018):
Maar ijdelheid hoort niet bij wat de oude yogi's de enige echte yoga noemen, die op schrift is gesteld in de yogasoetra's van de Indiase wijsgeer Patañjali. In de sportschool gaat het niet of nauwelijks over het achtvoudige, spirituele pad van deze Patañjali dat beoefenaars van yoga bewandelen teneinde verlichting te bereiken en verbinding en eenheid te zien in het al.

Thymos, een vergeten drift (Myrthe Meester juni 2018):
Plato wordt vaak aangewezen als de grondlegger van het dualisme, degene die een wig dreef tussen aardse begeerte en verheven rationaliteit. In werkelijkheid kent Plato de menselijke ziel echter geen twee, maar drie aspecten toe: het redelijke (logos), het driftige (thymos) en het begerende (eros). Wijs noemt hij degene die ‘de drie delen weet te doen harmoniëren’, zodat hij ‘uit een veelheid volledig één wordt’.

Foute tafels (Ewald Engelen De Groene Amsterdammer 12 juli 2018 p. 9):
Veel is al over de perversiteit van deze vorm van zelfregulering gezegd. Jan Rotmans trekt terecht de vergelijking met obesitasbestrijding: snoepproducenten verantwoordelijk maken voor obesitaspreventie, dat is wat de klimaattafels feitelijk doen. Of banken zelf het risico laten wegen van de activa op hun balans, zoals na de crisis nog steeds gebeurt. Of automobielfabrikanten hun eigen emissiedata laten aanleveren. Of belastingadviseurs gespecialiseerd in belastingontwijking miljoenen betalen voor advies over belastingwetten, zoals de Europese Commissie kennelijk jarenlang deed.
Het riekt naar corruptie, gaat het klimaat dus niet redden en geeft het grootbedrijf dat verantwoordelijk is voor het merendeel van de uitstoot uitstekende mogelijkheden om ons voor de kosten te laten opdraaien. Zie de uitlatingen van Marjan van Loon van Shell tijdens de onderhandelingen.

Bijziend (Marjan Slob de Volkskrant 11 augustus 2018, p. 16):
Natuurlijk raakt ook een wetenschapper als Dennett geregeld bevangen door een gevoel van verwondering en grootsheid als hij nadenkt over het leven op aarde. De enormiteit daarvan gaat onze menselijke schaal te buiten. Maar die verwondering is voor een beetje wetenschapper geen reden om van een mysterie te gaan spreken, maar om geduldig en vasthoudend onderzoek te doen. En daarbij gaandeweg methoden te ontwikkelen die de menselijke reflex omzeilen om alles op onze eigen schaal te beoordelen.
Mysterie is het bastion van luie denkers. Van mensen die liever bijziend blijven.

Bevlogen verteller van het grote, meeslepende verhaal (Sander van Walsum de Volkskrant 24 augustus 2018, p. 16):
Historicus Hermann Von der Dunk verfoeide de ‘koopmansgeest’ die bezit nam van de universiteit en trok daar in zijn Bilthovense studeerkamer eloquent tegen ten strijde.
Zijn vermogen het vak toegankelijk te maken, kwam hem – door toedoen van zijn Amsterdamse collega Hans Blom – op de kenschets ‘de Theo Koomen van de Nederlandse geschiedenis’ te staan. Von der Dunk liet de woorden van ‘dat keffertje’ uit Amsterdam van zich afglijden.
Zijn laatste boek, De wereld als getal, verscheen in 2016. Hierin beschreef hij de vervlakking die het gevolg was van de almacht van het getal in de westerse consumptiemaatschappij.
Met een ongebroken verbale zwier betrok hij onder andere de stelling dat de Nederlandse bestuurders en managers – een kaste waar hij zijn neus hoog voor ophaalde – het land aan een permanente, redeloze vernieuwing onderworpen, en noemde hij het neoliberalisme een pervertering van de liberale traditie. ‘Wat ik zo verontrustend en bedenkelijk vind, is dat de gehele cultuur, niet alleen in Nederland maar in de hele westerse cultuur, nu in het teken staat van succes, succes en nog eens succes – waarmee dan altijd economisch of getalsmatig succes wordt bedoeld.’
Later dat jaar toonde hij zich minder gerust over de uitslag van de Amerikaanse presidentsverkiezingen. De vergelijking tussen Hitler en Trump ging weliswaar op vele punten mank, maar er was ook een overeenkomst. ‘Zoals Hitler telkens werd onderschat, zo wordt ook van Trump steeds gezegd dat het wel zal meevallen, dat hij zal bedaren, dat de soep niet zo heet wordt gegeten als opgediend. Maar Trump is meteen begonnen zijn radicale beloften in te lossen. Zonder vergelijking zie je geen verschillen. En het zijn de verschillen die de doorslag geven bij de verdere ontwikkeling van de geschiedenis.’

Wij moeten nee leren zeggen (Adiaan Schout de Volkskrant 4 september 2018 p. 22):
De beleefde diplomatie van Nederland is in de verharde Europese Unie onhoudbaar geworden.
Onder druk van Macron heeft Merkel haar steun al uitgesproken voor een eurozonebudget en een werkloosheidsfonds. Uit angst voor Oosterse invloeden in de Balkan stelt Juncker %uitbreiding voor met Servië en Montenegro. Ondertussen wordt onderhandeld over solidariteit in het garanderen van elkaars spaargelden, en ligt soevereiniteitsoverdracht in het verschiet met de oprichting van een Europese grens- en kustwacht.
De tijd lijkt rijp voor Europese ambities. In antwoord op Trump, Poetin en Chinees mercantilisme schermen voorstanders met nieuwe geopolitieke realiteiten. De onderlinge achterdocht van een paar jaar geleden is vervaagd doordat het goed gaat met de Europese economieën. De puinhopen rondom Brexit hebben kritiek op de EU verbleekt. Steun voor de EU is toegenomen en Nederland geldt als zeer pro-Europees%. De EU staat er dus goed voor en discussies over verdiepte integratie blijven in de luwte zonder aandachttrekkende crises.

Essay 10 jaar na de crisis (Ewald Engelen De Groene Amsterdammer 13 september 2018 p. 40-45):
Herschikken van de dekstoelen
Tien jaar na het begin van de financiële crisis leven de verantwoordelijke bankiers voort in verder toegenomen weelde, terwijl de rest het moet doen met lagere pensioenen, hogere zorgkosten en stijgende woonlasten. Mede mogelijk gemaakt door de politiek.
Gefinancialiseerde burgers zijn een formidabel politiek blok dat banken, makelaars, aannemers naar believen kunnen inzetten om de politiek te dwingen de huizenmarkt te (blijven) stimuleren. Het is dan ook geen toeval dat de Vereniging Eigen Huis in veertig jaar tijd op de ANWB na de grootste vereniging van Nederland is geworden. Had zij in 1975 nog een schamele vijfduizend leden, anno 2018 zijn dat er ruim 750.000. En daarmee is de belangenbehartiger van huiseigenaren groter dan de vakbonden en veel groter dan welke politieke partij ook.
Reken maar dat de politiek hier in haar beleid rekening mee houdt. En reken maar dat de bancaire sector deze achterban stilletjes heeft gebruikt om de politiek mee te chanteren. Daarom wachten we tien jaar na de crisis nog altijd op de eindafrekening.

‘Dit geslacht dat niet (één) is’ (Miriam Rasch De Groene Amsterdammer 13 september 2018, p. 50-51):
‘Vrouwspreken’ met trotslippen
Voor Luce Irigaray speelt de strijd tussen de seksen zich af in de arena van de taal. Om zich te kunnen bevrijden moet de vrouw zelf spreken. En de filosofie bevrijden.
De penis, dat is een duidelijk ding. Hij is één, hij is rechtlijnig, hij is op weg naar een doel. Het vrouwelijk geslacht heeft in de loop van de tijd minder aandacht gekregen. Als er al over wordt gesproken, dan in relatie tot dat van de man. De clitoris is dan de onvolgroeide penis, de vagina de schacht die – net zoals de lijdzame eicel – alleen maar dient als ontvangstkamer voor meneer.
Bij uitbreiding wordt de vrouw door Freud gedefinieerd door haar penisnijd en haar begeerte naar mannelijk nageslacht. Tot ze bij Jacques Lacan helemaal is uitgevlakt, opgegaan in de weerspiegeling van de mannen om haar heen. En dat terwijl de vrouw het geslachtelijk gezien toch beter voor elkaar heeft, lijkt Irigaray te zeggen: ‘Om zich aan te raken heeft híj een hulpmiddel nodig: zijn hand, het geslacht van de vrouw, de taal…’ – zíj daarentegen raakt zichzelf voortdurend, zonder enige moeite aan. Haar ‘geslacht dat niet één is’ bestaat immers uit twee lippen ‘die elkaar onophoudelijk kussen’. De vrouw is daarom ‘in haarzelf al twee – niet te scheiden in een of twee enen – die elkaar raken’. Een cruciaal verschil met die pontificale 1 waarmee de man door de wereld stapt.
Zelfs de politieke bevrijding van de vrouw uit de klauwen van het marktdenken, waarin zij niet meer kan zijn dan een ruilmiddel, een marxistisch ‘waar’ voor de man, is uiteindelijk terug te voeren op de strijd voor een andere taal.
Het vrouwelijk spreken laat verdubbelingen en spiegelingen toe, is lichamelijk en tastbaar, niet lineair maar eerder circulair. De ‘mimetische’ stijl waarin Irigaray schrijft over bijvoorbeeld Freud en Lacan moet het onuitgesprokene, het verborgene en onbewuste van hun teksten weerspiegelen. Een strategie die we kennen uit de poststructuralistische kritiek. Maar alleen genoegen nemen met het naar de oppervlakte brengen van wat verborgen is, is niet voldoende. Dan blijf je vastzitten in de structuur die al gegeven is. Het onthulde wordt daarom weer omgekeerd en die omkering zelf weer in Frage gesteld, enzovoort. Het geslacht dat niet één is zorgt voor een spreken dat niet één is.
Nog steeds verschijnen er boekwerken van filosofische systeembouwers (m) die nooit de emancipatoire vraag ‘wie spreekt hier eigenlijk?’ hebben leren stellen, en daarmee ook hun eigen historische bepaaldheid niet onder ogen zien. Dat mag best, maar het probleem van zulke gesloten betekenissystemen is precies dat ze niet zomaar een blinde vlek hebben, maar dat die blinde vlek ingebouwd is in het vertoog van ‘het Zelfde’, zoals Irigaray stelt.

‘Gezond populisme’ bij links én rechts is hoopvol (Gerard Drosterij de Volkskrant 18 september, 2018 p. 23):
Tweede Kamerleden moeten hun partijpolitieke slaafsheid verliezen en onafhankelijk opereren, betoogt politiek-filosoof Gerard Drosterij.
De kwaliteit van politici staat onder druk. Veel politici kunnen niet goed om gaan met media en de publieke opinie. Het is een moeilijk vak. Het vergt levenservaring, inzicht, spreekkunst, humor en zelfreflectie. Misschien zouden sommigen even moeten wachten voordat ze deze stap zetten. Maar veel politici leiden aan messianistische zelfoverschatting.
Misschien wel het grootste probleem is de politieke partij. Officieel de kraamkamer van politiek talent, maar vaak de beste kans om in een ideologische bubbel te stikken. De partij levert te weinig politici af die de moed hebben zelfstandig te denken, in samenspraak met al wat leeft in de samenleving. Die de onvrede durven te benoemen zonder te polariseren en te vervallen in links-rechtsdenken.

Een verdrag tegen ongeremd kapitalisme (Janne Nijman de Volkskrant 16 oktober 2018, p. 22) :
Het zou Nederland sieren een voortrekkersrol te nemen bij de totstandkoming van dit verdrag. De preventieve werking van een bindend VN-verdrag is cruciaal om mensenrechtenschendingen en milieuschade door bedrijven te voorkomen. Een VN-verdrag zou helpen om een mondiale economie te reguleren. Dat zou kunnen voorkomen dat mensen op de vlucht moeten slaan voor de gevolgen van ongebreideld kapitalisme.

Is Europa de gevangene van de ayatollahs? (Arnout Brouwers de Volkskrant 5 november 2018, p. 18):
De Europese diplomatie, de Nederlandse voorop, lijkt niet te begrijpen dat je een nucleair akkoord met Iran kunt blijven verdedigen terwijl je het land gelijktijdig hard aanpakt voor zijn brute en brutale campagne op Europese bodem. Ook zelfrespect telt in de diplomatie.
Het kan zijn, ik hoop het zelfs vurig, dat ik er helemaal naast zit en dat premier Rutte komende week of maand een persconferentie houdt waarin hij het Iraanse gedrag op Nederlands grondgebied laakt. Misschien kunnen ze vanuit Kopenhagen wat teksten sturen. Anders zullen Haagse politici, althans in Teheran, de reputatie vestigen de grootste lafbekken van Europa te zijn, een hele prestatie, en houd ik mijn hart vast voor landgenoten die ooit uit Iran zijn gevlucht.

Deze crisis gaat de geschiedenisboeken halen (Laura de Jong interviewt Chazia Mourali de Volkskrant 4 december 2018, p. 23):
‘De verhoogde benzineprijzen zijn een aanleiding voor de Franse protesten maar de malaise zit veel dieper’, zegt journalist Chazia Mourali, geboren in Parijs.
Hoe bedoelt u?
‘Er is een algeheel gevoel van onbehagen, de kloof tussen arm en rijk wordt steeds groter. En dat in een wereld waar we alleen nog maar een economische identiteit hebben. De pikorde van ‘winners en losers’ is groter dan ooit. Waar je vroeger nog gewaardeerd kon worden als mens vanwege wat je sociaal betekende, is je plek in de pikorde nu teruggebracht tot wat je economisch betekent.
Nu heb je daar een winkel van Dior waar ze bontjasjes voor kinderen verkopen voor astronomische bedragen. Ik zei tegen die mevrouw: ‘U vindt het vast niet erg dat ik die niet even zomaar aanschaf?’ Toen zei ze dat vooral Chinezen en Arabieren het kopen. Maar de gewone Fransman wordt hier ook mee geconfronteerd, terwijl hij intussen moet nadenken over de vraag hoe hij moet rondkomen.
‘De Brit Richard Layard, een kritische econoom, heeft hier een boek over geschreven: Waarom zijn we niet gelukkig? Hij beschrijft hoe we onder invloed van sociale vergelijking en gewenning wel rijker werden, maar niet gelukkiger. Door het internet hebben we eigenlijk allemaal het gevoel dat we arme sloebers zijn omdat we worden geconfronteerd met mensen die puissant rijk zijn. Tegelijk zien we in de media steeds beelden van vluchtelingen en andere migranten die hiernaartoe komen en onze welvaart lijken te bedreigen. Dit speelt zeker mee bij de protesten van de gele hesjes.’
Kan Macron de geest nog in de fles krijgen?
‘Ik hoop het. Maar zolang de gewone man het gevoel heeft de verhoogde prijs voor de benzine te moeten betalen terwijl de hoge dames en heren in weelde doorleven, blijf je die woede houden.’

Begrijpen (Peter Middendorp de Volkskrant 8 december 2018, Sir Edmund p. 21):
Der Reisende, de enige roman die we van hem hebben, vertelt het verhaal van Otto Silbermann, een keurige burger en koopman in Berlijn, toevallig Joods, die na de Kristallnacht in 1938 zijn huis moet ontvluchten om aan arrestatie te ontkomen. De grenzen zijn dicht, hij kan alleen maar reizen per trein, kriskras door Duitsland – steeds radelozer onderweg blijven, in de hoop dat hij onderweg niet op nazi’s stuit, naar wat je misschien wel een eervol protest tegen het lot zou kunnen noemen.
De roman roept dezelfde gevoelens op als het werk van Hans Fallada – Kleiner Mann – was nun? bijvoorbeeld, of Jeder stirbt für sich allein. Niet alleen om de vertelkracht. Ze worden bevolkt door hetzelfde soort gewone, geschokte personages, dat zich probeert te redden onder de nieuwe situatie. En door hetzelfde soort personages dat er profijt uit trekt. Al te lang hebben zij op het tweede plan gestaan, ongezien, getergd en knarsetandend. Nu is het hun beurt.
Geschiedenis bestudeer je volgens de beroemde historicus Yuval Noah Harari vooral om je ervan te kunnen bevrijden.
Ergens vlak voor het einde schrijft Boschwitz: ‘Weil ich verstehe, dachte Silbermann unglücklich, darum verzweifle ich ja. Ach, wenn ich doch misverstehen könnte.’

Wie zijn de ware vijanden van de planeet?
Hoe rijker, hoe viezer (Jaap Tielbeke De Groene Amsterdammer 20 december 2018, p. 22-25):
Nee, ‘wij mensen’ zijn niet allemaal even verantwoordelijk voor de opwarming van de aarde of het uitsterven van diersoorten. Bewuste burgers verkleinen hun ecologische voetafdruk, maar de fossiele industrie om klimaatbeleid te blokkeren.
Want we zijn niet allemaal even verantwoordelijk voor de almaar groeiende ecologische crisis. De helft van de wereldwijde CO2-emissies is afkomstig van de rijkste tien procent. In Nederland stoten tien bedrijven drie keer zo veel uit als alle huishoudens bij elkaar. De oplossing van Ehrlich is dus op z’n zachtst gezegd nogal simplistisch, want er bestaat geen eenduidig causaal verband tussen de groei van de wereldbevolking en de ontwrichting van het klimaat. Tussen 1820 en 2010 groeide de uitstoot van broeikasgassen met een factor 654,8, terwijl de wereldbevolking ‘slechts’ toenam met een factor 6,6. Sterker nog: in de landen waar de bevolking het hardst groeit stoot de gemiddelde burger de minste broeikasgassen uit. Zo groeide de bevolking van China tussen 1980 en 2005 jaarlijks met 1,1 procent, terwijl de CO2-uitstoot toenam met 5,9 procent. In Tsjaad, een land met een snelle bevolkingsgroei, dáálden de emissies zelfs. Noord-Amerika omvat slechts vijf procent van de wereldbevolking, maar is door haar excessieve consumptiegedrag wel goed voor bijna een vijfde van de totale wereldwijde emissies. Over het algemeen lijkt eerder te gelden: hoe rijker, hoe viezer.
In ons polderland mogen de meest vervuilende bedrijven zelfs meepraten over een nieuw klimaatakkoord. Dat zorgt niet alleen bij radicale activisten voor scheve blikken – ook Klaas van Egmond, oud-kroonlid van de Sociaal-Economische Raad, een polderinstituut par excellence, vindt het een vreemde bedoening: ‘Je laat de kalkoen toch ook niet meebeslissen over het kerstdiner?’ zei hij tegen de Volkskrant.
Terwijl bewuste burgers braaf hun best doen om hun ecologische voetafdruk te verkleinen, doen de leiders van de vervuilende industrie hun best om de verduurzaming te bemoeilijken. Dát is de reden dat we maar niet in staat zijn om het roer om te gooien – niet een of andere inherente eigenschap van ‘de mens’. Zo’n diagnose helpt ons ook te ontsnappen aan fatalisme, want hoewel het geen geringe opgave is, is het makkelijker om een politiek-economisch systeem te veranderen dan de menselijke natuur.

Blik (Sheila Sitalsing de Volkskrant 22 februari 2019, p. 2):
Donderdagavond was de eerste lading hulpgoederen voor Venezuela onderweg vanuit Miami naar Curaçao, zo meldde de nieuwssite Koninkrijksrelaties.nu. Amerikaanse hulp, voedsel, medicijnen en andere goederen %die dringend nodig zijn, niet afkomstig van de overheid, maar ingezameld door de Venezolaanse gemeenschap in Florida.
Hij weet wel wat het deel van de wereld dat hem vijandig is liever zou zien: dat hij irrelevant wordt verklaard, opzij wordt gezet, dat de revolutie vergeten wordt, dat hij verpietert in een oudemannenhuis zoals dat gaat in oude Latijns-Amerikaanse dictatorromans.
Daarom wil hij die andere blikken niet, vergiftigde hulp uit de Verenigde Staten en de Europese Unie. Paarden van Troje zijn het. Als je ze opent, springen er imperialisten uit, en kapitalisten. Types die denken dat het anders zal zijn onder Juan Guaidó, die al hun ideeën en opvattingen op de nieuwe, zelfbenoemde hoop van het land hebben geprojecteerd. Want de Amerikanen en de Europeanen denken misschien dat ze dan een docieler Venezuela terugkrijgen, een land dat in de pas zal lopen met de wereldorde en dat niet al zijn olie aan China zal verkwanselen. Maar dat moet natuurlijk nog blijken.

Economisch moorden (Cyrille Offermans De Groene Amsterdammer 28 februari 2019, p. 67):
Meteen na het georkestreerde geweldsexses van de Kristallnacht schreef de 24-jarige auteur Ulrich Alexander Boschwitz in een vlaag van woede in vier weken De reiziger. Een fictieve roman gevoed door eigen ervaringen en een vooruitziende blik.

Vedisch leven: Leefstijl, Preventie & Zelfheling (Piet Ransijn Civis Mundi Digitaal #78, februari 2019):
Bespreking van: Narada Kush, Vedisch LEVEN Leefstijl, Preventie & Zelfheling.
Overzicht van de inhoud
Na een typering van de Vedische bewustzijnswetenschap komen in het eerste deel over Leefstijl de levensfasen van de mens aan de orde. Te beginnen met de conceptie, geboorte en opvoeding, vervolgens het Vedische huwelijk, de dagelijkse routine, een gezonde leefstijl op basis van Ayurvedische kennis. Vegetarisch eten en wijs en ethisch gedrag zijn daarbij van wezenlijk belang en ook de inrichting van het huis en de omgeving.
Het volgende deel over preventie gaat meer specifiek in op de Ayurvedische gezondheidsleer met zijn preventieve en curatieve geneeswijzen. Yoga, meditatie en een spirituele levenswijze spelen daarbij een belangrijke rol, naast voeding, kruiden en andere remedies. Het derde deel over zelfheling werkt dit verder uit en gaat meer in op de Indiase voedingsleer.

VS dreigen Duitsers om Huawei (Theo Koelé de Volkskrant 13 maart 2019, p. 6):
De Amerikaanse president Trump dreigt de samenwerking met Duitse inlichtingen-en veiligheidsdiensten op een laag pitje zetten als de regering in Berlijn in zee gaat met de Chinese telecomgigant Huawei. In een reactie beklemtoonde bondskanselier Merkel dinsdag dat Duitsland zelfstandig een besluit neemt. De VS beschouwen het bedrijf als een verlengstuk van de Chinese regering.
Washington is bang dat Duitsland een Paard van Troje binnenhaalt als Huawei toestemming krijgt een nieuw netwerk voor supersnelle internetverbinding, 5G, aan te leggen.
‘De VS geloven niet dat het veiligheidsrisico dat Huawei en andere Chinese bedrijven vormen, kan worden beteugeld door mondelinge of schriftelijke beloften van de Chinezen.’
Navo-bondgenoot Duitsland moet er dan ook rekening mee houden dat de VS niet langer bereid zijn hun intensieve samenwerking met Duitse veiligheids-en inlichtingendiensten voort te zetten, aldus Grenell. ‘Zonder adequate veiligheidsvoorzieningen zullen de VS in de toekomst niet in staat zijn informatie van geheime diensten en andere data in de huidige omvang uit te wisselen’.

‘De moslimgemeenschap sluit haar ogen niet voor radicalisering’ (Anna Deems interviewt Nikki Sterkenburg de Volkskrant 15 april 2019):
Onderzoeker en journalist Nikki Sterkenburg (34) veranderde van mening over radicalisering.

‘Denken is vluchtig, voelen leidt naar je ziel’ (Fokke Obbema interviewt Johan Witteveen de Volkskrant 23 april 2019 p. 12-13):
‘Pas na de dood krijg je inzicht in allerlei aspecten van je leven en hoe dat is verlopen.’ Soefi Johan Witteveen neemt Fokke Obbema mee op een reis door dimensies.
Witteveen is in zijn lange leven altijd méér dan politicus en econoom geweest. Zijn ouders behoorden tot de eerste generatie van de soefibeweging, die na de Eerste Wereldoorlog werd opgericht door Inayat Khan. Die Indiase mysticus droeg het ‘universeel soefisme’ uit. Dat is gericht op het verbinden van oosterse en westerse religies, die, constateerde Khan, een geloof in de goddelijke geest, liefde, schoonheid, harmonie en geestelijke vrijheid delen. Het soefisme wil verbinden, maar schuwt het overtuigen van anderen – andere religieuze opvattingen dienen altijd te worden gerespecteerd.
Wat is de zin van ons leven?
‘Ik ben geneigd de mensheid te zien als het hoogtepunt van de hele schepping. Daarin probeert een goddelijke geest zich steeds meer uit te drukken. Een mooie soefi-uitspraak daarover luidt: ‘De goddelijke geest slaapt in de rotsen, ontwaakt in de planten, begint zich bewust te worden in de dieren en komt tot het hoogste bewustzijn in de mens.’ De zin van ons leven is dus om een bewustzijn van dat goddelijke te ontwikkelen. Voortdurend ons bewust zijn dat we in die prachtige schepping verkeren en beseffen dat daarin een goddelijke geest werkt, dat is de zin. Die geest kunnen we herkennen aan alle schoonheid, die vormt de uitdrukking ervan. Als mens kun je zelf ook iets van die schoonheid uitdrukken.’
Ziet u een toekomst voor religies?
‘Ik denk dat godsdiensten zich meer op de mystiek moeten richten. Mensen hebben geen behoefte aan dogma’s. Wat hen wel raakt, is beleving. Daar ligt de eenheid van religieuze idealen, in de beleving van het goddelijke. Met ons denken willen we dat helder krijgen, maar dat werkt niet, dan raak je de goddelijke geest juist kwijt. (lacht) Denken is oppervlakkig. Voelen gaat veel dieper, dat dringt door tot in je ziel. En dat is het ware leven.’

Econoom, soefi en visionair (Peter de Waard de Volkskrant 26 april 2019, p. 15):
Als minister van Financiën voerde blueblackblueblackwas hij er ook van overtuigd dat er naast de materiële wereld een spirituele wereld bestaat waarin een veel dieper geluk is te vinden.
‘Er zijn vele economen, maar er is maar één Witteveen’, zei econoom Jan Pen over hem. Witteveen was een uitgesproken Keynesiaan en voorstander van overheidsstimulering. In zijn in 2012 verschenen autobiografie De magie van de harmonie noemde hij zichzelf een ‘sociaal-liberaal’.
In zijn tweede periode voerde hij onder meer de btw in. Maar hij was een visionair die toen al wist dat een monetaire unie niet zou werken. Op 9 februari 1965 zei hij in de Tweede Kamer dat lidstaten met een gemeenschappelijke munt elkaar een blanco cheque gaven. ‘Eén valuta kan alleen het sluitstuk zijn van een volledige Europese integratie.’
In 2013 noemde hij de bezuinigingen van het kabinet Rutte een ‘collectieve psychose’. Tot zijn dood bleef hij zich met veel zaken bemoeien. Veelvuldig ontving hij journalisten in zijn studiekamer in Wassenaar waar hij ze trakteerde op zijn ongezouten meningen (‘Het kapitalisme is een groeimachine geworden die mensen meesleept in geld verdienen en consumeren’). Ook correspondeerde hij met bondskanselier Angela Merkel, EU-commissievoorzitter Jean-Claude Juncker en de Franse president Emmanuel Macron. ‘Ik ben wel heel oud, maar nog steeds heel erg bezig’, zei hij vorig jaar in het AD.

‘Ik wil in het middenstaan’ (Johanna Hoogendam interviewt Bart Brandsma magazine VANDAAG Lente 2019, over zingeving en levenskunst, uitgegeven door het Apostolisch Genootschap):
Hoe werkt polarisatie?
Polarisatie is denken in tegenstellingen, in wij en zij. Daarbij is sprake van een gedachteconstructie. Oordelen (subjectief) over de polen worden gepresenteerd als objectieve feiten.
Polarisatie heeft continu brandstof nodig, in de vorm van negatieve beweringen over de ander en/of positieve beweringen over onszelf.
Bij polarisatie overstemt het gevoel het verstand. Argumenten en feiten zijn onvoldoende om onderbuikgevoelens af te zwakken.
Als jongetje op een Friese plattelandsschool besefte hij al dat er verschillende waarheden zijn. “Op school leerde ik voetballen en een klap uitdelen, maar thuis was ik een zoeker, een denker: een wereld die ik als tegenhanger ervoer van de werkelijkheid op school.” Ik ontdekte: er is dat voetbalspel, maar ook een spel waarbij het niet om de winst gaat. Ik houd van beide en wil die werelden bij elkaar brengen. Omdat dit voor iedereen noodzakelijk is om gelukkig te zijn.”
Wie is Bart Brandsma?
Bart Brandsma (1967) is politiek en sociaal filosoof en werkte als journalist en documentairemaker. Tegenwoordig adviseert en traint hij de Nationale Politie, het Nederlands Genootschap van Burgemeesters, gemeentelijke diensten, docenten, sociaal werkers, dominees, imams en radicaliseringsexperts in het omgaan met wij-zij denken. Ook bij grote polarisaties in het buitenland wordt zijn advies gevraagd. Hij is auteur van onder meer De hel, dat is de ander; Het verschil in denken van moslim en niet-moslim en Polarisatie; Inzicht in de dynamiek van wij-zij denken.

‘In mij huist de gedachte: ik hoor er niet bij’ (Fokke Obbema interviewt Etchic Voorn de Volkskrant 20 mei 2019, p. 12-13):
Het bloed van twee culturen vloeit door haar aderen. Dubbelbloed, noemt Etchica Voorn het. Het verrijkt haar leven, vertelt ze Fokke Obbema, maar dat ging niet vanzelf.
Wat is de zin van ons leven?
‘Dat is een mooie vraag, maar het voelt hoogmoedig antwoord te geven. Ik kan hooguit zeggen wat de zin van mijn leven is. Op de kleine postzegel waarop ik leef, probeer ik betekenis te geven. Dat kan alleen in relatie tot de ander. Om dat te doen is vooral bewustzijn nodig. Daarmee kan ik de ander dichter naderen, raken. Nabijheid is wat mijn leven zin geeft.’
Valt de ziel dan niet samen met intuïtie?
‘Intuïtie is ook iets moois onverklaarbaars en een lijntje met een hoger iets, maar de ziel gaat voor mij dieper. Die gaat over generaties heen en is verbonden met mijn voorouders. Dankzij hen ben ik hier. Ook al heb je ze niet gekend, ze hebben een bijdrage geleverd. Het is echt niet zo dat jij op je postzegeltje het allemaal aan het uitvinden bent en je voorouders er niets mee te maken ¬hebben, dat gaat er bij mij niet in. Het is een onbevattelijk iets, maar ik geloof in een wijsheid die over generaties heen gaat.’

Hans van Ewijk Omgaan met sociale complexiteit Professionals in het sociale domein
Hans van Ewijk neemt de lezer mee naar meeslepende analyses van wat er in de samenleving en de sector aan de hand is en doet constructieve voorstellen voor een nieuwe positionering van het sociaal werk in het beleid, de wijk, de wetenschap en het onderzoek. Hij maakt zich sterk voor het sociaal model als tegenhanger van een medisch model. Een boek dat iedere docent, student en sociale professional zou moeten lezen. Hans van Ewijk publiceerde nationaal en internationaal artikelen en boeken over o.a. social work, jeugdwerk, buurtwerk, sociale vraagstukken. Hij was tot voor kort o.a. bijzonder hoogleraar maatschappelijk werk aan de Universiteit voor Humanistiek.

Eelco Runia stopte uit frustratie als universitair hoofddocent. ‘Was ons onderwijs ooit zo bedoeld?’ (Janne Chaudron interviewt Eelco Runia Het Parool, 24 mei 2019):
Eelco Runia zegde vorig jaar zijn baan als universitair hoofddocent in Groningen op. Hij had genoeg van de bureaucratie op de universiteit. Deze week verscheen zijn boek ‘Genadezesjes’ waarin hij zijn ervaringen beschrijft.

Het EPR-experiment illustreert een dichotomie. 'Dichotomie en Complementariteit' kunnen niet zonder elkaar. Het brengt de wederkerigheid, het is zoals het is (Antropisch principe), de supersymmetrie in het universum tot uitdrukking. Of met andere woorden het draait om het fenomeen zelfreferentie en zelfreflectie. De Ouroboros is het symbool voor zelfreferentie. Het is en blijft allemaal mensenwerk. De éne werkelijkheid heeft op de twee zijden van de medaille betrekking. Mensen moeten bereid zijn over hun eigen schaduw te springen.

Klimaatontkenners worden gemotiveerd door angst voor systeemverandering (Roos Vonk 23 juni 2019):
Een filosofisch gedachte-experiment in NRC was bedoeld om aan te tonen dat klimaatactivisten niets om het klimaat geven. Uit empirisch onderzoek blijkt daarentegen dat juist klimaatontkenners worden belemmerd door onbewuste psychologische valkuilen zoals onzekerheid en angst voor verandering.
Met een gedachte-experiment wilde Maarten Boudry in NRC aantonen dat klimaatactivisten niet echt om het klimaat geven. Zijn argumentatie: wanneer door een wonder alle teveel aan CO2 zou verdwijnen, vinden ze nog steeds dat het systeem moet veranderen. Het klimaat is dus gewoon een smoes voor de systeemverandering waar het ze in feite om te doen is, zegt hij.
Hiermee gaat Boudry niet alleen voorbij aan de zeer vele andere redenen om het systeem te willen veranderen – de toenemende ongelijkheid tussen mensen, de toenemende invloed van grote bedrijven, het stikstofoverschot, de aantasting van de biodiversiteit, insectensterfte, en het gegeven dat de aarde grenzen stelt aan onze exploitatiedrift zoals beschreven door Paul Luttikhuis en Gert de Jong; hij gaat ook voorbij aan resultaten van empirisch onderzoek naar de psychologie van klimaatverandering en -ontkenning.
Maarten van der Linden: Boudry is iemand die zijn experiment bewezen ziet door met een aanname te komen waar van het antwoord al vastligt. Toch heeft hij een punt dat de meeste mensen de klimaatproblematiek zien als onderdeel van systeemkritiek.
Maar zoals Roos Vonk laat zien geldt dat evenzeer voor de klimaatsceptici. Klimaatproblematiek heeft alles te maken met de rafels van ons kapitalistische systeem waar de gevolgen van overproductie dienen te worden aangepakt. De sceptici daarentegen willen juist geen aanpassing van dat systeem, uit angst tekort te worden gedaan.
Boudry had de stelling in zijn experiment dus ook om kunnen draaien en ook dan gelijk gehad.

Kruistocht tegen goddeloos links (Hassan Bahara en Annieke Kranenberg de Volkskrant 13 juli 2019, Zaterdag p. 10-14):
Politieke (cultuur-) christenen
En Zwitser was erbij toen FvD van denktank langzaam in een politieke partij transformeerde - zo figureert de filosoof prominent in een promotiefilmpje van een FvD-kasteeluitje in 2016, dat door Baudet werd omschreven als het samenkomen van het 'nieuwe verzet'. Zwitser is hier te zien naast FvD-leden van het eerste uur, zoals Yernaz Ramautarsing, Annabel Nanninga en Peter van Duyvenvoorde, eveneens een katholieke bekeerling die tegenwoordig leidinggeeft aan het Renaissance Instituut, het wetenschappelijk bureau van FvD - en die opgenomen is in het colofon van Epoque.
Paleoconservatisme en catholica
Hun revolutionaire drang brengt ook een vileine, satirisch bedoelde toon met zich mee. Zo schrijft Van Goor dat hij verlangt naar een 'tijd waarin homo's nog 's nachts in de bosjes zaten, waar ze thuishoorden', en waarin 'ex-moslims net als de nog-steeds-moslims gewoon in moslimlanden zaten, en wij in Nederland'.
Taalkundige Marcel Bas fulmineert tegen de Mondriaan Stichting, die museumpubliek etnisch diverser probeert te krijgen zonder 'de wenselijkheid, het waarachtige, het heil of de terechtheid van een multicultuur' te bevragen.
Neo-Tridentijns hipster-fascisme
'Het zijn romantici. Het gaat ze om de pathos, niet om de ethos. Het gaat om het sentiment, een gedeeld verlangen. Daar past dat 'cultuurchristen' zo goed bij. Wij zijn de laatsten der Mohikanen, het laatste bruggenhoofd tegen het oprukkend relativisme - dat gevoel is de kern van deze neo-Tridentijnse hipster-fascistische beweging.'
Een conservatief front
Baudet is niet zonder meer enthousiast over het boek van Murray, blijkt als hij de vertaling in ontvangst heeft genomen. 'Onze beschaving is in de ban geraakt van een zelfmoordcultus', zegt de politicus. 'Maar de échte vraag is: wat is er nou met ons aan de hand?' Het boek van Murray biedt daarop geen antwoord, dat is eigenlijk geschreven voor 'linkse mensen', bij wie 'het kwartje nog niet is gevallen', stelt Baudet. 'Maar ik weet niet of feiten kunnen doordringen in een hermetisch door culturele zelfmoord bevangen brein.'
In Nederland begint die mars door de instituties bij het Renaissance Instituut, dat volop bezig is met het ontwikkelen van cursussen en seminars, belooft Baudet. Daar zal een 'nieuwe generatie intellectuelen' worden klaargestoomd voor de nieuwe zuil. 'En daar hoort ook jullie tijdschrift bij!', roept de FvD-leider richting Tom Zwitser en Henk-Jan Prosman die vlak bij een tafeltje zitten waar de glanzende exemplaren van Epoque hoog opgestapeld klaarliggen voor de verkoop.

Een goeroe helemaal uit India (Max Pam de Volkskrant 14 augustus 2019, p. 18):
Mijn hart sprong open toen ik gisteren in deze krant het interview las met yogi Sadhguru. Verslaggever Casper Luckerhof was met een pak stroopwafels naar Londen gereisd om de Indiase goeroe te interviewen, die daar voor zijn Britse volgelingen een aantal sessies zou houden.
Dat je God leert kennen in een kerk met allerlei andere mensen om je heen, heeft mij altijd onzin geleken. In een kerk leer je hoogstens andere mensen kennen, maar ik geef dit persoonlijke inzicht graag voor een beter.
De ene wijsheid na de andere ontsnapt aan de haag hunner tanden, waarbij zij handig gebruik weten te maken van de in het Westen levende gedachte dat echte wijsheid uit het Oosten komt. Maar volgens Frits Staal is het kolder om het Westen als rationeel en materieel te stellen tegenover het Oosten als spiritueel en immaterieel. Bezie de goeroe en je komt eerder tot een tegenovergestelde conclusie. Bijna alle goeroes hebben op handige wijze geld uit de zakken van hun volgelingen weten te kloppen.

De Betrouwbare Mannetjes zetten de belangrijkste discussies van de afgelopen weken voor u op een rij (Melle Runderkamp en Simon Hendriksen de Volkskrant 23 augustus 2019):
Collega Sylvia Witteman laat in de Volkskrant optekenen niet te begrijpen waarom mensen een labrador hebben, want ‘dan kun je net zo goed iemand met het syndroom van Down in huis nemen’. Na klachten uit de down- dan wel labradorwereld zegt de hoofdredactie dat de bewuste zin eigenlijk uit het driegesprek met Witteman, Frits Abrahams en Midas Dekkers geschrapt had moeten worden, wat weer tot een nieuwe vlaag van verontwaardiging leidt. Zomergasten-presentator Janine Abbring twittert te vrezen dat er straks ‘alleen nog maar gortdroge interviews’ zullen zijn, wat we niet kunnen bevestigen nu we nog geen zondagavond thuis zijn geweest.

Dichters & Denkers
21 vragen aan… Marian Donner (Rick Oosterheert De Groene Amsterdammer 2 september 2019):
Welk boek ligt naast het bed van Marian Donner? Welk boek van een ander zou ze zelf geschreven willen hebben? Paolo Sorrentino of Wes Anderson? Wat was het leukste moment tijdens het schrijven van uw nieuwste roman/boek? Het is het leukst als je het gevoel hebt dat dingen op hun plek vallen. Het moment dat je een ingeving krijgt, waarmee je je verhaal kloppend krijgt en je de puzzel compleet maakt. Tenminste: dat voelt dan zo. De volgende dag is dat natuurlijk weer heel anders en vind je het allemaal niks. Maar het gevoel dat je een soort God bent, dat je alles beheerst en alles klopt, is onovertroffen. En de val daarna altijd diep.
Welk boek ligt naast uw bed?
The Fountainhead van Ayn Rand. Dat boek wilde ik al lang lezen en het is echt geweldig, ook al ben ik het absoluut niet eens met de onderliggende ideeën. Rand is natuurlijk de filosoof van het neoliberalisme en het boek is doordesemd van die ideologie. Etc.

Tijd voor perestrojka (Bert Lanting de Volkskrant 9 november 2019, Boeken p. 11):
De wereldvrede staat op het spel, schrijft oud-Sovjetleider Michail Gorbatsjov bezorgd. Dertig jaar na de val van de Muur klinkt zijn remedie wel wat wereldvreemd.
Dat klinkt wat wereldvreemd op een moment dat president Trump druk bezig is het klimaatakkoord van Parijs te ondergraven. Maar het zit in zijn karakter: zonder dromen had hij nooit het onderdrukkende Sovjetstelsel kunnen afbreken, op een moment dat het regerende Politburo nog vol zat met oerconservatieve houwdegens.
Soms heeft hij ook moeite zijn hartstochtelijke oproepen om de wereld te behoeden voor confrontaties en geweld te rijmen met zijn vergoelijkende kijk op president Poetin.

‘Het eindigt altijd in rampspoed’ (Sander Pleij interviewt Robert Harris de Volkskrant 23 november 2019, Boeken p. 7-9):
Hoe schrijft de schrijver? De Britse schrijver Robert Harris knalt zijn bestsellers, waarin hij historie en fictie mengt, er in één jaar uit. Zijn nieuwe boek De tweede slaap verschijnt nu tegelijk met de verfilming van De officier door Roman Polanski.
Uit dit boek neem ik mee dat samenlevingen ineenstorten, maar dat er menselijke trekken bestaan die voor altijd hetzelfde blijven.
‘Ja, we hebben buitengewone technologie maar fundamenteel zijn wij niet snuggerder en staan we niet meer in contact met de fundamenten van het menselijk bestaan. Op veel manieren hebben mensen in Cicero’s tijd juist dieper nagedacht. Ja, er zijn die fantastische sociale media en het internet, maar waarvoor gebruiken we ze? Voor poep. Grote, onontkoombare poep! Dat niet eens: uitvergrote poep. Een tsunami aan poep die op onze hoofden neerkomt. Poep-ideeën. Dát is waarom ik dit boek wilde schrijven. Dáárover gaat het. Over het feit dat we alleen maar meer idiotie mogelijk maken. De idioot is machtiger dan ooit. We hebben de idioot almachtig gemaakt. De idioot zit in het Witte Huis!’

Blavatsky en Confucius (John Algeo Theosofia december 2019 p. 183-189):
Yang en yin zijn niet tegengesteld aan elkaar, maar vullen elkaar aan. In het revolverende diagram van de tai chi of het absolute komen zij samen, en wordt de één de ander. Zo staan ook Blavatsky en Confucius met elkaar in verbinding, net zoals het Westen en het Oosten, terwijl zij elk dezelfde oude wijsheid benadrukken, zij het met verschillende accenten. “Confucius” is de verlatijnste naam van de belangrijkste Chinese filosoof en leraar. Hij leefde ongeveer 72 jaar, van 551 tot 479 voor Christus.
Blavatsky en Confucius waren twee grote exponenten van het doorleven van de Oude Wijsheid. Beide spraken ze in de taal van hun tijd. Maar ook spreken ze beide tijdloze waarheden tot ons als we daarvoor open staan.

De wijsheid van Pythagoras steunt op de geest van het esoterisch Boeddhisme. De leer van Laozi en Confucius uit China is nauw met de filosofie van Pythagoras verwant. Het is namelijk ook op de drie kringlopen 'Scheppen, Behouden en Vernietigen' (Trimurti) gebaseerd. Dit komt ook naar voren wanneer de vijf-elementenleer van de Traditionele Chinese Geneeskunde met de boeddhistische invalshoek wordt vergeleken.

Kan Vadertje Staat het roer overnemen van guitige neef Mark? (Peter de Waard de Volkskrant 3 december 2019, p. 29):
Ineens staat de hele dienstverlening in dit land op zijn achterste benen. Politiebureaus en scholen gaan dicht wegens gebrek aan personeel. Banken halen hun geldautomaten weg. De nutsbedrijven worden verramsjt aan Japanse opkopers. De Belastingdienst stapelt schandaal op schandaal. En de zorg is nu zo overbelast dat een infarct dreigt.
Het is jammer dat de Britse Labourleider Jeremy Corbyn verpletterd dreigt te worden door de opportunist Boris Johnson. Corbyn heeft een radicaal programma dat kiest voor een terugkeer naar de jaren vijftig van de vorige eeuw. Hij wil nutsbedrijven nationaliseren, ambtenaren 5 procent salarisverhoging geven en ruim 100 duizend nieuwe sociale huurwoningen bouwen ter leniging van de woningnood. Het plan kost 100 miljard euro, wat moet worden opgebracht door de multinationals, eigenaren van tweede huizen en Britten met een inkomen van boven de 90 duizend euro.
Het zou een mooi experiment zijn al is het alleen maar om te kijken of het in deze tijd nog werkt. Vaststaat dat de personeelsproblemen bij openbare voorzieningen niet alleen in Groot-Brittannië maar ook in Nederland steeds verder zullen oplopen.
Maar links is machteloos.

Maarten Boudry veranderde van mening: ‘Er is een groot probleem met de islam’ (Angela Wals interviewt Maarten Boudry De Volkskrant 11 januari 2020):
Wetenschapsfilosoof Maarten Boudry veranderde van mening over witte schuld.
Oude opvatting
‘Ik ben sterk anti-racistisch opgevoed. Mijn ouders waren links en progressief. Mijn moeder was aanhanger van alternatieve geneeskunde en mijn vader deed ontwikkelingshulp in verschillende landen.
Het kantelpunt
‘Rond mijn 20ste kreeg ik interesse in de sceptische beweging, die zich niet alleen tegen religie afzet, maar tegen allerlei vormen van pseudowetenschap, zoals de alternatieve geneeskunde van mijn moeder. Ik sloot me aan bij SKEPP, een sceptische vereniging in België, en ontwikkelde grote bewondering voor medeoprichter Etienne Vermeersch, een Vlaamse filosoof die begin 2019 is overleden. Hij kwam voor mij uit onverdachte hoek. Zo was hij heel anti-Vlaams Blok, net als ik.
Nieuwe opvatting
‘Er is wel degelijk een groot probleem met de islam, een probleem dat door linkse politiek correcte mensen –waartoe ik mezelf rekende – veel te lang is doodgezwegen. Ik heb inmiddels een stapel kritische stukken over de islam geschreven: over homohaat, religie als voedingsbodem voor terreur en misogynie.
De islam moet nog een inhaalslag maken, dat klopt, omdat de Verlichting nu eenmaal door een samenloop van omstandigheden in West-Europa is ontstaan en niet in de islamitische wereld. Maar het christendom was vroeger even intolerant en dogmatisch.

‘We zullen het nooit helemaal weten’ (Fokke Obbema interviewt Frans Saris de Volkskrant 12 januari 2020, p. 16-17):
Een eigenzinnige, om niet te zeggen rebelse kant heeft hem van jongs af aan gekenmerkt. Als ‘vervelend jongetje’ van 12 prikt hij tijdens de godsdienstlessen op het Amsterdamse Ignatiusgymnasium ­‘genadeloos’ door de godsbewijzen van de pater. Wanneer hij als 39-jarige hoogleraar natuurkunde in Utrecht zijn oratie Dagboek van een fysicus uitspreekt, schokt Frans Saris zijn vakgenoten door openlijk te verhalen over ‘jaloezie, vriendjespolitiek en ijdelheid’ in de wetenschappelijke wereld – niet de ‘ware wetenschap’, maar ­‘eigen eer en roem’ staan voorop. Inmiddels is hij 77 jaar, maar bindt hij nog altijd de strijd aan, zoals met ­‘arrogante’ natuurkundigen die te veel pretenderen en niet willen inzien dat een ‘bescheiden bijdrage ­leveren aan een iets betere wereld’ het hoogst haalbare is.
Waaraan draagt u bij?
‘De socioloog Joop Goudsblom heeft me geleerd dat de beschaving op een steeds hoger plan komt, naarmate onze onderlinge afhankelijkheid toeneemt. In het civilisatieproces specialiseren we ons en dat versterkt het. Globalisering vind ik daarom ook geen verkeerde zaak, integendeel – de onderlinge afhankelijkheid maakt de kans dat je elkaar ooit nog de keel afsnijdt kleiner. Daar geloof ik in. Jouw kinderen hebben alweer een intensiever netwerk dan die van mij, dat vind ik een goede zaak. Ik weet niet of er een eindpunt aan die ontwikkeling is, maar dat hoeft ook helemaal niet. Het feit dat er vooruitgang is en dat we daaraan bijdragen, vind ik meer dan genoeg.’

Het begrip quaterniteit van Carl Jung heeft op de metafoor kwadratuur van de cirkel, de Ouroboros en de Steen der wijzen betrekking.

Vermoedelijk chargeert Yuval Noah Harari in het programma DWDD 4 februari 2020 om zijn punt over Zingeving (21 lessen voor de 21e eeuw hoofdstuk 20), bewustzijn en gevoelens te verklaren. De 21 lessen voor de 21e eeuw zijn in essentie analoog aan het Meta-leren in het onderzoeksrapport 'E i V'. Primair draait het bewustwordingsproces niet om kunstmatige intelligentie (Surveillance Capitalism), de technologieoorlog Cyberwar, die Sheila Sitalsing beschrijft maar om het Ken uzelve, het proces van zelf-transformatie van Vicente Hao Chin en het individuatieproces van Carl Jung. In Nederland wordt het politieke beleid voorgekookt in achterkamertjes. We worden door lobbynetwerken, carrièrepolitici geregeerd.

Profiel: James Lovelock Vader van Moeder Aarde (Jop de Vrieze De Groene Amsterdammer 19 maart 2020, p. 38-42):
James Lovelock, de man achter de gaia-hypothese, is een briljant uitvinder, holistische wetenschapper en dwarse denker. Wat kunnen we van hem leren?
Zijn hypothesewerd door lang niet alle wetenschappelijke collega’s met open armen ontvangen, maar anno 2020 lijkt zijn kijk op ‘Moeder Aarde’ min of meer mainstream geworden. Ook de desastreuze gevolgen van klimaatverandering, waarover hij in zijn bestseller Revenge of Gaia (2006) schreef, lijken nu dan eindelijk te zijn doorgedrongen.
De twee spraken af in de pub of maakten wandelingen en spraken over wat hen bezighield. Het saillante daaraan is dat Golding zich sterk liet inspireren door Rudolf Steiner, de grondlegger van de antroposofie. Toen Golding en Lovelock elkaar spraken was Golding al iets minder idolaat dan de jaren ervoor, maar niet voor niets stuurde Lovelock op aanraden van Golding zijn verstandelijk gehandicapte zoon naar een Steiner-school. In zijn autobiografie A Homage to Gaia schrijft hij dat zijn zoon dankzij die school een zelfstandig leven wist te leiden. ‘Lovelock zou het zelf ontkennen’, zegt Ruse, ‘maar zonder Steiner was er geen gaia-hypothese geweest.’
Tegelijk leverde dit schaken op twee borden ook problemen op. Of het nu de associatie met pseudo-wetenschappelijke denkers als Rudolf Steiner was, de mythologische klank in de naam, of simpelweg het idee dat iets wat biologen altijd als ‘levenloos’ hebben beschouwd plotseling het predicaat ‘levend’ kreeg: de wetenschappelijke wereld was in elk geval niet dolenthousiast toen Lovelock zijn hypothese lanceerde.
Terwijl Lovelock zijn boterham verdiende met onderzoeks- en ingenieurswerk rijpte zijn idee van een zichzelf regulerende aarde. Hij kwam in contact met biologe Lynn Margulis, die onderzoek deed naar symbiose tussen organismen, en het idee lanceerde dat organellen in onze cellen in de loop van de evolutie opgeslokte micro-organismen zijn. Lovelock en Margulis begonnen te corresponderen. De geochemicus gefascineerd door het biologische en de biologe gefascineerd door het geologische formuleerden samen de allesomvattende hypothese. In zijn autobiogafie schrijft hij: ‘Haar ervaring en wijsheid over levende wezens, vooral micro-organismen, gaven handen en voeten aan mijn romp van gaia.’
Prominente wetenschappers als geneticus Richard Dawkins, John Maynard Smith en Stephen J. Gould spraken zich fel uit tegen het idee van een zichzelf regulerende aarde. De reden, volgens Ruse? Angst.
‘Iedereen zal inmiddels door hebben dat we onze manier van doen in de komende jaren enorm moeten aanpassen, met grote gedragsveranderingen en economische veranderingen tot gevolg. Als we niet stoppen met het verbranden van fossiele brandstoffen vernietigen we onszelf compleet. We zijn vlak bij het breekpunt beland. Waar zich dat precies bevindt? Dat weet niemand.’

De zachtste kracht (Alex Burghoorn De Volkskrant 24 maart 2020, p. V4-6):
Alle technologische vooruitgang ten spijt zijn de vraagstukken van het leven niet erg veranderd. Nog steeds worstelen we met angst, verlies en liefde. Filosoof Martha Nussbaum vertelt hoe muziek en literatuur helpen daarmee om te gaan.
‘''Nun will die Sonn’ so hell aufgehn / Als sei kein Unglück die Nacht geschehn!’, schreef de Duitse dichter, nadat hij twee kinderen had verloren. Nu zal de zon stralend opgaan, alsof in de nacht geen ongeluk is voorgevallen.
‘Hier is zo schitterend het verschil gevangen tussen de wereld van de natuur en de wereld van het hart’, zegt Nussbaum. ‘De wereld van de natuur gaat iedere dag door, de zon komt op, alles wordt licht. Maar de wereld van het hart is anders. Het lied vertolkt een gevoel van rouw, dat denk ik iedereen op een of andere manier kent. Van het ene op het andere moment is de wereld voor jou veranderd. Maar voor de wereld van de natuur is er – nee, nee! – geen verschil.’
Waarom kan muziek van honderd jaar oud, of denkers van tweeduizend jaar geleden daarbij dan wel helpen?
‘We komen de eeuwig terugkerende menselijke problemen tegen in steeds een andere vorm. Daarom ook hebben we de kunsten en geesteswetenschappen nodig, om dat onder ogen te zien. Cicero bijvoorbeeld schrijft erover hoe hij de twee belangrijkste dingen in zijn leven in een jaar verliest: zijn dochter Tullia overleed in het kraambed, en de Romeinse republiek was stervende.
Menselijke ontwikkeling
In het begin van de jaren negentig legde Martha Nussbaum de basis voor de Human Development Index, de meetlat waarmee de Verenigde Naties bepalen hoe het met de ontwikkeling van een land staat. Samen met de Indiase econoom Amartya Sen – indertijd haar partner – verwierp ze de gewoonte om landen alleen in te delen naar het bruto nationaal inkomen. Om te weten hoe het echt met een land gaat, kijken de VN nu dus ook naar andere, veel moeilijker te meten factoren als onderwijs, gezondheidszorg en mensenrechten.

‘We moeten onze vrijheid deels opgeven, anders wacht ons het lot van de dodo’ (Mark van Vugt de Volkskrant 8 april 2020):
De mensheid is evolutionair gezien slecht uitgerust tegen pandemieën als het coronavirus. Willen we als soort overleven, dan moeten boven onze natuurlijke neigingen uitstijgen, betoogt hoogleraar evolutionaire psychologie Mark van Vugt.

Goudsblom: Maatschappelijke dwang tot zelfdwang (Toon van Eijk Civis Mundi Digitaal #96 april 2020 - I):
Abram de Swaan schreef in zijn necrologie over het grootste werk van Goudsblom (Vuur en beschaving 1992) het volgende: “In dat boek laat hij aan de hand van de vuurbeheersing zien hoe in de loop van de tijd mensen steeds beter in staat waren de omringende natuur te bedwingen, maar dat die beheersing van hun omgeving hun ook een steeds grotere dwang oplegde om zich te voegen naar de eisen die dat ‘vuurregiem’ afdwong, later en nog meer in de landbouw, en nog weer later en meer in de industriële productie en de stedelijke samenleving. Grotere beheersing van de omgeving vergt ook steeds grotere sociale dwang tot zelfdwang: dat is de ‘beschaving’” [2].
Het aan Norbert Elias ontleende concept ‘sociale of maatschappelijke dwang tot zelfdwang’ is een belangrijk en intrigerend begrip, waarvan ik dankbaar gebruik heb gemaakt in eerdere publicaties. Bijvoorbeeld in mijn boek over het ontwikkelingsproces in Afrika waarin het ontstaan van een modern arbeidsethos (‘leven om te werken’) vanuit een traditionalistisch arbeidsethos (‘werken om te leven’) een belangrijke plaats inneemt [3]. De Swaan schrijft ook dat Goudsblom in een ander boek (Het regime van de tijd 2006) het tijdsbegrip herleidt “tot dwingende verhoudingen tussen mensen die met elkaar leven onder een tijdsregiem van plichten en afspraken en die deze dwang als zelfdwang hebben verinnerlijkt”. Deze verinnerlijking van een maatschappelijk afgedwongen tijdsdiscipline tot een zelfdwang is uiteraard nauw gerelateerd aan het ontstaan van een modern arbeidsethos.
2) Abram de Swaan. Johan Goudsblom: trefzeker denker, bewapend met twijfel. Necrologie Johan Goudsblom (1932-2020), socioloog en schrijver. NRC, 28/29 maart 2020.
3) Van Eijk T. (2007). Ontwikkeling en arbeidsethos in Sub-Sahara Afrika. Het belang van gedragsverandering en bewustzijnsontwikkeling. Royal Tropical Institute (KIT), KIT Publishers, Amsterdam. ISBN: 978 90 6832 610 9. (p.67).

Weer passen de Nederlanders zich zo goed mogelijk aan (Toine Heijmans de Volkskrant 5 mei 2020, p. 21):
Het is Bevrijdingsdag dinsdag, en Arie Elshout schreef terecht in de krant: ‘Laten we in godsnaam een beetje voorzichtig zijn met vergelijkingen tussen deze coronatijd en de oorlog’ – maar ik dacht aan een lezing van historicus Hans Blom. Ik studeerde nog en het was de eerste keer dat ik de term ‘accommodatie’ hoorde, die eerder door Ernst Kossmann was gebruikt: de manier waarop de Nederlanders zich schikten naar de nieuwe machtsverhoudingen tijdens de bezetting. Ze zochten de weg van het minste kwaad, niet uit morele overtuiging, maar als een manier om de oorlogstijd zo zakelijk en ordelijk mogelijk te doorstaan, en zoveel mogelijk van het oude leven te behouden.
Wat me opviel was het gemak waarmee de minister van Financiën een begrotingstekort aankondigde van 92 miljard, en niets wilde zeggen over de gevolgen ervan. Over de bezuinigingen die straks nodig zijn – op de bijstand, de rechtszekerheid, het onderwijs, de thuiszorg, de ggz, de bibliotheken; op alles wat lastig te vatten is in waarde en winst.
Want dat is ook accommoderen: vasthouden aan hoe het was.

Wilma de Rek vraagt zich af of het gerecombineerde zelf zich zijn vroegere incarnatie wel of niet zal herinneren (Volkskrant 6 mei 2020 p. V4-6). Dit sluit weer naadloos aan op het 'accomoderen' in Weer passen de Nederlanders zich zo goed mogelijk aan (Toine Heijmans Volkskrant 5 mei 2020). Met behulp van de sociale psychologie kan het oplossen van de coronacrisis zowel vanuit het Omstandereffect (Haro Kraak Volkskrant 6 mei 2020 p. 11) als het ‘Stockholmsyndroom’ (Peter de Waard Volkskrant 6 mei 2020 p. 20) worden belicht.

Hollandijee Leve de ZZP (Sheila Sitalsing Volkskrant Magazine 23 mei 2020, p. 22-26):
Is het vrijheid-blijheid in zzp-land, of worden zzp’ers vooral uitgeknepen door lepe werkgevers die te knieperig zijn om hen een fatsoenlijk tarief te betalen? De zzp’er verdient in elk geval wat meer respect, schrijft columnist Sheila Sitalsing, ook een zzp’er – en niet alleen in het diepst van haar gedachten.
Het nieuwste voorstel van een commissie onder leiding van oud-ambtenaar Hans Borstlap om de zaken voor de zoveelste keer radicaal aan te pakken en de arbeidsmarkt opnieuw te herkavelen, maar nu echt, ligt alweer een paar maanden op de plank bij het ministerie van Sociale Zaken. Van de voorgestelde grootse hervormingen zal midden in de coronacrisis vermoedelijk niet heel veel terecht komen. Voor de verkiezingsprogramma’s zullen de krenten uit de pap worden gevist. Daarna zal een langdurige formatie volgen.
Nee, van de zzp’er bent u voorlopig niet af.
Wat ons brengt bij het hatelijkste vooroordeel: zzp’ers lachen ze keihard uit, de loonslaven, de kantoormensen, de verplicht-vergaderen-mensen, de dienstendraaiers, de types die zich moeten onderwerpen aan dingen als 360 graden-feedback en de jaarlijkse ‘waar zie je jezelf over drie jaar’-gesprekjes, de vakantiedagentellers, de loonstrookjesverzamelaars. Zzp’ers achten zich, ondanks alles, gelukkiger, vrolijker, blijer en vrijer.
Terwijl: ja. Dát is heel erg waar.

De samenleving schreeuwt om gemeenschapszin (Peter Giesen interviewt Gabriël van den Brink de Volkskrant 30 mei 2020 Opinie p. 20-21):
Voor de crisis ging het goed met Nederland, en toch was er veel onvrede. Reden om niet terug te keren naar het neoliberale ‘normaal’, zegt filosoof |Gabriël van den Brink. Maar hoe moet het dan wel?
U gelooft dat de behoefte aan samenwerking en gemeenschap biologisch in de mens is verankerd.
‘Waar het eigenlijk over gaat, is de vraag: %bluewat hebben we nog met elkaar? Kennen wij elkaar, vertrouwen wij elkaar, spreken wij dezelfde taal? Dat verhaal, dat een samenleving bepaalde dingen met elkaar deelt, is de afgelopen dertig jaar systematisch miskend en ondermijnd. We waren allemaal individualisten, het was allemaal diversiteit, we hadden niets gemeenschappelijks en als je iets gemeenschappelijks wilde dan zat je meteen aan de foute kant, want dan wilde je terug naar de jaren dertig. Allemaal onzin. Gemeenschappen bestaan en willen ook bestaan. Als ze zich bedreigd voelen, reageren ze heel heftig.’

De Nederlandse burger is door opeenvolgende regeringen op groteske wijze genaaid (Bert Wagendorp de Volkskrant 9 juni 2020):
Niet helemaal toevallig heb ik net Fantoomgroei van voormalig Volkskrant-journalist Sander Heijne en Hendrik Noten gelezen, een absolute aanrader. Heijne en Noten zijn geen economen, maar ze zijn wel diep in het fenomeen groei gedoken en leggen in heldere taal uit wat er mis mee is. Dit: de meeste burgers merken helemaal niks van economische groei. Voor hen is het fantoomgroei.

Postuum Naima El Bezaz 1974-2020 (Abdelkader Benali de Volkskrant 10 augustus 2020, p. V8):
‘ Onder dat ogenschijnlijk rustige gemoed zat een vulkaan’
De Marokkaans-Nederlandse schrijver Naima El Bezaz (Meknes, Marokko, 1974) is overleden. ‘Onder dat ogenschijnlijk rustige gemoed zat een vulkaan, een levenslust waarmee haar personages ook behept zijn’, schrijft collega-auteur Abdelkader Benali in een persoonlijke herinnering.
Wat zouden conservatieve lezers van haar boek Minnares van de duivel vinden, een openhartig boek over de listen en lagen van het seksuele spel, zwarte magie en verleiding, daarbij vrijmoedig puttend uit de vele verhalen die onder Marokkaanse vrouwen leven?
De timiditeit van Naima was slechts schijn. Ze wist donders goed wat ze wilde. De heikele thema’s rond liefde en lust moesten aangesneden worden, ze leverden goede verhalen op en lieten zien dat de Marokkaanse wereld van de schone schijn flinterdun was. Dat ze erom bedreigd werd, joeg haar angst aan maar maakte haar nog strijdlustiger. Op Facebook schreef ze de werkelijkheid van zich af. Onder dat ogenschijnlijk rustige gemoed zat een vulkaan, een levenslust waarmee haar personages ook behept zijn; maar waar haar personages kozen voor het ongeremde leven, koos zij voor het schrijverschap en gezin.
Fictie en werkelijkheid (Naima El Bezaz boek ):
De verhalen in dit boek zijn fictief. Deze roman gaat over mystiek in de Arabische wereld, in alle verhalen staan de djins (= geesten) en de seherra (= beoefenaarster van de zwarte magie) Lalla Rebha centraal.

Hoe we de balans kunnen herstellen, hoe we ons kunnen verlossen van onze bubbel is al millennia bekend. Hoe is het mogelijk dat politici in hun bubbel blijven geloven? Noachs ark volgens H.P. Blavatsky en de Sextant van de viroloog Jaap Goudsmit (Emma Curvres Volkskrant 11 augustus 2020 p. V2) zijn een metafoor, die ook in het boek De formule van de mentescoop van Gerrit Teule wordt gebruikt. Om het casinokapitalisme te duiden maakt Arnon Grunberg van het balletje gebruik,Tom Hofland schrijft over de Kwaadaardige kikkers (Volkskrant 15 augustus 2020 Zomer Magazine p. 23) en Peter Giesen over Broederschap (Volkskrant 15 augustus 2020 Opinie p. 21).

Adieu God? (Tijs van den Brink interviewt Robert Dijkgraaf 17 augustus 2020 NPO2):
Natuurkundige Robbert Dijkgraaf groeide op zonder het geloof, maar ging natuurkunde studeren vanuit een behoefte aan houvast. Voor hem biedt wetenschap niet alleen houvast, maar ook troost. Hoe relatief onze kennis is, ervaarde Dijkgraaf toen zijn dochter Charlotte ernstig ziek ter wereld kwam. Er werd besloten om haar niet te behandelen. Uiteindelijk werd Charlotte zonder behandeling op onverklaarbare wijze weer beter. Behoefte tot bidden voelde Dijkgraaf in de zwarte periode niet. Zijn schoonvader deed dat wel en ging zelfs op bedevaart. Dijkgraaf: 'Ik weet zeker dat hij het herstel van Charlotte ziet als ingrijpen van God. Maar de les die ik eruit heb geleerd is dat we ruimte moeten laten voor wat we niet begrijpen.'

Fysicus Roger Penrose scchreef echter al het boek Wat was er vóór de oerknal? Met zijn boek Wat Was Er Voor De Oerknal en andere kwesties die het voorstellingsvermogen te boven gaan heeft ook Robbert Schilling zich in dit thema verdiept.

Annine E. G. van der Meer De Zwarte Madonna van oer- tot eindtijd de moeder van donker en licht en haar dochter Maria Magdalena
Het boek gaat via diverse invalshoeken in op de betekenis van de kleur zwart in relatie tot de Donkere Moeder. Zij is de donkere kosmische baarmoeder van het licht. In haar spelen donker en licht samen. Na deze verkenning is de Zwarte Madonna in dit boek in de eerste plaats de Moeder van de bezielde Donkere Aarde.

‘Een arts met begrip kan het verschil maken’ (Mieke Zijlmans interviewt Liesbeth van Vliet de Volkskrant 26 augustus 2020, p. 29):
Ongeneeslijk zieke patiënten die worden behandeld door dokters met inlevingsvermogen voelen zich beter dan die van niet-empathische artsen: minder angstig, minder onzeker en tevredener. Dat concludeert psycholoog Liesbeth van Vliet van de Universiteit Leiden uit haar onderzoek naar communicatie tussen artsen en patiënten met uitgezaaide borstkanker.

Nadia Moussaid Mondo (25 oktober 2020 NPO2):
Shady (De Libi) nodigt theater- en operaregisseur Johan Simons uit en gaat met hem in gesprek over de centrale rol van zijn werk in zijn leven. Tot slot treedt de achtkoppige brassband Gallowstreet op met de soundtrack van de film De Libi.

In het Westen beogen de fysici Edward Witten en Robbert Dijkgraaf de trilling in het universum met behulp van de snaartheorie te onderbouwen. Het Oosten daarentegen verwijst naar de Samkhya-filosofie. Dit gezichtspunt verklaart het fenomeen van de 'Vrouwelijke en Mannelijke' energie in het heelal. We vinden een wet van periodiciteit, de Wet van één, de Eeuwige wederkeer, die door het getal zeven wordt beheerst.1
1) L.B. Hellenbach, Die Magie der Zahlen, 1882, blz. 20.

Coen Verbraak laat vooral de mens Mulisch zien, niet de schrijver (Peter van Brummelen Het Parool 26 oktober 2020):
Tien jaar geleden overleed Harry Mulisch. In diens oude werkkamer interviewde Coen Verbraak intimi van de schrijver.
Geweldig grappig is in Harry Mulisch - schepper van zichzelf een oud tv-fragment waarin de schrijver zojuist is gearriveerd op Schiphol. Een taxiregelaar meent hem ergens van te kennen. Mulisch stelt zich netjes voor. In volks accent zegt de regelaar tegen een taxichauffeur: “Dan krijg je nou meneer Mulisch. Van de Nobelprijs van de Vrede, geloof ik.”
Harry Mulisch besefte rond zijn vijftiende een genie te zijn, hij wist alleen nog niet waarin. Toen hij op zijn achttiende begon te schrijven, wist hij het. Een jaar later publiceerde hij in Elseviers Weekblad zijn eerste verhaal.
Ganzenbord
Van Mulisch’ drie kinderen komt alleen dochter Anna aan het woord. Van de door Verbraak geïnterviewden is zij het meest kritisch.
Ze heeft er nogal onder geleden dat voor haar vader zijn werk het allerbelangrijkste in zijn leven was. In zo’n oud tv-fragment vraagt Sonja Barend of de schrijver weleens, zoals andere vaders, met zijn kinderen naar de Efteling gaat of een potje Ganzenbord speelt. Het gezicht van Mulisch spreekt boekdelen: het idéé alleen al.

‘Ik zie meer het absurde van ons bestaan’ (Fokke Obbema interviewt Joyce Hes de Volkskrant 7 september 2020 p. 12-13):
Haar leven lang is Joyce Hes al een strijder tegen onrecht. Maar verblind door de goede zaak heeft ze lang te weinig oog gehad voor emoties van anderen. Alles draaide om kennis en controle. ‘Ik moest leren dat los te laten.’
Bent u uw achterdocht kwijtgeraakt?
‘Wanneer (historicus en schrijver) Rutger Bregman stelt dat ‘de meeste mensen deugen’, vind ik dat schattig, maar zo sta ik er niet in. Bepalend is de context waarin mensen leven. Die moet veiligheid bieden, maar vooral ook het gevoel dat ze worden gezien. Daar draait het altijd om: bij zwarten, joden, homo’s, maar ook bij de rechtse jongeren van Forum voor Democratie – iedereen wil worden gezien. Als we ons daarvoor niet hard maken, krijg je geen gezellige wereld.
‘Ieder mens heeft vervelende, zwarte kanten. Neem de coronatijd: ik bleek ook gevoelig voor een sfeer waarin je van het ene op het andere moment de ander als een risico gaat zien. Zo snel kan het gaan. Mensen zijn heel beïnvloedbaar, zo heeft de geschiedenis ons geleerd. Om te voorkomen dat het met mensen de verkeerde kant opgaat, moeten we onze verantwoordelijkheid nemen en betrokken blijven. In die zin ben ik een humanist: wij maken zelf onze wereld.

Een kostuum tegen de angst (Evelien van Veen interviewt Marieke Lucas Rijneveld Volkskrant Magazine 26 september 2020 p. 60-64):
Het buitenland lonkt naar schrijver Marieke Lucas Rijneveld, winnaar van de International Booker Prize. Geweldig, die erkenning, maar eerst wil ze even bijkomen van alle aandacht. Dat doet ze het liefst in Zeeland.
Rijneveld won als eerste Nederlander ooit de Booker Prize voor De avond is ongemak, haar debuutroman over een beklemde jeugd in een gereformeerd boerengezin waar de dood van broer Matthies elk spatje levensvreugde wegslaat.

Fantoomgeluiden leiden steeds vaker naar Nicole (46): ‘Je moet tinnitus eerst onder ogen durven zien’ (Lilian ten Donkelaar AD 8 april 2021):
Brommen, piepen, fluiten. Altijd, of juist als het stil is. Geluiden die er niet zijn maar toch alles verdringen. Tinnitus kan je leven tot een hel maken. Nicole Bekhuis weet er alles van. Ze leerde haar eigen tinnitus onder controle te houden en deelde die kennis daarna met anderen. De Tinnitus Academie die ze daarvoor oprichtte, is uit zijn voegen gebarsten.

Dichters & Denkers
21 vragen aan… Anjet Daanje (Abel Bormans interviewt Anjet Daanje De Groene Amsterdammer 1 april 2021):
Wat was het mooiste moment tijdens het schrijven van De herinnerde soldaat?
De F. Bordewijk-prijs van 2020 gaat naar Anjet Daanje (1965). Haar oeuvre bleef lang onopgemerkt bij het grote publiek. Maar na een lyrische recensie in NRC is haar nieuwste roman De herinnerde soldaat inmiddels toe aan zijn zevende druk. Tijdens de lockdown beantwoordde Daanje 21 dagen achtereen een vraag over haar nieuwste roman en de literatuur.
Ik heb de roman van begin tot eind met veel plezier geschreven. Ik zag op tegen het moment dat de roman klaar zou zijn, en ik afscheid van de twee hoofdpersonen zou moeten nemen. Mooi en magisch zijn altijd de momenten waarop blijkt dat, zonder dat ik het zo heb bedacht, twee subplotlijntjes feilloos in elkaar passen. Vreemd genoeg komt dat geregeld voor.

BRES bewustzijn in beweging (#323 sept/okt 2020) heeft als thema Beschaving.
Of we met z'n allen een 'beschaving' vormen hangt helemaal van onszelf af.
Er is een balans tussen de natuur en de mens. Als de mens minder overheersend is laat de natuur zich meer zien en omgekeerd lijkt de natuur zich terug te trekken als de mens weer heel duidelijk overheersend aanwezig is. Corina Zuiderduin werkt dit thema uit in Mysteries van de dood (p. 24-33) en Jaap Hiddinga in zijn publicaties De hypocrisie van de menselijke beschaving (p. 8-15), Balans in onze beschaving (p. 54-62) en ‘Wereld in beweging’ (p. 90-91). Uit Mysteries van de dood van Corina Zuiderduin blijkt dat de esoterie op de mysterietraditie van Thoth, de Egyptische god van wijsheid, die de Grieken Hermes Trismegistus noemden voortborduurt.

Wim Derksen schetst met Taak van ambtenaar is niet ‘hou minister uit de wind’(Wim Derksen de Volkskrant 27 november 2020, p. 25):
De essentie van de managersbureaucratie. Dit vraagstuk is al eerder door Willem Mastenbroek (Afscheidscollege 7 december 2007) onderkend. Martin Sommer heeft gelijk. Het zijwaarts denken is analoog aan het Laterale denken van Edward de Bono.

De actualiteit van George Orwell Deel 2: Totalitaire en hegemonistische tendensen van China (Piet Ransijn Civis Mundi Digitaal #104, november 2020):
China als civilisatiestaat
China is behalve een natie ook een civilisatie, schreef Hans Kuijper in zijn eerste artikel in Civis Mundi over Chinese filosofen. Dat schrijft ook Haroon Sheikh in de NRC (15 aug. ‘Na de natiestaat komt nu de onbegrensde civilisatiestaat; De nieuwe wereldorde volgt het spoor van China’). Wat is het spoor van China, een soort wereldcommunisme of confucianisme? Sheikh voegt aan het onderscheid tussen democratische en autoritaire staten en tussen ‘globalisten’ en ‘patriotten’ of nationalisten het onderscheid toe in natiestaat en civilisatiestaat. Het komt enigszins overeen met de klassieker Botsende beschavingen'': Cultuur en conflict in de 21e eeuw van Samuel Huntington. Maar het doet ook denken aan het begrip civilisatie als ideologische dekmantel voor machtsstreven, waarvoor Marx ons de ogen reeds heeft geopend. Het civilisatieconcept impliceert dat er verschillende beschavingen zijn met hun eigen ideologieën, dus geen universele ideologie, zoals de pretentie was van het communisme. China is behalve een civilisatie echter ook een communistisch land en het communisme is/was een expansieve ideologie.

Het Mooie Westen
Het Mooie Westen, mythen en symbolen in Egypte gaat over de verborgen wijsheid van Egypte. Een boek dat nieuw licht werpt op goden en symbolen. Toegankelijk, prachtig vormgegeven met een voorwoord door Olaf Kaper, hoogleraar Egyptologie aan de universiteit Leiden.

Reis door het mooie Westen, bijdrage van auteur Corina Zuiderduin: ‘Mysteriën van Egypte’
Dit boek geeft nieuwe inzichten in de verborgen wijsheid uit Egypte. Zo maak je kennis met de lessen van de wijze Egyptenaar Ptahhotep, ontdek je hoe je je lot kunt verbeteren en werp je een blik op de geheimen van leven en dood. Aan de hand van de prachtige kunstwerken van Egypte worden mythen en symbolen stap voor stap ontsluierd. Ideeën over rechtvaardigheid, samenwerking en leven en dood en het paradijs passeren de revue. De Egyptische priesters die de kunstwerken bedachten, blijken een verrassend heldere kijk op het leven te hebben.
Corina Zuiderduin MA studeerde kunstgeschiedenis aan de Universiteit van Leiden. Zij specialiseerde zich in de kunst en symboliek van de Egypte en van verschillende andere culturen.
Voorwoord door professor Olaf Kaper, egyptologie Universiteit Leiden.

De 80/20-regel is weer actueel tijdens corona (Jan Derksen de Volkskrant 19 oktober 2020, p. 21):
De Italiaanse wiskundige en econoom Vilfredo Pareto analyseerde begin vorige eeuw dat 80 procent van de Italiaanse economie werd beheerst door 20 procent van de bevolking, de rijksten.
Na zijn ontdekkingen werd dit principe middels empirisch onderzoek verbreed: 80 procent van het resultaat komt voort uit 20 procent van de inspanningen. 20 procent van de werknemers verzorgt 80 procent van de productie. In %20 procent van je tijd lever je 80 procent van het resultaat. Maar ook: 20 procent van de mensen zorgt voor 80 procent van de zorgconsumptie.
Alle aandacht geven aan deze 20 procent die de coronamaatregelen negeren en zich ertegen verzetten kost 80 procent van je energie. Besteedt je de aandacht aan die 80 procent die zich schikken in de maatregelen dan kost je dit 20 procent van je energie. Hiermee accentueer je de goede ontwikkeling en raak je je energie niet kwijt bij de onwilligen die toch niet veranderen.
Indien zij maar 20 procent van de aandacht krijgen, lijkt me de kans 80 procent dat hun gedrag uitdooft en we vooruitgang boeken in het onder controle krijgen van het virus.

Teilhard de Chardin
Deel 4: Het verschijnsel mens (I): Inleiding, basisidee, 'de binnenkant der dingen' (Piet Ransijn Civis Mundi Digitaal #99, juni 2020):
Ordenend vermogen: bewustzijn en complexiteit nemen evenredig toe
Volgens de moderne natuurkunde vibreert de materie inderdaad. Schrödinger bijvoorbeeld beschrijft elektronen in termen van een golffunctie.
De structuur en samenhang van de wereld wordt door de wetenschap onderzocht en geformuleerd in wetmatigheden, die de samenhang van verschijnselen beschrijven. Maar wat zijn wetmatigheden eigenlijk? Het zijn geen concrete dingen, die je kunt pakken. Het ontdekken van wetten betreft veeleer een vorm van weten. De termen wetten en weten blueblackblueredblueblack%. Teilhard noemt het een ‘mysterieuze samenhang’ (p 43). Heisenberg, een van de grondleggers van de moderne fysica, verwijst naar een ‘centrale orde’, die zich kenmerkt door samenhang, polariteit en symmetrie. Deze symmetrie acht hij meer fundamenteel dan de materiële elementaire deeltjes. De symmmetrie en samenhang daarvan in verenigde veldtheorieën wordt nog volop onderzocht. Het symmetrie-concept is door andere fysici verder uitgewerkt, o.m. door de Nobelprijswinnaars Paul Dirac, Murray Gell-Mann en Eugene Wigner, zie o.a. Symmettries and Reflections: Scientific Essays, waarin hij ook naar bewustzijn verwijst. Symmetrie betekent heeft te maken met invariantie of onveranderlijkheid van natuurwetten, die hetzelfde blijven bij verschillende waarnemers en op verschillende plaatsen en tijden (Het deel en het geheel, p 17-19, 239-41, 263-64, zie ook nr 26, L. Motz and J H Weaver, Geschiedenis van de natuurkunde, p 354, 406 e.v., 453).
De neoplatonisten spreken van de anima mundi, de wereldziel, een begrip dat we bij meer filosofen aantreffen, zoals Schelling en Hegel, en ook bij de Zweedse astronoom Gustaf Strömberg in zijn boek The Soul of the Universe, dat ook op Einstein indruk heeft gemaakt, die een enigszins vergelijkbare visie had, evenals sommige andere fysici. Hij wijst erop dat het universum een “spirituele essentie” heeft, die samenhangt met de organisatie en integratie ervan (Man, Mind and The Universe, p 32-33, 60-61). Einstein en vele anderen meenden dat zich “een grote geest ontvouwt” als “een machtige intellectuele kracht in het universum” (ibid. p 101).

Wing Jan Man laat in het interview met Fokke Obbema (de Volkskrant 7 december 2020, p. 12-13) zien dat de bèta wetenschappen zorgen voor Welvaart, daarentegen voor de gewenste gedragsverandering, het Welzijn zorgen de alpha- en gammawetenschappen. Wing Jan Man toont minder bekend te zijn met de Chinese getallensymboliek en de I Ching. In het interview belicht Wing Jan Man de sterke vrouwelijke kant van de medaille. De 3, de Triade staat voor yin, de vrouwelijke energie in het universum en 4, de Tetrade staat voor yang, voor de mannelijke energie in het universum.

Laten we geschiedenisboeken niet censureren (J. Groeneveld De Volkskrant 8 december 2020, p. 24):
Alfons Lammers stoort zich (O&D, 5 december) aan de aangehaalde uitspraak van Ronald Reagan, dat Margaret Thatcher de ‘enige Europese politicus met ballen’ was. Lammers stelt voor om ‘dit soort typeringen voorgoed uit de geschiedenisboeken te schrappen’. We zien tegenwoordig allergische reacties voor zaken die als onwelgevallig worden ervaren, of het nu gaat om emancipatie, politiek, religie of de voetbalclub.
Een heilloze weg van intolerantie, haat, dictatuur en onvrijheid. Lees die krant nog een keer en laat tot je doordringen wat er gaande is. Toon de ballen om daartegen op te staan.

Profiel: Edward Said De bevroren Ander (Sinan Çankaya De Groene Amsterdammer 13 januari 2021 p. 14-17):
In Oriëntalisme bekritiseerde Edward Said de westerse intelligentsia om haar benepen beeld van het Midden-Oosten als zouden daar slechts onverlichte geesten wonen. Het boek sloeg in als een bom.

Het Huis van Gisèle, een halve eeuw seksueel misbruik (Machteld Roede Civis Mundi Digitaal #109, april 2021):
Scheuringen
Na de dood van blackblueblackblueblackblueblackblueblack%, en in 1958 medeondertekenaar van de stichtingsakte van stichting CP, kreeg van 1956 – 2002 gedeeltelijk de leiding van de uitgeverij Castrum Peregrini, waarbij vanaf Pasen 1951 het literaire tijdschrift Castrum Peregrini verscheen. Manuel was Frommel’s erfgenaam.
Tenslotte
Het is nu echt tijd dat het Openbaar Ministerie – zonder enige relatie met de huidige instelling H401- een eigen extern, geheel onafhankelijk onderzoek %instelt naar wat zich vanaf 1942 tot ook ver na Frommel’s dood in 1986 afspeelde in het tot voor kort Castrum Peregrini genoemde pand aan de Herengracht - en tevens naar de permissieve pedo-cultuur indertijd op de Quakerscholen in Ommen en Beverweerd.

Laura Burgers (Brainwash talks 25 april 2021 NPO2):
Je kent misschien wel het verhaal dat Homerus schreef over Odysseus, een Oudgriekse koning die de stad Troje hielp veroveren in een oorlog die tien jaar duurde. Het was Odysseus' idee om de Trojanen voor de gek te houden door een houten paard te bouwen, waarin hij en de andere Grieken zich verstopten. De Trojanen haalden het paard de stad binnen, en daarmee hun vijand, en werden met veel geweld verslagen.
Na deze overwinning keerden de Grieken huiswaarts, maar Odysseus deed er wel tien jaar over om zijn thuis-eiland Ithaka te bereiken. Hij komt onder meer een verschrikkelijke cycloop tegen en wordt jarenlang vastgehouden door een godin die verliefd op hem is geworden. Daar weet hij te vluchten en na een schipbreuk spoelt hij aan bij de Fayaken. Dat is een volk dat hem hartelijk onthaalt, aanvankelijk zonder hem om zijn naam te vragen (naar goed Oud-Grieks gebruik).
Ze organiseren spelen waar Odysseus veel indruk maakt door te winnen bij een potje discuswerpen. Er wordt een feestmaal aangericht en een blinde zanger verhaalt over de Trojaanse oorlog. Hij vertelt daarbij onder andere over de Griekse held Odysseus, die zo schrander en manhaftig meevocht. De zanger weet natuurlijk niet dat diezelfde Odysseus bij hem aan tafel zit. Aan tafel verbergt Odysseus zijn gezicht in zijn mantel, want hij moet verschrikkelijk huilen door dit verhaal, dat over hem gaat.
Perspectiefwisseling
En dan volgt misschien wel de mooiste Homerische vergelijking uit de hele Odyssee – Homerus schrijft dat Odysseus even erg moest huilen als een vrouw, die naar haar geliefde man rent die net is gevallen in de strijd waarin hij zo moedig vocht voor zijn stad Troje en de kinderen daar. Hij sterft in haar armen en daar komt de vijand, die haar bruut slaat en afvoert als slavin, naar een leven "vol jammer en ellende". Zo deerniswekkend als die vrouw, zo huilt Odysseus.
Waarom gebruikt Homerus nou deze vergelijking? Er zijn zoveel situaties waarin mensen huilen. Wat zo geniaal is aan deze vergelijking is de perspectiefwisseling. Odysseus komt als overwinnaar uit de strijd in Troje – maar terugdenkend aan de oorlog huilt hij even erg als de vrouw van zijn overwonnen tegenstander. Homerus geeft het verhaal van de Odyssee zo diepte, want het verdriet van jou en van je vijand zijn geheel vergelijkbaar. Als toehoorder blijf je niet bij het perspectief van Odysseus, maar word je meegenomen in het alles overziende perspectief van de verteller Homerus.

Kroniek van Kunst & Cultuur Kunst:
Dedain (Koen Kleijn De Groene Amsterdammer 5 augustus 2021, p. 50-51):
Design Museum Den Bosch bezit de grootste collectie werk in Nederland van de Duits-Zwitserse kunstenaar Meret Oppenheim (1913-1985). Het museum toont die nu voor het eerst, in een ruim overzicht. Dat dat niet eerder gebeurde komt, zeggen de samenstellers eigenwijs, door ‘het conventionele karakter van de museumwereld’, dat vooral het latere en postuum uitgevoerde werk van Oppenheim ‘met dedain’ zou bekijken.

Hoe Marcel Boekhoorn de ‘intelligentste vierkante meters in Nederland’ aan de Amerikanen verkocht (Tom Kreling de Volkskrant 19 augustus 2021):\\ Na zijn debacle vorig jaar met de gedwongen verkoop van Hema was Marcel Boekhoorn wel weer eens toe aan succes. Dat lukte de ondernemer deze week met de verkoop van de High Tech Campus in Eindhoven, voor maar liefst 1,1 miljard euro.

Als één volk het slachtoffer is van religieus fanatisme, dan zijn dat de Afghanen, zegt psychiater Forugh Karimi (Robert van de Griend interviewt Forugh Karimi de Volkskrant 10 september 2021):
Hoogzwanger ontvluchtte Forugh Karimi 25 jaar geleden Afghanistan. Nu behandelt ze als psychiater in Nederland getraumatiseerde landgenoten. ‘Velen worstelen met het gevoel dat wij Afghanen er niet toe doen.’
In het Gelderse dorpje Harskamp werden Afghaanse evacués opgewacht door een woedende menigte die leuzen riep als ‘Eigen volk eerst’. Hoe kijkt u als psychiater naar deze demonstranten? ‘Voor mij verschillen ze weinig van een asielzoeker die gefrustreerd is over zijn procedure en overgaat tot geweld, of van een geradicaliseerd persoon met kwade bedoelingen. Het onderliggende principe is hetzelfde: ik ben boos, en dat kan ik niet verdragen, dus moeten anderen daarvoor boeten.’
Hoe komt dat het mensen die een oorlog hebben meegemaakt bij u in de spreekkamer vooral over die Nederlandse vooroordelen beginnen?
‘Omdat het meest voorkomende oorlogsgeweld, zoals zelfmoordaanslagen en explosies, vaak niet zozeer op de persoon gericht is. Racistische vooroordelen zijn dat wel. Die kunnen veel meer je igenwaarde aantasten(zelfvertrouwen), zeker als je basis niet zo stevig is.’
Verklaart dat waarom u in Kabul geneeskunde bent gaan studeren, terwijl u stiekem droomde van een leven als schrijver?
‘Ik geloof in de kracht van fictie. Als je een foto ziet van een vrouw in een boerka, kom je niet dichtbij, blijf je toeschouwer. Maar als je een roman leest, kun je je identificeren met universele thema’s als liefde, verraad en mededogen. Dan voel je wat de personages voelen. Ik geloof dat literatuur ons mens houdt.’

Het wereldspel is uitgespeeld (Agnus Mol de Volkskrant 23 oktober 2021 Opinie p. 20):
Het neoliberale beschavingsmodel verliest aan invloed en daarmee verandert het razend populaire computerspel Civilization van aard. Sinds 1991 verspreidde het spel het westerse evangelie, maar het wacht een toekomst als nostalgie-game.
‘Menschelijke beschaving komt op en ontplooit zich als spel, in spel’, schreef historicus Johan Huizinga in 1938 op de eerste pagina van Homo ludens, zijn baanbrekende boek over de ‘spelende mens’. Het is daarom hoog tijd om dertig jaar na het verschijnen de cruciale rol te benoemen die Sid Meier’s Civilization heeft gespeeld in de bejubeling van het westerse beschavingsidee na de val van de Muur. Het is meer dan zomaar een computerspelletje. De vraag is alleen of het nog een toekomst heeft, nu de invloed afneemt van het wereldbeeld dat aan het spel ten grondslag ligt.
Als we dan Huizinga’s idee — dat stelt dat hoe en wat we spelen in directe relatie staat met de ontwikkeling van onze beschaving — naar een logische conclusie volgen, zegt het voortdurende succes van Civ meer dan dat oude spellen soms leuk blijven. Het geeft inzicht in hoe het Westen maar blijft spelen met de ideeën van de jaren negentig, veelal op manieren die wringen met de realiteit van nu. Als artefact uit die tijd laat het zien hoe we ons maar moeilijk kunnen losmaken van deze geschiedenis, omdat het simpelweg makkelijker is om succesverhalen opnieuw te spelen, met de hoop op betere uitkomsten.
Het zelfverzekerde optimisme van de jaren negentig, dat we trots moeten zijn op waar we vandaan komen en controle moeten hebben over waar naartoe we op weg zijn, belichaamt het succes van Sid Meier’s Civilization. Het is een simpele, behoudende geschiedenis over onszelf, verleidelijk genoeg om in te blijven geloven.

75 jaar na Neurenberg
Een minuscuul stapje (Chris van der Heijden De Groene Amsterdammer 28 oktober 2021, p. 42-47):
Deze maand is het 75 jaar geleden dat in Neurenberg de kopstukken van nazi-Duitsland terechtstonden. Daar zou het fundament gelegd zijn van de internationale humanitaire politiek. Maar tussen woord en daad liggen heel wat hobbels.
Zowel het een als het ander ging destijds zo goed als iedereen, niet alleen Amerikanen maar ook Russen, Engelsen, Fransen en anderen (Nederland, ‘politionele acties’) te ver, want het impliceerde dat ook andere daden van andere landen dan die van nazi-Duitsland (lees: de eigen daden) onder een vergrootglas kwamen te liggen. %blueDat was ongewenst.
En dus zag men voorlopig geen andere mogelijkheid dan doen wat in Neurenberg ook gebeurde: schipperen of, onaardiger gezegd: veinzen, een zekere mate van hypocrisie tentoonspreiden. Een van degenen die dit doorzag was de later wereldberoemde Aimé Césaire. In zijn Discours sur le colonialisme uit 1950 hekelde hij de hypocrisie van het westerse antiracisme %in de strijd tegen Hitler. Het was geen antiracisme waartegen men zich verzette, schreef hij, het was geen schending van het mensenrecht. Het was slechts de misdaad tegen de blanke mensen die in Neurenberg terecht had gestaan. Dat wrong en wel zo sterk dat het niet anders dan barsten kon.

De wereld van Rosa (Asha ten Broek de Volkskrant 29 oktober 2021):
Luxemburg streefde dan ook juist naar meer democratie: volksraden waarin burgers hun mening konden geven en politieke beslissingen konden nemen. En stakingen: actievoeren leidde volgens haar tot bewustwording. Joke Hermsen citeert haar in HET TIJ KEREN: ‘Wie niet in beweging komt, merkt zijn eigen ketenen niet op.’
In het ongeketende leven zou de macht niet meer in handen zijn van het grootkapitaal, maar van gewone mensen. ‘De productie moet niet langer gericht zijn op de verrijking van een paar individuen, maar op de bevrediging van de behoeften van de gehele gemeenschap’, schreef Luxemburg. Het kapitalisme vervreemdde mensen van elkaar, vond ze; het maakte sociale wezens tot elkaars concurrenten. Zij zag een economie voor zich, schrijft Hermsen, die tot doel had iedereen een waardig bestaan te bieden, met genoeg te eten, maar ook genoeg tijd voor ontplooiing. Met toegang tot cultuur, kunst, wetenschap en natuur. Een maatschappij die niet draaide om geld en winnen, maar om leven en werken met enthousiasme.

‘We gaan niet goed om met de dood, dat heb ik ook gemerkt toen ik mijn vrouw verloor’ (Hassan Bahara interviewt Frits Sits de Volkskrant 25 november 2021):
Wat zijn dit voor vragen? Naar aanleiding van zijn nieuwe tv-programma De slapelozen, 6 dilemma’s voor radiomaker Frits Spits.
‘Ik ben gelukkig met het boek dat ik heb kunnen schrijven, Mijn West Side Story, dat in oktober uitkwam. Dat is voor mij de ultieme poging geweest om te kijken hoe ik moet doorgaan na het verlies van Greetje. Het boek draait om mijn fictieve conversatie met de in 1990 overleden componist Leonard Bernstein, maker van de originele musical West Side Story, over twee geliefden die van hun omgeving niet bij elkaar mogen zijn.

Michael Ignatieff (Buitenhof 28 november 2021 NPO1) Woorden voor het woordenloze (Laura de Jong de Volkskrant 18 november 2021 Boeken p. 12 – 14):
Voor zijn nieuwe boek maakte historicus een persoonlijke keuze uit literatuur, kunst en muziek die hem in zijn leven troost hebben gebracht. En hij vroeg zich af: wat betekent dat eigenlijk, troost vinden?
Dat je je deel van de mensheid voelt, zoals u schrijft.
‘Ja.’
In zijn boek heeft Ignatieff het over ‘verbondenheid met een keten van zingeving waardoor we de stemmen uit het verleden nog kunnen horen’. Hij geeft een mooi voorbeeld over de Romeinse staatsman Boëthius, die in het jaar 524 De consolatione philosophiae (De troost van de filosofie) schreef, in afwachting van de voltrekking van de doodstraf die hem door een barbaarse koning was opgelegd. Bijna achthonderd jaar later las Dante, die was verbannen uit zijn geboortestad Florence, Boëthius’ werk. Dat inspireerde hem tot het schrijven van De goddelijke komedie.

De microprocessor. Wat doet zo’n ding eigenlijk? (Pieter Sabel de Volkskrant 10 december 2021):
In 1971 introduceerde de Amerikaanse firma Intel de eerste microchip. Mede door de coronacrisis is er nu wereldwijd een nijpend tekort aan.
Een apparaat dat de uitkomst printte op een stuk papier, het display was nog niet uitgevonden. Busicom en Intel samen bedachten dat een programmeerbare chip handig kon zijn. De rekenmachine bestond dan uit slechts twaalf chips, waarvan er één programmeerbaar was; de central processing unit, ofwel de processor.

Abdelkader Benali (Brainwash Talks 19 december 2021 NPO2):
Al jong ondervond schrijver Abdelkader Benali hoe het is om tussen culturen in te leven en te moeten kiezen. En dat terwijl we zoveel verhalen met ons meedragen. Hij pleit voor meer meerstemmigheid.

Statussymbool (Mira van Broekhoven de Volkskrant 30 december 2021):
Goed dat Sander Schimmelpenninck ­kritisch schrijft over moederschap en het gezin met drie of vier kinderen als statussymbool. Ik verbaas me al een tijdje over de vele gezinnen met drie of meer kinderen. De toekomst van onze planeet lijkt me namelijk een uitstekende reden om het bij maximaal twee kinderen te laten. Is het een taboe om het hierover te hebben? Of is het tijd hierover een discussie te starten?

De verrassendste benoeming: vermaarde fysicus Robbert Dijkgraaf wordt minister van hoger onderwijs (Yvonne Hofs de Volkskrant 1 januari 2022):
Dat D66 hem heeft benaderd, is niet zo verrassend, maar dat Robbert Dijkgraaf (61) ja heeft gezegd op het aanbod om minister van (hoger) Onderwijs te worden des te meer. Hij geeft er een prestigieuze baan in de Verenigde Staten voor op.

Het hart, de ziel is een weerspiegeling van de anima mundi, het universele denkvermogen, de grote wereldziel. Van de zeven chakra's (p. 9) is de vierde het hartchakra. De auteurs van %redGenesis schreven middels de wijsheid van het hart en niet met de kennis van het verstand. Het evolutionaire denken verklaart de verschijningsvormen, het hoe van het leven, daarentegen het evolutionaire voelen de verschijningsinhoud, het wat. Bij de snaartheorie gaat het om de kennis van het verstand. Het gaat niet om Genesis of Darwin. Het gaat namelijk om beide gezichtspunten, de complementariteit.

Propaganda kan wel degelijk opmaat vormen voor genocide in Oekraïne (Egbert Fortuin de Volkskrant 12 april 2022 p. 26):
De stap van Russische propaganda, waarin Zelenski en de Oekraïners worden ontmenselijkt, naar daadwerkelijke genocide op het Oekraïense volk is niet zo groot als wordt gedacht.
Of deze ideeën actief werden uitgedragen richting Russische militairen en of het een rol heeft gespeeld bij de gruwelijkheden in Boetsja en elders, moet verder worden uitgezocht. Maar zeker is dat de constante Russische propaganda, waarbij Zelenski en zijn aanhangers werden ontmenselijkt en de Oekraïense taal en cultuur als minderwaardig of niet bestaand werden gezien, een belangrijke rol hebben gespeeld bij de manier waarop de oorlog in Oekraïne tot nu toe is verlopen en nog steeds verloopt.

De liberale democratie moet met vuur worden verdedigd, realiseert de wereld zich ineens (Peter Giesen de Volkskrant 5 maart 2022, p. 11):
Langzaam maar zeker dringt tot de wereld door dat met de oorlog in Oekraïne een tijdperk ten einde is gekomen. Voortaan gaat politiek weer voor economie en wordt in westerse samenlevingen weer meer belang gehecht aan sociale cohesie.
‘We bevinden ons in een nieuwe wereld’, schreef economisch columnist Martin Wolf in de Financial Times. ‘We bevinden ons in een nieuw conflict, niet tussen communisten en kapitalisme, maar tussen revanchistische tirannie en liberale democratie.’ Anders dan de wereld van 1989, de val van de Muur, draait de wereld van 2022 niet om vrijhandel en globalisering, maar om veiligheid. Geld wordt minder belangrijk. De wereld na 24 februari 2022 is vol onzekerheid en dreiging. Niemand weet hoe de strijd afloopt, maar dankzij Poetin, Zelenski en de heroïsche Oekraïners heeft de verdediging van de liberale democratie een nieuwe urgentie gekregen. Het is niet zo dat we opeens nieuwe dingen geloven, schreef in The New York Times, maar we geloven ‘met meer vuur, met meer overtuiging. Het was een overtuigende week.’

Essay Het einde van de emancipatie
Een eeuwige voorwaardelijkheid (Mark van Ostaijen De Groene Amsterdammer 17 maart 2022, p. 50-53):
Denken via emancipatie maakt een permanente problematisering mogelijk, omdat het bestaat bij de gratie van ongelijkheid en afhankelijkheid. De vraag is niet zozeer hoeveel emancipatie er nog nodig is, maar wat emancipatie dóet.
Want de nadruk op ‘financiële zelfredzaamheid’ en ‘economische zelfstandigheid’ zet dezelfde afhankelijkheid voort door het alleen te verplaatsen van het privé-domein naar een marktdomein.
Met andere woorden: ik betwijfel, net als de sociologe Marguerite van den Berg, hoe heilzaam het is dat we ‘bevrijding zijn gaan zoeken in een machtsrelatie met een baas’. Zo worden vrouwen ‘op dubbele wijze uitgebuit: buitenshuis door het kapitalisme en binnenshuis door het patriarchaat’, zoals de Franse historicus Ivan Jablonka stelt. Zodoende, aangezien emancipatie louter bestaat bij de gratie van ongelijkheid en afhankelijkheid, zou het verfrissend zijn om er afstand van te doen.

De maakbaarheid van een 'rechtvaardige samenleving behoort zeker tot de mogelijkheden. Voorwaarde is dan wel dat de Axis Mundi, het emancipatieproces (Derde weg), de spreiding van 'Geld, Kennis en Macht' centraal komt te staan en dat we onze verbeeldingskracht gebruiken om realistische oplossingen aan te reiken. Om de balans op aarde te herstellen draait het niet om het verdienmodel. De essentie is de emancipatie centraal te plaatsen.

Kunst Paul Klee
Twee zwarte vruchten in een langgerekt landschap (Joke Hermssen De Groene Amsterdammer 27 januari 2022, p. 54-55):
Paul Klee was een bezielde kunstenaar, die in zijn werk de anima mundi, de wereldziel, wilde omarmen.
Vanaf 1912 sloot hij zich aan bij de door Kandinsky en Macke opgerichte kunstenaarsgroep van Der Blaue Reiter, die zich net als Klee zelf verzette tegen de steriliteit van academische kunst en de expressieve vermogens van volkskunst, niet-westerse kunst en kindertekeningen onderzocht. In een tekst bij de tentoonstelling van Der Blaue Reiter verdedigde Klee met verve het ‘primitieve gestamel van een kunst dat we misschien eerder in etnografische musea of thuis in de kinderkamer zouden aantreffen’, en naar een waarachtiger uitdrukking van menselijke ervaringen en emoties zoekt.

Nader bekeken
Op de T bij Wim T. Schippers (Walter van der Kooi De Groene Amsterdammer 30 juni 2022):
Walter van der Kooi ziet veel meer dan hij in zijn wekelijkse kroniek kan bespreken. Vandaag: In 80 jaar, reeds: Op de T bij Wim Schippers leidt Ronald Snijders (1975) de kijker door een rijkelijk geïllustreerd overzicht van Schippers’ werk dat toewerkt naar een ontmoeting met Wim T. zelf.
Wim T. Schippers verjaart. Alom aandacht die hij, als altijd, flauwekul zegt te vinden maar uitgebreid incasseert, saboteert en stuurt. Donderdag zendt de VPRO 80 jaar, reeds: Op de T bij Wim Schippers uit, ‘een ode van absurdist Ronald Snijders’. Feest van herkenning voor liefhebbers; feest van verwarring voor wie zijn werk niet kent.

Maak de vroege slavernij deel van het nationale verhaal (Leendert van der Valk De Groene Amsterdammer 30 juni 2022, p. 5):
Op 1 juli herdenken we met Keti Koti de afschaffing van slavernij in Suriname en de Nederlandse Antillen. Maar wanneer begon die? Wie het einde herdenkt, zou ook moeten weten van het begin. Daarover ontbreekt kennis, terwijl juist die vroege slavernij veel zegt over de latere. Zo werpt het verhaal van Lourens en Madagascar licht op de rol die slavernij speelde in Nederlands-Indië. Die blijkt enorm, vooral in die eerste decennia. Het gaat om grotere aantallen dan het trans-Atlantische aandeel, maar het is slecht onderzocht en geen onderdeel van het nationale verhaal. Uit nieuwe documenten blijkt in hoeverre slavernij een overheidszaak was. De Staten-Generaal en stadhouder prins Maurits bemoeiden zich er al vroeg mee.
‘1596’ toont een houding ten opzichte van slavernij die vier eeuwen dominant is gebleven. Wanneer koopman Van der Hagen de Staten-Generaal vraagt of hij zijn lading elders mag verkopen, wordt hem dat na enig zeuren toegezegd.

De Veda’s (Piet Ransijn Civis Mundi Digitaal #123, juni 2022):
Deel 3: Het eind van de Vedische tijd
Praktische toepassingen
Over de Veda’s is uiteraard veel meer het vermelden waard. Diverse schrijvers leggen de nadruk op praktische toepassingen van de Vedische levenswijze. In CM 78 is het boek van Narada Kush, Vedisch leven: Leefstijl, Preventie & Zelfheling besproken, waarin ook de gezondheidsleer van de Ayurveda aan de orde komt. Het is een vervolg op zijn boek De Veda’s voor iedereen: Hun diepere betekenis en opraktische toepassingen. Eerder genoemd zijn J C Chatterjee, Wijsheid van de veda’s; Ramanuj Prasad, Veda: A Way of Life. Deze boeken gaan niet alleen over de Veda’s, maar de hele Vedische literauur en de Indiase filosofie en levensvisie in het algemeen, die de moeite waard is om kennis van te nemen. Dat geldt ook voor A C Bhaktivedanta Swami Prabhupada, Veda: Secrets from the East; Maharishi Mahesh Yogi, The Science of Being and Art of Living en andere werken.

Het slavernijverleden gaat iedereen aan, dus maak van Keti Koti een nationale feestdag (Sander van Walsum de Volkskrant 1 juli 2022 p. 12):
Slavernij is onderdeel van de Nederlandse geschiedenis, maar wordt nog steeds niet zo ervaren.

Schrijvers en columnisten hoeven niet aardig te zijn (Arnon Grunberg de Volkskrant 5 juli 2022 p. 7):
In 2004 schreef Frits Abrahams in NRC: ‘De moedigste van allen was Remco Campert, die het als eerste durfde te zeggen.’ In een column, kort na de moord op Theo van Gogh, had Campert gesteld dat vrijheid van meningsuiting iets anders is ‘dan de vrijheid om de mensen tot in hun ziel pijn te doen’.
Ik had natuurlijk moeten zeggen dat het er voor schrijvers en columnisten niet op aankomt aardig te zijn. Naast stijl en inzicht in de condition humaine – het meest houd ik van Remco’s gedichten – is ook moed een vereiste, geloof ik.
Daarom sluit ik me nu nogmaals graag aan bij wat Abrahams in 2004 schreef.

Miljonair verbrandt tekening van Frida Kahlo, om die als digitaal eigendom door te verkopen (Wout Renders de Volkskrant 30 september 2022, p. V2):
Dat een feniks uit zijn as herrijst, is bekend. Maar een Mexicaanse ondernemer beweert dat een tekening van zijn landgenoot Frida Kahlo dat ook kan – als zogeheten NFT op de blockchain.

‘Zodra je afgestompt raakt, weet je dat je aan de bak moet’ (Vera Spaans interviewt Clarissa Ward Het ParooL 15 oktober 2022):
Syrië, Rusland, Japan, Afghanistan, Pakistan. En nu Oekraïne. Zodra er ergens groot nieuws is, gaat CNN-correspondent Clarissa Ward eropaf. Deze week verscheen de Nederlandse vertaling van haar memoires. ‘Je ziet het allerslechtste van de mensheid, maar ook de beste kant ervan.’

De Gene zijde (Jenseits), de imaginaire 5e dimensie, de kwintessens is dus vergelijkbaar met het begrip Boeddhanatuur van de ganse werkelijkheid en met het Christusbewustzijn (Logos van Philo, Antahkarana, Oeaohoo, Ho’oponopono). De ware natuur van alles is onbegrensd, zowel ruimtelijk als tijdloos (Ruimte en Tijd).

We ontkomen er niet aan minder te consumeren, zegt econoom Paul Schenderling (Jonathan Witteman de Volkskrant 29 november 2022):
Het is ‘nonsens’ te denken dat we als consument op de oude voet verder kunnen, maar dan met een windmolen hier en een zonnepaneel daar, betoogt Paul Schenderling. Om het klimaat te redden moet het simpelweg minder. Hoe ziet de econoom dat voor zich?

We hebben geen idee wat een burn-out is (Ianthe Sahadat interviewt Christiaan Vinkers de Volkskrant 17 december 2022, p. Opinie p. 22-25):
Geen enkele arts kan een burn-out vaststellen, zegt psychiater en hoogleraar stress en veerkracht Christiaan Vinkers. Als ziekte bestaat een burn-out niet, zegt hij. En dat is een probleem, want het komt er nu op neer dat mensen met het label ‘burn-out’ aan hun lot worden overgelaten.

Het ware verhaal van Hannah Arendt (Piet Ransijn Civis Mundi Digitaal #129, december 2022):
Bespreking van Hans Achterhuis, Ik wil begrijpen De onbekende Hannah Arendt.
Leraar-leerling relatie
Hannah Arendt en Hans Achterhuis blueblackblue%Albert Camus, Ivan Illich en Michel Foucault. Ook Jean-Paul Sartre en Simone de Beauvoir zijn idolen van hem geweest, maar daarvan is hij teruggekomen. Hij heeft Arendt niet ontmoet, Illich wel. Essentieel in de relatie noemt hij de rol van vertrouwen.

De loodgieter van de Green Deal (Tjerk Gualthérie van Weezel en Bard van de Weijer interviewen Diederik Samson de Volkskrant 31 december 2022, Zaterdag p. 2-5):
Als medearchitect van de Europese energietransitie had Diederik Samsom al geen gebrek aan werk. En toen brak er een oorlog uit en volgde de grootste energiecrisis aller tijden. Hoe kijkt Samsom terug op een jaar waarin alles anders werd?
Wat waren de andere sleutelmomenten?
‘Eerst de covidpandemie. De economie had een impuls nodig, met veel geld. We hebben dat aan de Green Deal gekoppeld en 750 miljard euro geclaimd. Zo ontstond het coronaherstelplan, waarmee we landen kunnen binden aan groene hervormingen. Brussel had ineens een wortel om lidstaten te stimuleren hun economie snel te vergroenen.
Dat kan niet tijdens een crisis?
In de documentaire ''What’s Left? ^werd Samsom dit jaar ondervraagd door publicist Johan Fretz over zijn tijd als leider van de PvdA. Fretz vindt dat Samsom de sociaal-democratie te grabbel heeft gegooid tijdens het kabinet-Rutte II.
De belangrijkste kritiek is dat u die ingrepen combineerde met zeer strenge bezuinigen.
‘Ik vrees dat Nederland nu juist te veel uitgeeft om de crisis te bestrijden. Er is niks links aan een groot begrotingstekort, want de pijn en de prijs komen uiteindelijk bij burgers die deze het moeilijkst kunnen dragen. We hebben dat destijds voorkomen, onder meer door de lastenverzwaring te koppelen aan de grootste herverdelingsoperatie ooit. Niettemin verloor de PvdA 29 van de 38 zetels. Al kwam dat deels doordat de partij er zelf niet meer in geloofde en we elkaar in de weg zaten.’

Sacraal bord van verbinding (Sylvia Pessireron de Volkskrant 8 februari 2023, p. V7):
Het bescheiden offerbord dat bij veel Molukse huishoudens in de woonkamer te vinden is, de piring natzar, is de tastbare samensmelting van eeuwenoude leefregels met nieuwe vormen van geloof die de kolonisatoren oplegden.
Bescheiden offerbord
Het oude en het nieuwe geloof smolten samen. In de loop der tijd verscheen in protestant-christelijke huizen een bescheiden offerbord, de piring natzar, dat afgedekt met een kleedje op een bijbel werd geplaatst, tussen de gezangboeken. Voor de kerkgang stond het gezin in gebed rond het offerbord. Daarna werden de muntstukken die erop lagen (de natzar of offergaven) meegenomen voor de collecte.

Kan president Santokhi de rust en stabiliteit herstellen? (Sterre Lindhout de Volkskrant 20 februari 2023, p. 6-7):
De bestorming van het parlement in Suriname was onderdeel van een gecoördineerde actie, menen sommigen. Het was in elk geval een escalatie van de al langer levende onvrede: Suriname zucht onder harde financiële maatregelen en een gierende inflatie. Krijgt president Santokhi de geest weer in de fles?

‘Leven is loslaten, meer dan vergaren en bezitten’ (Fokke Obbema interviewt Krina Huisman de Volkskrant 14 april 2023, p. 16-17):
Krina Huisman verdiepte zich in Nederlandse romans over het verlies van een naaste. De literatuurwetenschapper voelt zich ‘onweerstaanbaar’ aangetrokken door het onderwerp rouw. Dat komt ook door die twee keer dat ze gered werd door een stem diep in haar.
Op 36-jarige leeftijd is ze twee masterstudies en een literatuurwetenschappelijk proefschrift verder. Ook is ze getrouwd en moeder van een 2-jarige dochter. Deze week promoveert ze aan de Rijksuniversiteit Groningen op haar boek Van het lot een plot maken, waarin ze ingaat op wat ze ‘rouwplots’ noemt. Haar interesse gaat uit naar patronen in het werk van schrijvers die met het verlies van een naaste, partner of kind, hebben moeten omgaan. Ze analyseert auteurs als Anna Enquist, A.F.Th. van der Heijden, Connie Palmen en P.F. Thomése.

Boek ‘Dossier Dirk ’ van Harry Vogels ontleedt het verleden van NSB’r Stoutjesdijk (1 mei 2023):
Aan verzetsmensen zijn sinds de Bevrijding talrijke publicaties gewijd. Paul van Tongeren publiceerde een biografie over Jacoba van Tongeren, oprichtster van de verzetsgroep Groep 2000 in de regio Amsterdam, die tegenwoordig tevens wordt herdacht met de naam van een brug en een bronzen standbeeld in de hoofdstad. Momenteel bereidt hij een publicatie voor over zijn vader ir. Herman van Tongeren jr. Deze was succesvol ondernemer als directeur van een ingenieursbureau aan de Johannes Verhulstlaan en uitvinder.

Ik zag een voorstelling en keek daarna net even langer naar het kettinkje om mijn nek (Marcia Luyten de Volkskrant 30 mei 2023, p. 2)
De Zwitserse theatermaker Milo Rau speelt met acteurs en overlevenden een bloedbad in de Amazone na. Dat maakte in 1996 een einde aan een demonstratie van landlozen tegen de roof en vernietiging van hun leefgebied. Antigone is er een inheemse vrouw die zich niet neerlegt bij het onrecht.

STAAT & SLAVERNIJ Het Nederlandse koloniale slavernijverleden en zijn doorwerkingen - Onder redactie van Rose Mary Allen, Esther Captain, Matthias van Rossum, Urwin Vyent. (28 juni 2023):
Het mag dan ook niet verbazen dat een van de kernvragen van de redactie is: “Hoe kan ten aanzien van deze geschiedenissen en hun doorwerkingen ruimte ontstaan voor herstel en heling?” Een doeltreffend antwoord krijgen we niet van de ruim dertig – inmiddels wetenschappelijk geschoolde – nazaten van slaven en slavenhouders die de bundel met bijdragen vulden, tezamen 480 bladzijden. Wél ligt er een begin van een fundament voor ‘herstel en heling’, nl. kennen en onderkennen wat er in de eeuwen aan Nederlandse slavernij is aangericht, [[SriAurobindo#Wes|zowel in de West als in de Oost %en het nodige dat daar tussenin ligt in Afrika en Azië.

Slavernij & verzet%: Op zoek naar een kolonie zonder slavernij (Leendert van der Valk De Groene Amsterdammer 29 juni 2023):
Den eenen mensch niet meerder als den andere
In 1662 wees de filosoof Franciscus van den Eblacknden blue%Zijn ideeën blue%Nederlands Noord-Amerika.

Oorspronkelijk element (Arend Heijroek interviewt Parcival van Gessel TheoSofia juni 2023, p. 68-71):
Parcival is geboren in een theosofische gezin. Zijn ouders leerden elkaar na de oorlog kennen tijdens een lezing van bisschop van Brakel over Tattva’s. In Amsterdam kwam de Arjunaloge bij hen thuis bijeen. Parcival sliep in de kamer ernaast. Als jongetje van vier ging hij stiekem bij de deur van de kamer liggen en luisterde door de kier naar alles wat er besproken werd.

Essay Tragisch humanisme, of: de menselijke verantwoordelijkheid
De storm die over de aarde woedt (Jos de Mul De Groene Amsterdammer 6 juli 2023, p. 46-50):
De mens dreigt uit te sterven, maar ondanks onze klimaatvoornemens handelen we daar niet naar. Hoe bestaat het? Het antwoord ligt in de aard van de mens en dat begint met duiding van het begrip ‘Antropoceen’.
Hoewel het ernaar uitziet dat de ics in haar vergadering van juli 2023 het Antropoceen als geologisch tijdvak zal erkennen, blijft die erkenning omstreden. Sommige aardwetenschappers zijn van mening dat een geologisch tijdvak pas achteraf kan worden vastgesteld op basis van een stratigrafische noodzaak. Het begrip ‘Antropoceen’ zou eerder een historisch of politiek dan een natuurwetenschappelijk begrip zijn.

Gaat de koopman nog naar de dominee luisteren? (Michael Persson de Volkskrant 16 september 2023, katern Zaterdag p. 6-7):
De Tweede Kamer buigt zich deze week over een wet die bedrijven verplicht verantwoord te ondernemen, de IMVO. Dit na hevig protest uit het bedrijfsleven. Uiteindelijk zal blijken: komen de dominee en de koopman nader tot elkaar?
Misstanden mogen straks niet meer op de koop toe worden genomen. Is de tijd rijp voor die zogeheten ketenverantwoordelijkheid?

Ketenverantwoordelijkheid
De leden van het MVO Platform leggen met dit document hun gezamenlijke visie vast over het onderwerp ketenverantwoordelijkheid.
Het doel van dit document is:
· invulling te geven aan de verantwoordelijkheid van maatschappelijke organisaties, om hun verwachtingen op dit onderwerp duidelijk te maken;
· een bijdrage te leveren aan de coherentie van het debat over ketenverantwoordelijkheid;
· een aanvulling te geven op het advies Duurzame Globalisering, een wereld te winnen dat de regering deze zomer ontving van de Sociaal-Economische Raad (SER);
· aanbevelingen te doen aan de overheid en het bedrijfsleven.

Dijkgraaf: "Zie onderzoek als adem, ontspan en geniet" (Robert Dijkgraaf 2 oktober 2023):
Volgens Dijkgraaf moeten kandidaten zichzelf niet de illusie maken dat ze in het proces van hun onderzoek van A naar B gaan. “Je weet namelijk aan het begin nog niet waar B ligt. Onderzoek is een adem, waarbij je periodes hebt waarbij je inademt en niet weet wanneer je uitademt. Op een gegeven moment dient zo’n moment van uitademen zich aan en realiseer je je waarop je wilt focussen. Dat moment is een heerlijk gevoel. Het is ook het moment waarop je je onderzoek kleiner maakt. Zo’n moment komt niet vanzelf, je moet er op een gegeven moment aan toe zijn. Tot aan dat moment adviseer ik jullie om zoveel mogelijk in te ademen.” En dat niet alleen: “Probeer ook te ontspannen en te genieten, het resultaat komt er echt wel.”

De expo Gordel van papier laat zien hoe de drukpers in Nederlands-Indië uiteindelijk een paard van Troje zou blijken (Michiel Maas de Volkskrant 5 oktober 2023, p. V3):
Nederlanders blijken bovendien volslagen ongevoelig te zijn geweest voor hun eigen ongevoeligheid. Zo drukten ze het Nederlandsch-Indisch Oorlogsspel, een ganzenbord waarbij soldaten palissadendorpen verwoesten en aan het eind de Nederlandse vlag hijsen. Nederland verwachtte zelfs van de Indonesiërs dat ze meewerkten aan het jubileumfeest dat Nederland in 1913 vierde ter ere van de 100ste verjaardag van zijn onafhankelijkheid van Frankrijk. Het feest werd gevierd omdat het moest, maar in de kolonie zelf verscheen in het jubeljaar 1913 ook het boekje Als ik een Nederlander was, dat de voor de hand liggende vraag stelde: ‘Wat is onafhankelijkheid waard als ze die zelf niet geven?’ Het boekje werd uit de handel gehaald en de schrijver werd gestraft.

‘Ga in gesprek met je buren’ (Stijn Fens interviewt Esther van Fenema en Joost Röselaers Trouw 23 oktober 2023):
Psychiater Esther van Fenema en predikant Joost Röselaers gingen samen met geëngageerde denkers op zoek naar een nieuw verhaal dat ons verbindt. ‘Ons boek is geen nostalgisch boek.’

‘Blijf jezelf in elke discussie voorhouden: stel dat die ander voor 1 procent gelijk heeft. Wat zou dat dan betekenen?’ (Petter Wieringa interviewt Lammert Kamphuis de Volkskrant 26 oktober 2023, p. 28):
Met de verkiezingen op komst en de oorlog in Gaza dreigt de polarisatie in de samenleving toe te nemen. Filosoof Lammert Kamphuis, die pleit voor ‘perspectivistische lenigheid’, komt met een remedie.
Het is bewezen dat er dan dopamine vrijkomt in de hersenen, een stofje dat een fijn geluksgevoel oplevert. Vandaar ook de titel van mijn laatste boek: Verslaafd aan ons eigen gelijk. Dat is dus letterlijk het geval.

Kunstenaar Julia Janssen: ‘Mensen beseffen niet welke gevolgen een simpele klik op ‘oké, ik accepteer cookies’ heeft’ (Nienke Schipper interviewt Julia Janssen Trouw 17 november 2023):
Niet alle innovatie is ook vooruitgang, zegt kunstenaar Julia Janssen. Ze won een prestigieuze prijs met haar kunstwerken die laten zien hoe we zijn overgeleverd aan informatie-kapitalisme. ‘Meer data verzamelen is echt niet altijd beter.’

Frans Timmermans wil de autonomie van de schoolbesturen aanpakken – misschien (Aleid Truijens de Volkskrant 21 november 2023, p. 19):
Waarom dan niet de autonomie en macht van de schoolbesturen en de lumpsumfinanciering aangepakt? Er gaat jaarlijks vijftig miljard gemeenschapsgeld naar onderwijs; Tweebeeke benadrukte nog maar eens dat zelfs de Rekenkamer niet kon achterhalen hoe dat geld precies wordt besteed.

Internationale, invloedrijke makers en denkers (VPRO Wintergasten 2024):
Op 1,2,3 en 4 januari 2024 geeft VPRO Wintergasten het podium aan vier inspirerende internationale denkers en makers: econoom Noreena Hertz, schrijver en theatermaker Nino Haratischwili , zoöloog en klimaatactivist George Monbiot en trompettist Ibrahim Maalouf.
Noreena Hertz is hoogleraar Economie aan het University College in Londen en schrijver van verschillende kritische boeken over globalisering die in 22 landen werden vertaald. In haar laatste boek De eenzame eeuw beschrijft ze de wereldwijde eenzaamheidscrisis, die door de pandemie alleen nog maar is versterkt.
‘Eenzaamheid is niet alleen een psychologische ervaring’, schrijft Hertz. ‘Het gaat ook over het gebrek aan verbinding op de werkvloer, gebrekkige contacten in de publieke ruimte en de onmacht van de burger ten opzichte van de politiek.’

De energietransitie gaat goed, nu de landbouw nog (Jaap Tielbeke De Groene Amsterdammer 8 januari 2024, p. 2):
Tijdens haar studie milieukunde zag Hannah_Ritchie de toekomst niet meer zitten. Klimaatverandering zal de wereld in chaos storten, dieren gaan massaal de weg van de dodo, dit komt nooit meer goed. Het is een gevoel dat veel mensen die zich bovengemiddeld zorgen maken om het klimaat waarschijnlijk wel herkennen. Maar toen Ritchie als onderzoeker bij de website Our World in Data allerlei cijfers begon te bestuderen moest ze haar beeld bijstellen. Er zijn namelijk genoeg ontwikkelingen die wél de goede kant op gaan. Ze schreef er een boek over waarin ze wil afrekenen met doemdenken: Niet het einde van de wereld.

Hoe journalist Tessa Sparreboom zich door de wervingsdagen van de landmacht heen worstelde (Tessa Sparreboom de Volkskrant 25 januari 2024):
Over zes jaar moet een derde van het aantal personeelsleden bij defensie uit vrouwen bestaan. Journalist Tessa Sparreboom deed mee met het kennisprogramma Expeditie Landmacht. ‘Er zit nog veel meer in die tank van jou.’

Deel 1. Biologie van verbondenheid
black%: naar een geïntegreerde wereldvisie (Piet Ransijn Civis Mundi Digitaal #142, januari 2024):
Bespreking van Jeremy Lent, Het betekenisweb. Een integratie van wetenschap en wijsheidstradities in een zoektocht naar onze plek in het universum.
Aanleiding om dit boek te bespreken is de recensie van Hans Achterhuis in Filosofie Magazine 19 dec. 2023. “Ik heb zelden een boek gelezen dat qua breedte van boodschap zo inspirerend was. Het biedt allereerst de elementen voor een nieuw wereldbeeld.” Die elementen zijn niet-westerse tradities zoals het taoïsme, neoconfucianisme, boeddhisme en andere niet-westerse inheemse culturen. Hij verbindt deze met recent wetenschappelijk onderzoek uit de evolutie- en celbiologie, ecologie, neurowetenschappen, kwantumfysica, systeemtheorie en wat al niet. Achterhuis merkt op dat een dergelijke benadering niet nieuw is en ook al bij de zgn. New Age te horen was.

Deel 2. Menselijke verbondenheid (Civis Mundi Digitaal #142, januari 2024):
Collectieve steun
De slavernij is afgeschaft, niet heel lang nadat een tiental Quakers in 1785 in Londen bijeenkwamen, het vrouwenkiesrecht werd nog eerder gerealiseerd na oprichting van Women’s Suffrage in 1897. De wet op de burgerrechten in de VS volgde acht jaar na de weigering van Rosa Parks om haar zitplaats af te staan in een bus, mede dankzij Martin Luther King. Zo zijn er tal van onverwachte wendingen die klein begonnen zijn, maar met aanzwellende collectieve steun uitgroeiden tot wereldwijde verschuivingen.

Ambtenaren raken gewend aan stoelendans van ministers, maar hinderlijk is die wel (Yvonne Hofs de Volkskrant 12 januari 2024, p. 10):
De draaideur aan de top van ministeries staat steeds minder vaak stil. Dat valt niet altijf mee voor de topambtenaren die de vervangers inwerken. ‘Ik zou de crisisstaf paraat houden’
Het laatste kabinet-Rutte is op weg naar de uitgang, maar zes bewindslieden hebben het pand al voortijdig verlaten. Topambtenaren op ministeries moeten steeds vaker vervangers inwerken en dat valt niet altijd mee. ‘Men is het inmiddels gewend, maar men is er absoluut niet blij mee.’

‘Ons eerste huis in Canada was een verbouwd kippenhok’ (Marjon Bolwijn interviewt Nel Diepeveen de Volkskrant 14 januari 2024, p. 16-17):
Nel Diepeveen is 100 jaar. Hoe kijkt zij aan tegen de eeuw die achter haar ligt, en waarom emigreerde ze ruim 70 jaar geleden met haar jonge gezin naar Canada?
Dirk wilde vooral weg om zijn ervaringen in Kamp Amersfoort achter zich te laten. Daar heeft hij zo geleden. Mijn man had last van ptss (posttraumatisch stresssyndroom, red.). Hij moest vaak huilen en werd elke nacht schreeuwend wakker.

De Kist (Kefah Allush interviewt Saskia Noort 25 februari 2024, NPO2):
Na een traumatiserende gebeurtenis in haar jeugd besluit schrijfster Saskia Noort zichzelf het zwijgen op te leggen. Met deze gebeurtenis sterft ook een deel van haar onbezorgde jeugd. Pas tientallen jaren later treedt ze in de openbaarheid met haar verhaal. Dit voelt als een herrijzenis.

Filosoof en publicist Jan Bor neemt ons mee in de vierdelige documentaireserie van De Boeddistische Blik (10 maart 2024, herhaling Boeddhistische blik juni 2021):
Kan ik de wereld veranderen?
De serie is een zoektocht naar de relatie tussen het ‘ik’ en de wereld om ons heen. Bor spreekt in de documentaire met spraakmakende experts die ons inspireren om onze problemen op een andere manier te bekijken en te benaderen. Experts zoals: psychotherapeut Susan Bögels, columnist, cyberfilosoof en influencer Douglas Rushkoff, boeddhistisch filosoof Jay Garfield en klimaatactivist Marjan Minnesma van Urgenda.
Aflevering 4. Ik kan de wereld veranderen (10 maart 2024):
In de laatste aflevering ontdekt Jan Bor hoopvolle ontwikkelingen voor de grote problemen waar we voor staan. Zelfkennis geeft de kans tot innerlijke revolutie. Als we werkelijk beseffen wat voor wezens we zijn, zijn we misschien in staat om de wereld ten goede te veranderen. Bor bespreekt het gedachtengoed van de 17e eeuwse Verlichtingsdenker Spinoza, voor wie autonomie een wezenlijk onderdeel van de democratie is. Ook legt hij aan de hand van Mondriaan uit hoe kunst ons anders naar de werkelijkheid kan laten kijken.
In deze aflevering spreekt Jan Bor met Arita Baaijens, schrijver/bioloog en Laura Sullivan van de Europese organisatie Wemove die een duurzame en sociaal rechtvaardige lobby in Brussel heeft opgezet.

Toen ik nog dacht dat een banaan best voor een penis zou kunnen staan, heb ik mij verdiept in Freud (Max Pam de Vokskrant 20 maart 2024, p. 19):
Al snel kwamen zij erachter dat Bertha Pappenheim helemaal niet was genezen en dat Freud en Breuer daarvan wisten. In de kliniek was Bertha zelfs zwaar aan de morfine geraakt. Helaas liggen nog veel documenten over de kwestie in de Freud-archieven te Washington, maar die zijn zo geheim dat zij tot het jaar 2102 niet mogen worden ingezien. Curieus voor een discipline die zichzelf altijd als wetenschappelijk heeft aangeprezen.
Tot het weinige dat wij van Bertha Pappenheim weten, behoren de berichten dat zij later wel is genezen, zij het zonder de inbreng van Breuer en Freud. Ze werd na haar 30ste feminist, bestreed vrouwenhandel en opende een tehuis voor wat toen ‘gevallen meisjes’ heette. Aan de twee artsen wilde zij geen woord vuil maken en als iemand een psychoanalytische behandeling suggereerde voor de meisjes die in zonde hadden geleefd, verzette zij zich daar uit alle macht tegen.

Iedereen heeft meerdere facetten, vindt dubbeltalent Michael Tedja; ook de inmiddels omstreden Lucebert (Sarah van Binsbergen de Volkskrant 8 april 2024):
Michael Tedja is schrijver én kunstenaar. Een dubbeltalent, net als de door hem zo bewonderde Lucebert. De controversiële Vijftiger vormt de inspiratie voor Tedja’s nieuwe kunsttentoonstelling en roman. ‘Misschien was Lucebert antisemitisch en racistisch. En hij was het ook niet.’

Moralist mét een grote angst om moralistisch over te komen (Gijs Beukers interviewt Tim Fransen Volkskrant Magazine 13 april 2024, p. 12-21):
Na het zien van de klimaatdocumentaire An Inconvenient Truth nam Tim Fransen radicaal afstand van zijn ‘oppervlakkige’ vrienden. Hij kreeg de obsessieve neiging de wereld helemaal te begrijpen, om er daarna zinnige dingen over te kunnen zeggen. Uiteindelijk zijn we zonder briefing op aarde neergezet, dus is het wel goed om alles een beetje te onderzoeken.
Ik wil je niet meteen van hypocrisie beschuldigen, maar over een week vlieg je voor een vakantie naar Japan. Welke offers breng jij?
‘Dat is een legitieme vraag en ook ik denk vaak aan de hypocrisiebeschuldiging. Soms wordt er gedaan alsof het een keuze is tussen morele perfectie en hypocrisie. Maar perfectie is voor ons mensen niet weggelegd. Dus de enige manier om niet hypocriet te zijn is om er helemaal geen principes op na te houden. In een van mijn shows zeg ik dat het daarom eerder een keuze is tussen hypocrisie of cynisme – dat je überhaupt geen poging onderneemt het goede te doen.

Karl Jaspers en het moderne geweten
De interpunctie van het schuldgevoel (Thor Rydin De Groene Amsterdammer 16 mei 2024, p. 38-43):
Verstopt achter de grote filosofen van zijn tijd – Heidegger, Sartre, Arendt – boog de Duitse psychiater en filosoof Karl Jaspers zich over het fenomeen schuld. Vandaag is ons schuldgevoel groter dan ooit. Wat kunnen wij van Jaspers’ schuldleer opsteken?
De verschrikkingen van het nazibewind hadden volgens Jaspers echter getoond dat deze traditionele begrippen van schuld en aansprakelijkheid niet meer werkten. De moderniteit had een nieuwe vorm van schuld met zich meegebracht en om deze te duiden was een nieuwe taal nodig. Karl Jaspers gaf zichzelf na de Tweede Wereldoorlog de opdracht om deze nieuwe schuldtaal te componeren, maar daarvoor moest de term ‘schuld’ eerst gerehabiliteerd worden.

Europa na de verkiezingen Mild of radicaal? (Catherine de Vries De Groene Amsterdammer 10 juni 2024, nr. 24):
De vraag die zich aandient na de winst van de radicaal-rechtse partijen bij de Europese verkiezingen is: slaan deze partijen uit eigen nationaal belang een gematigde toon aan? Of gaan zij op ramkoers met Brussel?
De wij-zij-tegenstelling hoeft niet per se etnisch of cultureel te zijn. Zo onderscheidde Mark Rutte ‘de doorzetters, de koppige optimisten’ van ‘de schreeuwers aan de zijlijn’. Bij de eerste groep wil je horen, schrijft Bas Erlings er voor de zekerheid bij. Je zou zo’n tegenstelling ook sociaal-economisch kunnen definiëren, om deze in te zetten voor een linkse politiek. Wij, alle fatsoenlijke Nederlanders die achter onze normen en waarden, onze verzorgingsstaat staan. Zij, de egoïsten die weigeren om iets van hun vermogens of winsten in te leveren ten behoeve van het landsbelang. Noem het progressief populisme.
Niet dat Bas Erlings ooit zo’n advies zou geven. Hij schreef recent een stuk in Vrij Nederland waarin hij progressieve partijen uitlegt dat ze niet moeten polariseren.

‘Ik wil niet in een samenleving leven waarin we etnisch profileren normaal vinden’ (Nick de Jager interviewt Mpanzu Bamenga de Volkskrant 15 juni 2021):
‘Ik wil niet in een samenleving leven waarin we etnisch profileren normaal vinden’ In 2018 zag de marechaussee mensenrechtenjurist en Eindhovens D66-raadslid Mpanzu Bamenga aan voor een Nigeriaanse mensensmokkelaar. Dat was het gevolg van het profiel dat de marechaussee gebruikte. Nu wil hij profilering via de rechter onmogelijk maken. Daaraan zit een nadeel, claimt de marechaussee.

Urgenda stapt opnieuw naar rechter in klimaatzaak: eist dwangsom van de Staat (Binnenlandredactie AD 27 juni 2021):
Klimaatorganisatie Urgenda gaat opnieuw naar de rechter om een dwangsom te eisen in de klimaatzaak. Dat heeft Urgenda-directeur Marjan Minnesma gezegd in het televisieprogramma Buitenhof. Nederland voldoet volgens Urgenda nog steeds niet aan de klimaatdoelstellingen die in 2015 werden opgelegd.
In 2015 besloot de rechter dat de uitstoot van broeikasgassen eind 2020 met tenminste 25 procent verminderd moest zijn ten opzichte van 1990. Volgens het CBS zat Nederland eind vorig jaar op 24,5 procent, maar volgens de milieuorganisatie is dit beeld vertekend. Urgenda dreigde daarom in mei met een terugkeer naar de rechter als het kabinet niet binnen een maand met een extra pakket klimaatmaatregelen zou komen “om dit jaar alsnog het vonnis uit te voeren na zes jaar dralen”.

Boeddha in de polder (KRO-NCRV Religieus programma - herhaling 25 juli 2024):
Radio-dj Giel Beelen neemt Joris mee naar een cacaoceremonie. Kaouthar Darmoni danst de ongelijkheid de wereld uit en Joris laat zich door de mannencirkel van Sharief Niamut weer in balans brengen.
Na 30 minuten laat Kaouthar Darmoni zien hoe de Ubuntu-dans, de verbinding tussen hemel en aarde symboliseert.

We are a species with amnesia, undergoing a rapid awakening from a long deep state of unconsciousness, to rediscover our significance as humanity and our critical place in all of creation. My discoveries of the vanished civilisations of Southern Africa have provided some critical missing pieces of the GREAT HUMAN.
Michael Tellinger is a scientist, explorer and internationally acclaimed author of numerous books, and dozens of lectures available on YouTube. He is the founder of the UBUNTU Liberation Movement of UNITY & Higher Consciousness. Michael has become an authority on the ancient vanished civilisations of Southern Africa, the mysterious origins of humankind, resonance, cymatics, and the power of sound. His research includes a diverse field of subjects such as archaeology, mythology, human origins, religion, origins of money, spirituality, breakthrough science and consciousness.

‘Krachtproef voor de democratie’ in Thüringen
‘Je vraagt je af wie al die mensen zijn’ (Constanze Letsch De Groene Amsterdammer 29 augustus 2024, p. 14-19):
Op 1 september kiest deelstaat Thüringen een nieuw parlement. Veel inwoners hebben nog steeds het gevoel dat ze als Oost-Duitsers achtergesteld zijn en geen invloed kunnen uitoefenen op de politiek. Van hen steunt naar schatting dertig procent de extreem-rechtse partij AfD.

‘De Nederlandse burger snapt dat we Europa nodig hebben – nu politiek Den Haag nog’ (Arend Jan Boekestijn, Thomas Huttinga, Joshua Livestro, Jan Schoonis en Catherine de Vries Het Parool 14 september 2024):
Waar de coalitiepartijen eurosceptische geluiden laten horen, staan de meeste Nederlanders juist achter de Europese Unie, ziet het collectief #EUolifant. Deze kloof moet dringend gedicht worden, waarschuwen ze. ‘Den Haag lijkt de kunst te zijn verleerd om bruggen te bouwen.’
Omwille van onze gezamenlijke welvaart en veiligheid moet de nieuwe kloof tussen kiezers en gekozenen dringend gedicht worden. Politiek Den Haag lijkt echter de kunst te zijn verleerd om bruggen te bouwen. Terwijl dat juist is wat we nu nodig hebben, zowel in eigen land als in Europa. De grote problemen van Nederland kunnen namelijk alleen in Europees verband worden opgelost.

Bestuurscultuur (Buitenhof 20 oktober 2024, NPO1):
Lamyae Aharouay over politiek Den Haag, Jeroen Lenaers in debat met Tineke Strik over migratie en asiel, Hans Vijlbrief sluit aan om te praten over Gronings gas, Yuval Noah Harari aan tafel over AI.

Bevrijdings-voorstelling 'Vincent' (Media Ridders 29 oktober 2024):
Misbruikverleden oud-docent Quakerschool nekt bevrijdings-voorstelling 'Vincent' in Ommen: gemeente trekt financiële bijdrage in.

Klimaatverandering is niet links of rechts, maar een feit. Wie ervoor opdraait, dát is het politieke vraagstuk (Suzanne Kröger de Volkskrant 21 november 2024), p. 24):
Is klimaat echt een links thema? Maatregelen die de lasten eerlijk verdelen, zoals het aanpakken van fossiele subsidies, kunnen rekenen op brede steun. Want klimaatrechtvaardigheid speelt een steeds grotere rol, ook in Nederland.

Donneriaans verzet (IantheSahadat de Volkskrant 31 december 2024, p. V6-9):
De levenshouding van filosoof en schrijver Marian Donner is met de kont tegen de krib. Ze roept op tot ‘kleine duwtjes’ van verzet tegen het kapitalistische systeem dat ons in zijn greep houdt. Maar vraag haar niet om een oplossing: ‘Dat hele denken in oplossingen is in wezen het probleem zelf.’

Een verheffend antwoord op oorlog en geweld (Piet RansijnCivis Mundi Digitaal #153, december 2024):
Bespreking van black%, Een hogere liefde. Brieven aan een Duitse vriend. Prometheus, 2024. Met een essay van Bas Heijne.
In mijn Herontdekking van Albert Camus: hij blijft inspireren worden de brieven als volgt toegelicht.
“In 1943/44 schreef Camus zijn vier Brieven aan een Duitse vriend (Lettres à un ami allemand). Opmerkelijk is dat hij een Duitser een vriend noemt. Zijn solidariteit strekt zich ook naar deze ‘vriend’ uit. Hij is niet gekant tegen de Duitsers als volk, wel tegen hun onmenselijke totalitaire nationaalsocialistische ideologie, waarmee men de absurde leegte vult die het verdwijnen van traditionele religieuze en humanistische waarden achterlaat. Etc.
Camus beschrijft dit in zijn onnavolgbare stijl die ons hart niet onverschillig kan laten maar ten diepste raakt. De brieven zijn op en top Camus. Hij roept herinneringen op aan de waanzin die oorlog heet. De brieven zijn nog steeds actueel en zouden nu met de titel Brieven aan Russische vriend ons nog meer kunnen aanspreken. De Brieven bewegen zich geleidelijk naar de apotheose in de vierde brief, waarin de “morgen van de vrijheid” zich aankondigt. De overwinning op de onmenselijkheid. Het antwoord op het noodlot. De keuze voor rechtvaardigheid. Een nieuw geluk, dat onvergetelijk is gebleken en een levensdoel blijft bieden in een zich aan ons opdringende zinloze wereld.
Antwoord op absurditeit en geweld
Over de Brieven aan een Duitse vriend blueblack%dat het hele wereldbeeld van Camus erin terug te vinden is. Hij neemt stelling tegen het Duits nationeelsocialistische wereldbeeld en de uitwassen ervan, door te verwijzen naar een “hogere liefde” voor een rechtvaardige samenleving dan vaderlandsliefde die aanzet tot onrecht en onmenselijkheid. “Daar zet Camus zijn idee van de mens tegenover, de mens in wie hij zelf betekenis ontdekt, een betekenis die hem dwingt tot streven naar rechtvaardigheid, een diep doorvoeld respect voor het ongrijpbare, veelal ongeziene leven.” (p27)

Dynamiek van de leidende klasse (Piet Ransijn Civis Mundi Digitaal #154, januari 2025):
Deel 1: Dante, Machiavelli, Mosca en Sorel over de leidende klasse
Bespreking van James Burnham, The Machiavellians: Defenders of Freedom. Burough. Lume Books UK, 1943. Machtspolitiek bij Machiavelli
Machiavelli onderscheidt: een minderheid van ‘regeerders’ van een meerderheid van ‘geregeerden’, die niet in staat waren om leiding te geven. “Zij willen een minimum aan veiligheid en de gelegenheid hun eigen levens te leven en hun eigen zaken te regelen.” Ze zijn ook “te misleiden door valse voorstellingen van het goede... De menigte heeft geen hoofd”. (p. 47,48) Ze hebben leiding nodig om te worden verenigd. Verdeeld staan ze zwak.
De regeerders kenmerken zich door ‘virtù’, dat geen deugd betekent, maar motivatie, ambitie, wil tot macht, ‘thumos’ bij Plato. (De Sanskrietstam ‘vir’ betekent ‘kracht’). “Het regeerderstype heeft gewoonlijk kracht, vooral gevechtskracht.” (p. 53)

Waarom alleen ándere mensen hypocriet zijn (Roos Vonk Leeropdracht: Sociale psychologie, in het bijzonder zelfkennis en zelfbedrog)
Mensen worden extra hypocriet als ze veel macht' hebben (of veel geld, dat verschaft immers ook macht). Enerzijds zorgt macht ervoor dat mensen zich gerechtigd voelen om ánderen te beoordelen, ze moeten immers zorgen dat iedereen zich aan de regels houdt; anderzijds lijken ze ook te vinden dat zijzelf die regels wat mogen buigen. Quod licet Iovi non licet bovi'': Wat Jupiter mag, mag het vee nog niet. Maar soms heeft het 'vee' wel de macht zich tegen zo'n leider te keren en hem te herinneren aan zijn vergankelijkheid.

Verlichting of Nirwana
Ga op onderzoek uit en probeer te ontdekken wie-je-werkelijk-bent (Ken uzelve), want de tegenpool van verlichting is onwetendheid en verwarring!
De mens leeft zo als burger van twee werelden. Naar zijn lichamelijke staat is hij gebonden aan deze materiële wereld van vergankelijkheid en dood, naar zijn geestelijke kern behoort hij tot de goddelijke wereld. De natuurlijke mens is zich zijn hoge afkomst echter niet meer bewust: hij denkt dat dit aardse leven het werkelijke leven is.
Om hem te wekken uit die staat van onwetendheid komt vanuit de goddelijke wereld een gestalte die de mens gnosis ofwel goddelijk inzicht brengt. Alleen wie door gnosis weet vanwaar hij komt, wie hij naar zijn goddelijke kern werkelijk is, en waar hij heengaat, is verlost. Goddelijk inzicht en verlossing zijn in wezen identiek: verlossing is bevrijdend inzicht en alleen de verlichtende gnosis bevrijdt! [Prof. J.van Oort - 'Het Evangelie van Thomas].

De poeprobot is zeker niet de oplossing voor boeren, maar wel voor de agro-indistrie (Roos Vonk de Volkskrant 8 januari 2025, p. 24):
De overheid investeert miljoenen in een poeprobot die onvoldoende werkt en waarvan de geclaimde effecten niet betrouwbaar zijn aangetoond. Hoewel landbouwminister Femke Wiersma (BBB) nog niet veel heeft bereikt – voor de natuur, de stikstofregels en ook niet voor de boeren – lijkt het erop dat de BBB ondertussen wel degelijk haar eigenlijke doelen realiseert. Want dít is nu precies waarom de BBB de politiek in ging: big money voor big agro. Alleen de rechterlijke macht kan ons nog redden van dit wanbeleid. Als die zich uitspreekt, zul je zien dat de coalitie weer zegt: ‘De rechter zit op de stoel van de politiek’. Maar wat we hier zien is iets heel anders: met de komst van de BBB op het ministerie van LVVN zit de bio-industrie nu op de stoel van de politiek.

‘Ik voel geen berusting bij mijn naderende dood’ (Jantine Jongebloed interviewt Lieke Marsman Volkskrant Magazine 1 februari 2025, p. 12-20):
In haar nieuwe boek beschrijft dichter Lieke Marsman, die kraakbeenkanker heeft, hoe de dood haar op de hielen zit. Het veranderde haar wereldbeeld: de ‘doorgewinterde atheïst’ raakte geïnteresseerd in God en ufo’s, in kwantummechanica en christelijke denkers.

Normen en waarden (Jan Dirk Imelman De Groene Amsterdammer 6 februari 2025, p. 71):
In De Groene van 16 januari analyseert Oudenampsen de geschiedenis van het integratiedebat. Hij concludeert dat in dit debat nagelaten werd ‘om Nederlandse normen en waarden te formuleren die boven culturen waren verheven’. Nederlandse normen en waarden die bovencultureel zijn? De logische fout die hier gemaakt wordt is de werkelijke oorzaak van het falen van het integratiedebat. Het is de fout om voorbij te gaan aan wat door de Arabisch-islamitische Avicenna, de jood Maimonides, en even later door de rooms-katholieke Thomas al meer dan twaalf eeuwen geleden werd gezien. Zij constateerden dat openbaringskennis een zaak van geloof is, maar dat álle mensen het vermogen tot nadenken delen. Met gezond verstand, het lux naturale, is ieder mens begiftigd.
Het aanvankelijk nog in de duistere vroege Middeleeuwen verkerende Europa zette later de Arabische filosofische en wetenschappelijke tradities voort. De rooms-katholieke Van den Enden, de jood Spinoza, de lutherse Kant en de lutherse half-jood Plessner trokken politieke en praktische consequenties uit het inzicht wat mensen universeel bindt.

Frits Spits (77) over zijn liefde voor het Nederlands: ‘De taal was altijd in ons huis aanwezig’ (Amber Dujardin interviewt Frits Spits Trouw 6 maart 2025):
Taal en muziek vormen een rode draad in het leven van Frits Spits, presentator van De Taalstaat. Nu de Boekenweek in het teken staat van ‘je moerstaal’ sprak Trouw met hem over zijn innige liefde voor het Nederlands, vroeger en nu. ‘Ik wil een beweging van schoonheid oproepen.’

De focus (de Volkskrant 10 maart 2025, p. 20) op de Tweestatenoplossing (Villa Nadia 5 maart, en de herhaling op 9 maart 2025, NPO2):
Nadia Moussaid praat in Villa Nadia met haar drie gasten over het menselijk leed en het onrecht van de oorlog in Gaza. Journalist, columnist en auteur Natascha van Weezel pleit voor verbinding en het radicale midden. Daarnaast Salwa van der Gaag, journalist en presentatrice bij de NOS, wier familie in Gaza woont. Berber van der Woude, oud-diplomaat in Ramallah op de Westbank, zag van dichtbij hoe Israël het internationale recht schendt. Uit morele nood nam ze ontslag. Wat doet de oorlog met hen en hun geliefden?

Macht & tegenmacht Eva von Redecker
‘Het betere leven is voor iedereen mogelijk’ (Lieke Knijnenburg interviewt Eva von Redecker De Groene Amsterdammer 27 maart 2025, p. 14-17):
De Duitse filosoof Eva von Redecker pleit voor een ‘revolutie voor het leven’. En die vereist meer dan een demonstratie: ‘Wat we moeten doen is laten zien dat leven zoveel meer is dan het zoveelste bezit.’

Maak van 4 mei geen herinneringsmachine met een (Marcia Luyten de Volkskrant 6 mei 2025, p. 2):
En dat brengt ons terug bij de premier. Die prees ‘moedige mensen’ tijdens de oorlog: ‘In alle haat, vernietiging en ontmenselijking, bleven zij de ander zien. Een mens zoals zijzelf.’
Nadrukkelijk in de verleden tijd. Schoofs ‘echo’s uit het verleden’ betreffen ‘mensen die werden vermoord om wie zij waren’. En daar luiden de doodsklokken voor Gaza. Want de wezens die creperen onder de bommenregen, worden niet (h)erkend als mens. Niet wit, niet christelijk. Ruim twee decennia ontmenselijking van moslims heeft zijn werk gedaan. Het tribale denken van extreemrechts – het denken dat jaarlijks op 4 mei wordt afgezworen – is regeringsbeleid.

Europese denkers over geopolitiek gezocht!
Waar is de Europese De Gaulle? (Catherine de Vries De Groene Amsterdammer 15 mei 2025, p. 12-13):
Terwijl Oekraïne en Gaza onder vuur liggen en de VS en China hun positie als wereldmogendheid versterken, zit Europa vast in reactief beleid. Wat nu gevraagd wordt, is strategisch denkvermogen.
De VS tonen tekenen van strategische vermoeidheid én ideologische verharding. China werkt aan een alternatieve wereldorde waarin Europa geen prominente plaats inneemt. In deze context moet de EU een gezamenlijke geopolitieke aanpak hebben. De grote vraag is dus niet alleen wat Europa moet doen, maar hoe het strategisch leert denken.

Essay ‘Woorden worden oorden in de geest’. Het zintuiglijk proza van Hafid Bouazza (Lodewijk Verduin De Gids mei/juni 2025):
Voor schrijver Hafid Bouazza was literatuur ‘sensatie’. In zijn romans verkende hij de randen van het bewustzijn, streefde hij ontregeling van de zintuigen na. Hij leefde voor de extase.
De cultuurkritiek die de schrijver sinds de vroege jaren nul bezigde in opinieartikelen in nrc, is hier omgeslagen in onversneden polemiek, compleet met een raillerende toon — zo is er sprake van is-sympathisanten, ‘gevuld met testosteron zoals hun bankrekening met een uitkering’, die ‘bespot [zouden] moeten worden’ en de in ‘rancuneus gestampvoet’ grossierende ‘charlatan Edward Said’ — die verraadt dat deze tekst deels is opgebouwd uit eerdere bijdragen aan websites als Jalta en The Post Online. Merkwaardig aan dit boek is dat dergelijke tirades worden omkaderd met geleerdheden, voornamelijk verschijnend in de vorm van enorme en tergend specifieke voetnoten vol Koranexegese, als gevolg waarvan dit pamflet tien jaar later eigenlijk alleen nog de moeite waard is voor een aan Bouazza gewaagde schriftgeleerde.

Dichters & Denkers
Schuld en liefde (De Groen Amsterdammer 3 juli 2025, p. 62-63):
Een schrijvend leven lang legde Joan Didion zich toe op afstand houden. In Notities voor John, postuum gecreëerd door haar erfgenamen, komt ze dichterbij.
‘Sommige volwassen kinderen zien kans hun blackredblue%dilemma’s te plaatsen.’ Krijgt Quintana alleen het gevoel dat er van haar gehouden wordt als haar ouders overbezorgd zijn? Op haar vitten? ‘Kinderen ervaren dat vaak zo, maar op zeker moment stappen ze daar overheen.’ Maar hoe doen de meeste kinderen dat dan? vraagt Didion.

In de wereld (Fréderike Geerdink De Groene Amsterdammer 24 juli 2025, p. 6):
De PKK verbrandt haar wapens slechts symbolisch
Maar de wapenverbranding was niet het begin van de ontwapening van de PKK, zoals de Turkse regering het graag doet voorkomen. Want de Vredesmoeder had gelijk: daarvoor is het te vroeg. De wapens blijven belangrijk voor zelfverdediging, een centraal thema in de ideologie van Abdullah Öcalan, die vanuit de gevangenis tot het eind van de gewapende strijd had opgeroepen. Zolang de Turkse staat de Koerdische kwestie blijft benaderen als militair in plaats van politiek probleem, wordt er dus geen wapen overgedragen. De ‘erfenis van de martelaren’ blijft in stand.

Woorden vormen zich spontaan in m’n therapeutenbrein, maar ineens lijken ze allemaal zo ongepast (Forugh Karimi de Volkskrant 28 juli 2025, p.21):
Woorden vormen zich spontaan in mijn therapeutenbrein, maar voor ze mijn lippen bereiken houd ik mezelf tegen. Het bekende relaas over opvoeding, het riedeltje over parentificatie en wat al niet meer, het lijkt allemaal ineens zo ongepast. ‘Hoe zouden je dochters die vraag beantwoorden? Of je een goede moeder bent?’ Wat een briljante zet, Forugh! Komt ze hiervoor nou bij jou?
Haar gezicht vertrekt meteen. Ze wendt haar blik af en graait met onrustige gebaren een paar tissues uit de doos op het bijzettafeltje. ‘Ze worden boos als ik zo’n vraag stel’, zegt ze zacht. ‘Ze zeggen dat ze me voor geen andere moeder zouden willen ruilen.’

Volgens OpenAI’s Sam Altman is er een AI-bubbel. Heeft hij gelijk? (Laurens Verhagen de Volkskrant 30 augustus 2025):
De investeringen en de beloftes zijn duizelingwekkend: het lijkt niet op te kunnen met kunstmatige intelligentie. Toch lijken er barstjes te ontstaan. Wellicht is het optimisme te groot.

Andrea Wulf auteur van De UITVINDER van de NATUUR De reiziger Het uitzonderlijke leven van George Forster en zijn zoektocht naar de mens
Andrea Wulf (1972) werd geboren in India, groeide op in Duitsland en is tegenwoordig woonachtig in Engeland. Ze schrijft voor The Guardian, Financial Times, LA Times en The New York Times.
Bestsellerauteur Andrea Wulf neemt de lezer mee in het avontuurlijke leven van wereldreiziger black, een man die zijn tijd mijlenver vooruit was maar die vergeten werd door de geschiedenis.
Hij was een wonderkind, een wereldreiziger en een van de meest vooruitstrevende denkers van zijn tijd. Op zijn zeventiende zeilde hij met kapitein Cook naar de uithoeken van de bekende wereld, om daarna in Europa furore te maken als wetenschapper, schrijver en revolutionair.
George Forster (1754-1794) was een man die zijn tijd ver vooruit was: hij reisde naar de uithoeken van de bekende wereld en daagde het wereldbeeld van achttiende-eeuws Europa uit met radicale ideeën over gelijkheid en vrijheid. Hij werd tijdens zijn leven geprezen en kende Goethe, Benjamin Franklin, Mary Wollstonecraft en Alexander von Humboldt, maar is sindsdien grotendeels in de vergetelheid geraakt.

Natuurtalent (Caspar Janssen de Volkskrant 5 oktober 2025, p. V18-20):
Ontdekkingsreiziger, geograaf, natuurwetenschapper – Alexander von Humboldt (1769-1859) deed het allemaal. En, weet Andrea Wulf: ‘Von Humboldt verbond de wetenschap met de verbeelding.’ Precies wat we in 2025 nodig hebben, vindt de historicus.
Brug tussen Verlichting en Romantiek
Over Alexander von Humboldt (1769 - 1859) en de relevantie van de naturalist en geograaf in moderne tijden, gaat de Van der Leeuw-lezing die Andrea Wulf op 7 november aanstaande zal houden in de Groningse Martinikerk.
‘Hij bleek grote invloed te hebben gehad op het denken over natuur van zowel Thomas Jefferson als James Madison, de derde en vierde president. Jefferson heeft hij ook ontmoet, in 1804. Ik heb er een lang hoofdstuk over geschreven en raakte toen compleet geobsedeerd door Von Humboldt. Prachtig, zei mijn Amerikaanse uitgever, maar het heeft niets te maken met het boek. We hebben het hoofdstuk eruit gehaald. Maar het was wel de oorsprong van The Invention of Nature. Daarmee heb ik geprobeerd om Von Humboldt zijn plaats terug te geven in de eregalerij van natuurwetenschappers, naast Newton, Darwin, Einstein en Marie Curie.’
De 43ste Van der Leeuwlezing, sluit op De leer van universele kennis, lees interdisciplinaire kennis en het Interview met de Geschiedenis van Arnout Houben aan. Conclusie: Elk mens is verbonden met de menselijke natuur en heeft een talent.

Uitlegmis (8 oktober 2025):
Gaandeweg de Mis leidt Parcival van Gessel je door allerlei momenten, waarbij dan aandacht gegeven wordt aan de symboliek en ook wat de mis zelf en elementen van de Mis voor jouw persoonlijke levensweg kunnen betekenen. Er wordt gebruik gemaakt van het boekje “De stem van de Stilte” van H.P. Blavatsky. Een uniek boekje, wat onze Mis ook in verbinding brengt met Oosterse mystiek.

Ook de computer puzzelt opgravingen niet zomaar bij elkaar. (Saskia Bosch Trouw 11 oktober 2025):
‘Ik ben daar zelf veel sneller in’
Het gebruik van kunstmatige intelligentie of AI in de wetenschap grijpt razendsnel om zich heen. Maar het succes verschilt nogal per vakgebied. Leidt de nieuwe technologie ook tot een revolutie in de Egyptologie?
Maar geldt dat ook voor een vakgebied als de Egyptologie? Daar zul je op dit moment tevergeefs naar grote successen zoeken, vertelt Egyptoloog Toon Sykora van het RMO. Tijdens zijn promotieonderzoek werkte hij mee aan een project waarin computerwetenschappers een methode ontwikkelden om een vierduizend jaar oud graf in Midden-Egypte te reconstrueren. “Van het graf van Djehoetihotep in Dayr al-Barsha zijn zo’n tienduizend fragmenten bekend. Het idee was om die met zelflerende algoritmes zoveel mogelijk in elkaar te puzzelen.”

Ruim hart (Coen Verbraak interviewt Sylvia Tóth de Volkskrant 13 oktober 2025, p. V18-20):
Sylvia Tóth (81) was de eerste vrouw in Nederland die haar bedrijf, uitzendbureau Content, naar de beurs bracht. Met haar geld opende 25 jaar geleden het Sylvia Tóth Centrum, een afdeling van het Wilhelmina Kinderziekenhuis in Utrecht. ‘Ik hoopte dat andere ondernemers ook zoiets zouden doen.’
Ze had ook jarenlang nauw contact met de Russische dirigent Valeri Gergiev, toen ze voorzitter was van het Gergiev Festival. Tóth was erg op hem gesteld, maar ze spreekt hem niet meer, sinds de oorlog in Oekraïne. Gergiev weigerde afstand te nemen van de Russische inval in Oekraïne. ‘Die oorlog is echt verschrikkelijk. Ik heb een traject opgezet voor kinderen in Oekraïne, Heroes of Light, die ik probeer te ondersteunen.
‘Valeri is echt een bijzondere man. Hij heeft alleen geen afstand tot Poetin. Poetin is zelfs de peetvader van zijn kinderen. Dat maakt het extra ingewikkeld. Ook beroepsmatig zit hij in een lastige positie: hij heeft een groot orkest, met een koor en alles wat daarbij hoort. Als hij afstand neemt van Poetin, zitten al die mensen zonder werk.’

Olaf Kaper bij Trouw: 'Egyptische hiërogliefen ontcijfer ik sneller dan AI' (Nathalie Borst interviewt Olaf Kaper 14 oktober 2025)

Nexus-conferentie 2025 Apocalypse Now: The Revelation of our Time, 22 november 2025:
Een wereldorde gebaseerd op internationale regels en universele mensenrechten: met dat streven sloegen tientallen landen na de Tweede Wereldoorlog de handen ineen – voor vrede, gelijkheid en een leefbare aarde. Maar nu, vijfenzeventig jaar later, zien we vanuit Europa aan hoe blueblackblueblackblueblack%. Of dat nu ten koste gaat van honderdduizenden onschuldige slachtoffers of zelfs van heel de planeet. De wereld wankelt niet langer, maar wordt door duizend stormen heen en weer geslingerd. Waar zullen deze stormen eindigen? Zal er uit de ruïnes die zij aanrichten een nieuwe wereld herrijzen?
In zijn werkkamer op de universiteit van Leiden heeft Johan Huizinga het schrijven aan zijn boek over de Homo ludens, over spel als een bepalend onderdeel van de cultuur, stilgelegd om te kunnen werken aan een lezing die hij begin maart in Brussel zal uitspreken. Beroemd geworden met zijn boek Herfsttij der Middeleeuwen en geroemd om het feit dat hij, net als zijn grote voorgangers in de geschiedwetenschap, Jules Michelet in Frankrijk en Jacob Burckhardt in Zwitserland, de kunst van het schrijven verstaat, is Huizinga een veelgevraagd spreker.
p. 26: En voor wie nog hoopt dat nog meer wetten en nog meer regels een rechtvaardige samenleving dichterbij brengen, wil Nietzsche ons in een van zijn nagelaten aantekeningen uit de tachtiger jaren van de negentiende eeuw de volgende wijsheid van een oude Chinese man in herinnering brengen:
· Ein alter Chinese sagte, er habe gehört, wenn Reiche zugrunde gehn sollen, so hätten sie viele Gesetzen.
· Een oude Chinese man zei me dat hij gehoord had dat wanneer staten op het punt staan ten onder te gaan, ze vele wetten hebben.
Als dat zo is: wat betekent dat voor het idee dat met meer wetten en meer regels, er een meer rechtvaardige samenleving zal komen?

De droom van het internet is dood, nu de mens er niet meer de norm is (Freya Terpstra de Volkskrant 30 november 2025):
Maar eerder dit jaar las ik nieuws dat me enorm deed schrikken: meer dan de helft van alle activiteit op het internet is niet meer menselijk. Sinds dit jaar zijn wij namelijk in de minderheid ten opzichte van ‘bots’ als het gaat om hoe vaak we van het internet gebruik maken.

21 vragen aan… (Simon van den OeverDe Groene Amsterdammer 11 december 2025):
In Het gore lef, het debuut van Sarah Arnolds, staat liegen centraal. Liegen tegen vrienden, familie of zelfs een masseur. In de korte verhalenbundel verkent Arnolds vooral de oorverdovende stilte om die leugens heen. Het boek wordt volop geprezen en stond op de longlist van de Boekenbon Literatuurprijs.

Egypte: Nubiërs (EO-documentaire 22 december 2025, NPO2):
In het uiterste zuiden van Egypte bezoekt Kefah Allush de roemrijke Nubiërs. Langs de vruchtbare oevers van de Nijl stichtte dit volk ooit een van de oudste koninkrijken van Afrika. In recentere tijden werden veel Nubiërs, door de bouw van een immense dam, gescheiden van het water. Kefah Allush ziet dat dit eeuwenoude volk, bij wie de Nijl als het ware door hun aderen stroomt, blijft zoeken naar manieren om verbonden te blijven met hun levensader.

‘Dit is uw nieuwe kerstgedachte: verpletter het schandelijke’ (Izz ad-Din Ruhulessin, Zairah Khan en Christiaan Pleijsier de Volkskrant 22 december 2025):
Onvrijheid is onverbiddelijk: daarom moet vrijheid onverbiddelijker zijn.
De ducttape op de mond van Rayaan al-Najjar (2006-2024) kon haar licht van vrijheid niet doven. De strijd voor vrijheid is één en ondeelbaar, universeel en tijdloos. Door hun strijd voort te zetten, eren wij hen. Door onvrijheid uit te bannen, wreken wij hen. Dit is uw nieuwe kerstgedachte: écrasez l’infâme, verpletter het schandelijke.

De eeuwige aard van de mens (HP DE TIJD dubbeldik winternummer Nathalie Huigsloot interviewt Gabriël van den Brink december/januari 2025/2026, p. 38-45):
‘Overal verzetten burgers zich tegen grenzeloosheid’
Filosoof en hoogleraar wijsbegeerte Gabriël van den Brink schreef een boek over de natuur van de mens en zijn hang naar gemeenschap. Het werd ook door politici gelezen, onder wie Henri Bontenbal. De wereld knapt ervan op als we wat minder in ons eigen gelijk gaan geloven, meent Van den Brink. Links kan beter stoppen met prediken. ‘Nederland moet in relatietherapie.’

Alicja Gescinska’s eerbetoon aan tien vrouwelijke filosofen is ook een aanklacht tegen onverschilligheid (Mirjam van Hengel de Volkskrant 9 januari 2026):
Vrijheid is hét thema van de Pools-Vlaamse filosoof Alicja Gescinska, en het is ook een van de bouwstenen in haar essaybundel over tien vrouwelijke denkers. Hun leven en werk zijn doortrokken van moed, vechtlust en medemenselijkheid.

Omstreden alientheoreticus Erich von Däniken (90) overleden (Red. ANP Het Parool 11 januari 2026):
Bestsellerauteur blueErich von Däniken verwierf in de jaren zestig en zeventig bekendheid met tientallen publicaties over buitenaards leven op aarde.

Deze Russische leraar moest zijn klas filmen voor de staat, maar zijn camera werd een wapen tégen Poetin (Geert Groot Koerkamp interviewt Pavel Talankin de Volkskrant 14 januari 2026):
De documentaire ‘Mr. Nobody Against Putin’ toont hoe propaganda en militarisering steeds meer de Russische school binnendringen. Leraar Pavel Talankin creëert in zijn lokaal ‘een bolwerk van democratie in onze hele ondemocratische wereld’. En hij legt alles vast.

HOE NU VERDER (Herien Wensink de Volkskrant 17 januari 2026, katern ZONDAG p. 5):
Het is een grote persoonlijke worsteling, een complex filosofisch vraagstuk en misschien wel de beroemdste zin uit de Engelse letteren: to be or not to be? Op deze zijnsvraag is nog steeds geen antwoord. Gelukkig hebben we kunst om ons daarmee te verzoenen.

In het leven Het einde van de wereld
Bloot zijn en opnieuw beginnen (Niña Weijers De Groene Amsterdammer 29 januari 2026, p. 52-55):
We zijn altijd al dol geweest op eindtijdfantasieën. Er zit een zekere geruststelling in de paranoia, een schoonheid in het idee van totale vernietiging.

Verloochent ASML het Rijnlandse model? (Peter de Waard de Volkskrant 29 januari 2026, p. 21):
En nu kondigt het bedrijf aan 12,5 miljard euro te besteden aan het inkoopprogramma van eigen aandelen dat loopt tot 2028. Oftewel: de aandeelhouders – voor het overgrote deel buitenlandse partijen – worden vetgemest, terwijl 1.700 werknemers iets anders moeten zoeken. Als ASML zo goed in zijn slappe was zit dat het geld in de zakken brandt, had het Project Beethoven ook zelf kunnen financieren. Etc.
Stel dat ASML over pakweg tien jaar in financiële problemen komt, dan houden ze misschien hun hand op bij de Rijksoverheid, net zoals de banken dat in 2008 deden na jaren van superwinsten.
ASML is een bedrijf voor heel Europa om trots op te zijn. Maar hopelijk is het niet Silicon Valleys houten paard van Troje.

In het boek Een vorm van beschaving van Klaas van Egmond staat de Axis mundi voor de verbinding tussen de materiële en immateriële wereld.
In zijn overzicht (p. 56/57) somt Procee de innovatieve, interdisciplinaire grenswetenschappers Plato (leerling van Socrates en leraar van Aristoteles; stichter van de Atheense Academie, het eerste instituut voor hoger onderwijs in het westen), Kant (zijn invloed op de terreinen van filosofie, ethiek, theologie, strafrecht, volkenrecht en esthetiek werkt door tot op van vandaag en is nog actueel), Hegel (streefde naar de ontwikkeling van één totaal-concept waarin hij wetenschap, esthetica, godsdienst en filosofie wilde verenigen), Gadamer (onderzoek naar de aard van de geesteswetenschappen en het onderscheid met de natuurwetenschappen), Husserl (studeerde in Leipzig filosofie, wiskunde en natuurkunde) James (filosoof en psycholoog) en Wittgestein op. In zijn boek (p. 23) verwijst hij naar het onkenbare noumena, daarvan zegt Kant kunnen we geen weet hebben.

‘Er lijken aanwijzigingen te zijn voor een verband met de onvolledigheidsstelling van Gödel.’
‘Ja,’zei hij. ‘Absoluut. Ik ben er alleen nog niet uit hoe precies (p. 480/481)'.
De grenzen waren de crux. Als we de grenzen konden vinden, konden we de werkelijkheid vinden. Of het gebrek daaraan.
‘De logica als bouwmateriaal,’ had Wheeler in zijn dagboek gekrabbeld. Maar de logica was waarnemer-afhankelijk gebleken: ‘ja’ in het ene referentiekader en ziet er in een ander referentiekader uit als ‘nee’ (p. 487).

De mythe van de vrijheid (Hans Kuijper Civis Mundi Digitaal #166, januari 2026):
Wie de lijsttrekkers van sommige politieke partijen op de te televisie heeft zien debatteren, moet wel concluderen dat een debat, waarin uiteendrjvende onderscheidingen worden gemaakt en - koste wat het het kost - het gelijkkrijgen domineert, niet het meest geschikte middel is om tot overeenstemming te komen.
Als wij de massamedia (radio, pers, tv, enz.) mogen geloven, dan leven wij in een vrij en democratisch land. Sommige politieke partijen, zoals de VVD , voeren deze kernwoorden zelfs hoog in het vaandel. Maar is dit wel zo? Wonen wij in en een land dat door vrijheid en democratie wordt gekekenmerkt? Nederland is toch het land dat zich na 80 jaar oorlog van de Spaanse overheersing heeft vrijgevochten en buitenlandse bezetters (tirannen) heeft verjaagd? Laten wij trachten deze ogenschijnlijk onzinnige vraag te beäntwoorden. In dit artikel wordt het begrip vrijheid behandeld. In een volgende bijdrage komt de notie democratie aan de orde. Hiermee komen wij uit bij de dialoog. die verbindt, niet bij het debat dat slechts scheidt wat alleen maar kan worden onderscheiden. Hans-Georg Gadamer heeft over dit onderwerp in 1960 een hoogst interessant boek geschreven onder de titel Wahrheit und Methode.

De onuitputtelijke Otto Duintjer (Toon van Eijk Civis Mundi Digitaal #166, januari 2026):
Verwijzingen naar Duintjer in: Van Eijk T. Ontwikkeling en arbeidsethos in Sub-Sahara Afrika, 2007
In dit boek staat de discrepantie tussen het moderne arbeidsethos (leven om te werken) en een traditionalistisch arbeidsethos (werken om te leven) centraal 1?.

De wereld kijkt mee, dat biedt enige hoop (Rob Vreeken de Volkskrant 31 januari 2026, p. 14);
De dwingende bemoeienis van Trump, de samenstelling van zijn Vredesraad, de hernieuwde betrokkenheid van de VN en het Frans-Saoedisch initiatief van juli in New York voor een tweestatenoplossing, hebben gezorgd voor een internationalisering van het Israëlisch-Palestijns conflict. Dat biedt, na decennia van stilstand en feitelijke achteruitgang (de voortgaande kolonisering van de Westelijke Jordaanoever) kansen.

Waar zijn de vrouwen (Mira van Broekhoven de Volkskrant 31 januari 2026, katern Zaterdag p. 23);
Dinsdag 27 januari een mooie recensie van de film Sound of Falling. Onderwerp van de film: vier meisjes en jonge vrouwen in vier verschillende tijdsperioden. Regisseur: Mascha Schilinski (vrouw). Co-scenarist: Louise Peter (vrouw). Keuze van de Volkskrant voor een beeld uit de film: blueblack%. Bijzonder.

ALMAAR VERDER OVER DE GRENS (Thomas Rueb de Volkskrant 31 januari 2026, katern Zaterdag p. 6-9):
Sinds de dood van twee burgers in Minneapolis laaien de zorgen over ICE steeds hoger op. De immigratiepolitie, zeggen critici, is een instrument van Donald Trumps fascistische ambities. Dat was niet de bedoeling toen ICE werd opgericht na 9/11.
Vanaf het begin is de missie van ICE duaal. De Amerikanen in het post-9/11-tijdperk beschouwen migratie, veiligheid en terrorisme als een onontwarbare kluwen. ICE wordt verantwoordelijk voor een beetje van alles: het opsporen, detineren en uitzetten van ongewensten, een civiele taak, maar ook het onderzoeken van aan migratiegerelateerde misdrijven.

Hoe werd ICE de snelst groeiende en meest omstreden veiligheidsdienst van de VS? (Thomas Rueb de Volkskrant 2 februari 2026):
Sinds de dood van twee burgers in Minneapolis laaien de zorgen over ICE steeds hoger op. De immigratiepolitie, zeggen critici, is een instrument van Donald Trumps fascistische ambities. Dat was niet de bedoeling toen ICE werd opgericht na 9/11.
De agenten van de Immigration and Customs Enforcement (ICE), belast met het uitzetten van ongedocumenteerde migranten, verbergen hun gezichten. Soms dragen ze camouflage, bepakt als commando’s achter de frontlinie met rookgranaten aan hun riem. Anderen lopen rond in burgerkleding, hun gezicht slechts verborgen achter een zakdoek.

Geef ook psychosociale ondersteuning aan hulpverleners in de zorg (Jorn Albers de Volkskrant 2 februari 2026, p. 20):
We zijn in de zorg goed in het registreren van geweldsincidenten, maar slecht in het zorgen voor de mensen die het overkomt. Zolang nazorg in de zorg geen norm is maar een gunst, zullen hulpverleners blijven uitvallen.

Licht op de maan (Wilma de Rek de Volkskrant 4 februari 2026, p. v16):
De regelmaat op aarde wordt in belangrijke mate gedirigeerd door de maan, die niet alleen voor eb en vloed zorgt maar ook het ritme van veel kalenders bepaalt.
Hoeveel rust, reinheid en regelmaat heeft een mens nodig? Volkskrantverslaggever Wilma de Rek, tevens auteur van het boek RUST REINHEID EN REGELMAAT, gaat in een serie op zoek naar antwoorden. Lees hier de andere artikelen terug.

‘Ik dacht nooit het paradijs te verlaten, toch is het gebeurd’ (Angela Wals interviewt Mo Ahmed de Volkskrant 18 februari 2026, p. 18-19):
Mo Ahmed, gevlucht uit Soedan tijdens de dictatuur van Omar al-Bashir, leefde een paar jaar als ongedocumenteerde op straat. ‘Het was óf gedeporteerd worden vanuit Italië naar Soedan óf als illegaal leven in Nederland. Ik koos voor het laatste.’

In een wereld vol prikkels opent vasten de deur naar innerlijke rust. (Arno Reijers de Volkskrant 18 februari 2026, p. 24):
Verbreed het naar minder schermtijd en afleiding.
Spirituele tradities
Interessant is dat ook moderne psychologie en neurowetenschap voorzichtig beginnen te bevestigen wat spirituele tradities %al eeuwenlang intuïtief wisten: perioden van vrijwillige beperking of verstilling kunnen een positief effect hebben op aandacht, zelfregulatie en welbevinden. Onderzoek naar meditatie, digitale detox en mindful leven laat zien dat bewuste onderbrekingen van gewoontepatronen ruimte scheppen voor heroriëntatie.

Edese gijzelnemer komt niet met voorrang in tbs-kliniek (redactie de Volkskrant 20 februari 2026):
Corné H., veroordeeld voor een gijzeling in Ede in 2024, hoeft niet met voorrang een plek te krijgen in een tbs-kliniek. Dit heeft de rechter vrijdag besloten. H.’s advocaten hadden om voorrang gevraagd.

In Den Haag
Polariserend beleid (Merijn Oudenampsen De Groene Amsterammer 26 februari 2026, p. 11):
Is het, bij het aantreden van de nieuwe, sociaal-economisch rechtse coalitie, niet tijd voor wat meer progressief populisme?

Iran: het systeem van één man
De methode van de opperste leider (Yaghoub Sharhani De Groene Amsterammer 26 februari 2026, p. 28-33):
Terwijl de druk in Iran van binnenuit groeit en vijanden van buiten naderen, rust alles op één kantoor, één netwerk, één man van 86. Wie is ayatollah Ali Khamenei, en wat blijft er over als hij verdwijnt?

Dansen bij doden als daad van verzet (Laurie Treffers de Volkskrant 27 februari 2026, p. 8):
De straten zijn niet veilig, maar op herdenkingsdiensten gaat het Iraanse verzet door. In plaats van de plechtige tradities te volgen, vierden Iraniërs vorige week uitbundig het leven van de gedode demonstranten.

Mina Etemad en Thomas Verbogt (VPRO boeken 1 maart 2026, NPO2):
Ruim dertig jaar geleden vluchtte Mina Etemad met haar ouders en zus uit Iran. Maar de grond, de taal en de mensen heeft ze nooit losgelaten. In haar literaire memoir DE ZANGVOGEL onderzoekt ze wat het betekent om je land te ontvluchten, en om niet terug te kunnen keren. Foto's van zonnige dagen is de roman van Thomas Verbogt. Daarin komt een vader voor het eerst in het huis van zijn volwassen dochter. Zijn oog valt op de foto's aan haar muur. Ze laten een deel van haar leven zien waar hij niet bij hoort. Wanneer hij later terugkomt, heeft ze iets veranderd aan de collage. Wat mocht hij niet zien?

De verstoorde relatie tussen mens en natuur (Boeddhistische blik 1 maart 2026, NPO2):
In deze documentaire benadert regisseur Nathalie Faber de verstoorde relatie tussen mens en natuur als een relatiecrisis. Vier mensen met verschillende relaties tot de natuur leggen, in een bijzondere setting, hun perspectieven voor aan psychiater en relatietherapeut Dirk De Wachter. De documentaire onderzoekt hoe verbeelding mensen kan helpen de natuur weer op waarde te schatten en ons te verbinden met haar, want scheiden is geen optie.

HOLI KLEURT DE WERELD (NTR Documentaire 4 maart 2026, NPO2):
Narsingh Balwantsingh vraagt aan kunstenares Laxmi Manuela, spoken word artiest Brahma T. Ramsodit en zangkoor IntervOcaal om een creatief werk te maken dat geïnspireerd op het holifeest en de symbolische gedachte daarachter. Zij nemen Narsingh mee in het maakproces dat uitmondt in een eigentijds holi-muzieknummer, een betekenisvol schilderij en een kleurrijke spoken word performance. Verder korte interviews waarin mensen antwoord geven op vragen als: Wat betekent holi voor jou? Heb jij een speciale herinnering aan holi? En wie zou jij kleur in het leven willen brengen?

Profiel Michael Tedja
‘Werk maken zie ik als doodsdrift’ (Alfred Schaffer De Groene Amsterdammer 4 maart 2026, p. 50-53):
Hij komt uit de punk, schrijver en schilder Michael Tedja. Met zijn meerstemmige werk verzet hij zich tegen eenduidigheid. Radicaal en egoloos.

‘Je moest overal ‘ja’ op zeggen’ (Thirza Sonneveld de Volkskrant 7 maart 2026):
Documentairemaker Maroesja Perizonius dacht dat ze haar jeugd in een Bhagwancommune blueblack%veel groter was. ‘Het draaide allemaal om de volwassenen.’
Meditatie en seks
De Bhagwanbeweging ontstond in de jaren zeventig in India, onder leiding van goeroe Bhagwan Shree Rajneesh, later bekend als ‘Osho’. Volgens Bhagwan kon je lichaam en geest bevrijden met meditatie, ongeremde emotionaliteit en seks.

‘Mijn oma was een generaal’ (Hassan Bahara interviewt Kefah Allush de Volkskrant 10 maart 2026):
Programmamaker Kefah Allush, van Palestijns-Nederlandse afkomst, is kind aan huis in de Arabische wereld. Maar voor zijn tv-series maakt hij bewust een kloofje tussen hemzelf en de mensen daar. Ook nu weer, voor zijn nieuwe serie De vrouwen van...
U maakt deze programma’s opdat het Nederlandse publiek een genuanceerder beeld krijgt van de Arabische wereld. Bent u daarin geslaagd?
‘Ik ben al sinds 2016 bezig met deze programma’s. Maar ze op tv krijgen is nog geen garantie dat iedereen ze ziet en dat ik daarmee een grootschalige invloed kan hebben. Dat is jammer, maar ik word er niet moedeloos van. Kijk, ik ben hier niet naïef aan begonnen, ik weet heus wel dat de kijk op de Arabische wereld als een wereld van geweld en politieke spanningen altijd dominant zal blijven. Maar daarmee sla je die wereld plat tot eendimensionale proporties. Het betekent dat ik niet moet nalaten om mijn bijdrage te leveren aan de nuancering van dat beeld.’

Het Boekenweekgeschenk van Hendrik Groen moest een ‘lief, leuk, klein verhaaltje’ zijn. (Lotte Krakers de Volkskrant 10 maart 2026):
Piaggio, het Boekenweekgeschenk van Hendrik Groen, is bij uitstek een product van een Nederland waar omwille van ‘leesbevordering’ alles maar zo gezellig mogelijk moet. De auteur gaat zo ver voor de lezer door de knieën dat hij omvalt.

SCHOONHEID ZIEN (Gijs Beukers interviewt Patrick Bringley Volkskrant Magazine 14 maart 2026, p. 66-71):
Tien jaar werkte hij als suppoost in een museum, en schreef daar een boek over. Maar veel van de mooiste kunst leert ons niets nieuws, zegt Patrick Bringley. Het herinnert ons aan het voor de hand liggende. ‘Een boodschap die niet veel ingewikkelder is dan: we gaan allemaal dood, misschien zouden we daar eens stil bij moeten staan.’
Non-fictieboek: Homage to Catalonia van George Orwell
‘Homage to Catalonia gaat over Orwell die gaat vechten in de Spaanse Burgeroorlog. Tot in zijn botten voelde hij dat hij dat móést doen. Hij móést het fascisme bestrijden – hij had het gevoel dat hij moreel geen andere keuze had. Tegelijkertijd beseft hij dat hij in een veel meer bevoorrechte positie verkeert dan de meeste Spaanse boeren met wie hij zij aan zij strijdt. Etc.
‘Alles in het leven is moeilijk, en een boek schrijven vond ik heel, heel moeilijk. Vaak wilde ik zuchten en steunen. Daarom was het voor mij zo waardevol om dit boek te lezen en te herlezen – daarvan ging ik beter schrijven én minder klagen.’

Alles is mogelijk (Jozefien Van Beek de Volkskrant 14 maart 2026, katern ZONDAG, p. 10):
Zoals al Rob van Essens beste boeken is De grote schoonmaak grappig én droef, herkenbaar én bevreemdend. Het zou volstrekt logisch zijn als hij ook ook voor deze de Libris Literatuur Prijs wint.

De Kist (EO documentaire 15 maart 2026, NPO2):
Kefah Allush praat met Emma Wortelboer over haar oom en het onverwachte verlies van een vriend en wat dat deed met haar kijk op het leven. Tussen bravoure, humor en reuring laat Emma haar zachte kant zien die samenkomt met een nuchter levensmotto: voelen, accepteren en weer door. Kefah en Emma vinden elkaar in een open, geestig en ontregelend gesprek waarin Emma laat zien dat ze niet bang is om te leven en niet te lang stil te staan.

Hoe ik Habermas met Huizinga verzoende (Jaap Hoeksma de Volkskrant 19 maart 2026, p. 25):
Het Commentaar over de betekenis van de recent overleden filosoof Jürgen Habermas verdient aanvulling.
Habermas stond niet bekend om zijn gevoel voor humor. Die wetenschap weerhield mij er als bedenker van een spel over de Europese democratie niet van om hem bij de verlening van de Erasmusprijs in 2013 een exemplaar te geven.
Het bordspel Eurocracy plaatste hem voor het dilemma dat hij wel volledig kon instemmen met het idee van Europese democratie, maar geen goedkeuring aan het spel als middel voor burgerschapseducatie kon hechten. Hoewel Johan Huizinga in Homo Ludens al overtuigend had aangetoond dat cultuur in spelvorm opkomt, bleek Habermas enige maanden tijd nodig te hebben.
Daarna ontving ik de boodschap dat de filosoof van het communicatieve handelen het spel ‘nicht kritisch genug’ vond, maar wel met vreugde had gadegeslagen hoe zijn kleinkinderen met Kerst ervan hadden genoten. Ik mocht mijn poging om Habermas met Huizinga te verzoenen als geslaagd beschouwen.

Laat Tata Steel niet het slachtoffer worden van economisch simplisme (Bert Breij de Volkskrant 19 maart 2026, p. 25):
Het besluit over de staalfabriek in IJmuiden moet meer zijn dan een simpele rekensom. Het gaat om een keuze over de toekomst van industrie, technologie en werk in Nederland.

Kabinet kan geschiedenis schrijven met rechtsherstel voor Molukse gemeenschap (Juan Seleky, Maurice Seleky en Eric Seleky de Volkskrant 20 maart 2026, p. 23-24):
Nederland herdenkt dit jaar 75 jaar Molukse aanwezigheid. Monumenten worden onthuld, tentoonstellingen geopend, onderscheidingen uitgereikt. Maar de erkenning die nog ontbreekt, is die van de Nederlandse staat.

Aanloop naar Aletta (Sander Janssens de Volkskrant 20 maart 2026, p. V2-4):
Een musical maken over feministisch boegbeeld Aletta Jacobs, die niet minder dan een ‘waanzinnige, vette, geestige, ontroerende show’ moet worden? V volgde een jaar lang het maakproces, waarin soms pijnlijke besluiten moeten vallen. ‘Ik heb gejankt om dat nummer.’

Griezelig vooruitzicht (Laurens Verhagen de Volkskrant 21 maart 2026, katern zondag p. 8):
De visionaire Aldous Huxley zag de techdystopie van tegenwoordig tachtig jaar geleden al aankomen: de massa wordt in een wurggreep gehouden door verslavende algoritmen en ‘boy-gangsters’ maken de dienst uit.

De Kist (Kefan Allush interviewt Martijn Koning EO documentaire 22 maart 2026, NPO2):
Cabaretier Martijn Koning vertelt aan Kefah Allush hoe hij op zijn 46e ineens wordt ingehaald door het leven. Jarenlang stopte hij gevoelens weg, zonder ze echt te onderhouden. Nu dwingen die zaken hem tot reflectie, zoals het verlies van zijn vader, die in 2021 overleed. Een openhartig gesprek over rouw, gemis en het belang van een vaderlijke stem.

De vrouwen van... (EO documentaire 22 maart 2026, NPO2):
Betlehem: de stad waar Maria Jezus ter wereld bracht, in de tijd van de Romeinse bezetting. Nu vind je er katholieke, lutherse, Grieks-orthodoxe en koptische kerken naast elkaar. De vrouwen binnen deze geloofsgemeenschappen verschillen in rituelen en gebruiken, maar delen een diepe liefde voor Maria. Voor velen is zij niet alleen een heilige, maar ook een herkenbaar voorbeeld: een moeder die – gedragen door haar geloof – standhield onder druk.
In de documentaire wordt na 8.30 minuut naar de organisatie Palestinian freedom of movement verwezen. Voor bijzonderheden zie het boek YALLA dat in het programma VPRO boeken 22 maart 2026 werd besproken.

Datzelfde geloof blijkt ook anno 2026 een stille kracht. In Betlehem ontmoet Kefah Um Nabeel, die op straat druiven verkoopt. Op de vraag hoe het leven hier als Palestijnse vrouw is, antwoordt ze zonder aarzelen: “Wij zijn volhardend en veerkrachtig. Ondanks alles wat we meemaken, kussen we ons land, danken we God en gaan we verder. We staan op eigen benen, Godzijdank.”

Israëlische documentaire (2025, uitzending De Joodse wereold 22 maart 2026 NPO2) van Isri Halpern over de moord door Herschel Grynszpan op een Duitse diplomaat in november 1938 in Parijs, wat de aanleiding werd voor de Kristallnacht.
Op 7 november 1938 loopt de zeventienjarige Joodse tiener Herschel Grynszpan de Duitse ambassade in Parijs binnen. Hij schiet drie keer op diplomaat Ernst vom Rath, die twee dagen later overlijdt. De nazi's grijpen deze gebeurtenis aan als voorwendsel voor de Kristallnacht. Meer dan duizend synagogen worden in brand gestoken, honderden Joden worden vermoord en tienduizenden mannen worden afgevoerd naar concentratiekampen. Aan de hand van nieuw historisch onderzoek, zeldzaam archiefmateriaal en gesprekken met familieleden en onderzoekers ontvouwt zich een diepgaand portret van Herschel Grynszpan.

De klimaatcrisis mist alles wat oorlog zo onweerstaanbaar maakt (Marcia Luyten de Volkskrant 24 maart 2026, p. 2):
Die soevereiniteit behelst meer dan Europese jachtvliegers en luchtafweer. Wie zijn energie uit zon en wind haalt, blijft buiten oorlogen om de doorvoer van olie. Hoeft geen deals te sluiten met dictators als Poetin, geen bevelen te slikken van ‘bondgenoten’ die per tweet de oorlogsstrategie wijzigen. Energie is geopolitiek. Bovendien bestrijdt energiesoevereiniteit de grootste dreiging waar ons innerlijk alarm nauwelijks nog op aanslaat: het steeds sneller opwarmen van de aarde.

Het idee dat je beschaving kunt hebben zonder offers te brengen, lijkt mij een illusie (Gabriël van den Brink de Volkskrant 24 maart 2026, p. 25):
Zo blijkt dat een samenleving die haar meest basale waarden wil realiseren voor drie uitdagingen staat. De economische is: kunnen we het? De morele is: willen we het? De politieke is: hoe organiseren we het? Beschaving betekent dat je drie keer ja zegt.

In EU grijpt ieder op eigen wijze in (Yassin Boutayeb de Volkskrant 27 maart 2026, p. 7):
Nederland laat de energiemarkt met rust, maar andere EU-lidstaten nemen uiteenlopende maatregelen om brandstofprijzen te drukken. Wat doen zij? En pakken de steunpakketten, vrijstellingen en subsidies wel goed uit?

HET PLEIT VOOR HAAR (Mirjam van Hengel de Volkskrant 28 maart 2026, katern ZONDAG, p. 5):
De shortlist van de prestigieuze International Booker Prize wordt dinsdag bekendgemaakt. Anjet Daanje maakt kans erop te komen met de vertaling van haar roman De herinnerde soldaat. Voor haar succes moest ze een lange adem hebben.
Als twee jaar later de virtuoos met Wuthering Heights spelende roman Het lied van ooievaar en dromedaris verschijnt, staat iedereen vooraan om het boek te prijzen. Het wordt bekroond met zowel de Boekenbon Literatuurprijs als de Libris Literatuur Prijs, een unicum. Van de roman zijn nu meer dan 120 duizend exemplaren verkocht. The New York Times noemde inmiddels The Remembered Soldier een ‘provocatively labyrinthine novel’ en beide romans zijn vertaald in vele talen. Etc.
Zelf vond Daanje Het lied van ooievaar en dromedaris een vreemd boek, zoals ze ook bij De herinnerde soldaat had gedacht: het is zó anders, misschien wil niemand het lezen. ‘Echt idioot, idioot hoeveel succes de roman heeft.’

HUIZINGA IN AMERIKA (Frits van Oostrom de Volkskrant 28 maart 2026, katern ZONDAG, p. 2-4):
Precies honderd jaar geleden vertrok de grootste historicus van Nederland, Johan Huizinga, naar de VS. Wat hij daar zag, goed en slecht, zie je vandaag nog steeds, merkt Frits van Oostrom.

VS spelen door zorgdeals met de gezondheid van de wereld (Iva Venneman en Carlijn van Esch de Volkskrant 30 maart 2026, p. 13-15):
De regering-Trump heeft met 27 landen in Afrika en Zuid-Amerika zorgdeals gesloten. In ruil voor hulp krijgt Amerika (exclusief) toegang tot data over nieuwe virus-uitbraken. Voor Amerikaanse farmaceuten is dat een goudmijn, voor de wereld een groot probleem.

Langs de meetlat van daderschap: Mark Rutte, de carrièremaker (Bram Vermeulen de Volkskrant 30 maart 2026, p. 21):
Ik legde de Rutte anekdotes voor aan de grondlegger van de supranationale criminologie en oorlogsmisdaden-kenner Alette Smeulers. In haar 700 pagina’s tellende boek Angstaanjagend normaal onderzoekt ze oorlogsmisdadigers, terroristen en goedpraters in conflicten over de hele wereld. Daarin onderscheidt ze veertien archetypen, van de fanaticus, de toegewijde onderdaan tot de true believer.

Verleiding van technologie (Peter van der Wel Civis Mundi Digitaal #168, maart 2026):
De oplettende krantenlezer komt de laatste maanden steeds meer toepassingen van kunstmatige intelligentie tegen. Bij het onderzoek naar nieuwe geneesmiddelen, bij de medische diagnostiek, in het onderwijs en zelfs op het terrein van kunst, muziek en tekstcreatie.
Dit gaat ons ongetwijfeld veel betere behandelingswijzen, betere lesmethoden en betere muziek, beelden en teksten opleveren. Maar aan alle technologie zit ook een gevaarlijke verleidende andere kant.
Laat de uitspraak van Heidegger een oproep zijn aan ons allen. Aan onze leraren, onze beleidsmakers, onze politici en onze ondernemers. Laten we ons allemaal meer verdiepen in de kracht en de grenzen van technologische ontwikkeling.

Onvermoeibaar vocht Santokhi tegen de erfenis van Bouterse (Ashwant Nandram de Volkskrant 1 april 2026, p. 8-9):
Chan Santokhi kon tijdens de dictatuur van Desi Bouterse kiezen voor een veilig bestaan in Nederland. Maar hij keerde juist terug naar Suriname en werd als politieman, minister en president de belangrijkste opponent van Bouterse. Santokhi overleed maandag op 67-jarige leeftijd.
Dharma
Santokhi was zichtbaar aangedaan op de verkiezingsavond. Zijn lot deed denken aan dat van oud-president Ronald Venetiaan (1991-1996 en 2000-2010), die tweemaal eerder een door Bouterse achtergelaten economische crisis herstelde, waarna kiezers opnieuw voor Bouterse kozen.

Iran (Lia de Kok de Volkskrant 2 april 2026, p. 25):
Dankjewel Mina Etemad voor je prachtige stuk (31 maart 2026) ‘Als de lente komt’. Ik heb het met een brok in mijn keel zitten lezen. Ik zou jou en je volk woorden willen sturen van troost en medeleven, maar alle woorden schieten tekort. Ik sluit me aan bij je wens dat uiteindelijk de lente weer door zal breken, dat hoop ik met jou.
Lia de Kok, Breukelen

Buitenland Maritiem bindweefsel (Nicholas Mulder De Groene Amsterdammer 2 april 2026, p. 7):
Hoe Trump de veiligheid van de aanvoerketens die door de Straat van Hormuz lopen op losse schroeven zette, is zeer schadelijk.

Dichters & Denkers
Woorden van toen (Esha Guy Hadjadj De Groene Amsterdammer 2 april 2026, p. 66-67):
Twee teruggevonden teksten van Hannah Arendt laten zien hoe zij worstelde met de kwestie Palestina. Maar of ze relevant zijn voor vandaag is een tweede.
Het rapport kan een geweldige oplossing formuleren, maar zolang de belanghebbende partijen niet bij de totstandkoming ervan betrokken zijn, blijft het vooral bij een denkoefening. Voor de Arendt-bewonderaar zullen de herontdekte teksten van grote waarde zijn; voor anderen niet meer dan woorden uit vervlogen tijden.

Epigenetica (Adosh van der Heijden De Groene Amsterdammer 2 april 2026, p. 71):
In de jaren zeventig werkte ik met andere oorlogskinderen – uit joodse, nsb-, verzets- en andere achtergronden – in een methode die heette Re-evaluation Co-counseling. We luisterden naar elkaar, huilden, lachten, en ontdekten dat gedeelde pijn draaglijker wordt in gelijkwaardige verbinding. Er kwam geen biomarker aan te pas, geen epigenetische test. Het was heilzaam. Etc,
Wij zijn niet onze baarmoeder. Wij zijn onze verhalen, onze relaties, onze kansen, onze omgeving. Een volksgezondheid die écht trauma wil helen, moet af van de reductionistische hype en terug naar wat werkt: gelijkwaardige steun, collectieve verwerking, en het aanpakken van de structurele oorzaken van onrecht. Dat was heilzaam in de jaren zeventig, en dat is het nog steeds.

Maak van de dood geen monsters, praat erover (Maud Effting interviewt Sander de Hosson en Els Quaegebeur de Volkskrant 4 april 2026, katern Zaterdag, p. 2-4):
De dood moet uit het verdomhoekje, weet longarts Sander de Hosson uit ervaring. Daarom schreef hij er, samen met journalist Els Quaegebeur, een kinderboek over. ‘Als je zelf moet invullen wat de dood is, dan is dat veel enger dan wat er in de realiteit gebeurt.’

Het geluk ligt op straat, maar we zijn niet goed in staat het op te rapen (Frank Kalshoven de Volkskrant 4 april 2026, p. 19):
Wat is er veranderd sinds 1996? Etc.\\ Het antwoord kan niet anders luiden dan: alles én niets. Alles is anders dan in 1996. Alles is tegelijkertijd hetzelfde. Maar op één punt is er iets wezenlijks veranderd. Laten we kijken.
Destijds werd Nederland geregeerd door twee opeenvolgende ‘paarse’ kabinetten, coalities van PvdA, VVD en D66. Het eerste kabinet-Kok regeerde vanaf 1994 met een Kamermeerderheid van 92 zetels. Het volk was tevreden met het gevoerde beleid; de kiezer beloonde de coalitiepartijen in 1998 met 97 zetels! Het contrast met vandaag kan niet groter zijn, nu we geregeerd worden door een experimenteel minderheidskabinet van D66, CDA en VVD met een schamele 66 zetels in de Tweede Kamer.

ZACHTMOEDIG EN VOL ZXORGEN (Gijsbert Kamer interviewt José González Volkskrant Magazine 4 april 2026, p. 66-71):
‘Het zijn vooral Zuid-Amerikaanse artiesten van wie ik heb geleerd hoe je zonder stemverheffing je woede, frustratie en onvrede kunt delen’, zegt weekendgids José González. De veelgeprezen artiest deelt zijn favorieten.
Toby Ord ‘The Precipice’ (2020)
‘Dit is het belangrijkste boek dat ik las toen ik ideeën ontwikkelde voor mijn nieuwe album. Zoals de titel al zegt, staat de mensheid aan de afgrond. Ord is een filosoof die zich voorzichtig uit, maar zijn research leidt tot geen andere conclusie dan dat onze beschaving al over vijf tot tien jaar ten einde kan zijn – als we met deze snelheid doorrazen, klimaatverandering blijven negeren en niet tornen aan dat rotsvaste geloof in de vooruitgang die AI ons kan brengen.
‘We zijn al vijf jaar verder, maar dat stelt niet gerust. Politici en ook wetenschappers nemen te weinig verantwoordelijkheid. Er moet veel meer en beter worden samengewerkt en we moeten vooral geen dingen willen bouwen waar we geen controle over hebben, dan stort het hele zaakje in.’

Ilja Leonard Pfeijffer legt de bedreigingen voor de westerse wereld nog maar weer een keertje uit (Jarl van der Ploeg de Volkskrant 4 april 2026, katern ZONDAG p. 10):
Met zijn essays over zo’n beetje alles wat er mis is in deze wereld hoopt Ilja Leonard Pfeijffer de mensen aan te zetten tot nadenken. Hebben zijn waarschuwingen het gewenste effect?

In de stroom van de 10.000 dingen -1/2 (Boeddhistische blik KRO NCRV 5 april 2026,NPO2):
De New Yorkse zenmeesters Koshin en Chodo worden gevolgd. Als echtpaar en partners in stervensbegeleiding delen zij hun boeddhistische visie op leven en dood. We volgen hen naar Japan, waar zij zijn uitgenodigd zorgmedewerkers te trainen in stervensbegeleiding. Ze reflecteren op de kracht van stilte en het belang van tradities, die al generaties lang worden doorgegeven. Koshin deelt over zijn onveilige jeugd en hoe het boeddhistisch gedachtegoed hem geholpen heeft deze trauma's om te buigen tot een voedingsbodem voor hun levenswerk.

Amerika’s imperialisme
‘Mijn God, hij zegt het gewoon!’ (Rutger van der Hoeven De Groene Amsterdammer 9 april 2026, p. 7):
Donald Trumps openheid zou je verfrissend kunnen noemen. Vorige presidenten hadden immers dezelfde imperiale doelen, zonder ze hardop uit te spreken. Maar misschien is die hypocrisie van weleer zo slecht nog niet.

De wereld in wanorde (9) Michael Ignatieff
‘We leven in een tijd van roofzuchtige grootmachten’ (Sarah Bronkhorst De Groene Amsterdammer 9 april 2026, p. 14-17):
De liberale wereldorde mag dan voorbij zijn, toch is de Canadese hoogleraar internationale betrekkingen Michael Ignatieff niet zonder hoop. Orbán kan de verkiezingen verliezen en de politiek van het vijanddenken komt misschien ten einde.

Binnen de Navo dringt het besef door: Europa moet snel op zoek naar een tweede verzekeringspolis (Arnout Brouwers de Volkskrant 10 april 2026, p. 9):
De missie van Navo-chef Mark Rutte om in Washington de schade te beperken van de meningsverschillen tussen bondgenoten over de Iran-oorlog lijkt te zijn mislukt. Trump %black5uitte na het gesprek opnieuw zijn woede en overweegt volgens Amerikaanse media ‘strafmaatregelen’.

Grondstof (Gijs Beukers interviewt Maaike Schoon de Volkskrant 10 april 2026, p. 18-19):
Hoewel Buitenhof-presentator Maaike Schoon (42) begrippen als ‘eigenwoningforfait’ en ‘hypotheekrenteaftrek’ verschrikkelijk vindt, heeft zich voor haar nieuwe boek Waarom jij geen huis kunt betalen onderdompeld in de wooncrisis. ‘De woningmarkt gaat ook over ideeën en over ongelijkheid.’

De Iran-oorlog maakt duidelijk: de ‘ man’ verzwakt de VS (Peter Giesen de Volkskrant 11 april 2026, katern Zaterdag p. 6-8):
De Iran-oorlog zou weleens het ‘Suez-moment’ kunnen zijn dat de Amerikaanse hegemonie in de wereld beëindigt. Wat de zelfbenoemde dealmaker ook beweert, Donald Trumps ‘roofhegemonie’ verkwanselt de bondgenootschappen. Dit machtsverlies helpt China.

Tijdig helpen voorkomt onnodig groot menselijk leed (Lilian Marijnissen de Volkskrant 13 april 2026, p. 20):
Sinds september reist voormalig SP-leider Lilian Marijnissen door het land voor haar nieuwe opdracht om de sociaal-juridische hulp aan mensen te verbeteren. Wat haar opvalt: als je je recht niet kunt halen, blijft het onrecht.

Verenigd Koninkrijk (Patrick van IJzendoorn de Volkskrant 14 april 2026, p. 24):
Het ontslag van een supermarktmedewerker zwengelt debat over misdaad aan, ziet Groot Brittannië-correspondent Patrick van IJzendoorn.

Eerbetoon aan de martelaren van de vrije samenleving (Izz ad-Din Ruhulessin de Volkskrant 15 april 2026, p. 25):
Columnisten vechten met woorden omdat zij het privilege hebben om niet met hun lichaam te hoeven vechten. Etta Palm, een van de eerste Nederlandse feministen, sprak in 1791 een aanklacht uit tegen de onrechtvaardigheid van ongelijkheid tussen mannen en vrouwen, en uitte daarmee hetzelfde verlangen naar vrijheid waarvoor Rayaan ter dood werd gebracht. De strijd voor vrijheid is één en ondeelbaar, universeel en tijdloos. Deze strijd overstijgt God, gemeenschap of geloof.

Sonja Barend is niet altijd een heilige geweest, zeker niet in de linkse kringen waartoe zij zich rekende (Max Pam de Volkskrant 15 april 2026, p. 17):
Het ging algauw over de oorlog en we bleken verrassend veel gemeen te hebben. Het werd steeds gezelliger en pas na twee uur moest ik maar weer eens gaan. Bij het openen van de buitendeur stond daar plotseling mijn vrouw – volledig ontdaan. Ze zocht me. Ze dacht dat ik was verdwaald en misschien ergens zieltogend in de bosjes lag. De tranen sprongen ons in de ogen.

In Den Haag
Voorwaardelijk Nederlander (Lotfi El Hamidi De Groene Amsterdammer 16 april 2026, p. 11):
Bij debatten over ‘blueblack%’ moet ik als journalist maar niet veronderstellen dat het over migranten als mijn ouders gaat?

Dichters & Denkers
God als technisch hoogstandje (Tom Grosfeld De Groene Amsterdammer 16 april 2026, p. 62-64):
Door technologie kan de mens alle kennis die hij door de eeuwen heen verzamelde buiten zichzelf bewaren. Wat wij altijd God hebben genoemd, is volgens de filosoof Mehdi Belhaj Kacem niets anders dan dit alwetende geheugen.

De rel tussen Trump en de paus (Pauscast 18 april 2026, NPO2):
We bespreken deze ongekende aanvaring tussen de Amerikaanse president met Jos Moons, die lesgeeft aan een universiteit in Boston, theoloog Willien van Wieringen, en freelance theoloog en schrijver Alain Verheij.
Verheij schreef een nieuw boek, De prijs van vergeving, een soort cursus vergeven voor beginners. Aan de hand van een aantal bekende Bijbelverhalen beantwoordt Verheij morele vragen over schuld, pijn, rechtvaardigheid en vergeving.

Moderne profeten (EO-documentaire 19 april 2026, NPO2):
Kees van Ekris verkent het leven van priester en schrijver Henri Nouwen, die laat zien hoe kwetsbaarheid een bron van kracht kan zijn.

In het leven
Dit is geen afrekening (Niña Weijers De Groene Amsterdammer 23 april 2026, p. 66-69):
Hoe Ben Lerner, Susan Sontag en Niña Weijers omgaan met de door hen bewonderde intellectueel die van zijn voetstuk valt. Opeens lijkt alles omgeven door schaamte.
De relatie tussen Arnold Taads en zijn veel jongere protegé, Inni Wintrop, is raadselachtiger dan die tussen de mentor en oud-pupil in Transcriptie. Inni is een ‘zoon zonder vader en een vader zonder zoon’, iemand die ‘hoorde tot die mensen die de tijd die ze op aarde hebben doorgebracht als een amorfe massa achter zich aanslepen’. Hij waait dan wel mee met de winden van het leven, hij is toch eerder ongrijpbaar dan dociel, niet vatbaar voor duidelijk afgebakende ambities en de verlokkingen van een burgerlijk bestaan en bijbehorende maatschappelijke status. Het maakt hem ook minder gevoelig voor het idee van mentorschap en uitverkorenheid dan Lerners protagonist, minder vatbaar voor het soort bewondering dat op den duur niet vol te houden is in menselijke relaties. En toch blijft hij terugkeren naar Arnold Taads, die hem – min of meer, in elk geval financieel – onder zijn hoede neemt.

Essay Nieuwe moeders
Moederschap als estafetteloop (Marja Pruis De Groene Amsterdammer 23 april 2026, p. 44-47):
De natuurlijke moeder, de verscheurde moeder, de toegewijde moeder of de niets-aan-de-hand-moeder. In de praktijk van het vrouwenleven betekent het moederschap door de generaties heen een oefening in offerbereidheid.

Vrouwen hoeven geen eisen van mannen te accepteren (Margot Spelbrink de Volkskrant 23 april 2026, p. 25):
Sander Schimmelpenninck verwijt vrouwen die een gelijkwaardige relatie willen met mannen ‘halfhartige emancipatie’. Hij vindt de eisenpakketten van vrouwen ronduit discriminerend terwijl mannen met de helft minder eisen als ‘patriarchale klootzakken’ zouden worden gezien.
Het gaat hier niet om meer of minder eisen, maar toch echt om ándere eisen. Eisen die gelukkig niet meer hoeven te worden geaccepteerd door zowel mannen als vrouwen. Het lijkt erop dat Schimmelpenninck enige bias heeft als man over de vele (niet aansluitende) eisen die mannen kunnen hebben over vrouwen, al dan niet bewust. Hij hoeft zich gelukkig niet zoveel zorgen te maken over de ‘zielige’ man in relatie tot de veeleisende vrouw. Uit cijfers over echtscheidingen blijken deze huwelijken gewoon vaker stuk te gaan, zoals alles waar het evenwicht ontbreekt.

Waarom steeds meer jonge vrouwen langdurig uitvallen door mentale klachten (Mariekede Ruiter en Hessel von Piekartz de Volkskrant 23 april 2026, p. 15-17):
Steeds meer blackstressgerelateerde klachten. Hun aantal is de afgelopen vijftien jaar meer dan verdubbeld. Waarom raakt juist deze groep opgebrand? ‘Na mijn werk begon mijn tweede dienst: mijn gezin.’

Aristoteles was al met de kunst van de spreekvaardigheid bekend. Door Marcus Fabius Quintilianus wordt dit fenomeen in zijn boek Institutio Oratoria (ofwel De opleiding tot redenaar) beschreven.

Daddy issues (Nina Polak de Volkskrant 25 april 2026, katern ZONDAG, p. 15-17):
Sinds zijn debuut in 2011 is elke nieuwe roman van Ben Lerner een literaire happening. Terecht, blijkt ook weer uit Transcriptie, dat niet alleen gaat over onze intieme relatie met technologie, maar ook over aanwezige en afwezige vaders.

Freud de buitenstaander (De Joodse wereld 26 april 2026, NPO2):
De documentaire onderzoekt hoe Freuds ervaringen met uitsluiting in Wenen en Praag, en later de dreiging van het nazisme, doorwerkten in zijn ideeën over het menselijk bewustzijn, macht en kwetsbaarheid.

Het Koningsdagconcert vanuit Theater Sense in Dokkum, 27 april 2026.
Topartiesten uit Fryslân en daarbuiten brengen een veelzijdige muzikale avond: van bossa nova en klassiek tot lied en funk. Het thema is 'Thuis' als gevoel dat meereist. Met onder anderen Nynke Laverman, Sytze Pruiksma, Simone Lamsma, Ragazze Quartet, Broken Brass, Cantorias en Mayte Veenstra. De optredens worden ingeleid met persoonlijke portretten. Het concert wordt bijgewoond door betrokkenen uit de koningsdagorganisatie en in aanwezigheid van de koninklijke familie.

Ons lijf een opnameapparaat (Roelof ten Napel De Groene Amsterdammer 30 april 2026, p. 67):
Schrijver Ben Lerner interviewt zijn Duitse collega Alexander Kluge voor The Paris Review. Etc.
‘Transcriptie’ is een spookverhaal over welke stemmen meepraten zodra we onze ‘eigen’ mond opendoen.
In Transcriptie gebeurt precies datgene waarvoor de verteller vreesde: in een Chaplin-achtige scène laat hij zijn telefoon in de wasbak van zijn hotelkamer vallen, om hem daarna paniekerig in de lader te steken, zodat het apparaat het definitief begeeft. Hij gaat zonder werkende telefoon naar het huis van zijn mentor, doet alsof hij een opname aanzet, en ze beginnen te praten.

Trump als trickster (Matthijs van Boxsel De Gids maart/april 2026, p. 28-37):
Hebzucht, ego, spektakel, bedrog en wrok. Trump belichaamt de collectieve schaduw van Amerika en valt te beoordelen als de ultieme trickster, vergelijkbaar met Wakdjungkaga, een wrede, amorele, ridicule figuur uit de folklore van de Noord-Amerikaanse Ho-Chunk.
Wat is een trickster?
De antropoloog Paul Radin heeft in 1954 de term ‘trickster’ gemunt voor Wak­djungkaga, een figuur uit de folklore van de Noord-Amerikaanse Ho-Chunk, bij­genaamd ‘Winnebago’, ‘Viesevisjesvreters’ (The Trickster. A Study in American Indian Mythology, 1956). Het hoofd van de stam, Wakdjungkaga, breekt alle taboes die de gemeenschap binden: hij roept een oorlog uit (wat alleen de generaal mag), slaapt vóór het oorlogsmaal met een vrouw, vernielt tijdens de aanval zijn kano, zijn pijlkoker en zijn heilige oorlogsbuidel. Hij wordt gek, hij spreekt ‘de taal van de natuur’, en het dorp verstoot hem. Hij verliest de greep op zijn lichaam, zijn geest en de wereld. Zijn enige doel is zijn primaire behoeften te bevredigen, en daarin is hij schaamteloos, wreed en amoreel. Etc.
Carl Jung wijst op de parallel van de Trickster-cyclus met het carnaval.

Bewustzijn in beweging (BRES #356, maart/april 2026, p. 30-39):
Corina Zuiderduin Langs een zonnestraal naar de hemel

De Jongens zijn dood en Dit vuur dooft nooit (Patricia van Bosse Civis Mundi Digitaal #169, april 2026):
Tot slot
Frederique Geerdink is kritisch op veel collega journalisten en op veel van de gevestigde media.
Soms als ik krantenberichten lees of televisieprogramma’s zie, ben ik het met haar eens. Ik mis dan het gevoel dat ik echt iets te weten kom over een betreffend onderwerp. Het gaat er al te vaak niet om de mensen wijzer te maken, maar om sensatie en om ze te entertainen.

ALS IK MAAR VRIJ BEN (de Volkskrant 2 mei 2026, katern ZONDAG. p. 2-4):
Vrijheid is voor steeds meer de vrijheid hebben om niet door de overheid te worden lastiggevallen. Die individualistische opvatting ondermijnt alles wat een samenleving tot samenleving maakt, betoogt Tim Fransen.

AI Controleer alles (Laurens Verhagen interviewt Sanne Cornelissen de Volkskrant 2 mei 2026, p. 28-29:
Gedragspsycholoog Sanne Cornelissen blue%twee boeken over hoe we moeten omgaan met AI. Ze blijft geloven dat AI ons slimmer kan maken, maar is wel van haar roze wolk afgedaald. ‘Het is essentieel dat wij als mens aan het stuur blijven.’

De laatste klassenfoto (NOS-documentaire 4 mei 2026):
Anti-Joodse maatregelen
De Duitse bezetter voert vanaf het eind van 1940 geleidelijk anti-Joodse maatregelen in. Joodse werknemers worden ontslagen, op openbare plaatsen is het verboden voor Joden, Joodse kinderen mogen niet meer naar school met niet-Joodse kinderen. Vanaf 3 mei 1942 moeten alle Joden een gele ster dragen. En vanaf de zomer van 1942 krijgen Joden de oproep om zich te melden en wie dat niet doet wordt opgepakt. Ze worden overgebracht naar Kamp Westerbork in Drenthe.

Oorlog is erfelijk (BNNVARA slotaflevering 4 mei 2026):
Jarenlang moest oud-politicus Gerrit Jan Wolffensperger zwijgen over zijn vader: verzetsheld Gerrit van der Veen. Dat zwijgen drukte een blijvend stempel op zijn jeugd en op de man die hij later werd. Paula Cremers-Cardynaals was vijf jaar toen ze in Nederlands-Indië in een Japans interneringskamp terechtkwam. Drieënhalf jaar bracht ze door in drie verschillende kampen, waar honger, angst en geweld het dagelijks leven bepaalden. Na de oorlog had het gezin één onuitgesproken regel: er werd niet gepraat over wat er was gebeurd. Hun ervaringen laten zien dat oorlog voortleeft, ook als het jarenlang verzwegen blijft.

Onderzoek onthult grootschalig geweld tegen verdachten van collaboratie (Rik Kuiper interviewt Ewoud Kieft de Volkskrant 5 mei 2026, p. 8-9):
Een archief met tot nog toe onbekende verhoren werpt nieuw licht op misstanden in Nederlandse interneringskampen voor verdachten van collaboratie en oorlogsmisdaden. ‘Er vonden méér mishandelingen plaats in méér kampen, en er waren méér mensen bij betrokken.’
‘Dit was een vreemde gang van zaken, en de achterliggende redenen zijn nooit opgehelderd’, schrijft historicus Ewoud Kieft in een artikel dat dinsdag wordt gepubliceerd op de website van het Niod, het Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies.

Onvrijheid wordt door technologie gefaciliteerd (Miluska van Rompu de Volkskrant 6 mei 2026, p. 6-7):
Op een alternatieve Bevrijdingsfestival in Utrecht mobiliseert een punkjam-workshop mensen tegen big tech. We moeten uit onze slachtofferrol komen. ‘Het is tijd dat we een beetje gaan rellen.’

Door bestuurlijk falen fungeert de politie te vaak als psychiatrische opvang (Armand Höppener de Volkskrant 6 mei 2026, p. 20):
Bestuurlijk falen leidt ertoe dat de toenemende problemen rond verward gedrag te vaak op het bordje van politie en crisisdiensten terechtkomen. Willen wij wachten tot iemand ontspoort, of organiseren wij bescherming voordat het zover komt?

Leonora van Bali, slavin-concubine van Cornelis Chastelein
‘Christenslavin onder de slaaffjens’ (Leendert van der Valk De Groene Amsterdammer 7 mei 2026, p. 40-43):
Toen Cornelis Chastelein in 1714 in Indië stierf, kwamen zijn tweehonderd slaafgemaakten vrij, onder wie zijn njai Leonora. De njai, slavin-concubine, speelt in de Aziatische koloniale geschiedenis een hoofdrol. Veel Indische Nederlanders zijn er nazaat van.

Essay Authenticiteit als product
Iedereen uniek in die ene trui van H&M (Lieke Knijnenburg De Groene Amsterdammer 7 mei 2026, p. 44-47):
Reclames en influencers prediken ons trouw te blijven aan onszelf. Wees echt! Volg je gevoel! (En koop deze dagcrème!) Maar houdt het ideaal van authenticiteit ons niet juist eenzaam? Er is zoveel meer dan hoe we ons naar de ander presenteren.

‘Ieder ander kan een heilige zijn’ (Fokke Obbema interviewt Fouzia Outmany de Volkskrant 8 mei 2026, p. 18-19):
Ook al vergaat de wereld, dan nog is het zaak een zaadje te planten – Fouzia Outmany heeft die levenswijsheid omarmd. Ze zet zich in om ‘de overheidsmacht te neutraliseren’ ten gunste van burgers die in de verdrukking zijn gekomen.

VERKEERD BEGREPEN (Jesse van Amelsvoort de Volkskrant 9 mei 2026, katern ZONDAG p. 2-4):
Bij de verschijning van Mystiek lichaam (1986) had iedereen het over het vermeende antisemitisme van Frans Kellendonk. Het werkelijke onderwerp, aids, sneeuwde daardoor onder. Wat zat daar achter?

Bij elk schrijven moet er iets op het spel staan (Alex Mazereeuw de Volkskrant 11 mei 2026, p. 23):
Schrijver-journalist Karin Spaink streed in columns en boeken voor digitale veiligheid, feminisme en lhbti-rechten, en in haar persoonlijke leven tegen ziekte. Vrijdag koos ze voor euthanasie.

Achter de kindermarsen normaliseert Defend (Sara Berkeljon de Volkskrant 11 mei 2026, p. 4):
Met springkussens en lachende kinderen op AI-affiches presenteren anti-azc-groepen zich steeds nadrukkelijker als ‘bezorgde burgers’. De asielprotesten laten zien hoe Defend probeert extremistisch gedachtegoed salonfähig te maken.

Dit land is niet van multinationals, volksmenners of politieke opportunisten (Marcia Luyten de Volkskrant 12 mei 2026, p. 2):
Het is de kern van de zaak. Dit land is van ons. En gezamenlijk nemen burgers het beetje voor beetje terug. Door zich te blueblack%. Ze bouwen nieuwe gemeenschappen, versterken de oude, en dichten al doende de leegte die onze democratie zo uitholt. Er wordt een Constitutie voor de Commons geschreven.

Inpolderen van IJstad? ‘Het kan niet uit’ (Toine Heijmans de Volkskrant 12 mei 2026, p. 13-15):
De Markerwaard kwam er nooit, gaat het nu met de plannen voor IJstad wel gebeuren? Drie kenners van bouwen in het water over de nieuwe landhonger van de politiek.
Al met al, zegt Palmboom, valt hem het ‘populisme’ van ChristenUnie en D66 tegen: ‘het presenteren van IJstad als een instantplan om de woningnood op te lossen is volksverlakkerij.’ ‘Wat we de afgelopen decennia als planologen hebben ontdekt, is dat we in een ecosysteem leven en ervan afhankelijk zijn.

Libris Literatuur Prijs naar gruwelijke kamproman met razende doorleesfactor (Lotte Krakers de Volkskrant 13 mei 2026, p. V3):
Schrijver Bert Natter heeft de Libris Literatuur Prijs gekregen voor zijn roman %blueAan het einde van de oorlog. Volgens de jury levert hij over ‘het haast onschrijfbare toch een roman af die zich niet laat wegleggen’.

Oude geneeswijze of slimme merknaam? (Fleurde Weerd en Ashwant Nandram de Volkskrant 13 mei 2026, p. 13-15):
Twee kleine ondernemers hebben het aan de stok gekregen met miljardenbedrijf Rituals. Inzet: ayurveda. Mag je oude geneeswijze claimen als handige merknaam voor je producten? Een procedure bij het merkenregister dreigt.
De Indiase premier Narendra Modi, die zaterdag naar Nederland komt, profileert zich nadrukkelijk als pleitbezorger van de Indiase cultuur. De socioloog voorspelt daarom een backlash vanuit India, als Indiërs hiervan horen. ‘Hindoenationalisten beschouwen het als een potentiële bedreiging voor hun culturele en economische belangen.’

Om geld heb ik nooit geschreven, maar als ik ergens meer kon verdienen, was ik daar wel gevoelig voor (Max Pam de Volkskrant 13 mei 2026, p. 15):
Onmiddellijk na de bekendmaking ontstond een tweedeling die klassiek is voor de Nederlandse samenleving: die tussen de dominees en de kooplui. Hoon was zijn deel bij de dominees, maar nog liever noemden zij Pols een verrader en een overloper. Bij zijn nieuwe werkgever gaat hij aanzienlijk meer verdienen, wat in de ogen van de dominees betekent dat hij een principeloze zakkenvuller is, die het voornamelijk doet voor het geld. Pols is, las ik, een hypocriete opportunist die zijn vorige baan slechts heeft gebruikt om zichzelf te verrijken.
Bij de kooplui daarentegen klonk een heel ander geluid. Daar was Pols geen verrader, maar juist een held. Bij Tata Steel zou hij meer kans hebben om zijn idealen inzake milieu en klimaat te verwezenlijken. Hij zit daar dicht bij het vuur en kan met zijn kennis invloed uitoefenen op degenen die de echte beslissingen nemen. Een win-winsituatie.

De lessen van Japan
Stagnatie? Dat zie je verkeerd (Diederik Baazil De Groene Amsterdammer 14 mei 2026, p. 40-45):
Japan kampt met vergrijzing, achterblijvende economische groei en een torenhoge staatsschuld. Toch kan Europa volgens sommige economen een voorbeeld nemen aan het land.
44: De cruciale factor achter het succes, volgens beide mannen, zijn sterke relaties: tussen bedrijven onderling en tussen bedrijven en de overheid. Zo had je topambtenaren die ‘neerdaalden uit de hemel’ (amakudari) om het bedrijfsleven te adviseren. Bedrijven wisten elkaar te vinden dankzij keiretsu (letterlijk ‘verbonden reeks’), een overblijfsel van het imperialisme. Toen stonden families aan het hoofd van een vijftal conglomeraten, na de bezetting verloren zij de macht, maar de hechte relaties onderling bleven.

Essay Nood aan de kracht van verbeelding
Met mededogen (Ernst Hirsch Ballin De Groene Amsterdammer 14 mei 2026, p. 46-49):
Hoe de politieke en juridische hardvochtigheid, aangewakkerd door AI en sociale media, een halt toe te roepen? Kijk de (toekomstige) ander in het gelaat – en zie jezelf.

Gaat het kabinet nog uitleggen hoe het echt wil gaan regeren? (Frank Kalshoven de Volkskrant 16 mei 2026, p. 17):
Maar een minderheidscoalitie? Die zal een list moeten verzinnen. En op die list zit ik dus nu al bijna drie maanden te wachten. Via welk proces denkt het gezelschap-Jetten tot goede en gedragen besluitvorming te komen? Bouwen, óók het bouwen aan een beter Nederland, gebeurt door middel van een proces. Hoe ziet dat eruit? Wie doet wat wanneer?

‘Het loopt uit de hand, omdat duidelijk is geworden dat zulk geweld zin heeft’ (Charlotte Huisman en Rik Kuiper de Volkskrant 16 mei 2026, p. 6-7):
In Loosdrecht is het al weken onrustig rondom een noodopvanglocatie voor asielzoekers. Sinds een brandstichting woensdagavond geldt er een noodverordening, maar opnieuw moest de ME ingrijpen. Wat kunnen bestuurders doen om de geest terug in de fles te krijgen?

Een traag ontspoorde tomeloze woede (Ariejan Korteweg interviewt Lodewijk Verduin de Volkskrant 16 mei 2026, katern ZONDAG p. 13-15):
Het begon met bewondering: Lodewijk Verduin schreef de biografie van schrijver Nanne Tepper (1962-2012), bevlogen, zelfdestructief en eeuwig worstelend met het schrijverschap en met zichzelf. ‘Ik zie vooral de energie die bij hem van alles afspat.’
Furieus als iets hem niet beviel
Tepper stapte uit het leven zonder veel sporen achter te laten. Zijn onuitgegeven manuscripten had hij vernietigd, soms plechtig: een vriend had de oerversie van De avonturen van Hillebillie Veen in de Rocky Mountains begraven, andere teksten verbrandde hij zelf. Maar de brieven bleven bewaard; van al zijn correspondentie bleek hij kopieën te hebben. Zodat in 2016 De kunst is mijn slagveld kon verschijnen, een bloemlezing van ruim zevenhonderd pagina’s waaruit Tepper naar voren komt als iemand die in de briefvorm het vermogen had zijn diepste roerselen te vangen over literatuur, muziek, kunst, het leven, de vele ongemakken waarmee hij worstelde en de enkele momenten van euforie. Furieus was zijn toorn als iets of iemand hem niet beviel, lyrisch zijn geestesdrift als hij schoonheid ontwaarde.

Iets terug willen wat nooit van jou is geweest (Peter Giesen interviewt Eva von Redecker de Volkskrant 16 mei 2026, katern Zaterdag p. 13-15):
De Duitse filosoof Eva von Redecker schreef een beststeller over de opkomst van ‘het nieuwe fascisme’ en de verharding in de Duitse samenleving. Toch ziet ze de toekomst niet helemaal somber in. ‘Als je de samenleving verandert, kunnen de mensen ook weer veranderen.’

Robert Harris Pompeï (Omroep MAX De wereld rond met boeken 17 mei 2026, NPO2):
Robert Harris (1957) is de auteur van internationale bestsellers als Vaderland ,Pompeii, Imperium, Lustrum, Dictator en Conclaaf. Zijn werk verschijnt in 37 talen. Na zijn studie aan Cambridge werd hij journalist bij de BBC. Hij woont met zijn vrouw en vier kinderen vlak bij Hungerford in het zuiden van Engeland. Zijn voorlaatste thriller De officier werd door Vrij Nederland verkozen tot Thriller van het Jaar en was Boek van de Maand bij De Wereld Draait Door.

Hoe praat je over de manosfeer zonder dat je kind denkt: daar gáán we weer’ (Kaya Bouma en Simoon Hermus interviewen Susan Branje en Esther Rozendaal de Volkskrant 18 mei 2026, p. 8-9):
Hoe ga je als ouder om met de manosfeer? En wat moeten scholen en de overheid doen? Een gesprek met hoogleraren Susan Branje (pedagogische wetenschappen, Universiteit Utrecht) en Esther Rozendaal (digitale weerbaarheid, Erasmus Universiteit).
Op TikTok is de manosfeer inmiddels mainstream. Dat zagen we in ons eigen onderzoek waarvoor we meekeken op de tijdlijnen van tieners. Wat betekent dat voor deze generatie jongeren?

Knesset zet stap naar vervroegde verkiezingen (Sacha Kester de Volkskrant 18 mei 2026, p. 9):
Het Israëlische parlement heeft woensdag in een eerste stemronde unaniem besloten een proces in gang te zetten waarmee het zichzelf kan ontbinden. Als dat wordt doorgezet, valt de regering en worden er in Israël iets eerder dan gepland verkiezingen gehouden.
Netanyahu heeft zijn ultraorthodoxe coalitiepartners altijd beloofd ervoor te zorgen dat hun achterban kan blijven ontkomen aan de dienstplicht, maar vorige week liet hij weten dat hij niet genoeg stemmen heeft om zo’n wet door het parlement te krijgen. Hij stelde zijn coalitiepartners voor deze wet op de plank te laten liggen tot na de verkiezingen, maar daarmee gingen zij niet akkoord. De ultraorthodoxe partijen zeggen Netanyahu niet meer als hun partner te zien. Ze willen vervroegde verkiezingen.

Groen van Prinsterer - Orthodox activist (de Volkskrant 18 mei 2026, NPO2):
Het is vandaag anderhalve eeuw geleden dat Guillaume Groen van Prinsterer in Den Haag overleed. In een documentair portret onderzoekt Coks Donders hoe de Nederlandse politicus en historicus het politieke landschap heeft beïnvloed. In Groen van Prinsterer - Orthodox activist maken bijdragen van onder meer biograaf Gertjan Schutte en Kamervoorzitter Thom van Campen duidelijk dat Groen politiek zeer behoudend was, maar op maatschappelijk gebied juist vooruitstrevend.

Hoe het veiliger kan, is niet de juiste vraag; er is geen veilig genoeg (Felienne Hermans de Volkskrant 22 mei 2026, p. 25):
Databeveiliging lijkt mij echter de verkeerde vraag. Onderwijsinstellingen zijn een geliefd doelwit voor hackers, schreef NRC vorige week. Je treft er een hoop mensen tegelijk: jonge mensen die veel online zijn en vaak meerdere accounts hebben. Bovendien is de impact van onderwijsactiviteiten die niet door kunnen gaan hoog, dus wordt er mogelijk eerder losgeld betaald. Voeg daar nog eens taalmodellen aan toe, die gebruikt kunnen worden om nieuwe soorten hacks te genereren, en je hebt een lont in het kruitvat.

‘Eigenlijk heb ik niet één maar twee, drie levens geleefd’ (Frénk van der Linden en Pieter Webeling interviewen Marjan Minnesma de Volkskrant 26 mei 2026, p. 16-17):
Marjan Minnesma, de vrijdag overleden Urgenda-directeur, sprak voor haar dood uitgebreid met Frénk van der Linden en Pieter Webeling. Over haar belangrijkste drijfveren, het baanbrekende Urgenda-vonnis, haar terminale ziekte en het naderende einde. ‘Ik wil zo snel mogelijk vergaan. Zo word ik zelf natuur.’

‘Nieuw Nederland’ pleit voor mensen die groot durven denken (Simoon Hermus de Volkskrant 26 mei 2026, p. V2):
Tterwijl heel Nederland zich na de tweede zinderende zomerdag van het jaar inzeept met aloë vera, dobbert presentator Kefah Allush in een roeiboot op de Dam. Het water klotst tegen het balkon van het werkpaleis.
Dit is hoe ons land er over honderd jaar uitziet als we niets doen tegen de stijgende zeespiegel, is de boodschap in de EO-serie Nieuw Nederland.

Geen snellere stijging AOW-leeftijd, WW vooralsnog ongemoeid (Hessel von Piekartz de Volkskrant 27 mei 2026, p. 6-7):
Het plan om de AOW-leeftijd sneller te laten stijgen, gaat definitief niet door. en zet bezuinigingen op de WW en WIA op pauze. Minister Vijlbrief hoopt daarmee de vakbonden weer aan tafel te krijgen voor onderhandelingen over een sociaal akkoord, maar die noemen deze nieuwe voorstellen ‘volstrekt onvoldoende’.
In een brief gericht aan vakbondsvoorzitter Hans Spekman (FNV) noemt Vijlbrief het schrappen van de maatregel ‘een eerste stap om een inhoudelijk gesprek te starten’. Vakbonden FNV, CNV en VCP zeiden eerder niet meer met Vijlbrief om tafel te willen zolang de bezuinigingen op de sociale zekerheid doorgaan.

Krijgt de polder het kabinet wél in beweging? (Frank Hendrickx de Volkskrant 27 mei 2026, p. 14):
Ook nu het plan om de AOW-leeftijd te verhogen van tafel is, houdt de onrust in de polder aan. Is dit de crisis die het verlamde minderheidskabinet tot een koerswijziging dwingt?
Minister van Sociale Zaken Hans Vijlbrief kwam dinsdag met de al lang aangekondigde knieval: de versnelde verhoging van de AOW-leeftijd is van de baan en over de WW en WIA kan worden gesproken. Maar de polder wordt wel geacht om samen met het kabinet op zoek te gaan naar alternatieve bezuinigingen op de sociale zekerheid; de al ingecalculeerde miljardenopbrengsten staan nog steeds volledig in de boeken.

CEO’s hebben in Nederland te veel invloed op het politieke beleid (Gustave de Serière de Volkskrant 27 mei 2026, p. 24):
De lobby van CEO’s is in Nederland uitermate effectief, zeker onder het huidige minderheidskabinet. Daardoor dreigt een fatsoenlijke afweging van belangen, zoals dat bij overheidsbeleid hoort, in het gedrang te komen.

De Haagse politiek onderschat collectief de ernst van de Europese veiligheidscrisis (Arnout Brouwers de Volkskrant 30 mei 2026, p. 13):
Rusland geeft grofweg 40 procent van zijn begroting uit aan defensie, waaronder de ballistische raketten die heel Europa bestrijken en de massa’s drones die, zoals vrijdag bleek, zelfs Navo-bondgenoten kunnen terroriseren zonder dat een serieus antwoord volgt. Etc.

Hungry Spirits (De Boeddhistische blik 31 mei 2026, NPO2):
De reis begint in 2022, aan de rand van de Garzweiler bruinkoolmijnen, net over de grens bij Venlo. Geïnspireerd door de traditie van de Zen Peacemakers organiseert de Duitse Svenja Hollweg hier de eerste bearing witness ecoretraite. Het wordt het begin van meerdere pelgrimstochten. Naar het gat van de bruinkoolmijnen, naar het verwoeste maar adembenemende Ahrdal en naar het Hambacher woud. Daar brengt de groep de nacht door tussen de bomen, luisterend naar wat er nog klinkt.

Het is tijd voor een linkse aanval op middelmatigheid (Toine Donk de Volkskrant 2 juni 2026, p. 23-24):
Rechts kan nog zo veel roepen over daadkracht en risico; zodra het over bestuurlijke ambitie gaat, zitten we op links terrein. Kijk naar Drees, Roosevelt en recenter Zohran Mamdani in New York, die eigenhandig goedkope supermarkten wil openen.

‘Een ramp. Helemaal kut!’ Een onsje meer optimisme graag, voor Nederland (Merel van Vroonhoven de Volkskrant 3 juni 2026, p. 2):
Claes de Vreese, hoogleraar en expert in minderheidskabinetten legt het in Nieuwsuur glashelder uit: ‘Het kabinet moet zich open en bescheiden opstellen, maar dat geldt ook voor de oppositie. Je moet van een beukende en pratende Kamer naar een meewerkende Kamer.’ Dat vraagt een forse cultuuromslag, zeker na jarenlang conflict en scorebordpolitiek voor eigen electoraal gewin.
Minister Vijlbrief bevindt zich midden in die omslag. Zowel bij de oppositie als aan de onderhandelingstafel met werkgevers en werknemers kan hij vooralsnog op weinig adhesiebetuigingen rekenen voor zijn drieste miljardenbezuinigingen op de sociale zekerheid. ‘Misschien moeten we met elkaar leren hoe je dit doet’, zegt hij met ernstige blik. Niet veel later verschijnt er een brede lach op zijn gezicht. ‘Maar ik ben optimistisch. Ik ga een akkoord sluiten. Ik weet alleen nog niet wanneer en ik weet niet hoe.’

Samenleven als zangvogels (Jop de Vrieze De Groene Amsterdammer 4 juni 2026, p. 38-42):
De Russische anarchist en wetenschapper Peter Kropotkin kwam begin twintigste eeuw in opstand tegen de cynische interpretatie van Darwins ‘survival of the fittest’ én tegen de macht van de staat en het kapitalisme. Anno 2026 is zijn gedachtegoed weer springlevend.

De klimaatcrisis heeft nieuwe taal nodig om probleem herkenbaar over te brengen (Merel Fiets en Noa van der Ploeg de Volkskrant 4 juni 2026, p. 24):
Het klimaatverhaal wordt vaak uitgedrukt in abstracte en technocratische taal: CO₂-reductie, adaptatievermogen, emissiedoelen. Maar woorden als ‘landschapspijn’ en ‘zomereenzaamheid’ dekken de lading inmiddels veel beter.

Als geen ander wist Lieke Marsman (1990-2026) het allerzwaarste licht te maken (Geertjan de Vugt de Volkskrant 5 juni 2026, p. 12-13):
Lieke Marsman was een van de meest gewaardeerde dichters van haar generatie. Haar poëzie werd geprezen om de helderheid, de humor en de manier waarop ze dat alles verbond met maatschappijkritiek. Donderdag werd bekend dat de voormalige Dichter des Vaderlands op 35-jarige leeftijd is overleden aan de gevolgen van kanker.
Volgende week verschijnt haar laatste boek, laat haar uitgever weten. De dichter en de duivel, ‘waarin de dichter nadat zij een huis heeft gekocht ontdekt dat haar berging toegang biedt tot een ondergrondse wereld, die wordt bevolkt door influencers, politici, opiniemakers en columnisten – en de duivel.’

Rechtsbuiten (Hassan Bahara interviewt Ybo Buruma de Volkskrant 5 juni 2026, p. V10-11):
Jurist Ybo Buruma (70) is gepensioneerd, maar blijft onvermoeibaar uitleggen warom de rechtsstaat fundamenteel is, nu in een podcast en op tv. ‘Kiezen tussen mijn kinderen? Dat is onmogelijk.’

Voordat de bom valt (Laurade Jong interviewt Richard Flanagan de Volkskrant 6 juni 2026, katern 'ZONDAG p. 13-15):
De veelvuldig bekroonde Tasmaanse schrijver Richard Flanagan dankt zijn leven aan de atoombom op Hiroshima. Die maakte een einde aan het zware werk dat zijn vader deed in een Japans krijgsgevangenenkamp. In zijn nieuwe memoir onderzoekt Flanagan, terwijl de tijd tikt, hoe het persoonlijke en historische met elkaar verbonden zijn.
Vraag 7 is een betoverend boek dat nauwelijks is samen te vatten omdat het zo ingenieus in elkaar steekt – alle verbanden vallen als een kettingreactie samen. Het begint met de atoombom op het Japanse Hiroshima waarbij naar schatting 78 duizend mensen in één klap het leven verloren, maar die juist het leven spaarde van Archibald ‘Arch’ Flanagan, Richard Flanagans vader.

In oorlog dragen gewone mannen en vrouwen altijd de zwaarste last (Arie Elshout de Volkskrant 8 juni 2026, p. 21):
Daarbij draait het om ‘gewone Oekraïense mannen, vrouwen en idealistische buitenlanders die alles opofferen om het land uit Russische handen te houden’, zei Chabot in een interview met de Volkskrant, waar hij redacteur is. Timmermannen, taxichauffeurs, ouderen, scholieren, een zanger uit een rockband – zij zijn de helden. Onbekend, maar zij bepalen het lot van het land en bewaken de grens van onze democratie.
Het is eigenlijk nooit anders geweest. Oorlogvoeren doen de politici, het vechten de gewone mensen. Alle Amerikaanse presidenten sinds 1992 wisten zelf weg te blijven uit Vietnam.

ASML, kijk uit voor je met Musk in zee gaat (Titia Kanbier de Volkskrant, 10 juni 2026), p. 25):
ASML is geïnteresseerd in een van Elon Musks megalomane plannen: de chipfabriek Terafab. Ik vraag me af of ASML in staat is om door het vuurwerk en de rookgordijnen van die plannetjes heen te kijken, en het gevaar te zien waar ze zich in begeven. Zo niet, dan zou ik ze aanraden te kijken naar hoe het OpenAI is vergaan. Zodra daar iets te halen blijkt te zijn, sleept Musk de hoofdmannen de rechtszaal in voor een carnavalsvertoning op zogenaamd ethische gronden. Kortom, wat Trump is in de politiek, is Musk in de techwereld: een bully die goedschiks of kwaadschiks de volledige macht in handen wil krijgen.
Als ASML straks toch maar wil bedanken voor dat hele Terafab-idee, moet het ze niet verbazen als ze een rechtszaak aan hun broek krijgen, omdat Musk tijdens het Teams-overleg aanstaande donderdag ‘beloftes had gekregen voor verregaande samenwerking’.

Profiel Kamel Daoud
De schuldige schrijver en de verzwegen oorlog (Angela Dekker De Groene Amsterdammer 10 juni 2026, p. 46-51):
De Frans-Algerijnse schrijver Kamel Daoud moest Algerije verlaten na het verschijnen van Houris. In Frankrijk kreeg hij er de prestigieuze Prix Goncourt voor, in Algerije is hij veroordeeld tot drie jaar cel. ‘Verzoening zonder waarheid is onmogelijk.’
Het taalgebruik van Daoud is even krachtig als bloemrijk, rijk voorzien van metaforen en verwijzingen naar oude en moderne mythes. Zowel kwetsbaar als oppermachtig draagt grensoverschrijder Ismaël de erfenis van Sheherazade in de sprookjes van Duizend-en-een-nacht, schreef hij in Zabor. Ismaël is daarnaast ook schatplichtig aan Prometheus: ‘Schrijven is de eerste rebellie, het ware gestolen vuur, gehuld in inkt om te voorkomen dat je je eraan brandt.’

Het einde, Theo van Boven (Margreet Fogteloo De Groene Amsterdammer 11 juni 2026, p. 74):
Jurist Theo van Boven (26 mei 1934 – 9 mei 2026) maakte wereldwijd naam als voorvechter van mensenrechten. Hij gaf stem aan de slachtoffers en nam geen blad voor de mond in de politieke arena.

In de ban van de bezorgde burger (Lotfi El Hamidi De Groene Amsterdammer 11 juni 2026, p. 30-35):
Het troetelkindje van rechts
In principe kan iedere Nederlander een bezorgde burger zijn, maar in de beeldvorming domineert een bepaald type burger met specifieke zorgen over migratie en de multiculturele samenleving. Vooral rechtse politici hebben hem volledig geadopteerd.

Joost Ritman (Peter de Waard de Volkskrant, 11 juni 2026, p. 27):
Het vermogen dat Joost Ritman (1941-2026) verdiende met de verkoop van wegwerpbestek stak hij tot de laatste cent in zijn kostbare boekenverzameling. Zo ontstond de Bibliotheca Philosophica Hermetica. ‘Hij wilde het onmogelijke mogelijk maken.’

GOED BETER BEST? (Lena Bril de Volkskrant 13 juni 2026, katern ZONDAG, p. 2-4):
Lena Bril wilde een goed mens worden. Maar wanneer ben je dat? Als je oog hebt voor die ene ander, of als je goed wil doen voor de hele wereld? Een TikTokhovenier, buurtbusbestuurder en Rutger Bregman wezen haar de weg.

‘Uiteindelijk is het leven een oefening in verlies’ (Reinout Bongers interviewt Adelheid Roosen Volkskrant Magazine 13 juni 2026, p. 14-21):
Theatermaker en actrice Adelheid Roosen (67) blaakt van het leven, toch speelt de dood een steeds grotere rol in haar makerschap. ‘Sterven is een soort experiment dat je moet doorhuiveren, zoals ik dat noem.’
Kun je nu wel zeggen waar het over ging?
‘Het gaat over de waarde van een ontmoeting. Levinas zegt: doordat jij er bent, besta ik. Dus door de resonantie, of de weerspiegeling in de ander, bestaan we. God, ik vind dat zo prachtig. Helaas zijn in onze individualistische maatschappij onze hoofden zo opgevoed dat we onszelf telkens denken te moeten vormgeven ten opzichte van de ander. We zijn tijdens een ontmoeting met van alles bezig en dat gaat vaak over etaleren, over de etalage.’
Waarom is dat denk je?
‘We zijn bang om niet te weten wie we zijn, wie ‘ik’ is. Maar we zijn natuurlijk al een afgebakend iets, met een laagje huid eromheen, dus daar hoeven we ons helemaal niet meer druk om te maken. Levinas zegt dat we geen verantwoordelijkheid hebben voor onszelf, maar voor de dialoog met de ander. Goed, en dan zegt-ie nog een heleboel andere prachtige dingen.’

Een onbegrepen liefde (Hassan Bahara interviewt Saul van Stapele de Volkskrant 15 juni 2026, p. 14-15):
In zijn boek Woorden als wapens blikt journalist Saul van Stapele terug op dertig jaar hiphopjournalistiek, en op de hardnekkige vooroordelen waarmee het genre nog altijd te maken heeft. ‘Ik denk dat het een misverstand is dat je moet zijn waar je over schrijft.’

Nederland wordt een morele hogedrukketel (Gabriël van den Brink de Volkskrant 16 juni 2026, p. 25):
Ten eerste werden in het verleden vele misdaden begaan door mensen die dachten dat ze moreel gelijk hadden. Ten tweede kan alleen de toekomst uitwijzen wat tot de goede kant van de geschiedenis behoort. Ten derde kun je in het heden terugkomen op fouten die je in het verleden hebt gemaakt. Het zwijgen van Donald Pols was natuurlijk dom, maar enig mededogen bij vriend en vijand was niet verkeerd geweest.
Intussen vrees ik dat we terechtkomen in een land met 18 miljoen morele zendmasten. Daarbij roept iedereen dat men zelf deugt terwijl tegenstanders beter moeten luisteren. Voor mij persoonlijk is de maat inmiddels vol. Ik wil geen publieke opwinding maar zakelijke berichtgeving, geen vertoon van eigen deugdzaamheid maar begrip voor andersdenkenden, geen heilige verontwaardiging maar een zoektocht naar de waarden die we gemeen hebben.

Weinig kunstenaars zo inventief, tegendraads en onvoorspelbaar als Wim T. Schippers (Rutger Pontzen de Volkskrant 16 juni 2026, p. 10-11):
Een museumvloer ingesmeerd met pindakaas, Vermeers Melkmeisje in beton, een zes meter hoge drol in het park: telkens wist Wim T. Schippers de kijker op het verkeerde been te zetten. Vorige week overleed hij, 83 jaar oud.

Wie zelf grondstoffen verwerkt en ketens beheert, laat zich niet chanteren (Robin van Boxtel de Volkskrant 17 juni 2026, p. 24):
Het echte antwoord op China is geen afweer, maar het opbouwen van een eigen, moderne industriële kracht in Europa.

In Den Haag (Lotfi El Hamidi De Groene Amsterdammer 18 juni 2026, p. 11):
De racistische geest is al uit de fles
Ja, ‘wij’ zijn met meer. Maar de racisten hoeven geen numerieke meerderheid te hebben om de samenleving te kunnen gijzelen.

SpaceX laat zien: alleen een technologiepact tussen staten kan ons redden (Reijer Passchier de Volkskrant 18 juni 2026, p. 24):
Stop met dat ongebreidelde, welhaast religieus techno-optimisme; technologie is niet neutraal, en kent altijd winnaars en verliezers. Daarom is een wereldwijd pact nodig dat de uitwassen van de globalisering en big tech beteugelt.
Dat zal de mondiale competitie tussen staten en hun continentale verbanden echter nog niet doorbreken. Al in 2018 suggereerde historicus Niall Ferguson dat daar niets minder dan een grote internationale conferentie van staten voor nodig zou zijn, waarin staten gemeenschappelijke zaak maken tegen uitwassen van globalisering en herstel van in elk geval een deel van hun suprematie. Met Musks gang naar de ruimte is een dergelijke conferentie urgenter dan ooit.

5.500 jaar oude pestuitbraak laat zien: toen al sprongen ziekten van dieren over op mensen (de Volkskrant, 18 juni 2026), p. 2):
Al ver voor de Zwarte Dood in de 14de eeuw rondwaarde, had de mens te maken met de pest. In Siberië, waar knaagdieren ook nu nog weleens mensen besmetten, kregen jager-verzamelaars al zo’n 5.500 jaar geleden de pest, blijkt uit een publicatie in Nature.
Dat betekent dat ‘zoönosen’, dierlijke ziekten die overspringen op de mens, al zeker 5.500 jaar bestaan.

‘Hulp aan vluchtelingen wordt steeds lastiger’ (Fokke Obbema interviewt Elise Kant de Volkskrant, 19 juni 2026), p. 18-19):
‘Mensen die tegen asielzoekers ageren, hebben geen idee van de omvang van het kwaad waarmee ze zich inlaten.’ Als directeur van een filantropische stichting zet Elise Kant zich met hart en ziel in om het lot van vluchtelingen te verbeteren.

Het torenhoge aantal vluchtelingen betekent nog niet dat de wereld instort (Ralf Bodelier de Volkskrant 19 juni 2026, p. 24):
Meer dan 100 miljoen vluchtelingen zijn wereldwijd op de vlucht. Het is belangrijk in deze grote groep schakeringen aan te brengen, om zo populisten geen munitie te geven voor hun pleidooi voor het sluiten van de grenzen.

Een jongen met bagage (Sander Donkers interviewt Saman Amini Volkskrant Magazine, 20 juni 2026), p. 14-22):
Theatermaker en comedian Saman Amini is ‘een jongen met bagage’: zijn tienerjaren bracht hij door in azc’s, waar hij PTSS opliep. Maar voor zijn laatste voorstelling, Integratieplan #2, verdiepte hij zich in de gevoelens en gedachten van extreemrechts. ‘Haat verdwijnt snel als je tegenover elkaar zit.’

De excuses van Nederland komen te laat (Sylvia Pessireron de Volkskrant 20 juni 2026, katern Zaterdag p. 6-9):
Na 75 jaar krijgt de eerste generatie Molukkers zondag mogelijk excuses van premier Rob Jette voor hetgeen hun door Nederland is aangedaan. Die komen te laat voor de mensen om wie het gaat – de 3.500 KNIL-militairen en hun gezinnen die tegen hun zin naar een vreemd land werden gebracht en niet meer terug mochten – schrijft Sylvia Pessireron.

Drank laat geen orgaan ongemoeid (Ellen de Visser de Volkskrant 20 juni 2026, p. 24-26):
De Gezondheidsraad brengt komende week een nieuw advies uit over alcohol. Elk glas dat je drinkt, brengt een reeks reacties in het lichaam op gang. Welke zijn dat? Van de mond tot de huid – en de hersenen, natuurlijk.

Parkinson opsporen met een oogtest (Leen Vervaeke de Volkskrant 20 juni 2026, katern Zaterdag p. 28-29):
De ziekte van Parkinson is berucht moeilijk vast te stellen. Patiënten hebben soms al jaren klachten voordat zij de diagnose krijgen. Een Belgisch-Frans bedrijf hoopt daar verandering in te brengen met een apparaat dat simpelweg oogbewegingen afleest.
Neuroclues benadrukt dat zijn toestel een hulpmiddel is, geen vervanging van de arts. Diagnoses stellen blijft mensenwerk, maar AI kan helpen, zeker nu de gezondheidszorg uit zijn voegen barst. ‘Het aantal patiënten met parkinson is dramatisch aan het toenemen’, zegt Pouppez. ‘Het komende decennium verwacht men een verdubbeling, maar het aantal neurologen zal niet mee verdubbelen.’

Vriend en vijand (Het filosofisch kwintet 21 juni 2026):
Het zijn wankele tijden. Of het nu gaat om techniek, moraal of zelfs de wereldorde, alles is aan het verschuiven. Vrienden worden vijanden. Het onderscheid tussen mens en machine vervaagt. Waar kunnen we nog op bouwen? Waar staan we? In een nieuwe reeks van Het Filosofisch Kwintet onderzoekt Arnon Grunberg samen met vooraanstaande denkers Tazuko van Berkel, Shahin Nasiri, Lonneke Peperkamp, deze kantelende tijd - en haar gevolgen voor de mens.
Moet je wat dreigt te vallen met alle macht tegenhouden, om scherven te voorkomen? Of geef je een vaas die al scheuren vertoont juist het laatste zetje? En wat komt er voor in de plaats, als wat eenmaal gebroken is niet meer valt te lijmen? Hoe moeten we leven in een wereld die op losse schroeven staat?
Glad ijs is een paradijs voor hij die van dansen houdt, schreef Friedrich Nietzsche ooit. Het Filosofisch Kwintet danst op de kantelpunten van onze tijd. Dans je mee? In het debat wordt regelmatig naar de Griekse tragedies verwezen.

‘Trouwen heeft nooit mijn interesse gehad, ik ben een vrij mens’ (Marjon Bolwijn de Volkskrant 22 juni 2026, p. 16-17):
Vegter van Slooten is 100 jaar. De alleskunner denkt elke dag verlangend terug aan de drie jaar die hij door Afrika reisde in een dwergauto. Het levensverhaal van Vegter van Slooten beschrijft de reis van Hendrik Groen in zijn Piaggio.

Van boerenkool tot kurkuma (KRO-NCRV documentaire 22, 23, 24 en 25 juni 2026):
Actrice Sanne Vogel duikt in de wereld van ayurveda: eeuwenoude wijsheid, levensfilosofie of slimme marketing? Tussen wetenschap en aantrekkingskracht zoekt Sanne naar antwoorden.

Wat ik Sofiá na tweeëndertig jaar niet vertelde, was dat die onbenullige ruzie jarenlang in mij was blijven voortleven (Forugh Karimi de Volkskrant 24 juni 2026, p. 25):
Sofiá en ik begonnen samen aan de studie geneeskunde toen we nog zestien waren. We waren briljant, trots en vol dromen. Zoals veel jongeren achtten we onszelf onkwetsbaar, ook al vormde oorlog al vanaf onze kindertijd het vaste decor van ons leven. We trokken jarenlang intensief met elkaar op. Halverwege onze studie brak de burgeroorlog uit in Kabul. In die tijd kregen Sofiá en ik ruzie over iets banaals. We praatten niet meer met elkaar toen we als kraaltjes van een geknapte ketting alle kanten oprolden. Voordat we het goed konden maken, verloren we elkaar uit het oog. Zoals ik in die jaren zovelen uit het oog verloor.

VN: AI-bedrijven moeten milieu-impact melden (de Volkskrant 24 juni 2026, p. 22):
Alle grote AI-bedrijven zouden de volledige milieu-impact van hun systemen moeten meten en openbaar moeten maken. Daartoe roept Antonio Guterres, secretaris-generaal van de Verenigde Naties, op. Hij zegt dat het tijd is om de impact van AI op het klimaat in kaart te brengen.

Chinese supercomputer LineShine is plotseling de sterkste ter wereld, en dat zónder krachtige AI-chips uit Amerika (Frank Rensen de Volkskrant 25 juni 2026, p. 9):
De nieuwe Chinese supercomputer LineShine is de sterkste ter wereld. Met LineShine, die debuteert op de belangrijke Top 500-lijst, verstoot China aartsrivaal VS van de eerste plaats. Het wint daarmee een slag in de verhitte techwedloop.

Essay Menno ter Braak en ‘Amerika’
‘Van ons bloed, maar van ons vervreemd’ (Daan Heerma van Voss De Groene Amsterdammer 25 juni 2026, p. 43-47):
Amerika is Europa’s slechter ik, betoogde Menno ter Braak al in 1927: het land waar we ons tegen afzetten, maar waar we ook niet zonder kunnen. Europeaan blijven terwijl een straffe wind ons richting Amerika duwt, beschouwde hij als een daad van verzet.

Buren Tata hekelen haast van de staat (Tjerk Gualthérie van Weezel de Volkskrant 26 juni 2026, p. 23):
De staat en Tata Steel onderhandelen over vergroening, maar omwonenden eisen dat de staalfabriek pas subsidie krijgt als de gezondheidsrisico’s van zo’n renovatie duidelijk zijn. Daar is geen tijd voor, zegt de landsadvocaat in de rechtbank. ‘We moeten door.’

‘Boor de kracht van de samenleving aan’ (Fokko Obbema interviewt Jet Bussemaker de Volkskrant, 26 juni 2026), p. 18-19):
‘Er zit ongelooflijk veel kracht bij burgers. Alleen voelen zij zich vaak geminacht.’ Na haar ministerschap is Jet Bussemaker (65) zich op wijkniveau gaan bezighouden met verschillen in levensverwachting. Het leerde haar veel over de kloof tussen Haags beleid en de praktijk.

Honderd jaar bouwt de spanning zich op, en dan begint de plaat te schuiven (Maarten Keulemans de Volkskrant, 26 juni 2026), p. 5):
Een verwoestende losscheuring van twee aardplaten onder de grond is verantwoordelijk voor de dubbele aardbeving in Venezuela. Wetenschappers zijn bezorgd over wat hierna komt: ‘Mijn zorg is dat een breuk verderop nu ook denkt: hee, dit kan ik ook.’
Al jaren vroegen aardwetenschappers zich af: onder de grond in Noord-Venezuela moet spanning zich opbouwen, omdat een stuk aardschol, genaamd de Caribische aardplaat, er langzaam aan het wegschuiven is richting de Atlantische Oceaan.

De wereld gaat naar de ratsmodee, laten we alsjeblieft niet doen alsof airco’s de oplossing zijn (Jarl van der Ploeg de Volkskrant 26 juni 2026, p. 2):
Er zijn namelijk genoeg andere oplossingen voorhanden. Installeer bijvoorbeeld verplicht rolluiken voor de ramen van elk nieuw te bouwen huis in Nederland, ook al vinden architecten dat lelijk. Plant vervolgens dubbel zoveel bomen, bouw extra waterpunten, stuur iedereen met een tegeltuin per ommegaande het land uit, geef bovendien elke fotoredacteur op z’n donder die bij nieuwsartikelen over de extreme hitte nog vrolijke zwemfoto’s plaatst en stem nooit, maar dan ook echt nooit, op klimaatontkenners.

Groen van Prinsterer - orthodox activist (KRO-NCRV-documentaire 26 juni 2026, NPO2):
Zijn naam staat op scholen en straatnaambordjes, maar wie was Groen van Prinsterer? Wat heeft hij betekend voor de afschaffing van de slavernij, het bijzonder onderwijs en onze debatcultuur? En wie treden tegenwoordig in de voetsporen van Groen? Historicus Coks Donders duikt in het verleden voor antwoorden. Ze bezoekt zijn geboortehuis in Voorburg en spreekt onder meer met biograaf Gertjan Schutte over zijn politieke carrière, rotsvaste geloof, sociale betrokkenheid en zijn vasthoudendheid. Met historicus Beatrice de Graaf bezoekt ze het Kabinet van de Koning, waar Groen jarenlang woonde. En ze ontdekt de invloed van zijn vrouw Betsy.

Wat weet deze Europiaan nou eigenlijk over Europa? (Toine Heijmans de Volkskrant 27 juni 2026, p. 13):
In Rovaniemi kun je letterlijk over de poolcirkel stappen: er is een lijn getrokken. De stad werd heel slim een toeristenmagneet: zelfs in de zomer komen ze van heinde en verre om de barokke woonstee van de kerstman te bezoeken, een pretpark met aandacht voor de Lapse cultuur en rijen souvenirwinkels.

Heel even dacht hij dat hij er dood kon gaan (Bo Fasseur en Rik Kuiper interviewen Gijs Sanders de Volkskrant 26 juni 2026, katern Zaterdag p. 2-4):
Gijs Sanders (23) ging als journalist mee met de flotilla die hulpgoederen naar Gaza wilde brengen. Over die reis, de ontvoering naar Israël en de heftige dagen in gevangenschap maakte hij een documentaire. ‘Op Instagram beschuldigde iemand me van nazipraktijken.’

Van Teletubbies tot TikTok (Kaya Bouma en Simoon Hermus interviewen Patti Valkenburg de Volkskrant 13 juni 2026, p. 28-29):
Hoogleraar media, jeugd en samenleving Patti Valkenburg suste meestal de paniek die over vermeend kwalijke effecten van media op jongeren. Bij haar afscheid waarschuwt ze wel voor de sociale media van nu. Wat maakt die zo anders?

Iets minder conflict mag wel weer (Laurens Verhagen interviewt Claes de Vreese de Volkskrant 27 juni 2026, p. 28-29):
Hoogleraar AI en samenleving Claes de Vreese ontving vrijdag de hoogste weten­schappelijke onderscheiding in Nederland. Vroeger koesterde hij het conflict, nu vindt hij het weer tijd voor meer gemeenschappelijkheid.

Op zoek naar een nieuw aarde (Talitha den Bok de Volkskant 27 juni 2026, katern Zaterdag p. 24-25):
Ergens in het eindeloze heelal kan een tweede aarde bestaan. Met de gloednieuwe planetenjager Plato, in Noordwijk gebouwd, wil de Europese ruimtevaartorganisatie Esa de komende jaren zulke leefbare planeten opsporen.

Geen bang mens (Nathalie Huigsloot Volkskrant Magazine 27 juni 2026, p. 16-24):
De Amerikaanse hoogleraar en bestsellerschrijver Brené Brown doet al meer dan twintig jaar onderzoek naar onderwerpen als kwetsbaarheid, schaamte, moed, empathie en verbondenheid. ‘Je kunt de denksnelheid van een straaljager hebben, op emotioneel gebied zal iedereen door het moeras moeten lopen.’

Geen oorlog, geen vrede en geen enkel vertrouwen (Jenne Jan Holtland de Volkskrant 27 juni 2026, katern Zaterdag p. 6-8):
Libanon kan eventjes ademhalen na honderd dagen oorlog, maar zo voelt het niet voor de bevolking langs Israëls ‘gele lijn’ in het zuiden. De schade is te groot en het bestand is te wankel. ‘Er zijn iedere dag schendingen, steeds ietsje groter.’

Feesten alsof het 1699 is (Dion Mebius de Volkskrant 27 juni 2026, katern Zaterdag p. 13-15):
Als Dion Mebius iets is opgevallen in Spanje dan is het wel dat elk dorp, hoe onbeduidend ook, zijn eigen feestdag heeft. Nu hij afscheid neemt als correspondent, deelt hij zijn favoriete gebruiken. Zoals De Bajada del Ángel: de Afdaling van de Engel.

Gereedschapsdieren (Miluskavan Rompu de Volkskrant 27 juni 2026, katern ZONDAG p. 6-7):
Waarom wenden de meeste mensen zich af voor tech? Al in 1985 liet Donna Haraway in Een cyborgmanifest zien dat iedereen (m/v/x) technologische macht zou moeten grijpen. De slimme technerd bevrijdt zich van alle hokjes.

Taizé in Parijs (Petrus in het land 27 juni 2026):
Duizenden jongeren kwamen rond de jaarwisseling in Parijs bij elkaar voor de jaarlijkse jongerenontmoeting van Taizé, het oecumenische jongerenklooster in Frankrijk. Eenvoud en stilte staan er centraal en dat geldt ook voor de jongerenontmoeting in Parijs. Daar komen jongeren naartoe om samen te bidden, te zingen, stil te zijn en elkaar te ontmoeten in kerken en kathedralen, zoals de Saint-Sulpice, de Sacre Coeur en de Notre Dame. Ook vanuit Nederland gingen er jongeren naar Parijs. Wat trekt hen in deze ontmoeting? En wat is volgens hen het geheim van de spiritualiteit van Taizé?

Onder de indruk van levensstijl Rogier in Japan (Floortje naar het einde van de wereld 27 juni 2026, NPO1):
Floortje Dessing (53) trekt in de tweede aflevering van dit seizoen 'Floortje Naar Het Einde Van De Wereld' naar Japan. Daar ontmoet ze de Nederlandse Rogier Uitenboogaart die zijn leven wijdt aan washi, een Japanse traditionele manier van papier maken met de hand.
Rogier woont al 40 jaar in Japan nadat hij tijdens zijn werk als boekbinder gefascineerd raakt door washi. Volgens hem is de ambacht sterk verbonden met natuurlijke landschappen. Hij ziet washi dan ook niet als een industrie, maar een cultuur. Heel zijn leven staat dan ook in het teken van de ambacht en hij woont op het Japanse eiland Shikoku, dat onderdeel uitmaakt van een kleine gemeenschap die zich volledig wijdt aan washi.
In de traditionele ryokan kun je met het geluid van de rivier en krekels op de achtergrond ontspannen na een dag vol kennis en inspiratie. Als je het appartement binnenloopt komt de geur van stro je tegemoet, op de vloeren liggen namelijk de eeuwenoude traditionelen stro vloeren matten. Slapen doe je op een comfortabel futonmatras op de grond en geniet van een maaltijd rond een traditionele tafel met ingebouwde barbecue. Washi Studio KAMIKOYA biedt een unieke kans om je onder te dompelen in de Japanse cultuur.

Waarom zo’n intimiderende opstelling? (Paul Olgers de Volkskrant 29 juni 2026, p. 21):
Een parlementaire enquête, zoals nu over corona, is het zwaarste onderzoeksmiddel dat de Kamer heeft. De ondervraagden staan onder ede, ze kunnen bij leugens strafrechtelijk vervolgd worden wegens meineed. Waarom is het dan nodig om de opstelling van die verhoren in te richten als een tribunaal? De ondervraagde zit op een eenzame plek, met ver tegenover zich een commissie van soms wel acht leden intimiderend naast elkaar. Dat beeld straalt uit dat de ondervraagde hoe dan ook ‘fout’ zit. Het zorgt voor een achterdochtige opstelling, stimuleert onbelemmerde antwoorden niet en levert dus minder op.
Waarom geen ronde of halfronde tafel? De commissieleden kunnen elkaar zien en de ondervraagde zit wat dichterbij, zonder dat het intimiderend over hoeft te komen. Die staat nog steeds onder ede en zal de waarheid echt niet eerder geweld aan doen.

Essay De ficties van Edward Said (Lodewijk van Oord De Gids mei/juni 2026):
De Palestijns-Amerikaanse denker Edward Said mislukte als schrijver van fictie. De inzichten die dit fiasco hem opleverden vormden de kiem voor de cultuurkritiek die hem beroemd zou maken.

Ziek en Gezond (Het filosofisch kwintet 5 juli 2026):
Psychisch lijden is een van de belangrijkste oorzaken van arbeidsongeschiktheid. Ondertussen groeit het aantal erkende psychische stoornissen. Betekent dit dat we ongezonder worden, of zijn we beter gaan herkennen wat er speelt? Arnon Grunberg gaat hierover in gesprek met psychiatrie-filosofen Pieter Adriaens en Sanneke de Haan, systeemtherapeut en arts Flip-Jan van Oenen en huisarts Rinske van de Goor.

Vervolgen en subsidiëren, kan dat wel? (Tjerk Gualthérie van Weezel de Volkskrant 9 juli 2026, p. 8):
Tata Steel wordt strafrechtelijk vervolgd voor het opzettelijk verspreiden van schadelijke stoffen en het schenden van de zorgplicht. Het OM beslist later of het ook leidinggevenden persoonlijk gaat dagvaarden. Wat betekent dit voor Tata en zijn mogelijke miljardensubsidie?

Een nieuwe generatie politici?
Terug naar ritselen en regelen (Coen van de Ven De Groene Amsterdammer 9 juli 2026, p. 16-19):
Heel even hing er verandering in de lucht. Zou er in Den Haag dan eindelijk een ‘nieuwe politieke cultuur’ aanbreken, met een nieuwe generatie? Een reconstructie (en stille dood) van een decennia oud Haags verlangen.

Profiel Astrid Lindgren
Autoriteiten? Hup, de boom in (Irene van der Linde De Groene Amsterdammer 9 juli 2026, p. 108-113):
Astrid Lindgren noemde zichzelf de verdrietigste mens die ze kende. Ze creëerde een nieuwe, magische wereld voor kinderen. Troostrijk voor eenlingen. En dat slaat nog altijd aan. Want wiedewiedewie kent Pippi niet?

De kracht van het familieverband (Mélanie Plouviez de Volkskrant 10 juli 2026, p. 22):
Achter de vermogende mens staat de familia oeconomica. Het is vaak de familie die zorgt voor behoud, groei en overdracht van rijkdom.

Zorg dragen voor de zorg, midden in de verwoesting (Rob Vreeken de Volkskrant 11 juli 2026, katern Zaterdag p. 2-5):
Als vertegenwoordiger van de Wereldgezondheidsorganisatie voor het bezette Palestijnse gebied maakte Rik Peeperkorn de gruwelijkste dingen mee. Nu hij met pensioen is, blikt hij terug. ‘Ik heb nog nooit zoveel amputaties gezien in mijn leven, met name bij kinderen.’

GEEN VLUCHT, MAAR EEN ROEPING (Tessa Sparreboom Volkskrant Magazine 11 juli 2026, p. 36-42):
Psalmen, loempia’s en (bijna) alleen maar vrouwen: schrijver Tessa Sparreboom voegt zich een weekend in het kloosterleven. ‘Ik voel wel de aantrekkingskracht van het kloosterleven, maar waar komt die uit voort? Stress? Behoefte aan zingeving? Of toch gewoon blinde mannenhaat?’

‘Het voelt geborgen om door uitsluitend vrouwen te worden omringd. Dat realiseer ik me als ik op mijn balkon knarsetandend moet toekijken hoe een man in een Volvo het terrein op rijdt.’

New York is een keurige stad geworden. Helaas (Gijs Beukers interviewt Colson Whitehead de Volkskrant 11 juli 2026, katern ZONDAG p. 13-15):
Nog één keer gaat Colson Whitehead, met twee Pulitzers op zak, terug naar het ruige New York van de jaren zeventig en tachtig in zijn misdaadthriller Cool Machine. Bij het schrijven drong de vraag zich op: is er nou echt zo’n verschil tussen onder- en bovenwereld?

Mens en machine (Het filosofisch kwintet 12 juli 2026):
In deze derde aflevering van het nieuwe seizoen van 'Het filosofisch kwintet' gaat het over de relatie tussen mens en machine. Zijn we nog in staat autonoom te blijven, als de belangen van grote techbedrijven onze denkwereld binnensluipen? En waar gaat de mens over in de machine, en misschien nog ongemakkelijker, de machine in de mens?

‘Zonder hem was het kasteel nu een hotel’ (Bert Holst Tubantia 14 juli 2026):
Van een gesloten bastion waar Denekampers niets mee te maken wilden hebben, tot de trots van het dorp. Landgoed Singraven heeft sinds het overlijden van de laatste bewoner Frederik Jan Willem Laan, op 17 juli precies zestig jaar geleden, een ware metamorfose doorgemaakt.
Op veel plekken hoor je eeuwenoude klokjes tikken; in het huis staan er 25, elke week windt Van Mierlo ze op, want zo’n prachtig huis zonder getik klopt niet.
Je hoeft geen bovenmatige poetsvrouw te zijn om je af te vragen hoe al dat antiek te onderhouden. Sabine van Mierlo, echtgenote van de beheerder: “In het algemeen geldt: droog beginnen en dan langzaam naar nat. We hebben een mandje met verschillende borsteltjes: één voor het goud, één voor de schilderijen, ga zo maar door. Graveringen poets je niet, dan verdwijnen ze.”

Zie je me wel? (Mariette Haveman de Volkskrant 14 juli 2026, Twee van de belangrijkste Nederlandse figuratieve schilders van de vorige eeuw, Charley Toorop en Pyke Koch, waren vrienden, ondanks hun volstrekt tegenstrijdige karakters. Museum More in Gorssel brengt hun oeuvres voor het eerst samen, en dat spettert als soda en azijn.

Ideeën voor een nieuwe glorietijd voor de volkshuisvesting ( Marc van den Eerenbeemt en Kirsten Hannema interviewen Francesco Veenstra de Volkskrant 14 juli 2026, p. 16-17):
Rijksbouwmeester Francesco Veenstra zwaait na vijf jaar af met flink wat plannen voor de Nederlandse woningbouw. Die moet betaalbaar zijn én bijdragen aan sociale weerbaarheid. ‘Krachtig optreden in de volkshuisvesting levert niet alleen woningen op, maar ook meer welzijn en welvaart.’
Wat brengt zo’n rechtvaardige woonwereld nog meer?
‘Een goede woonwijk is de basis van een weerbare samenleving. Er wordt nu gehamerd op weerbaarheid in termen van defensie en wapensystemen. Maar het gaat ook om een weerbare samenleving, met wijken waarin mensen elkaar kennen en helpen.

Regering-Trump dreigt met ‘ontmantelen’ van Internationaal Strafhof (Ashwant Nandram de Volkskrant 15 juli 2026, p. 1):
De Amerikaanse regering opent de aanval op het Internationaal Strafhof in Den Haag. Het belooft ‘alle middelen’ te zullen gebruiken om het strafhof te ‘ontmantelen’. Washington wil voorkomen dat Amerikanen in Den Haag worden vervolgd.

‘Omdat we hier bij nul moesten beginnen, ging ik ook werken’ (Marjon Bolwijn de Volkskrant 15 juli 2026, p. 16-17):
Vanita Vyas-Pandya moest in 1972 halsoverkop Oeganda verlaten, haar man volgde later. ‘Mevrouw Cox maakte ons wegwijs in Nederland: doe ’s ochtends de gordijnen open en in de winter een sjaal om.’

Open huis (Kirsten Hannema de Volkskrant 15 juli 2026, p. V5):
Na een gewelddadige relatie reconstrueerde architect en kunstenaar Daria Khozhai het appartement waar ze met haar ex woonde tot in de kleinste details – met pagina’s uit haar dagboeken. Dat hielp haar om te helen, zegt ze.

Zwak zaad (Wilma de Rek de Volkskrant 15 juli 2026, p. V2-4):
Over de manosfeer wordt veel geschreven, maar het gros van de artikelen gaat over het hier en nu. Het gedachtengoed waarop Donald Trump, Thierry Baudet en hun online evangelistjes teruggrijpen is echter oeroud. V-redacteur Wilma de Rek probeert het zaad van deze deze misogynie op te graven.

Henricus Florentine Maria Crombag was een groot man: hij ontmaskerde en onthulde (Max Pam de Volkskrant 15 juli 2026, p. 13):
Crombag was medeauteur van twee geweldige boeken. Samen met P.J. van Koppen en W.A. Wagenaar schreef hij Dubieuze Zaken, over de psychologie van het strafrechtelijk bewijs. En samen met H.L.G.J. Merkelbach schreef hij Hervonden herinneringen en andere misverstanden, waarin de vraag wordt gesteld of mensen een trauma kunnen verdringen en of het mogelijk is dat via een therapeutische behandeling weer op te roepen.

Als grondlegger van de Nederlandse rechtspsychologie maakte hij duidelijk hoe feilbaar menselijke herinneringen kunnen zijn (Peter de Graaf de Volkskrant 16 juli 2026, p. 22):
Tijdens de uitvaartdienst sloot collega Merckelbach zijn toespraak toepasselijk af: ‘We kunnen niet meer naar hem luisteren. Maar zijn boeken en artikelen zijn er nog altijd: even scherp en even eigenzinnig als de man zelf.’

Marian (Marian Donner Volkskrant Magazine 18 juli 2026, p. 15):
Op verhitte toon en bulkend van energie riep Luyendijk op alle nuance de deur uit te doen, elke twijfel te laten varen en wetgeving te veranderen zodat het leger eindelijk kan doen wat er gedaan moet worden. Dit was het moment om te laten zien uit wat voor hout je gesneden bent, de bokken van de schapen te scheiden.

GEWELDENAAR ZONDER EGO (Sara Arslan interviewt Janine Abbring Volkskrant Magazine 18 juli 2026, p. 6-14):
Janine Abbring keert terug voor het allerlaatste seizoen van het VPRO-programma Zomergasten. Dat heeft ze dinsdagavond bekendgemaakt in de RTL-talkshow Lubach, waar zij nu eindredacteur is. Eind 2025 werd bekend dat Zomergasten wegens bezuinigingen ophoudt te bestaan.

Nader tot elkaar (Eline Huisman interviewt Jan Versteeg en François Alabrune de Volkskrant 18 juli 2026, katern Zaterdag p. 2-4):
De band tussen Nederland en Frankrijk is in de afgelopen jaren een stuk hechter geworden. Vertrekkend ambassadeurs Jan Versteeg en François Alabrune leggen uit hoe zij cultuurverschillen op de uiteenlopendste gebieden hebben overwonnen, van strategische autonomie tot veganistisch eten.

JE WEET NIET WAT JE MIST (Olaf Tempelman de Volkskrant 18 juli 2026, katern ZONDAG p. 2-3):
Weinig woorden zijn zo snel ingeburgerd (en afgezaagd) geraakt als de bucketlist. Maar wat verliezen we als iedereen vreugdeloos dezelfde must-see-read-hear-do-lijsten blijft afvinken?

De leugen overstemt de schaamte (Arnout le Clercq de Volkskrant 18 juli 2026, katern Zaterdag p. 10-11):
Dat 85 jaar geleden honderden Poolse Joden werden vermoord door hun eigen buren, wordt binnen en buiten Jedwabne steeds luider ontkend. Bij de herdenking in het stadje organiseren rechts-extremisten hun eigen manifestatie. ‘Zij herschrijven hun eigen geschiedenis.’

Over leven (Coen Verbraak interviewt Mpanzu Bamenga Human-documentaire 18 juli 2026, NPO2):
Mpanzu Bamenga is mensenrechtenjurist en Tweede Kamerlid voor D66. In 1994 vlucht hij als achtjarig jongetje met zijn moeder en broer uit Congo naar Nederland. Dertien jaar leven zij hier ongedocumenteerd, een periode vol onzekerheid die zijn strijdlust aanwakkert. Die krijgt een tragisch keerpunt wanneer zijn zus Irène overlijdt na haar aanhouding door de Amerikaanse grenspolitie. Woede maakt plaats voor vastberadenheid, met tastbare resultaten. Hoe zet hij die woede om in brandstof om onrecht aan te pakken?

Overleven (de Volkskrant 20 juli 2026, p. V2):
In ‘Over leven’ vertelt Kamerlid Mpanzu Bamenga wat het betekent om ongedocumenteerde te zijn.
Als kind had hij het niet altijd door, hij had het leuk op school, maakte er vrienden. Maar na de zomervakantie hoorde hij hoe zijn klasgenootjes op vakantie waren geweest, terwijl hij thuis bleef, waar hij elke week op het politiebureau stempels moest zetten om dat te bewijzen.

Oekraïne (Joris Luyendijk de Volkskrant 20 juli 2026, p. 21):
Volgens Marian Donner zou ik zelf toegeven ‘niet echt een idee’ te hebben van het doel van de strijd in Oekraïne, waar ik nu mijn leven grotendeels aan wijd (‘Bij Joris Luyendijk lijkt de apocalyps wel een karaktertest’).
Dit is onzin. Het doel van de strijd is dat Oekraïne niet in Russiche handen valt, omdat een dergelijke overwinning van Poetin levensgevaarlijke gevolgen gaat hebben voor Europa. Dat Donner mij op één hoop gooit met anti-democratische en openlijk fascistische griezels als Peter Thiel en Andrew Tate is een columniste van haar statuur en kaliber onwaardig.

Schiet Trump de Tate-broers te hulp na hun arrestatie? (Joram Bolle de Volkskrant 21 juli 2026, p. 9):
Afgelopen weekend werd het omstreden influencerbroederpaar Andrew en Tristan Tate gearresteerd in de Verenigde Staten, op verzoek van het Verenigd Koninkrijk. Ze worden verdacht van onder meer mensenhandel, verkrachting en seksuele uitbuiting.

Achteraf bezien (Aimée Kiene de Volkskrant 21 juli 2026, p. V3):
Zomergasten, het drie uur durende interviewprogramma van de VPRO, houdt na 38 jaar op te bestaan. Zondag begint het laatste seizoen. Reden om met memorabele duo’s – interviewer en geïnterviewde – uit de rijke geschiedenis herinneringen op te halen aan hun uitzending.
‘En ik weet nog, en dat kan ik nu rustig zeggen, dat ik in die tijd met Cor Boonstra was. Die was in de studio. Na het eerste muziekstuk dat ik liet zien, kwam hij naar ons toe rennen en zei hij dat ik niet steeds zo moest lachen. En toen zei jij: ‘Naar achteren, jij.’
‘Hij was ook heel jaloers, eerlijk is eerlijk.’
Van Dis: ‘Ik had de indruk dat meneer Boonstra kort na die uitzending op zijn boot naar elders is gevaren?’
Tóth: ‘Dat klopt.’

Ze wilde dat de chirurg de knoop doorhakte, maar zou hem toch niet hebben geloofd (Forugh Karimi de Volkskrant 22 juli 2026, p. 21):
Ik heb patiënten met een boekenkast vol zelfhulpboeken. En mijn ervaring is: hoe voller de boekenkast, hoe hardnekkiger het lijden.
Hoe meer informatiebronnen, keuzevrijheid en uiteenlopende meningen, des te groter de angst om verkeerd te kiezen. En des te kleiner het vertrouwen in het eigen oordeel én in dat van de expert die ze raadplegen.

Een politiek vluchteling op Schiphol. In Amerika sluit het net rond mensen van kleur (Marcia Luyten de Volkskrant 23 juli 2026, p. 2):
Deze week was ik op Schiphol en wachtte op Katie Daven. We hadden daar al eens eerder zo gestaan. Toen om de Rwandese mensenrechtenjurist op te halen die voor zijn leven vreesde.
Zij vrezen wat Katie ‘concentratiekampen’ noemt. De term is beladen, maar de definitie ‘een plek waar mensen zonder proces op basis van groepskenmerken massaal worden opgesloten’ blijkt overeen te komen met de praktijk. In meer dan tweehonderd ICE-detentiecentra worden ruim zestigduizend mensen, voornamelijk latino’s, vaak zonder formele aanklacht vastgehouden. Etc.
De belangrijkste nieuwsmedia zijn volgens Katie ‘door de regering-Trump gecoöpteerd’. Waar de open samenleving onder druk staat, zijn sociale media altijd een bron van onafhankelijke informatie geweest. Zo kon de nieuwe Hongaarse premier Péter Magyar dankzij sociale media Viktor Orbán verslaan. In de VS worden berichten van critici gecensureerd; de sociale media van de aan Trump gelieerde bigtechmiljardairs gebruiken algoritmen om ongewenste informatie in de shadowban te doen: onvindbaar en onzichtbaar te maken.

Profiel Ingeborg Bachmann
‘Het was moord’ (Joke J. Hermsen De Groene Amsterdammer 23 juli 2026, p. 34-39):
Honderd jaar na haar geboorte heerst er alom bewondering voor het radicale proza van de Oostenrijkse filosofe Ingeborg Bachmann. Omdat ze het onzegbare verwoordde, lag dat vijftig jaar geleden wel anders.

Zionisme is verworden tot ideologie van onderdrukking (Hassan Bahara interviewt Omer Bartov de Volkskrant 25 juli 2026, katern Zaterdag p. 2-4):
Genocidewetenschapper Omer Bartov schuwt de kritiek op zijn geboorteland Israël niet. Hij vreest dat het geweld tegen Palestijnen nog lang niet ten einde is. ‘Het zionisme is tot staatsideologie verheven, en dat heeft geleid tot Joods suprematiedenken.’

De aarde neemt wraak (Arnoutle Clercq interviewt Małgorzata Lebda de Volkskrant 26 juni 2026, katern ZONDAG p. 13-15):
Schrijven over leven en dood lukt de Poolse auteur Małgorzata Lebda het best in de vraatzuchtige natuur. Want alleen daar liggen de geuren, de beelden en het licht binnen handbereik.
Het duurde even voordat Małgorzata Lebda de precieze taal had gevonden voor haar romandebuut Onstilbaar – tien jaar maar liefst.

Van links naar rechts (Alban Mik de Volkskrant 25 juli 2026, katern ZONDAG p. 6-7):
Met de val van het communisme verflauwde ook de aandacht voor de invloedrijke 20ste-eeuwse denker Antonio Gramsci. Inmiddels is hij weer helemaal in zwang, en heeft hij de belangstelling van het hele politieke spectrum. Hoe dat zo?

De essentie van elk leerproces draait nog steeds om de interacties tussen wat in aanleg gegeven is en welke invloeden er uit de omgeving zijn.
Een mens heeft een persoonlijkheid, bij een organisatie kan daarentegen van een cultuur worden gesproken. Net als een mens is een organisatie een levend organisme dat vreselijk kan blunderen. Door de geleidelijke overgang van het Rijnlandse naar het neoliberale model heeft een cultuuromslag plaatsgevonden en laat zien dat een land, politici ook kunnen blunderen.

====

Zie ook:

Boeken:

• I. K. Taimni De yoga sutra's van Patanjali de wetenschap van yoga
• I. K. Taimni De shiva sutra De hoogste werkelijkheid en hoe deze te realiseren
• Georg Wilhelm Friedrich Hegel Hegel's Ontology and the Theory of Historicity
• Ryszard Kapuscinski De Ander Essays Van De Reporter Van De Eeuw
• Hans-Georg Gadamer Truth and Method
• Hans-Georg Gadamer Het Schone
• Dion Fortune De Kosmische Leer
• Dion Fortune De Mystieke Kabbala Sleutel Tot De Kennis Der Wetten Van Geest, Ziel En Lichaam
• Friedrich Nietzsche Ecce homo
• Otto Duintjer Onuitputtelijk is de waarheid (recensie-1, recensie-2, recensie-3)
• Peter Huys GEROEPEN door het WERELDHART
• Roel Jennissen, Godfried Engbersen, Meike Bokhorst en Mark Bovens De nieuwe verscheidenheid Toenemende Diversiteit naar Herkomst in Nederland
• Narada Kush Het ontwaken van je eigen goddelijkheid (workshop)
• Erich von Däniken Chariots of the Gods? (Waren de goden kosmonauten)
• Mina Etemad DE ZANGVOGEL Over Iran, ontheemding en een schuldgevoel dat nooit verdwijnt
• Thomas Verbogt Foto's van zonnige dagen
• Thomas Verbogt Als je de stilte ziet
• Mina Etemad DE ZANGVOGEL Over Iran, ontheemding en een schuldgevoel dat nooit verdwijnt
• Catherine De Vries De symfonie van onvrede De opmars van radicaal-rechts in Europa
• Nathalie Huigsloot Het leven is een worsteling Hoe doe jij het?
• Ankie Hettema de klank van de regenboog
• Anna Enquist Een tuin in de winter herinneringen aan Gerrit Kouwenaar (recensie)
• George Orwell Over nationalisme Met een essay van Bas Heijne
• Tjardus van Citters De kapitein en de buitenboordmotor Vijftien jaar in gesprek met Mark Rutte
• Marcel Messing Worden Wij wakker? over de verborgen krachten achter het wereldtoneel
• P. de Laat Psychodrama. Een actiegerichte methode voor exploratie, reflectie en gedragsverandering
• Bart Brandsma Polarisatie Inzicht in de dynamiek van wij-zij denken
• Bart Brandsma De hel, dat is de ander - Het verschil in denken van moslims en niet moslims
• Geert Kimpen De Kabbalist Een jongeman moet kiezen tussen ultieme wijsheid en ultieme liefde
• Geert Kimpen De 10 wetten van De Kabbalist
• Pim van Lommel Eindeloos Bewustzijn – Wetenschappelijke visie op bijna-dood ervaringen (p. 265 epigenetica)
• Peter Demski Het Anarchistische Principe
• M. Takkenberg Unificatie en Broederschap vanuit de moderne fysica belicht
• ATLAS van negen Hanzesteden
• Henry Dunning Macleod, Alfred Mitchell-Innes, and later Joseph Schumpeter Money creation

Externe Links

• Om (or Aum)
• Sekhem, Sekhem healing
• Tau cross
• Crux Ansata
• Theology of the Cross
• Instrument of Jesus' crucifixion
• Mahabharata (Anugita)
• Skanda, The Multifaceted God: Skanda in Korean Buddhism and Beyond
• Chapter 17: Lord Skanda – The Concentrated Divine Energy
• The Meaning of Ummah in Islam
• JHWH ("Ik ben die Ik ben") Herkomst en mogelijke betekenis
• Adam Kadmon
• Roger Olsen & Adam English Beknopt overzicht Geschiedenis van de Theologie
• Edward Thorndike (Halo effect & Horn-effect)
• Gnosis (“Ken U Zelve”)
• Evangelie van Thomas (Gnostiek)
• Gnosis, Gnosis Engelse versie
• Gnosticisme Engelse versie
• drs. E.Timmerbeil-Snel Gnosis, een postmoderne gnostisch-mystieke opleving (1)
• Esoterische,gnostische en andere filosofische kennis
• Pistis Sophia
• Wim Vos Occulte en wetenschappelijke aspecten van geluid (Pistis Sophia)
• Geluid, licht en geometrie(Pistis Sophia)
• Category: Alternative medicine
• Mensen met synesthesie hebben hele sterke associaties die niet veranderen.
• The aesthetics of Ernst Jünger
• George Whitefield Engelse versie
• Ontzag voor de bron van inspiratie
• Aspecten van de Occulte Filosofie
• Charles Didier De boodschap van de herstelling
• Arjan Knop Waarom verdween het Tetragrammaton uit het gewone taalgebruik van de Joden?'
• ANNIE BESANT VIER VOORDRACHTEN OVER THEOSOFIE
• Annie Besant Loge te Naarden
• Annie Besant Het pad ter volmaking
• Harun Yahya Het Bedrog van de Evolutieleer
• De Vreugde van God in Gehoorzaamheid
• Gert Korthof Non-lokale biologie Misleidende citaten van Pim van Lommel
• Epigenetica is geen bedreiging voor neoDarwinisme

<< vorige || volgende >>

Deze pagina werd sedert 16 dec. 2007 keer bekeken.