5. Psychologie

Intelligent Design (Zelforganisatie, Interdisciplinair, Recursie, Bifurcatie, Ontmaskeren)

Willem Otterspeer boek Bolland (p. 561): Er bestaat een grote overeenkomst tussen de opvattingen van Hegel en die van Hofstadter. De ‘strange loops’ van Hofstadter vervullen dezelfde functie als bij Hegel de ‘logische Satz’, die zegt dat het negatieve tegelijk positief is. Voor beide staat de samenhang ervan met het zelfbewustzijn en de vrije wil in het het centrum van hun redenering. Maar dat was nu juist het probleem met Bolland. Hij zei dat zijn filosofie de hoogste zelfkennis verschafte. Maar hij heeft zichzelf nooit gekend.

De geest blijft een mysterie (emeritus hoogleraar theoretische natuurkunde Ger Vertogen Volkskrant 25 februari 2012): Geconcludeerd moet worden dat de uitspraak ‘Wij zijn ons brein’ niet wetenschappelijk valt te bewijzen. Het is een geloofsuitspraak, de uitdrukking van een materialistische wereldbeschouwing. Hiervoor geldt dus hetzelfde als voor een religieuze wereldbeschouwing. Kentheoretisch gesproken kunnen wij niet inzien welk van beide van beide wereldbeschouwingen de voorkeur verdient. Ironisch genoeg is dit inzicht van niet-weten ook een kentheoretisch inzicht! Wij zullen nooit het mysterie van de geest oplossen, want wij zijn het mysterie zelf. Geest toont, net als logica.

'We moeten onszelf niet eenvoudiger maken dan wij zijn. Wij zijn vrij' (Jan Drost Volkskrant 1 oktober 2011):
Hersenonderzoekers als Dick Swaab zijn zo populair omdat zij ons bevrijden van onze vrijheid en verantwoordelijkheid. Maar zij vertellen leugens. Wij zijn vrij.
Waarom is een boek als Wij zijn ons brein een bestseller? Waarom krijgt iemand als Dick Swaab zo'n overweldigende ontvangst? Wanneer Swaab (of moet ik zeggen het brein dat wij Swaab noemen?) beweert dat de vrije wil niet bestaat, dan zegt hij met andere woorden dat er geen handelingen zijn, alleen gebeurtenissen. En waar niet gehandeld wordt, daar is geen verantwoordelijkheid, sterker: daar zijn geen mensen. Is dat wat veel mensen graag willen horen? Dat zij er niet zijn?
Politici die ons beloven onze verantwoordelijkheid van ons over te nemen, kunnen steevast rekenen op een aanzienlijke aanhang. Neem Geert Wilders. Welk slaapliedje is het dat hij zingt? Dat alles wat er mis is in ons land, niet onze schuld is. Gaat u maar rustig slapen, u treft geen blaam, het ligt niet aan u, het ligt aan de anderen. Het zondebokmechanisme is waarschijnlijk al zo oud als de mensheid.\\ Anderen de schuld geven is een verkwikkende en zelfreinigende bezigheid, even begrijpelijk en verleidelijk als leugenachtig en verwerpelijk. Wie denkt dat dit afschuiven uitsluitend in de politiek plaatsvindt, heeft het mis. Er zijn mensen die de streken van de politici al te doorzichtig vinden of niet chic. Maar intussen hebben zij nog steeds weinig zin in hun vrijheid, die namelijk paradoxaal en vervelend genoeg de noodzaak tot het maken van keuzen met zich meebrengt. Dus nemen zij maar hun toevlucht tot een ogenschijnlijk nettere oplossing: de wetenschap. U weet wel, die verheven, intellectueel verantwoorde en geheel belangeloze menselijke queeste naar kennis en waarheid. En wie kunnen er moreel puinruimen? De ouders, leerkrachten, rechters, filosofen, en ieder van ons voor zichzelf. En natuurlijk de psychologen. Hoewel. Wat doen al die psychologen eigenlijk met die breinboeken, die zij met stapels tegelijk schijnen te verslinden? Wat hebben zij daar te zoeken? Zijn zij hun cliënten zo zat, zo afgepeigerd van het feit dat mensen gecompliceerde wezens zijn, dat zij hun vermoeide hoofden op de steen der 'objectieve wetenschap' te ruste willen leggen?

'Vrije wil meet je niet met een hersenscan' (Daan Evers en Niels van Miltenburg Volkskrant 15 september 2011)
Swaab mag best meningen geven over dingen die buiten zijn specialisme vallen. Wel is het jammer dat hij zo weinig kritisch is over onderzoek dat met zijn mening overeenstemt. Op Libet en Wegner valt heel wat af te dingen. Ook geldt voor al hun onderzoek dat er eerst filosofische interpretatie nodig is om het belang voor de vraag naar vrije wil te bepalen. Als Swaab het bestaan van de vrije wil weerlegd acht door de wetenschap, dan dringt zich de vraag op: waarvan is precies het bestaan weerlegd, en is dát wat we bedoelen met vrije wil? En dat blijft een filosofische vraag. Dat de vrije wil een illusie is, wordt niet aangetoond door hersenwetenschap.

Cees Dekker kiest voor Darwin èn God (Trouw, 8 december 2008)
Jarenlang gold Cees Dekker, overigens tegen zijn zin, als de Nederlandse ambassadeur van het Intelligent Design. In zijn boek Geleerd en gelovig neemt Cees Dekker afstand van Intelligent Design en onderbouwt hij zijn keuze voor de theorie van ‘theïstische evolutie’, een opvatting waarin God als Schepper en de evolutieleer van Darwin samengaan. De gedachte dat een ontwerp van God aan te tonen is, laat hij hiermee varen. Toch wil de hoogleraar moleculaire biofysica aan de Technische Universiteit Delft hiermee niet zeggen dat de natuur geheel op toeval berust; hij gelooft nog steeds dat God alles in gang heeft gezet en sindsdien bij de schepping betrokken is gebleven.

In het onderzoeksrapport Eenheid in Verscheidenheid ('E i V') wordt de schuldencrisis tegen de achtergrond van de illusiecultuur geplaatst. Relatief staat tegenover absoluut. Het creëren van dichotomieën blijft uiteindelijk allemaal mensenwerk:
- Verkoper en Koper ('aanbodzijde en vraagzijde', 'crediteur- en debiteurlanden')
- Leraar en Leerling ('werkgever en werknemer', principaal-agentproblematiek, ’Heer en Slaaf’)
- Politicals & Professionals (Managementstijl)
- Toezichthouders en Directie
- Man en Vrouw (Anima en Animus)
- Luisteraar en Spreker
- Machthebbers bedrijfsleven en - overheid (amoreel)
- Gewetensvolle – en Gewetenloze machthebbers
- Spiritualiteit en Godsdienstwaanzin
- Neoliberalisme (marktfundamentalisten, superkapitalisme van het geseculariseerde Westen) en IS (moslimfundamentalisten van het geïsmaliseerde Oosten)
- Marktfundamentalisten en Moslimfundamentalisten
- 'Waarnemer en Waargenomene'
Tussen beide partijen zit de stem van het geweten.

'Schuldencrisis in stand gehouden door gedegenereerde democratie' (Marcel van Dam Volkskrant 11 augustus 2011)
Politici die zich tot gevangenen hebben gemaakt van het electoraat worden gemangeld tussen de wens van het electoraat zo min mogelijk belasting te betalen en de wens dat de overheid meer voor hen doet, schrijft Marcel van Dam.
Het meest verontrustende aan de schuldencrisis is dat die is veroorzaakt en in stand wordt gehouden door een degeneratie van de democratie. Die is geen vertolker meer van georganiseerd vertrouwen maar van ongeorganiseerd wantrouwen. Democratie was een competitie tussen verschillende wereldbeschouwingen en is verworden tot een concurrentieslag om de gunst van de kiezer.
Schulden
Vooral in Amerika werd dat 'tekort' gefinancierd door zowel de burger als de staat op te zadelen met hogere schulden. Dat moest een keer fout gaan, zoals we nu merken. Politici die zich tot gevangenen hebben gemaakt van het electoraat worden gemangeld tussen de wens van het electoraat zo min mogelijk belasting te betalen en de wens dat de overheid meer voor hen doet.

Manon Korthals Politiek doet er toe!
Wat doet er meer toe, macht of geld?
Maar waar politici zich dus weer moeten gedragen als verantwoordelijke en vakkundige mensen is het minstens zo belangrijk dat wij als Nederlandse burgers onze verantwoordelijkheid moeten nemen. De meerderheid van de burgers noemt zich tegenwoordig zwevende kiezer en weigert ook maar iets in te leveren dat afdoet aan haar eigen belang. Het gemak waarmee wij kiezers politici dwingen tot het aangaan van breekpunten draagt niet bij aan beter bestuur van ons land, laat staan aan een fatsoenlijke bijdrage aan ingewikkelde kwesties als het oplossen van een wereldwijde crisis.
Kortom, het is duidelijk meer dan ooit blijkt dat politiek er toe doet. Laten politici en de politiek dan ook dit natuurlijk moment gebruiken om orde op zaken te stellen. Want, vrij naar Bill Clinton, it’s politics, stupid!

VS manipuleert Eurocrisis om eigen crash te verbloemen
Grote banken slachtoffers van invoering Eurobligaties
In 2011 wacht Europa nog wel de voortgaande strijd tegen de (hoofdzakelijk Amerikaanse) financiële speculanten, die door te speculeren met de exorbitante rente op de Griekse, Ierse (... etc.) schuldenlast enorme winsten maken. Om Europa daar tegen te beschermen wordt het Europese Financiële Stabilisatie Fonds (EFSF) opgericht, een permanent Europees financieel noodfonds. Ook het recente overleg over de mogelijke invoering van -nog zeer omstreden- 'Eurobligations' (euro-obligaties of E-obligaties) valt binnen dit kader. Hierdoor zullen de speculanten zich volgend jaar gaan realiseren dat de solidariteit in Euroland zich niet tot hen uitstrekt, vooral niet als de pijlen straks ook op Spanje, Italië of België gericht worden.

De moraal van het verhaal is dat ethiek zowel de oorzaak van het probleem als de oplossing ervan laat zien. Het gaat volledig mis, er ontstaat een breuk wanneer extremen van het kapitalisme gaan overheersen, de moraal, de regulerende principes buiten het verkoopverhaal worden gehouden, het gedrag wordt amoreel. Het zijn juist de waarden en normen, die mensen met elkaar verbinden. Of anders gezegd de onzichtbare muren tussen 'Wij en Zij', waardoor we de ander uitsluiten, dienen we af te breken. In plaats van dat een dialoog partijen nader tot elkaar brengt, kunnen de meningen ook verharden en ontstaat er een loopgraven oorlog.

Zowel de programma's van CDA als van PvdA zijn de afgelopen decennia naar rechts opgeschoven. Het neoliberalisme is geen panacee om mismanagement, bestuurlijk wanbeheer te verkleinen. Falende managers worden op vette vertrekbonussen getracteerd. Het heeft eerder de bestuurlijke chaos vergroot. Het gaat er om van de motieven van onze politici, de bestuurlijke elite een helder beeld te krijgen, het zelfbedrog, het egoïsme dat er aan ten grondslag kan liggen te ont-maskeren (ont-sluieren). Wanneer je als land de home market niet op orde hebt mag je niet verwachten dat je op de wereldmarkt meer succes zal hebben.

Bewijs Voor Intelligent Design
Welnu, hoe leg ik nu een verbinding tussen de organische en de anorganische wereld? “Intelligent Design” (“Intelligent Ontwerp”) is evident wanneer we een mechanische machine aan een nader onderzoek onderwerpen. Het concept en het ontwerp die inherent zijn aan een machine, of deze nou eenvoudig is of complex, zijn duidelijk. Of een machine nu van lage of hoge kwaliteit is, zijn ontwerper is zowel noodzakelijk als evident. Informatietheorie stelt dat concept en ontwerp alleen het resultaat kunnen zijn van een brein. Zelfs de lagere kwaliteit van een slecht ontworpen machine kan de noodzakelijkheid van een intelligent ontwerper niet verdoezelen.
Quantummechanica:

Randall Niles Wat Is Er Met Mij Gebeurd - Reflecties op een reis (p. 20):
In het midden van de 18e eeuw maakte David Hume de “machine-analogie” in biologische systemen met succes ongeldig omdat we volgens hem slechts konden raden wat zich afspeelde op het moleculaire niveau. Maar de fenomenale ontdekkingen in de laatste paar decennia hebben eindelijk ondubbelzinnig aangetoond dat levende systemen in feite wel degelijk machines zijn – zelfs tot op het diepste, moleculaire niveau!
Pas in de afgelopen twintig jaar, met de komst van de moleculaire biologische revolutie en met de vooruitgang in de cybernetische- en computertechnologie (informatica), werd het eindelijk mogelijk om Hume’s kritiek te ontkrachten en eindelijk is de analogie tussen organismen en machines overtuigend geworden…in elke richting waarin de biochemicus tuurt, reizend door het bizarre moleculaire labyrinth, ziet hij apparaten en toestellen die herinneren aan onze eigen twintigste eeuwse wereld van geavanceerde technologie.

Een informaticus is een wetenschapper die met behulp van computers (hardware + software) de informatiebehoefte en informatievoorziening optimaal met elkaar verbindt.

Het boek Wat Darwin niet kon weten van Gerrit Teule biedt een uitstekend houvast om zowel de ‘binaire code' van machinetalen als het verschijnsel recursie toe te lichten. Gerrit Teule schrijft (p. 47): Je kunt een computer begrijpen op meer niveaus dan je op één hand kunt tellen.

Om de éne werkelijkheid te begrijpen maakt Gerrit Teule van een complex computersysteem gebruik. In het rapport 'E i V' staat echter niet de computer, maar de samenleving, de organisatiecultuur centraal. Om het fenomeen organisatie(cultuur) en de éne werkelijk te begrijpen wordt in het rapport ‘E i V’ van zeven bewustzijnsniveaus gebruik gemaakt.

Gerrit Teule start in zijn boek Wat Darwin niet kon weten zijn gezichtspunt vanuit de hardware. Het rapport ‘E i V’ vertrekt daarentegen ook vanuit de 'mentale software' (Geert Hofstede), het 5D-concept, namelijk de doelmatige ordening van de informatievoorziening. De verborgen natuurlijke ordening van de chaostheorie staat tegenover de kunstmatige ordening in de informatiesystemen.
Bij een computer gaat het om kunstmatige selectie, bij een mens om natuurlijke selectie. Of met andere woorden kunstmatige selectie doen mensen bewust, de bevruchting, de natuurlijke selectie van eicel en zaadcel vindt daarentegen onbewust plaats. Al is het wel zo dat door kunstmatige inseminatie de mensheid het stokje van de kunstmatige selectie overneemt en vrij recent bij IVF zelfs van de natuurlijke selectie.

Bevruchting is het proces van de samensmelting van twee haploïde gameten, zoals een zaadcel en een eicel, dat leidt tot de vorming van een diploïde zygote en eventueel uiteindelijk de ontwikkeling van een embryo. Hoe dit verloopt wordt onderzocht in de studie van de levenscyclus.

De verbreiding van de boekdrukkunst speelde tijdens de reformatie een belangrijke rol nu maakt internet het voor iedereen op deze wereld mogelijk zich goed te laten informeren. De computer biedt een optie om de kwaliteit van de besluitvorming te verbeteren. Of met andere woorden welke netwerken in de maatschappij, de formele en de informele politieke netwerken laten we prevaleren?

Wanneer belangen synchroon lopen is er geen probleem, maar botsende belangen kunnen een crisis veroorzaken. Het draait in deze wereld primair om hoe maatschappelijke netwerken zich organiseren en minder om computernetwerken.

Ervin Laszlo en Jude Currivan boek KOSMOS een integrale visie op de wereld
Hoofdstuk 4 Akasha en de hele-wereld, Entropie en evolutie (p. 55):
Het is mogelijk ‘bits’ – de fundamentele data-eenheid – op te tellen, te vermenigvuldigen of zelfs te ontkennen zonder er energie voor te gebruiken of de entropie van het universum te vergroten. Er is echter één – nogmaals, één – handeling die warmte genereert en de entropie van het universum doet toenemen: het wissen van informatie.
Alleen deze handeling – in een computergeheugen, een stel menselijke hersenen of het universum in zijn geheel – kost energie. Omkeerbare operaties leiden niet tot toename van de entropie. Onomkeerbare doen dat wel, en uitwissen is onomkeerbaar. Het is misschien pijnlijk, maar verlies is de stuwkracht achter de evolutie.
Het kwantumvacuüm (p.55):
Het voortgaande onderzoek van dit kwantumvacuüm heeft aangetoond dat het de ziedende matrix is van zogeheten virtuele energieën en deeltjes die zo snel in het materiële bestaan verschijnen en er weer uit verdwijnen dat ze geen netto-effect hebben op de totale energie van het universum. Momenteel wint echter het inzicht veld dat de oergrond van het manifeste universum niet eenvoudigweg zo’n primordiaal energieveld is, maar in wezen een volledig geïntegreerd informatieveld: Einsteins kosmische Geest!

Reactie van Jules Ruis naar aanleiding van mijn vraag Is zelfgelijkvormigheid een eigenschap die zelfbewustzijn mogelijk maakt?

Jacques Groenen en Peter Ramaekers ZELFORGANISATIE IN HET BREIN
Ons brein is een van de meest pregnante voorbeelden van een niet-lineair, complex systeem. De chaostheorie is op de werking van ons brein dan ook in veel opzichten toepasbaar.
Hoe het brein met zijn (minstens) 10 tot de macht 11 zenuwcellen en neuronen werkt en wat de relatie tussen dit zeer complexe systeem en het menselijk gedrag is behoort tot de meest urgente vragen in de moderne wetenschap.
In de psychologie worden deze vragen meestal omzeild door het brein op te vatten als een computer waarvan je vervolgens alleen de software hoeft te bepalen en veranderen. Gebleken is echter dat dit niet werkt, en ook geen wezenlijk inzicht oplevert. Op zijn best gezegd is het brein beschrijven als een computer slechts een metafoor.
Topprestaties door bio- en neurofeedback
Door toepassing van gerichte bio- en neurofeedback worden leerprocessen versneld, verdiept en verduurzaamd en het bewustzijn en vaardigheden verruimd. Het is bekend dat mensen slechts ongeveer 10% van hun hersencapaciteit effectief gebruiken, waarvan slechts 1% bewust, er is dus nog voor iedereen een wereld te winnen. Door een topprestatietraining leren mensen:
• Burn-out, stress en apathie onderkennen en voorkomen
• Het mobiliseren van hun diepste vermogens
• Hun creativiteit vergroten
• Ontwikkelen van zelfvertrouwen
• Hun geheugen sterk verbeteren
• Beter emotioneel welbevinden
• Verrichten van topprestaties zonder noemenswaardige inspanningen
• Dieper ontspannen en beter mediteren
• Beter herinneren en gebruik maken van hun dromen
• Emotionele ballast te verwijderen
• Betere concentratie en hogere productiviteit
• Ontwikkelen van talenten
• Ontwikkelen van leiderschapskwaliteiten
• Balanceren van linker en rechter hersenhelft
• Coördineren van hart en de 3 breinen (reptielenbrein, limbische systeem en neocortex)
Conclusie
De nieuwe bewustzijntechnologie (Biomedische technologie Biomedical engineering) die subtiele lichaamssignalen meet en weergeeft op een computer maakt het mogelijk om deze voorheen niet gebruikte informatie bewust te gebruiken tijdens intensieve leerprocessen. Op deze manier wordt zelforganisatie van het menselijke bewustzijn op een hoger niveau gestimuleerd en bereikt. Het is een nieuwe revolutionaire stap in het ontstaan van de kennismaatschappij.

De conclusie van Jacques Groenen en Peter Ramaekers toont slechts een kant van de medaille. In het rapport ‘E i V’ worden zeven aggregatieniveaus, bewustzijnstoestanden uitgewerkt. Een computer kan wel het denken, maar niet het voelen, de menselijke emoties (begeerte) simuleren. Of met andere woorden een EEG of fMRI kan wel elektromagnetische spanningen registreren, maar het is de mens die ze moet interpreteren en de cliënt die aan de hand van deze informatie moet leren zijn gedrag aan te passen.

Het Ei van Assagioli is een concept dat van de zeven bewustzijnsniveaus in de esoterie is afgeleid. De oerbron Ain-Soph, het mysterie van het leven creëert het ‘Ik’ (bronbewustzijn, immateriële geest, zie Poortman), het punt van zuiver zelf-bewustzijn dat door Assagioli met het witte verlichte scherm wordt aangeduid. Het is het ego (de werking van de zeven zintuigen, met een verscheidenheid aan aggregatieniveaus), de ziel, de relatie tussen geest en lichaam, die zorgt voor het projecteren van de beelden op dit scherm.
Deze metafoor kan ook worden gebruikt om een PC, die door een gebruiker wordt aangestuurd en door elektriciteit wordt gevoed te beschrijven. Het is de gebruiker, die de interactie tussen software en hardware met behulp van een toetsenboord manipuleert en daarmee de gewenste beelden op het scherm projecteert en daarmee de virtuele ruimte van Cyberspace creëert. De metafoor over de aard van de werkelijkheid, die in een computersysteem in relatie met zijn omgeving (gebruiker, elektriciteit, handleiding) ligt besloten, is de werkelijkheid zelf. De websites, die wereldwijd op miljoenen computersystemen verspreid zitten kunnen overal ter wereld worden geraadpleegd. Als gebruiker van internet maken we als het ware deel uit van een ‘collectief superbrein’.
Microsoft Windows is de naam van de besturingssystemen van Microsoft voor de personal computer.

Een personal computer (hardware) bestaat uit software (met centraal bestanden, database) en de onderdelen invoer- en uitvoerapparaat.

De instructies en mutaties die in een computer plaatsvinden simuleren besluitvormingsprocessen in de buitenwereld. Het zijn de interacties (interface tussen 'hardware en software') van de gebruiker met de computer die maken dat de computer een goede metafoor is voor kunstmatige intelligentie (Artificial intelligence). Een computer kan uitstekend simuleren, maar niet innoveren. Het is het trekkermechanisme, de "nieuwe hersenpaden" - de nieuwe verbindingen (synapsen) in het brein, die daarvoor zorgen. De kunstige matige intelligentie van een computer is een schaduw van de intelligentie van een mens. Een computer is verre van superieur aan wat een mens kan presteren. Bij een computer gaat het om kunstmatige selectie, bij een mens om natuurlijke selectie.

Reineke R. Couperus DE RUIMTELIJKE VERBEELDING VAN CYBERSPACE HET HOE EN WAAROM VAN INTERFACES (p. 11):
Door opkomst van nieuwe media zoals onder andere de telefoon, de radio maar ook door het ontstaan van een multimediale massacultuur verplaatste de aandacht zich naar de invloed van deze media op onze ervaring van de werkelijkheid. De media structureren volgens recente opvattingen onze zintuiglijke ervaringen, zoals ons taalbegrip het verstand structureert.
Onze waarneming van de wereld wordt dus met name bepaald door onze fysieke gesteldheid, onze biologische vorm, maar ook door de manier hoe wij deze waarnemingen cognitief verwerken. Het feit dat we vandaag de dag in onze westerse cultuur de wereld – de ruimte om ons heen - op een bepaalde manier waarnemen, is gebaseerd op historische, biologische en in een later stadium ook culturele factoren. De biologische en historische factoren hadden met name invloed op de manier waarop de menselijke hersenen zich hebben ontwikkeld om gewaarwordingen op bepaalde manieren te (leren) verwerken. In eerste instantie is daarvoor de evolutionaire ontwikkeling van belang die de mens uiteindelijk van de andere primaten heeft onderscheiden.

Omdat de geheugencellen van computers twee waarden kunnen aannemen, is er sprake van binaire voorstelling van de opgeslagen informatie. Elke computer telt volgens het binaire stelsel. Maar er bestaat ook het vijftallig talstelsel van het Oude Rome. Sumerië gebruikte een zestallig stelsel.
Zelfs een zeventallig stelsel bestaat.

De Booleaanse logica vormt de basis van de moderne digitale computerlogica. Booleaanse algebra bestudeert algebraïsche structuren met de logische operatoren AND (en), OR (of) en NOT (niet). Deze operatoren zijn direct gerelateerd aan de begrippen doorsnede, vereniging en complement uit de verzamelingenleer.

Douglas Hofstadter boek Gödel, Escher, Bach:
In Gödel, Escher, Bach onderzoekt Hofstadter de mogelijkheid van kunstmatige intelligentie. Het ambitieuze populair-wetenschappelijke boek gold van meet af aan als een klassieker en werd in 1980 bekroond met de Pulitzer-prijs.

Om de relatie tussen ‘deel’ en ‘geheel’ te verklaren gebruikt Arthur Koestler het concept van holons. In dit verband kan ook verwezen worden naar het boek Gödel, Escher, Bach van Douglas Hofstadter. De Verstrengelde hiërarchie correspondeert met het recursieproces, de Merkwaardige lus en de verklaring voor ‘nieuw opduikende’ verschijnselen in onze hersenen – bijvoorbeeld ideeën, hoop, beelden, analogieën, en tenslotte bewustzijn en vrije wil berusten volgens Douglas Hofstadter – op een soort Merkwaardige lus, een wisselwerking tussen niveaus waarbij het hoogste niveau teruggrijpt naar het laagste en daarop invloed uitoefent, terwijl het tegelijkertijd door het laagste niveau bepaald is. Het zelf ontstaat op het moment waarop het zichzelf kan weerspiegelen.

Jiddu Krishnamurti Het boek van het leven
Er is een andere kunst: de kunst van het leren. Computers kunnen leren; zij kunnen geprogrammeerd worden en zij zullen herhalen wat hun verteld is. Wij ondervinden eerst, verzamelen kennis, slaan die op in de hersenen, dan ontstaan gedachten als herinnering en daarna handeling. En van dat handelen leer je. Op die manier is leren het vergaren van meer kennis. Dit is wat een denkvermogen wat waarneemt en waakzaam is steeds doet, zoals een computer. Ervaring, kennis, herinnering, gedachte, handeling - dat is wat we alsmaar doen, wat leren genoemd wordt - leren door ervaring. Dit is de geschiedenis van de mens - voortdurende uitdaging en de reactie op die uitdaging. En het boek bevat de hele kennis van de mensheid, en dat ben jij.

Binair getalstelsel van Gottfried Wilhelm Leibniz.

De monaden van Leibnitz (psycho-fysisch parallellisme) lijken verdacht veel op de eonische tijdruimten of psychons van John Eccles. Een veelbelovende kandidaat voor het psychon van John Eccles is het majorana fermion - 'Het is half God, half duivel' (Demon est deus inversus) - van Leo Kouwenhoven (interview Elsevier 21/28 december 2013).

In plaats van de mentale eenheid psychon past René Meijer in zijn hiërarchische deeltjestheorie (HDT) de integron toe.

De futuroloog Ray Kurzweil verwacht met computertechnologie de mensheid te kunnen redden. Plato brengt echter al met de dodecaëder, de kwintessens, de zin van het leven, de levenskunst (Friedrich Nietzsche) tot uitdrukking.

De ‘Merkwaardige lus’ is een besturingsmechanisme dat op een niveau en tussen niveaus werkzaam is. De lus kan met de lemniscaat van het kompaskwadrant worden vergeleken. Bij ‘Verstrengelde hiërarchie’ onderscheiden we niveaus als bewust en onbewust, kwantitatieve as en kwalitatieve as, individu en collectief. Op een niveau en tussen niveaus bestaan de spanningsvelden 'eustress of distress'. Bij een koppel kun je spreken over de band die ontstaat, terwijl bij groepen, grotere eenheden er sprake is van een sfeer, het hangt in de lucht, een cultuur. De niveaus zijn onderling verbonden, er vindt een wisselwerking plaats. De partner waarmee je samenleeft, de groep, de cultuur waar je deel van uitmaakt spelen een belangrijke rol bij de keuzes die je bewust of onbewust in het leven maakt. De grote collectieve ziekmaker van deze tijd is stress.

René Meijer beschrijft in zijn boek De Ether Bestaat! de driedeling ‘Feit, Principe en Persoon’. Deze driedeling ligt aan de Indiase filosofie van de zes gezichtspunten (zes Indiase filosofische scholen, darshana’s), de filognostische hermeneutiek ten grondslag. Uiteindelijk gaat het erom deze menselijke zienswijzen te integreren.
De filognosie is hierin te herkennen als een kompaskwadrant dat in alle richtingen de integratie van de eenheid in verscheidenheid vormt op het gebied van de feiten, de principes en de persoon van de menselijke mentaliteiten. Het kompaskwadrant is niet alleen een scheppingsmodel op macrokosmisch niveau, maar ook een pedagogisch denkmodel op microkosmisch niveau. Dit denkmodel kan op het levenspad van de mens een ommekeer teweeg brengen.

William A. Savage Bespiegelingen over licht en duisternis
Wanneer licht in aanraking komt met doorzichtige materie van verschillende dikte – bijvoorbeeld een prisma of een regendruppel – wordt wit licht gedifferentieerd in de bekende kleuren van het spectrum. Het prisma, dat ervoor zorgt dat de gekleurde stralen ontstaan uit de oorspronkelijke straal wit licht, is te vergelijken met een layacentrum. In de theosofische literatuur is een layacentrum een mathematisch nulpunt of enkelvoudig punt, waar energie, levenskracht of stof zich manifesteert op of uitstraalt naar het ene gebied, terwijl het tegelijk uit een ander gebied verdwijnt – zoals een substantie die neerslaat of oplost, overgaat van de ene toestand in een andere. Manifestatie komt voort uit potentialiteit: ongemanifesteerde duisternis.

De Geheime Leer Deel I Stanza 1 De nacht van het heelal (p. 82)
‘Geest en stof, of purusha en prakriti’, zo wordt ons geleerd, ‘zijn slechts de twee oorspronkelijke aspecten van het Ene en Ongeëvenaarde’.
De nous, die de stof beweegt, de levenwekkende ziel, die in ieder atoom zetelt en die in de mens is gemanifesteerd en latent is in de steen, heeft vermogens van verschillende graad. Dit pantheïstische denkbeeld van een algemene geest-ziel die de hele Natuur doordringt, is het oudste van alle filosofische begrippen. Evenmin was de archaeus een ontdekking van Paracelsus of van zijn leerling Van Helmont, want het is weer dezelfde archaeus of ‘vader-ether’ – de gemanifesteerde basis en bron van de ontelbare levensverschijnselen – die wordt gelokaliseerd. De hele reeks van talloze speculaties van deze soort zijn slechts variaties op dit thema, waarvan de grondtoon werd aangeslagen in deze oorspronkelijke openbaring. (Zie Afdeling II, ‘Oorspronkelijke substantie’.)
De Geheime Leer Deel I Stanza 2 Het denkbeeld van differentiatie (p. 86):
(b) De term ‘adem’ van het ene Bestaan wordt door de archaïsche esoterie alleen toegepast op het geestelijke aspect van de kosmogonie; in andere gevallen wordt deze vervangen door de overeenkomstige term op het stoffelijke gebied: beweging. Het ene eeuwige Element, of elementbevattende voertuig, is Ruimte, in elke betekenis zonder dimensie; tegelijk daarmee bestaan eindeloze duur, oer- (en dus onvernietigbare) stof, en beweging – absolute ‘eeuwigdurende beweging’: de ‘adem’ van het ‘ene’ Element. Zoals wij hebben gezien, kan deze adem nooit ophouden, zelfs niet tijdens de eeuwigheden van pralaya (zie ‘Chaos, Theos, Kosmos’ in Afdeling II).
De Geheime Leer Deel I Stanza 7 (p. 258/259):
(a) ‘Wanneer de ENE twee wordt, verschijnt het drievoud’: namelijk, wanneer het Ene Eeuwige zijn weerspiegeling laat vallen in het gebied van de manifestatie, dan wordt het ‘water van de Ruimte’ door die weerspiegeling, ‘de straal’, gedifferentieerd; of, in de bewoordingen van het ‘Dodenboek’: ‘De Chaos eindigt door de glans van de straal van het oorspronkelijke licht, dat met behulp van de grote magische kracht van het WOORD van de (centrale) zon alle duisternis verdrijft.’ De Chaos wordt mannelijk-vrouwelijk, het water wordt voortgebracht door het licht, en het ‘drievoudige wezen komt als zijn eerstgeborene tevoorschijn’. ‘Osiris-Ptah (of RA) schept zijn eigen ledematen (zoals Brahma), door de goden te scheppen die zijn bestemd om tijdens de cyclus zijn fasen te verpersoonlijken’ (xvii, 4). De Egyptische Ra, die uit de DIEPTE tevoorschijn komt, is de goddelijke universele ziel in haar gemanifesteerde aspect, en hetzelfde geldt voor Narayana, de purusha, ‘verborgen in akasa en aanwezig in de ether’.
De Geheime Leer Deel I Samenvatting (p. 311):
De geest leeft en leven is geest, en leven en geest (prakriti purusha) (?) brengen alles voort, maar ze zijn in essentie één en niet twee. . . .

De Geheime Leer Deel II hoofdstuk 25 De mysteriën van het zevental
Het zevenvoudige element in de veda’s. Het bevestigt de occulte leer over de zeven bollen en de zeven rassen (690/691):
Alleen die geleerden die de geheime betekenis van de purushasūkta zullen doorgronden (waarin de intuïtie van de moderne oriëntalisten ‘een van de allerlaatste lofzangen van de Rig Veda’ wilde zien), mogen hopen eens te begrijpen hoe harmonisch de leringen ervan zijn en hoe duidelijk ze de esoterische leringen bevestigen. Men moet de daarin aangegeven relaties tussen de (hemelse) mens, ‘purusha’, GEOFFERD voor de voortbrenging van het Heelal en alles daarin (zie Viśvakarman), en de aardse sterfelijke mens (Lofzang X, 20, I, 16) in al de diepzinnigheid van hun metafysische betekenis bestuderen, voordat men de verborgen filosofie van dit vers begrijpt:
691: ‘15. Hij (‘de mens’, purusha, of Viśvakarman) had zeven blokken brandhout en driemaal zeven lagen brandstof om zich heen; toen de goden het offer brachten, bonden zij de mens als slachtoffer’. . . . Dit houdt verband met de drie zevenvoudige oorspronkelijke Rassen, en bewijst de hoge ouderdom van de Veda’s, die waarschijnlijk in deze eerste mondelinge leringen geen ander offer kenden; en ook met de zeven oorspronkelijke groepen van de mensheid, want Viśvakarman stelt de goddelijke mensheid als geheel voor3.
3) Deze archaïsche leer is niet zo heel onwetenschappelijk, want een van de grootste natuuronderzoekers van deze tijd, wijlen professor Agassiz, erkende dat de mens op verschillende geografische plaatsen was ontstaan en hield tot het eind van zijn leven aan deze opvatting vast. De eenheid van de menselijke soort werd door de beroemde professor uit Cambridge (Verenigde Staten) op dezelfde manier aanvaard als door de occultisten – namelijk in de zin van hun essentiële en oorspronkelijke homogeniteit en hun oorsprong uit een en dezelfde bron: d.w.z. Negers, Ariërs, Mongolen, enz. zijn allen op dezelfde manier en uit dezelfde voorouders ontstaan. De laatstgenoemden hadden allen één essentie, maar verschilden omdat ze tot zeven gebieden behoorden die in graad, maar niet in soort verschilden. Dat oorspronkelijke fysieke verschil werd door dat van de latere geografische en klimatologische omstandigheden maar heel weinig meer geaccentueerd. Dit is natuurlijk niet de theorie van Agassiz, maar de esoterische versie. Deze wordt volledig besproken in de ‘Aanhangsels’ (Afdeling III).
De Geheime Leer Deel II hoofdstuk 3 Archaïsche of hedendaagse antropologie? Aanhangsels bij Deel II § 1 (p. 733/734):
Wij wensen op dit moment echter niet de geestelijkheid de handschoen toe te werpen, omdat wij nu alleen met de materialistische wetenschap te maken hebben. De laatstgenoemde antwoordt op onze vraag, in de persoon van haar beste vertegenwoordigers, ‘wij weten het niet’; toch handelt de meerderheid van hen alsof zij de alwetendheid hebben geërfd en alsof zij alles weten.
734: Want dit negatieve antwoord heeft inderdaad de meerderheid van de wetenschappers er niet van weerhouden over die vraag te speculeren, waarbij ieder probeert zijn eigen bijzondere theorie ingang te laten vinden, met uitsluiting van alle andere. Zo vertonen vanaf Maillet in 1748 tot Haeckel in 1870 de theorieën over de oorsprong van de mensheid evenveel verschillen als de persoonlijkheden die deze hebben opgesteld. Buffon, Bory de St. Vincent, Lamarck, E.G. St. Hilaire, Gaudry, Naudin, Wallace, Darwin, Owen, Haeckel, Filippi, Vogt, Huxley, Agassiz, enz., ontwikkelden elk een min of meer wetenschappelijke hypothese over het ontstaan van de mens. De Quatrefages rangschikt ze in twee hoofdgroepen – een die een snelle, en een andere die een heel geleidelijke transmutatie aanneemt; de eerste gelooft dat een nieuw type (de mens) werd voortgebracht door een heel ander wezen, terwijl de laatstgenoemde de evolutie van de mens door toenemende differentiatie verkondigt.
Vreemd genoeg is de meest onwetenschappelijke van alle theorieën over dit onderwerp van de oorsprong van de mens tot dusver afkomstig van de meest wetenschappelijke van deze autoriteiten. Dit is zo duidelijk, dat het uur snel nadert waarop de gangbare leer over de afstamming van de mens van een aapachtig zoogdier, met minder eerbied zal worden beschouwd dan de vorming van Adam uit klei en van Eva uit de rib van Adam. Want:
‘Het is duidelijk, vooral volgens de meest fundamentele beginselen van het darwinisme, dat een georganiseerd wezen niet een afstammeling kan zijn van een ander waarvan de ontwikkeling in tegenovergestelde richting gaat ten opzichte van de zijne. . . . Overeenkomstig deze beginselen kan daarom de mens niet worden beschouwd als de afstammeling van welk aapachtig type ook1.’
740: In ons ras en geslacht is de ene ‘tempel in het Heelal’ in zeldzame gevallen – binnen in ons; maar ons lichaam en ons denkvermogen zijn door zonde en wetenschap te veel verontreinigd geraakt om nu uiterlijk iets beters te zijn dan een tempel van ongerechtigheid en dwaling. En hier moet onze wederzijdse positie – die van het occultisme en van de hedendaagse wetenschap – eens en voor altijd worden vastgesteld.
740/741: Wij theosofen zijn bereid eer te bewijzen aan geleerden zoals wijlen
prof. Balfour Stewart (natuurkunde) , de heren
Crookes (grensvlak natuur- en scheikunde),
Quatrefages (natuurlijke historie),
Wallace (natuurlijke historie, aardrijkskunde, antropologie, biologie, entomologie),
Agassiz (biologie, glaciologie, natuurlijke historie, paleontologie, zoölogie),
Butlerof (scheikunde) en
verschillende anderen, hoewel wij vanuit het standpunt van de esoterische filosofie het niet eens kunnen zijn met alles wat zij zeggen. Maar niets zou ons ertoe kunnen brengen zelfs een schijn van eerbied te tonen voor de opvattingen van andere geleerden, zoals
Haeckel(biologie, biota, filosoof),
Carl Vogt (fysiologie, geologie, zoölogie) of
Ludwig Büchner (filosofie, fysiologie, geneeskunde) in Duitsland, of zelfs voor
Huxley (biologie) en
zijn materialistische medestanders in Engeland – ondanks de ontzaglijke geleerdheid van de eerstgenoemde. Zulke mannen zijn eenvoudig de intellectuele en morele moordenaars van toekomstige generaties; vooral Haeckel, van wie het grove materialisme vaak stijgt tot het toppunt van idiote naïveteiten in zijn redeneringen. Men hoeft slechts zijn Pedigree of Man, and Other Essays (Eng. vertaling van Aveling) te lezen om het verlangen te voelen, in de woorden van Job, dat zijn nagedachtenis op aarde zal vergaan en dat hij ‘geen naam zal hebben in de straten’. Hoor hoe hij het denkbeeld van de oorsprong van de mensheid ‘als een bovennatuurlijk (?) verschijnsel’ bespot, als iets ‘dat niet het gevolg kan zijn van eenvoudige mechanische oorzaken, van fysische en chemische krachten, maar de rechtstreekse tussenkomst van een scheppende persoonlijkheid vereist. . .’
741/742: De geest probeerde tevergeefs zich in zijn volheid in zuiver organische vormen te manifesteren (zoals in Afdeling 1 van dit Deel is uitgelegd), en het vermogen, dat in de vroege mensheid van het derde Ras een natuurlijke eigenschap was geweest, ging nu behoren tot een soort die door de spiritisten en occultisten werd beschouwd als eenvoudig van fenomenale aard, en door de materialisten als wetenschappelijk onmogelijk.
De Geheime Leer Deel II hoofdstuk 4 De duur van de geologische tijdperken, rascyclussen en de oudheid van de mens (p. 800):
Wij kunnen beginnen met de bijbel, het jongste van de heilige geschriften van de wereld. In Prediker, hfst. i, lezen wij deze woorden van de koning-ingewijde: ‘Het ene geslacht gaat en het andere komt, maar de aarde blijft eeuwig bestaan’, en verder: ‘Wat is geweest, is dat wat er zal zijn; en wat is gedaan, is dat wat er zal worden gedaan, en er is niets nieuws onder de zon.’ Het is niet gemakkelijk in deze woorden een verwijzing te zien naar de opeenvolgende rampen, waardoor de mensenrassen worden weggevaagd of, als we verder teruggaan, naar de verschillende veranderingen van de bol tijdens het proces van zijn vorming. Maar indien men ons zegt dat dit alleen betrekking heeft op onze wereld zoals wij die nu zien, zullen we de lezer verwijzen naar het Nieuwe Testament, waar Paulus (Hebreeën i) spreekt over de zoon (de gemanifesteerde kracht) die (door God) is benoemd tot erfgenaam van alle dingen, door wie hij ook de werelden (meervoud) heeft gemaakt3. Deze ‘kracht’ is hokhmah (of chochmah), de wijsheid en het woord.
10) Dit slaat op de logos van elke kosmogonie. Het onbekende licht – waarmee, zoals men zegt, hij gelijktijdig en eeuwig is – wordt weerspiegeld in de ‘eerstgeborene’, de protogonos; en de demiurgos of het universele denkvermogen richt zijn goddelijke gedachte op de Chaos, die onder de vormgevende werkzaamheid van de lagere goden zal worden verdeeld in de zeven oceanen – sapta samudras. Het is purusha, Ahura Mazda, Osiris, enz., en tenslotte de gnostische Christos, die in de kabbala hokhmah of wijsheid, het ‘woord’ is.

====

Samenvatting (Zielkunde, Geestelijke gezondheid, Zelfverwerkelijking, Dilemma's, Catharsis)

Psychische vermoeidheid onder werknemers groeit; vooral bij jongeren en vrouwen (Tom Lelieveldt de Volkskrant 11 november 2026, p. 5):
Steeds meer werknemers voelen zich psychisch vermoeid door hun werk. Vooral meer jonge en vrouwelijke werknemers geven dat aan.

Mentale littekens bij IDF-soldaten
‘Ik ben een loser, een laffe sukkel’ (Rob Vreeken De Groene Amsterdammer 5 november 2026, p. 14-17):
‘Hoe kon ik hierin meegaan? Wat zegt dat over mij?’ Sommige Israëlische militairen die meedoen aan of getuige zijn van het wrede geweld tegen de Palestijnen, hebben wroeging. Hun morele leed is het gevolg van beleid en bevelen.

Het is tijd voor een feminisme dat durft te erkennen: ‘Wij zijn moe’ (Sarah De Mul de Volkskrant 3 november 2026, p. 23):
Dat een burn-out vaker voorkomt oner vrouwen is geen persoonlijke kwestie. Het is tijd dat uitputting wordt getransformeerd van persoonlijk lijden naar het centrale vertrekpunt van een politieke analyse: de politiek van de vermoeidheid.

Het is geen zeldzaamheid dat claims van oorlogsleed vals blijken (Jolande Withuis de Volkskrant 30 oktober 2026, p. 25):
Zo verwierf de Amerikaans-Poolse auteur Jerzy Kosinski (1933-1991) in 1965 wereldfaam met The Painted Bird, een roman over zijn jarenlange omzwervingen als Joods kind op het Poolse platteland. Maar Kosinski, zo bleek, had de hele oorlog veilig ondergedoken gezeten. Een verschrikking, maar wel een andere dan hij claimde. Die bleek fictie. Of eigenlijk toch niet, want Kosinski pleegde ook nog plagiaat. Hij pikte, meent zijn biograaf, zijn materiaal uit een nooit vertaalde Poolse autobiografie.

Betrek jongeren bij het omgaan met digitale opium (Vittorio Busato en Hedda van 't Land de Volkskrant 30 oktober 2026, p. 24):
Top-downregels en verboden opleggen aan jongeren, is niet de enige weg. Laten we juist samen met jongeren sociale normen over gezond en verantwoord telefoongebruik en sociale media proberen te veranderen.

De koning raast als Supergrover door een makkelijk te charmeren land (Frank Heinen de Volkskrant 29 oktober 2026, p. 2):
Als Supergrover in zijn beste dagen (‘Nou ben ik hiiiieeeer... en nou ben ik daaaaaaaaarrr’) nam hij dinsdagochtend een stapel brieven van kinderen uit het Leersumse azc in ontvangst. (Tip is om die ook daadwerkelijk te lezen, want het is zoals Miryam Al-Rahiwi uit Ter Apel het formuleert in het motto van het mooie, net uitgekomen Oorlog overleef je nooit alleen van Marjolein Visser: ‘Ik stamel als ik spreek. Als ik schrijf ook, maar op papier heet stamelen dichten.’).

Democratie werkt niet voor iedereen (Esma Linnemann interviewt Liza Mügge de Volkskrant 24 oktober 2026, kater Zaterdag p. 12-14):
Het Nederlandse politieke klimaat is hard voor mensen die afwijken van de heersende norm, ziet hoogleraar politiek van diversiteit Liza Mügge, terwijl burgers juist gebaat zijn bij politici die anders zijn en anders doen. ‘Diversiteit verhoogt de kwaliteit van politieke besluitvorming.’

‘We volharden in een systeem dat niet werkt’ (Fokke Obbema interviewt Manon Kleijweg de Volkskrant 23 oktober 2026, p. 25):
Psychiater Manon Kleijweg vormt met vijftien mensen de stichting Recht op GGZ, die de Staat aansprakelijk stelt voor de wachtlijsten in de geestelijke gezondheidszorg. ‘Het verschil in omgang tussen fysieke en psychische klachten vind ik ronduit bizar’.
Op de bres
Al zo’n twaalf jaar staat de 57-jarige Manon Kleijweg op de bres voor ‘haar’ patiënten: de groep van circa 56 duizend mensen met ernstige psychiatrische aandoeningen die langer dan de wettelijk toegestane veertien weken op de wachtlijsten voor geestelijke gezondheidszorg (ggz) staan. Als een van de initiatiefnemers van de stichting Recht op GGZ is ze een proces tegen de Staat begonnen om een einde aan het wachten te maken.

Ik ben altijd m’n eigen zweep geweest. En zelfs nu strijd ik tegen mezelf (Asha ten Broeke de Volkskrant 23 oktober 2026, p. 25):
Het prestatiesubject is in oorlog met zichzelf. Depressie weerspiegelt een mensheid die oorlog voert tegen zichzelf.’
Het zijn confronterende woorden, want het is waar: ik ben altijd m’n eigen zweep geweest. En zelfs nu strijd ik tegen mezelf, tegen die burn-out, alsof het een tijdelijke zwakte is, om zo snel mogelijk te fiksen, zodat ik weer normaal kan functioneren. Tevergeefs, overigens: ik blijf verliezen.

Misschien moet ik toch die stoorzender zijn die het pretje verpest (Forugh Karimi de Volkskrant 21 oktober 2026, p. 21):
Dit doet me denken aan de analyse van Harry Frankfurt over bullshit. In zijn essay On Bullshit (1986, als boek verschenen in 2005) onderscheidt de Amerikaanse filosoof liegen van bullshit. Een leugenaar probeert bewust te verhullen wat hij zelf voor waar houdt, om anderen te misleiden. De bullshitter daarentegen staat onverschillig tegenover de waarheid. Het interesseert hem niet of wat hij beweert waar of onwaar is; het gaat hem om het gewenste effect.

Boeken, Wat de wetenschapsredactie leest (Ellen de Visser de Volkskrant 10 oktober 2026, p. 28):
4. Verdrink niet in je doodsangst, want dan zie je het leven niet meer
Als kind kon Milou Verbeke zichzelf verliezen in het idee dat alles wat er in haar leven was op een dag zou ophouden te bestaan. Waaruit bestond die doodsangst precies, hoe kon ze daarmee leren omgaan?
Het antwoord op die vragen zocht ze bij experts: bij psychiaters, schrijvers, een terminaal zieke vrouw, een moeder die een kind verloor, een forensisch arts die in zijn carrière meer dan drieduizend schouwen uitvoerde, maar de dood nooit mee naar huis nam. En natuurlijk bij filosoof Bert Keizer, de man die zo prachtig kan vertellen (en schrijven) over onze sterfelijkheid.
Clichés liggen op de loer: weer dat lijstje met zaken waarvan mensen op hun sterfbed spijt hebben (te hard gewerkt). Het boek wordt opgetild door de vele bijzondere gesprekken. De forensisch arts vertelt dat hij lange tijd bang was voor de dood, kanker kreeg en toen zijn doodsangst met zijn arts besprak. Die keek hem aan en zei: ‘We gaan je helpen. Er kunnen twee dingen gebeuren: of je gaat dood, of het gaat goed.’ Vanaf dat moment was hij nooit meer bang geweest.
Je kunt er natuurlijk geen kant mee op, met de dood. In de woorden van journalist en schrijver Milou Deelen: ‘Het is een rotconcept. Je bouwt een leven op, je gaat van mensen houden en dan weet je: het houdt op. Je weet niet wanneer en ook niet hoe.’ Een handleiding is er niet, de dood en daarmee ook het leven is een grote oefening in het loslaten van controle, concludeert de auteur.
Dit advies is eigenlijk nog het beste: leef alsof elke dag de laatste kan zijn, maar hou er wel rekening mee dat je meestal de volgende dag weer gewoon wakker wordt.

‘Wereld ligt open voor mijn trauma vrije Sara ik’ (Fokke Obbema interviewt Sara Alaoui de Volkskrant 9 oktober 2026, p. 18-19):
Dit najaar ontvangt ze de Clara Meijer-Wichmann Penning van de Liga voor de Rechten van de Mens. Sara Alaoui krijgt hem voor haar Safe Space Club, opgericht voor slachtoffers van seksueel misbruik. Zelf werd ze als kind door haar vader misbruikt.

De Radboud-onderzoeker en zijn web van leugens (Stan van Pelt de Volkskrant 3 oktober 2026, p. 26-27):
Een voormalige hoofddocent van de Radboud Universiteit lapte jarenlang wetenschappelijke regels aan zijn laars. Dat bleef lang onopgemerkt. Aan de hand van zijn zaak blijkt waarom gesjoemel in de wetenschap zo hardnekkig is, en wat daaraan te doen is.

Freezen is nuttig (Kaya Bouma interviewt Karin Roelofs de Volkskrant 3 oktober 2026, p. 28-29):
Het ziet er hulpeloos uit, maar een korte freezereactie in een dreigende situatie kan juist waardevol zijn, ontdekte Karin Roelofs, die komende week de Spinozapremie ontvangt.
‘We zien in eerste onderzoek dat het werkt: politieagenten die trainen met onze game zijn beter in staat om hun hartslag laag en variabel te houden, ook tijdens stressvolle beslissituaties buiten de training. We onderzoeken nu hoelang ze dat weten vast te houden. Inmiddels hebben we driehonderd politieagenten getraind, vanaf dit jaar moeten dat er jaarlijks 2.500 worden.

Kijk naar jezelf (Rob van Scheers interviewt Ulrich Seidl de Volkskrant 28 september 2026, p. V12-14):
Sekstoeristen in Kenia en mannen in kelders met nazi-parafernalia: Ulrich Seidl (73) behandelt in zijn films het lijden van de moderne mens. V bezoekt samen met de controversiële Oostenrijkse cineast de nieuwe expositie over zijn werk in het Amsterdamse Eye Filmmuseum.
We doen er een schepje bovenop. Is Seidl pessimistisch over de mensheid als zodanig?
‘Ja.’ Hij voegt eraan toe: ‘Maar pessimisme is niet per se iets negatiefs. Zoals optimisme ook niet zaligmakend is. Maar goed: als je ziet waartoe de wereld in staat is, zeker in deze oorlogstijd, ben je wel heel naïef als je daar nog optimistisch in staat. Kort gezegd: de mensheid leert nooit eens iets bij.’

Mens, pieker niet (Kaya Bouma interviewt Bram Vervliet de Volkskrant 26 september 2026, p. 28-29):
De Vlaamse hoogleraar psychologie Bram Vervliet stoort zich aan collega’s die menen dat onze overvloedige, gehaaste samenleving ons ongelukkig maakt. ‘Pessimistisch naar de wereld kijken, dát maakt angstig.’

‘LICHT BESTAAT NIET ZONDER DONKER’ (Bor Beekman interviewt Sylvia Hoeks Volkskrant Magazine 26 september 2026, p. 66-71):
Sylvia Hoeks heeft nooit gebrek aan werk sinds ze tien jaar geleden naar LA verhuisde. Ze is nu te zien in misdaadseries bij Prime en Netflix, deze week komt Mother in de bioscopen en in februari wacht de speelfilm Lords of War met tegenspeler Nicolas Cage. Dit jaar kwam ook haar regiedebuut uit. ‘Ik heb maar met twee vrouwelijke regisseurs gewerkt, in mijn hele carrière. Dat is toch idioot weinig?’
Boek: The Body Keeps the Score (Bessel van der Kolk, 2014)
‘Ik ben fan van dit boek over traumaverwerking, van een Nederlandse psychiater die in Amerika woont en werkt. Over hoe trauma en stress zich vastzetten in je lichaam. Je brein kan daarbij in de weg zitten. Als ik veel stress heb, voel ik dat heel fysiek: in mijn schouderbladen, mijn keel en in mijn buik. Tijdens dat jarenlange ivf-traject en alle hormoonbehandelingen raakte ik juist verder van mijn lichaam verwijderd. Als ik The Body Keeps the Score samenvat, is de grootste boodschap van het boek: luister naar je lichaam. En niet alleen van: o, ik moet naar de dokter, voor een pijnstiller. Nee, sta ook stil bij je leven: wat zit mij zo in de weg dat ik er pijn van heb?’

Ik moest mezelf de denkruimte gunnen, en de vrijheid om niet overal iets van te vinden (Forugh Karimi de Volkskrant 21 september 2026, p. 21):
Nu ik dit schrijf, denk ik dat ik mezelf de vertraging, de verveling en de denkruimte moet gunnen. Ook dat is vrijheid, niet overal onmiddellijk iets van hoeven vinden. We zijn nog nooit zo vrij geweest om alles te zeggen. Nooit eerder deelden we zóveel ervaringen met elkaar, en nooit hadden we zo weinig tijd om over die ervaringen na te denken en ze betekenis te verlenen.

Gevarenbehandeling (Kaya Bouma de Volkskrant 16 september 2026, p. 19-22):
Met welke combinatie van behandelingen maak je tbs'ers minder gevaarlijk? Nederlandse wetenschappers proberen die oude vraag te beantwoorden. In zo'n samenspel lijkt muziektherapie verrassend goed te werken.
‘Jullie doen het hartstikke goed’
Een tbs-behandeling komt in plaats van of na een gevangenisstraf en kan plaatsvinden in een tbs-kliniek, de strengst beveiligde vorm van tbs, maar ook in een gesloten forensische kliniek als deze in Amsterdam, waar bewoners meer vrijheden hebben. Om de privacy van de deelnemers te beschermen, staan hun echte namen niet in dit stuk. Muziektherapeut Anne wil uit veiligheidsoverwegingen niet met haar volledige naam in de krant.

Democratie als doorgeefluik voor ‘de volkswil’
‘De problemen’ van ‘de kiezers’ (Catherine de Vries De Groene Amsterdammer 17 september 2026, p. 17-18):
Liberalen, christen-democraten en andere middenpolitici lijken bevangen door het idee dat als je maar goed luistert naar de volkswil, de populistische revolte als vanzelf gaat liggen. Al eeuwenlang weten filosofen dat dat niet werkt.

Blijkbaar lost het gehoord worden het zich ongehoord voelen niet op (Jonasz Dekkers de Volkskrant 16 september 2026, p. 25):
De Duitse filosoof Eva von Redecker beschouwt extreemrechtse politiek als de mobilisering van pijn en angst die veroorzaakt is door bezit dat zou zijn afgepakt: ons land, onze cultuur, onze stem. De pijn is oprecht, maar het gestolen bezit is nooit werkelijk in bezit geweest. Von Redecker spreekt daarom van het verlies van fantoombezit.
In de hoop die pijn te verlichten is de aanklacht ongehoord te zijn jarenlang door ‘ons bestel’ behandeld als herkenbare, coherente stroming. Daarmee hebben ‘we’ van een trits aan ergernissen en angsten één samenhangend iets gemaakt: de stem van de ongehoorden. De legitieme eigenaar van deze stem, van dit bezit, zou dan het publiek zijn van ON. De NPO heeft daarmee als dokter Frankenstein een nieuw ‘publieke-omroeppubliek’ gecreëerd. Een publiek dat zich nu dus bestolen voelt van hun fantoombezit: het geluid van ON.

‘Andere 9/11-kinderen hebben me geholpen met mijn herstel’ (Maral Noshad Sharifi interviewt Caitlin Leavey de Volkskrant 10 september 2026, p. 18-19):
De vader van Caitlin Leavey kwam op 11 september 2001 om tijdens reddingswerk op de 78ste verdieping van de zuidtoren van het World Trade Center. Nu helpt ze als therapeut kinderen van militairen en brandweerlieden. ‘Rouwen hoeft niet alleen duister te zijn.’

Op de kleuterschool naast World Trade Center (Maral Noshad Sharifi interviewt Brianna Parker de Volkskrant 8 september 2026, p. 18-19):
De New Yorkse Brianna Parker was 4 jaar oud toen naast haar kleuterschool de Twin Towers instortten. De terreuraanslag tekende haar leven. ‘Tot ik een jaar of 8 was, zag ik overal een met stof bedekt monster.’
‘Ik vind het pijnlijk dat mensen in Afghanistan, Irak en Gaza jarenlang dagelijks 9/11’s moesten ondergaan, mede vanwege wat er bij ons in New York is gebeurd. Dan prijs ik mijzelf gelukkig dat mijn 9/11 maar een dag duurde.’

Het ultieme product van 11 september (Peter Giesen de Volkskrant 5 september 2026, katern Zaterdag p. 6-11):
De opkomst van Donald Trump is moeilijk denkbaar zonder de fatale keten van gebeurtenissen die op 11 september 2001 in gang werd gezet. De aanslag was het begin in van een nieuwe wereldorde, waarin Trump groot kon worden en zijn paladijn Pete Hegseth de baas van het machtigste leger ter wereld.

Dit is wat er gebeurt als Trump je wil straffen (Frank Hendrickx en Huib Modderkolk de Volkskrant 5 september 2026, katern Zaterdag p. 2-4):
Net als twaalf collega’s van het Internationaal Strafhof werd de Franse rechter Nicolas Guillou door de VS op een sanctielijst gezet. Nu is hij afgesloten van alle Amerikaanse financiële en technologische infrastructuur. Wat zijn de gevolgen voor hem, en wat kan Europa hiertegen beginnen?

War on terror (Tjitske Lingsma en Lotfi El Hamidi De Groene Amsterdammer 3 september 2026, p. 5, 20-29) Het is 25 jaar geleden dat al-Qaeda de verwoestende aanslagen op de VS pleegde. De War on Terror die daarop volgde pakte rampzalig uit voor miljoenen mensen en de internationale rechtsstaat. Nu is een nieuwe donkere fase aangebroken.

De psychologische oorlogsvoering die Poetin en de zijnen tot in de puntjes beheersen (Merel van Vroonhoven de Volkskrant 2 september 2026, p. 2):
Gisteren begon in Rusland en de geannexeerde Oekraïense provincies het schooljaar. ‘Oorlogen worden gewonnen door leraren’, zei Poetin tijdens zijn eindejaarspersconferentie in 2023. Versnelde militarisering van het Russische onderwijs volgde. Hoe dat er in de praktijk uitziet, vertelt de dit jaar verschenen documentaire Mr Nobody Against Putin. Een onlangs verschenen Amnesty International-rapport bevestigt dit beeld.
Via een centraal geleid staatsprogramma worden leerlingen sinds de invasie in Oekraïne systematisch gebrainwasht. Lesboeken worden in een moordend tempo herschreven, zodat er nog maar één waarheid overblijft: Rusland is een belegerde vesting en de bezette Oekraïense regio’s hoorden altijd al bij Rusland. Docenten zijn verplicht ‘afwijkende’ meningen van leerlingen, in en buiten school, te melden bij de instanties.

Bontenbal roept het kabinet op: gratis cursus weerbaarheid voor iedereen die wil (Raoul du Pré de Volkskrant 1 september 2026, p. 2):
Alle Nederlanders moeten de kans krijgen een gratis cursus te volgen waarmee zij zich voorbereiden op een crisis. CDA-leider Henri Bontenbal roept het kabinet op dat te organiseren. ‘Een noodpakket op zolder is niet genoeg.’

Spijt (Lotte Krakers de Volkskrant 1 september 2026, p. V2):
Een mens heeft doorgaans maar één verhaal te vertellen, wist Van Os. De meegenomen portrettenreeks Human, waarin mensen in een paar minuten de essentie van hun leven schetsen, gaf een voorzetje. Van Os’ kern lag bij zijn vader, een man gebroken door Jappenkampen en een alcoholverslaving. Hij liet beelden van hem zien, de gynaecoloog die Indisch klonk als hij zenuwachtig was. De fertiliteitsarts die zijn eigen zaad gebruikte.

De boodschap is niet langer dat sommige mensen minder zijn dan anderen, maar dat zij er nog niet zijn (Annemarije Hagen de Volkskrant 1 september 2026, p. 25):
Om te markeren hoe ver je bent gevorderd, staat een uitdijend jargon ter beschikking: specialist, expert, senior, lead, head, chief, trusted advisor – of, liever nog, een indrukwekkende combinatie hiervan.
Individuele ontwikkeling is zo niet alleen een persoonlijk ideaal, maar ook een manier om ongelijkheid te rechtvaardigen. Het werkelijke probleem voor veel mensen in ondergewaardeerde en onderbetaalde beroepen is echter niet dat zij er nog niet zijn, maar dat de plek waar zij wél zijn onvoldoende wordt erkend. Dat geldt ook voor de universiteit. Functies waarin mensen uitsluitend lesgeven, worden er van oudsher aangeduid als juniorposities, wat de boodschap in zich draagt dat je er vooral niet te lang moet blijven. Hierdoor geven mensen soms jarenlang les op tijdelijke contracten, zonder uitzicht op een vaste aanstelling.

Psychisch lijden (Mathieu Wagemans Civis Mundi Digitaal #173, augustus 2026):
Bespreking van Jim van Os, Wat psychisch lijden is en waarom je niet ziek bent bij mentale moeilijkheden.
De mens centraal
De rode draad in het boek is de benadering, die van Os al vele jaren bepleit, om de mens centraal te stellen. Dat houdt in dat de formele ordeningen en daaruit voortkomende definities terzijde worden geschoven en de lijdende mens centraal komt te staan. Dan gaat het om vragen als:
· Wat is jou overkomen?
· Hoe heb je dat ervaren?
· Hoe heb je erop gereageerd, c.q. hoe was jouw weerstandvermogen of veerkracht?
· Wat kunnen we betekenen? Waar heb je behoefte aan?

Psychiater Jim van Os over hoe je psychisch kunt lijden met een ‘normaal brein’ (Maurice Timmermans Trouw 27 augustus 2026):
Psychisch lijden laat zich niet vangen in labels, vindt psychiater Jim van Os. Maar hoe dan wel? In zijn nieuwe boek speurt hij naar kern en definitie van onze innerlijke worstelingen.
Euthanasie bij psychische klachten
Van Os (Utrecht, 1960) geldt als de invloedrijkste psychiater van de lage landen. Er gaat geen maand voorbij of er verschijnt een interview met hem in een krant, tijdschrift of op tv.

PTSS kent geen beroepsgrenzen. In ons land wel (Caroline Koetsenruijter, Cecile de Roos, Rogier van der Wal en Nienke van Osch de Volkskrant 26 augustus 2026, p. 20):
Het erkennen van een posttraumatische stressstoornis (PTSS) – die aantoonbaar door het werk is ontstaan – als beroepsziekte mag niet afhangen van de werkgever of de beroepsgroep waartoe iemand toevallig behoort.

Brankele Frank (Kefah Allush interviewt Brankele Frank 20 augustus 2026, herhaling 23 januari 2026 NPO2):
Kefah Allush spreekt met neurobioloog Brankele Frank openhartig over de angst haar ouders te verliezen, de erfenis van haar Joodse familiegeschiedenis en het overlijden van haar peetmoeder in haar armen. Met haar kenmerkende scherpte en zachtheid reflecteert ze op haar burn-outs, zingeving en de maatschappelijke opdracht die zij voelt in haar werk.

Kijk weer naar het psychologisch contract (Els van Asperen de Volkskrant 21 augustus 2026, p. 21):
Onlangs las ik dat ABN Amro medewerkers weer wil verplichten om een deel van de werkweek op kantoor te komen. Het thuiswerken is sinds corona te ver doorgeschoten en gaat ten koste van sociale cohesie, creativiteit en het inwerken van nieuwe mensen. De wens van ABN Amro wordt door veel andere werkgevers gedeeld.
Hoe begrijpelijk ook, helemaal verbaasd kunnen werkgevers niet zijn over deze ontwikkeling. Zij hebben al voor corona de kiem hiervoor zelf gelegd. Er werd een bezuiniging gecreëerd door de invoering van de kantoortuin met flexibele werkplekken. Als medewerker moest je maar afwachten of bij aankomst een werkplek voor je beschikbaar was. Dan gaan mensen op zoek naar alternatieven. Corona bracht dit in een stroomversnelling.
In de basis gaat het dus over de vraag hoe we met elkaar (samen)werken, of we voelen dat het er toe doet dat we aanwezig zijn en dit wordt geaccommodeerd van beide kanten. Dit vraagt om opnieuw kijken naar het psychologisch contract tussen werkgever en werknemer. Dat lijkt me een interessant gesprek in organisaties en aan de cao-tafel.

Euthanasie voor jongeren
Blijf bij iemand in het donker zitten (Malou van Hintum De Groene Amsterdammer 20 augustus 2026, p. ):
Welke hulp hebben jonge mensen nodig die ondraaglijk psychisch lijden en euthanasie willen? De jongeren, hun ouders en psychiaters spreken over ‘falende zorg’. ‘Open kunnen spreken over een doodswens zou een vanzelfsprekend onderdeel van goede zorg moeten zijn.’

‘Excuses worden niet aanvaard’ (Charlotte Huisman interviewt Jason Bhugwandass de Volkskrant 18 augustus 2026, p. 4):
De excuses die de overheid volgende week aanbiedt voor de misstanden in de gesloten jeugdzorg zijn niet goed genoeg zegt ervaringsdeskundige en activist Jason Bhugwandass. ‘Dit leidt tot meer schade.’

‘Rechtszaal moet veilige plek worden voor slachtoffers’ (Menno van Dongen interviewt Mandy Megens de Volkskrant 18 augustus 2026, p. 16-17):
Eind vorig jaar werd de misbruiker van de zoon van Mandy Megens in hoger beroep veroordeeld. Sindsdien strijdt ze voor meer rechten van slachtoffers. ‘Iedereen kijkt toe, terwijl wij psychische schade oplopen.’
De nieuwe fase in haar leven staat in het teken van de strijd tegen ‘secundaire victimisatie’: de psychische schade die een rechtszaak kan toevoegen aan de traumatische ervaringen van misbruikslachtoffers. Ze schreef een opinieartikel dat werd gepubliceerd in de Volkskrant en deelde haar ervaringen onder andere tijdens bijeenkomsten van het Openbaar Ministerie en de rechtbank Midden-Nederland.

Vliegdekschip VS naar huis na negen maanden, opvarenden wilden overboord (Remco Andersen en Michel Maas de Volkskrant 17 augustus 2026, p. 6-7):
Het vliegdekschip USS Abraham Lincoln mag na negen maanden onafgebroken dienst op zee naar huis. Volgens Trump was negen maanden ‘bij lange na niet genoeg’, maar psychische klachten van de vijfduizend opvarenden dulden geen langer uitstel.

Tussen moeder en kind (Gijs Beukers Volkskrant Magazine 15 augustus 2026, p. 42-46):
De gelauwerde Amerikaanse essayist Rachel Aviv schrijft in haar nieuwe boek over de band tussen moeders en dochters. ‘Doordat je zo onlosmakelijk met elkaar verbonden bent, ontstaat er een verwachting.’
Altijd is Aviv gefascineerd geweest door relaties tussen ouders en kinderen. ‘Doordat je zo onlosmakelijk met elkaar bent verbonden, bestaat er een verwachting’, zegt ze. ‘Je denkt de ander te kennen, terwijl je steeds weer wordt geconfronteerd met alle manieren waarop je hem of haar níét kent.’
Het onderwerp loopt als een rode draad door haar nieuwe boek, Onverbreekbaar. Verhalen over moeders en dochters, dat essays bevat die eerder, soms in een iets andere vorm, verschenen in The New Yorker.
Wat is een ‘wat als’-vraag (wat-als-vraag, ‘en-en’/‘of-of’) die soms bij je opkomt?
‘Wat als Trump beide keren niet was verkozen? Had de wereld dan niet zo apocalyptisch aangevoeld, of was dat sowieso gebeurd?’

Hij wil het ondraaglijke wél draaglijk maken (Maud Effting interviewt Roman Pechaczek de Volkskrant 15 augustus 2026, katern Zaterdag p. 2-4):
Minister Mirjam Sterk van Langdurige Zorg stelt dat jongeren die uit het leven willen stappen door eten en drinken te weigeren niet meer opgenomen mogen worden in een hospice. Psychiater Roman Pechaczek vindt dat ze daarmee geen enkele verantwoordelijkheid neemt.
Hij vertelt over een 16-jarig meisje dat verblijft in de Mutsaersstichting, een ggz-instelling in Venlo. Het gaat zo slecht met haar dat ze heeft besloten om te stoppen met eten en drinken. Ze wil niet meer leven.

Het hele stelsel van de psychiatriche zorg schreeuwt om een drastische vereenvoudiging (Raoul du Pré de Volkskrant 14 augustus 2026, p. 10):
De problemen in de psychiatrische zorg zijn niet eenvoudig op te lossen, maar aan die verstikkende bureaucratie kan de politiek wel degelijk wat doen.

Liefde is ...? (Anna van den Breemer de Volkskrant 8 augustus 2026, p. 17-20):
Hoe kiezen we een partner? Een groeiende stapel onderzoek verandert het beeld over romantische liefde. Vijf inzichten over aantrekkuingskracht. Liefde op het eerste gezicht? Nou nee.
3. Tegenpolen of gelijkgestemden: het zegt weinig over het krijgen van een klik Volgens de ‘theory of assortative mating’ kiezen mensen vaak een partner die op belangrijke punten op hen lijkt: hoogopgeleiden eindigen vaker met hoogopgeleiden, extraverte mensen kiezen vaker andere extraverte types en aantrekkelijke mensen gaan voor andere knappe mensen.

‘We lappen haar op en de dag erna is ze er weer’, las de suïcidale Eva over zichzelf (Kaya Bouma de Volkskrant 24 juni 2026, p. 20-21):
Rollende ogen, artsen die klagen over ‘draaideurpatiënten’, snijwonden die onverdoofd worden gehecht: de acute ziekenhuiszorg voor patiënten die suïcidaal zijn of zichzelf beschadigen doet soms meer kwaad dan goed. ‘Je mag je frustratie nooit botvieren op een patiënt.’

Suïcidepreventie betekent ook mensen helpen om een draagbaar leven te krijgen (Nadia van der Spek, Mascha ten Doesschate en Claudi Bockting de Volkskrant 15 juni 2026, p. 20):
Elke dag overlijdt er iemand die op de wachtlijst voor de geestelijke gezondheidszorg staat. Dat zegt veel over hoe we psychische en lichamelijke gezondheidsproblemen nog steeds ongelijk behandelen.

Door bestuurlijk falen fungeert de politie te vaak als psychiatrische opvang (Armand Höppener de Volkskrant 6 mei 2026, p. 20):
Bestuurlijk falen leidt ertoe dat de toenemende problemen rond verward gedrag te vaak op het bordje van politie en crisisdiensten terechtkomen. Willen wij wachten tot iemand ontspoort, of organiseren wij bescherming voordat het zover komt?

MAN VAN HOOP (Haro Kraak interviewt Christiaan Vinkers Volkskrant Magazine 2 mei 2026, p. 14-20):
De aandacht voor jeugdtrauma is groter dan ooit, ziet hoogleraar Christiaan Vinkers. Hij schreef een boek over jeugdtrauma waarmee hij zich afzet tegen de goeroes die zich rond dit onderwerp begeven. Makkelijke oplossingen biedt hij niet, wel hoop: ‘Een mens is meer dan zijn trauma.’
In zijn nieuwe boek laat hij zien dat een jeugdtrauma meestal niet voortkomt uit extreme of levensbedreigende gebeurtenissen, zoals veel mensen denken, maar dat die vaker ontstaat uit langdurige alledaagse omstandigheden. Bijvoorbeeld als er structureel sprake is van wat hij noemt ‘een overschot van het verkeerde’: slaan, schelden, kleineren. Of ‘een tekort aan het goedeblack%’: liefde, aandacht, troost, regelmaat. Daarmee wijkt hij af van de strikte definitie van trauma in de DSM, het handboek van mentale stoornissen, waarin een extreme gebeurtenis wel de oorzaak van een trauma is, met een posttraumatische stressstoornis als gevolg.

Protestpsychologie (Marjolein van de Water de Volkskrant 27 december 2025, KATERN Zaterdag p. 2-5):
Wat drijft mensen die de straat opgaan om te demonstreren? Hoe houden ze hoop, maar ook: hoe houden ze vol? Drie kenners over de psychologie van protesteren: ‘Je hebt geen controle over de wereld, maar wel macht over je eigen gedrag.’

Politiek & media Marshall McLuhan
Vis ontdekt water (Jan Postma De Groene Amsterdammer 13 november 2025, p. 40-43):
Een hoop zaken uit Marshall McLuhans klassieker Media begrijpen zijn gedateerd, maar zijn kerngedachte – ‘the medium is the message’ – is in deze tijd van AI en algoritmen actueler dan ooit.

Dochters en vaders (2/2) Boeddhistische blik 5 oktober 2025, NPO2, eerder uitgezonden 9 april 2023):
Tweeluik waarin filmmaker Sarah Marijnissen op zoek gaat naar de invloed van onevenwichtige dochter-vaderrelaties en hoe deze op latere leeftijd kunnen worden hersteld. In deze innerlijke reis ontdekt zij, samen met drie andere dochters Adelheid Roosen, Marita Coppes en Shura Lipovsky, dat het volledig accepteren van beide ouders een noodzakelijke beweging naar vrijheid is. Het wordt zichtbaar hoe Sarah, Marita, Adelheid en Shura de doorvoelde ervaringen in de relatie met hun vader gebruiken om zichzelf te bevrijden.

Dochters en vaders (1/2) (Boeddhistische blik 28 september 2025, NPO2, eerder uitgezonden 2 april 2023):
Tweeluik waarin filmmaker Sarah Marijnissen op zoek gaat naar de invloed van onevenwichtige dochter-vaderrelaties en hoe deze op latere leeftijd kunnen worden hersteld. In deze innerlijke reis ontdekt zij, samen met Adelheid Roosen, Marita Coppes en Shura Lipovsky, dat het volledig accepteren van beide ouders een noodzakelijke beweging naar vrijheid is. Sarah laat aan de hand van herinneringen en beelden zien hoe zij de confrontatie aangaat met de disbalans in de relatie met haar vader en zij spreekt de andere dochters over de complexe relatie met hun vader.

Nuchtere spiritualiteit (Truska Bast interviewt Lena Bril de Volkskrant 24 september 2025, p. V4-6):
Waarom zoeken in een welvarend land als Nederland zoveel mensen hulp bij coaches en al dan niet alternatieve therapeuten? Schrijver Lena Bril dook in het therapielandschap. Rode draad: de vraag hoe ze zelf van haar ellendige ‘alarmbellen’ af kan komen.
Deze week verschijnt haar eerste boek, In therapie, waarvoor ze zich verdiepte in de vraag waarom in een welvarend land als Nederland zoveel mensen, net als zij, in therapie zijn of hulp zoeken bij een coach. En is therapie of coaching eigenlijk wel de oplossing, vroeg ze zich af.
Je bent voorstander van een nieuw ‘ecosysteem voor de ggz’, zoals Jim van Os voorstelt. Wat houdt dat in?
‘Iemand die jou begeleidt, je ‘kernheler’, laat op een routekaart zien wat je opties zijn. Dat kan een psycholoog, psychiater, paardencoach of familieopsteller zijn. Maar ook een zangkoor of een zwemclub, of iemand die jou helpt een sociaal netwerk op te bouwen. Je gaat voelen: waar heb ik behoefte aan, wat werkt voor mij?
‘Dat is een meer holistische kijk op mentale gezondheid, waarbij ook naar de context van het individu wordt gekeken, want de bron van veel psychische klachten is contextgebonden. Zo kunnen we op zoek naar collectivistische oplossingen voor dingen die we tot nu toe als iemands eigen probleem zien.’
In het kader van de holistische kijk verwijs ik graag naar de boeken over zelf-transformatie en zelfverwerkelijking.

Nederland houdt droom droom van Indië vast (Michel Maas de Volkskrant 16 augustus 2025, p. 9):
Indonesië viert zondag 17 augustus tachtig jaar onafhankelijkheid. Een datum die Nederland decennialang %blackniet erkende, volhardend in zijn ^eigen verhaal. Nog altijd laten Nederlanders hun koloniale droom van Indië niet los, signaleert oud-correspondent Michel Maas.

Enorm veel bereikt, maar minstens zo veel werk aan de winkel (Noël van Bemmel de Volkskrant 16 augustus 2025, katern Zaterdag p. 14-17):
‘Ik ben niet boos als ik nu een Nederlander zie langslopen, hoor’
Veteraan Suyatno (80) werd marinier om aan de armoede van zijn jeugd te ontsnappen. ‘We zijn nu vrij en het is hier veilig. Maar ik hoop dat er ooit een sterke leider opstaat die corruptie gaat aanpakken.’
Corruptie
Zorgwekkender, waarschuwt de hoogleraar, is dat het openbaar bestuur grotendeels corrupt is en het rechtssysteem nauwelijks functioneert. ‘Indonesië laat zien dat rechteloosheid verrassend goed kan samengaan met economische groei en sociale stabiliteit.’

Gifspuit (Jean-Pierre Geelen de Volkskrant 16 augustus 2025, p. 26):
Ook natuurbeschermers worden vaker bedreigd. De daders zijn vaak onbekend. Hoe het klimaat verhit raakte is duidelijk. Stop de bedreigingen aan wetenschappers en zet die gifspuit uit

John van den Heuvel (KRO documentaire 14 mei 2025, opnieuw uitgezonden 16 augustsu 2025 NPO1):
De Politie Opleidingsschool van John van den Heuvel staat centraal. Als 18-jarige jongen meldt hij zich bij de politieschool en na een interne opleiding, begint hij als agent in Amsterdam tijdens de roerige jaren tachtig. Herman van der Zandt en John nemen een kijkje bij de huidige politieopleiding en de oud-politieman mag even weer in actie komen. Johns basis voor misdaadverslaggeving is in die periode bij de Amsterdamse politie ontstaan, maar hoe is het zijn oud-klasgenoten vergaan? Werken ze nog bij de politie of zijn ze, net als John, een andere weg ingeslagen?

Essay Op zoek naar een nieuw wereldbeeld
Deel zijn van het hier en nu (Chris van der Heijden De Groene Amsterdammer 13 augustus 2025, p. 36-39):
Om aan de dominantie van materialisme en rationalisme te ontsnappen, zoeken velen van ons hun heil in een holistischer wereldbeeld. ‘Meer hebben’ maakt plaats voor ‘meer weten, koesteren en ervaren’.

‘Soldaten zochten jonge vrouwen, ik heb mij vaak moeten verstoppen’ (de Volkskrant 12 augustus 2025, p. 16-17):
Lena Plevier-Broos (105) leefde tijdens de oorlogsjaren voortdurend in angst om te worden geronseld als ‘troostmeisje’ voor Japanse soldaten.
‘Elke maand kreeg ik een kleine uitkering, die ik mijn oudste kinderen liet ophalen, want ik schaamde mij als ik in de rij stond. Als eerste van de pensiongasten kreeg ik een eengezinswoning toegewezen. Ik leerde mijn tweede man Romke Plevier blackblueblack%trouwde en een dochter kreeg.
‘Drie van mijn zeven kinderen zijn overleden, met de overigen heb ik goed contact. Mijn oudste zoon Rudy komt elke dag langs. Elke avond bel ik met mijn jongste zusje Lies, die nu 92 jaar is. We praten vooral over de oorlog. Lies en ik zijn de enigen uit ons gezin die over zijn en hopen allebei dat de ander als eerste gaat. Ik voel dat ik de 106 jaar nog haal, in oktober.’

Raapselwerk (Alex Burghoorn interviewt herman de vries de Volkskrant 5 augustus 2025, p. V2-5):
Het werk van kunstenaar herman de vries (94) is een oproep om in het hier en nu te leven. De natuur is volgens hem het grootste kunstwerk dat er bestaat, en hij voelt het als zijn taak die werkelijkheid over te brengen: wat zie je? Wonderbaarlijk toch?

Transformatie naar een spirituele renaissance. (Mario Reijnen Civis Mundi Digitaal #160, juli 2025):
Hoe technologie kan bijdragen aan een sterker collectief en individueel bewustzijn
· Deel 1: Maatschappelijke en spirituele ontwikkelingen
· Deel 2 Technologische ontwikkelingen
· Deel 3 Slot: Nieuwe meer bewuste leefvormen

‘Ik heb geleerd om te luisteren naar de leemtes tussen woorden’ (Esma Linnemann Volkskrant Magazine 19 juli 2025, p. 10-18):
De Vlaamse schrijver Griet Op de Beeck was al succesvol schrijver, nu is ze ook therapeut en aanstaand presentator van het tv-programma Zomergasten. ‘Ik heb geleerd om te luisteren naar de leemtes tussen woorden en niet met mijn eigen gedachten bezig te zijn.’

Essay Ernest Becker en de ontkenning van de dood
Hoe overwin (Arnon Grunberg De Groene Amsterdammer 3 juli 2025):
De Amerikaanse cultureel antropoloog Ernest Becker vroeg zich af waarom mensen proberen aan hun eigen sterfelijkheid te ontkomen. ‘Alles en iedereen is op zoek naar eetbare anderen.’
Vanuit het perspectief van de cultuur, die de mens heeft opgetuigd om te ontkomen aan zijn dierlijkheid, ‘is leven een misdaad’, schrijft Becker in Escape from Evil. Oog in oog met zijn symbolen kan het menselijk schepsel alleen maar falen. Je zou kunnen zeggen: angst en schuld zijn tweelingbroers.

Morele Ambities (Mariekede Ruiter de Volkskrant 26 juni 2025, katern Zaterdag p. 12-17):
Onder luid gejuich en gemopper lanceerde Rutger Bregman vorig jaar zijn boek en school gewijd aan ‘morele ambitie’. Consultants, bankiers enadvocaten werden opgeroepehn hun ‘verspilde’ talent in te zetten voor de grote problemen van deze tijd. Maar hoe doe je dat? De Volkskrant keek een half jaar mee met een ‘morele-ambitiecirkel’.
Het zestal zit, niet geheel toevallig, in een kring, met in hun midden ‘cirkelveteraan’ Hein Brekelmans (44). Het is de tweede keer dat de joviale Amsterdammer met hoorbaar Brabantse roots aan een cirkel deelneemt, wat hem tot leider van deze groep heeft gebombardeerd.

Brekelmans werkt op de duurzaamheidsafdeling van een grote bank. Daar wil hij met zijn uitgesprokenheid nog weleens de boel ontregelen, maar in deze cirkel is Brekelmans juist degene die de orde bewaart. Hij leidt de bespreking van de huiswerkopdrachten in goede banen, beheert de Signalappgroep en herinnert de groep elke sessie aan haar grondbeginselen, bestaande uit ‘de vijf C’s: confidentiality, commitment, curiosity, courage en challenge’.

Het Oedipus-complex, het Pilatus-complex, het Zeus- of Elektra-complex (Max Pam de Volkskrant 4 juni 2025, p. 17):
In het onderzoeksrapport 'E i V' komt naar voren dat Pontius Pilatus al laat zien dat er is niets nieuws onder de zon. Het toont aan dat er altijd paranoïde machthebber hebben geleefd. In dit kader is er dus ook van het Netanyahu- of Wilders-complex sprake.

Eindigheid (Caspar Janssen interviewt Stefan Brijs de Volkskrant 4 juni 2025, p. V10-11):
In zijn nieuwe boek Het geduld van de bloemenbeschrijft Stefan Brijs het grillige klimaat en de teloorgang, de veerkracht én de schoonheid van de natuur in Andalusië, waar hij woont. Is er nog hoop voor mensen op deze opwarmende planeet?
Ik begrijp niet hoe de mens, de gemiddelde mens, zo onverschillig kan blijven, of niet eens ziet hoe we onze eigen leefomgeving kapotmaken, hoe we onszelf aan het uitroeien zijn.
‘Ik probeer dat pessimisme wel te onderdrukken. Vandaar dat ik de twee delen in mijn boek ‘Troost’ en ‘Hoop’ heb genoemd.

Filosoof Lieke Asma is een dwarse stem in de psychologie. Haar boodschap: verspil minder tijd aan de psyche (Laurens Verhagen de Volkskrant 25 mei 2025):
Filosoof Lieke Asma is een dwarse stem in de psychologie. In haar nieuwe boek, over vooroordelen, doet ze een opvallende aanbeveling voor ‘oppervlakkige filosofie’.
Een veel groter deel – het deel dat zich onder water bevindt – is in deze metafoor het onbewuste. Hier bevinden zich herinneringen, associaties, overtuigingen en motieven waar we geen, of maar moeilijk toegang toe hebben. Binnen het ijsbergmodel worden impliciete vooroordelen gezien als interne psychologische toestanden of processen die zich in dit onbewuste deel bevinden.
U noemt in uw boek tests zoals de IAT (Impliciete Associatie Test) die iedereen zelf kan doen en die onthullen hoe ons onbewuste netwerk van associaties georganiseerd is. Bijvoorbeeld: een onbewuste voorkeur voor jonge mensen. Of voor mannen, voor witte mensen. U vindt de uitkomsten niet overtuigend?
Net als bij het ijsbergmodel gaat die IAT uit van het idee dat mensen met een bepaalde score een essentie hebben, bijvoorbeeld dat ze impliciet racistisch zijn. Daarmee is het een test die weliswaar een patroon laat zien, maar het is onduidelijk wat de score precies zegt over werkelijke onbewuste discriminatie. Discrimineren we omdat we in essentie discriminerend zijn? Dat is voor mij niet de hamvraag.’ In uw laatste boek heeft u het over het zoeken naar verloren sleutels onder een straatlantaarn, omdat daar licht is. Terwijl je ze elders hebt verloren.
‘Ja, daarmee bedoel ik dat we zoeken waar we kunnen meten. Maar nogmaals: we kunnen eindeloos testjes doen waaruit dan blijkt dat we ‘jong’ associëren met ‘aantrekkelijk’, of ‘zwart’ met ‘gevaarlijk’, maar dat zegt niets over de aard van discriminatie zelf.

Hof buigt zich over Lentekriebels-kritiek (Jasper Daams en Irenede Zwaan de Volkskrant 4 april 2025, p. 8):
Rutgers ‘normaliseert pedofilie’ en ‘seksualiseert kinderen’ met de Week van de Lentekriebels, stelt de Civitas Christiana. De rechter moet kijken of die kritiek te ver gaat.

Claude Lefort over democratie en de totalitaire verleiding (Erik Jansen Civis Mundi Digitaal #156, maart 2025):
Bespreking van Donald Loose, De lege plaats van de macht. Claude Lefort over democratie & de totalitaire verleiding''
Inleiding: de totalitaire verleiding
Binnen de samenleving leven diverse meningen en opvattingen, die veelal tegenstrijdig zijn, en daarom is besluitvorming vaak lastig en traag. Het recht stelt grenzen aan de bevoegdheden van de uitvoerende macht. De suggestie van volkssoevereiniteit kan daardoor in het gedrang komen, zeker als men van de politiek meer verwacht dan het vermag. Onvrede hierover kan het pad effenen voor populisme, autocratie en totalitarisme.

Macht & tegenmacht Eva von Redecker
‘Het betere leven is voor iedereen mogelijk’ (Lieke Knijnenburg interviewt Eva von Redecker De Groene Amsterdammer 27 maart 2025, p. 14-17):
De Duitse filosoof Eva von Redecker pleit voor een ‘revolutie voor het leven’. En die vereist meer dan een demonstratie: ‘Wat we moeten doen is laten zien dat leven zoveel meer is dan het zoveelste bezit.’

‘Wat we nodig hebben, zijn nieuwe gemeenschappen’ (Fokke Obbema interviewt de Volkskrant 28 februari 2025, p. 16-17):
Helpende handen sloeg ze aanvankelijk weg, daarna werd ze ondanks suïcidale neigingen lang ‘van het kastje naar de muur gestuurd’. Inmiddels leidt Iris Workum haar eigen Transformers Community voor jongeren met mentale problemen: ‘Bij ons vormt zingevingde rode draad’.

De combinatie van seksuele bevrijding en onbeschaamde onzekerheid in de film Babygirl is juist dapper (Aisha Mansaray de Volkskrant 9 januari 2025):
Het feminisme staat voor vrouw zijn zoals je dat wil, betoogt Aisha Mansaray. Ook als je een orgasme krijgt van volledige overgave aan een man, zoals het hoofdpersonage in de film Babygirl laat zien.

Zielkunde, Psychologie heeft op de relatie 'psyche' en 'logos', psyche (ziel) en pneuma (geest) betrekking. In essentie draait het om 'Mind over Matter' en dit was bij Pythagoras al bekend. Het ontwikkelingsproces van onze psyche vindt al millennia plaats. Frederik Anseel heeft zeker een punt dat het nut van coaches wetenschappelijk niet is bewezen. Maar voor managers geldt hetzelfde als voor coaches. Richard Engelfriet noemt de manier waarop professionals hun kwaliteiten etaleren 'clichédiarree'. Uiteindelijk gaat het erom dat we onze eigen leraar worden.

In Den Haag
Dertig jaar ‘integratiedebat’ (Tamar de Waal De Groene Amsterdammer 5 december 2024, p. 11):\\ We gebruiken al jaren dezelfde taal in het ‘integratiedebat’: ‘benoemen’, ‘wegkijken’, ‘naïef’, ‘links’, ‘taboes’, ‘mislukt’, ‘parallelle samenlevingen’, ‘on-Nederlands’, et cetera. Wordt er nu anders gereageerd op deze woorden?
In 2002 publiceerde filosoof Baukje Prins al een artikel in Migrantenstudies over de dominantie en effecten van dit integratiediscours in Nederland, dat zij ‘het nieuw realisme’ noemde. Prins liet in dat artikel onder meer zien dat het een populistisch discours is: het berust op het idee dat een verdorven (in dit geval linkse) elite het verpest voor de gewone man.

Hanneke Mnster: “Wat zou ik op zo’n dag als vandaag graag normaal zijn” (9 juli 2024):
Hyperfocus
Haar boek schrijft ze daarentegen in een paar maanden. “Normaal zit er een jaar tussen het tekenen van een boekcontract en het inleveren van een manuscript. Maar het fijne aan ADHD: je hebt dan misschien weinig concentratie, maar als iets je interesse wekt, kun je ook een hyperfocus krijgen. Na mijn diagnose wilde ik toch al alles over ADHD weten, dus van dit boek wilde ik echt mijn hyperfocusproject maken.” Mijn hoofd wil graag dat dat de standaard is, maar mijn lijf weet beter. Niks doen zal ik, rusten tegen wil en dank. Want dat vlammetje voel ik nog steeds, maar ik kan er niet bij. En daarmee komt het schuldgevoel, en de schaamte. Moet ik toch weer toegeven dat ik de avond alleen moet zijn, terwijl ik zo’n zin heb om samen een film te kijken. Maar het gaat niet. Ik kan mijn vriendin wel wat aandoen als ze voorstelt om een pastasalade te maken vanavond, terwijl ik alleen maar voor me uit kan staren op de bank. Ik wil niet dat ze gaat, maar kan haar ook niet meer om me heen hebben. ADHD is veel vaker voelbaar dan en soms vergeet ik even hoe verdrietig dat me maakt. Ons heerlijke weekend moet stoppen omdat mijn licht uitgaat om half zes.

Trudy Dehue boek De depressie-epidemie - over de plicht het lot in eigen hand te nemen.
Hebben we het geluk in eigen hand? Een kritische blik naar de hulpverlening, de farmaceutische industrie en het maakbaarheidsidee.
Nederland hoort tot de meest welvarende, vrije en gelukkige landen. Dat constateren wetenschappelijk onderzoekers van het geluk. Maar tegelijk zijn anti-depressiva de meest geslikte medicijnen. Talloos zijn de andere therapieën, de zelfhulpboeken en de internetpagina's over depressiviteit. En deskundigen stellen dat depressie nog grotendeels onderbehandeld is.
Sinds de eeuwwisseling is er een angstaanjagende toename van kinderen en volwassenen die antidepressiva of Ritalin slikken. Omdat de diagnoses worden gesteld en de benamingen gegeven (als voorbeeld noemt ze ADHD), lijden ‘ineens’ veel meer mensen aan zo’n stoornis – ongeacht of nu erfelijke factoren, omstandigheden of de veranderende maatschappij de oorzaak daarvan zijn. Er is een etiket, dus de patiënt is ziek, dus moet hij worden behandeld. Zo maken we elkaar tot patiënt en accepteren niet dat iemand afwijkt.

Een dystopische wereld: van bedenksel tot de werkelijkheid van nu? (Maarten Rutgers Civis Mundi Digitaal #146, mei 2024);
Deel 26A. De huidige werkelijkheid: meer kenmerken van een dystopie?
Sociale media
De sociale media, worden door individuele burgers, diverse organisaties en overheden intensief gebruikt voor het verspreiden van meningen, informatie en desinformatie. Vooral het laatste baart velen zorgen. Desalniettemin wordt er gretig gebruik gemaakt van al deze digitale platforms. Het zal niemand verbazen dat er bewegingen zijn, die proberen iets te doen aan de desinformatie.
Deel 26B. De huidige werkelijkheid: leven we vandaag in een dystopie? (Civis Mundi Digitaal #146, mei 2024);
|Neal Stephenson, groot kenner van de materie – in CM 122, 126 en 137 werd aandacht besteed aan zijn boek Snow Crash – is al voor de coronapandemie van mening dat we nu in een dystopie leven. In een interview[1] stelt hij: “we bevinden ons op dit moment in een dystopie door hetgeen sociale media doen met onze maatschappelijke instellingen en onze samenleving.” De sociale media met hun platform surveillance en de controle op individuen op velerlei manieren door de digitalisering zijn in zijn ogen meer dan voldoende om de werkelijkheid een dystopie te laten zijn.Gaat het zo kort door de bocht niet te ver?.

Het rapport ‘E i V’ kiest voor de interdisciplinaire aanpak - de middenweg tussen de twee kanten van één medaille Geestkunde en Natuurkunde - de wisselwerking (wederkerigheid) tussen psychologie, sociologie, filosofie en ethiek of de synthese van wetenschap, religie en filosofie en kunst. In het rapport ‘E I V’ staat religie in het bijzonder voor levenskunst, de moraal van het verhaal, te worden ingewijd in de oude mysteriën. Het vakgebied begeleidingskunde houdt de gemoederen al millennia bezig. Het rapport 'E i V' richt zich op de 'wederzijdse verbondenheid' tussen ‘Geestelijk - Psychisch - Stoffelijk’ (Geestkunde - Zielkunde - Natuurkunde). In het rapport 'E i V' heeft het vakgebied begeleidingskunde op de Hoofdroute betrekking.

Een variant op het peterprincipe, het sprookje De nieuwe kleren van de keizer van Hans Christian Andersen is nog steeds actueel.

Er bestaat maar één pedagogische hoofdroute, maar er zijn vele wegen die naar Rome leiden. Elk mens gaat door een leerproces (internalisering), ervaart in het leven op zijn manier ‘lijden’. Elke levenssituatie is uniek. Met de vier edele waarheden geeft Boeddha een pad naar het beëindigen van het ‘lijden’ aan.

De oplossing van onze problemen ligt eerder in de omgeving waar we deel van uitmaken dan in ons brein. Omgekeerd door onszelf te begrijpen, het Ken uzelve leren we onze wereld, het universum beter te begrijpen.

Essay Pleegt Israël genocide in Gaza?
Uit het draaiboek van Assad (Ugur Ümit Üngör De Groene Amsterdammer 15 februari 2024, p. 32-37):
Tot aan het Internationaal Gerechtshof valt in discussies over de Israëlische massamoord in Gaza de term ‘genocide’. Is die term terecht? En hoe verhoudt het Israëlische geweld zich tot de andere bloedbaden in het Midden-Oosten?
Wat genocidaal is, zijn niet alleen spectaculaire bloedbaden zoals die op 7 oktober of de meedogenloze tapijtbombardementen daarna, maar ook het tergend langzame, sluipende proces van kolonisatie en landjepik, altijd ten nadele van de Palestijnen en altijd als uitbreiding van Israëlische staatsmacht, Israëlisch territorium en Israëlische economie.

Dichters & Denkers
Lollepotten en mannen die niet kunnen fluiten (Xandra Schutte De Groene Amsterdanner 15 februari 2024, p. 62-63):
Met Anders dan de anderen biedt Mary Kemperink een overzicht van medici en schrijvers die tussen 1830 en 1930 van homoseksualiteit een acceptabel thema maakten.De Duitser Magnus Hirschfeld verzette zich net als Ulrichs en Von Krafft-Ebing tegen de strafrechtelijke vervolging van homoseksuelen. Meer nog dan de anderen zette hij zich in voor hun maatschappelijke acceptatie. Hij publiceerde in 1901 de brochure Was soll das Volk vom dritten Geschlecht wissen om een breder publiek ervan te overtuigen dat homoseksuelen normale, gezonde en moreel hoogstaande mensen zijn. Hun seksuele identiteit bevond zich niet alleen in hun geslachtsorganen maar in elke cel van hun lichaam.
Om, kort gezegd, te bepleiten dat je als homoseksueel wordt geboren en niet tot homoseksueel wordt gemaakt.

Een belangrijke conclusie in het onderzoeksrapport ‘E i V’ is: Geest en Lichaam, geesteswetenschappers en natuurwetenschappers zijn gelijkwaardig aan elkaar. Is dat geen open deur? De mens kan polariseren omdat er polariteiten bestaan. In het rapport ‘E i V’ gaat het in het bijzonder om de complementariteit tussen Geest en Lichaam met als schakel de Ziel. De ziel maakt het mogelijk tussen het antropisch principe en het evolutionaire denken een brug te slaan. Het 5D-concept en het Ether-paradigma brengen de ommekeer, de kwintessens tot uitdrukking. Het Ken uzelve leidt er toe dat we op chaos en groupthink grip kunnen krijgen. Het draait dus niet alleen om het darwinisme en de moleculaire biologie maar ook om de evolutie van het bewustzijn.

Hou op met problemen terug te voeren op psychologie van de (zwakke) burger (Hans Bosselaar de Volkskrant 21 september 2023):
Burgers individueel aanspreken op hun gedrag biedt geen oplossing voor maatschappelijke vraagstukken als de energietransitie of de toename van obesitas. Daarvoor moet je ook kijken naar de structurele oorzaken.
Hans Bosselaar is bestuurskundig onderzoeker, verbonden aan de Vrije Universiteit Amsterdam.

Neuropsychologie is de psychologie die zich bezighoudt met de functies van het brein en de relatie daarvan met gedrag. Het gedrag van mensen hangt met denken, voelen en willen samen. Het rapport ‘E i V’ is de weerslag van een onderzoek naar de relatie tussen individueel en collectief (sociaal) gedrag.

Rachel Aviv schrijft inlevend over de chaos aan emoties en ongerief die mensen voelen bij de psychiater (Ranne Hovius de Volkskrant 15 september 2023):
Zonder oordeel schrijft Rachel Aviv, zelf ooit behandeld voor anorexia, over mensen die hulp zoeken voor hun psychische pijn. Genuanceerd brengt ze in Vreemden voor onszelf alle standpunten bij elkaar, van patiënt tot psychiater.

‘In iedereen zit een gekwetst kind dat probeert te overleven’ (Eva Hoeke interviewt Francine Oomen Volkskrant Magazine, 9 september 2023, p. 12-20):
Waarom denk je dat?
‘Nou, dat denk ik niet alleen, dat is een feit. Er is veel onderzoek gedaan, bijvoorbeeld door psychiater Bessel van der Kolk en traumadeskundigen Janina Fisher en Gabor Maté, naar hoe datgene wat er in het leven van je ouders en zelfs je voorouders is voorgevallen, invloed heeft op jouw mentale en fysieke welzijn. Dat heet intergenerationele overdracht. Een bekende uitspraak in de laatste trauma-inzichten is: it didn’t start with you. Burn-out: zelfde verhaal. In één geval ging het om een meisje wier jongere zusje was overleden toen ze heel jong was. Zij wilde dat verlies goedmaken door extra hard haar best te doen voor haar ouders. Daar ligt naar mijn mening de oorzaak van haar burn-out. Niet in het heden, maar in het verleden. Nog één: al die verkeerde studiekeuzes, waardoor zo veel studenten een enorme studieschuld opbouwen. Hoe kan dat?’

De trappisten van Tilburg Bidden, werken, rusten (Ralf Bodelier De Groene Amsterdammer 22 december 2022, p. 68-73):
Achttien trappisten huist Abdij Koningshoeven. Ze leven in een traditie van stilte en gehoorzaamheid. En in autonomie. Tegendraads en duurzaam. De monniken bouwen door aan een betere wereld.
11.30 uur. Sext
Nu vieren de monniken eucharistie, de belangrijkste van alle gebedsdiensten. Ze bidden het ‘Onze Vader’ (Mattheus 6 9). ‘Geef ons heden ons dagelijks brood en vergeef ons onze schulden, zoals ook wij vergeven aan onze schuldenaren.’ Samen met hun gasten staan ze in een ruime kring, pakken elkaar bij de bovenarmen, wensen elkaar vrede en delen brood en wijn.

Essay Oekraïne en wij
Angst heeft grote ogen (Paul Scheffer De Groene Amsterdammer 14 juli 2022, p. 76-79):
De Russische inval in Oekraïne is een keerpunt in de geschiedenis. We kunnen de geopolitieke gevolgen van deze oorlog nog niet overzien. Wel is het zinvol om te kijken naar de historische breuklijnen tussen Oost en West.

Ben je gestrest? Geen zorgen! Dat vertelt het boek van deze Twentse schrijvers: ‘Zonder stress zijn we dode wezens’ (Fardau Wagenaar Tubantia 9 april 2022):
Darter Joe Cullen speelde de partij van zijn leven tegen Michael van Gerwen, maar op het beslissende moment ging het fout. Waarom kreeg hij kortsluiting? Wat doet stress met een mens? Schrijvers André Vis en Miranda Hanskamp schreven er het boek ‘GELUKKIG GESTREST, stress laat je falen en stralen’ over.

‘We zijn veel te bang gemaakt voor stress’ (Evelien van Veen de Volkskrant 9 oktober 2021 Wetenschap p. 24-25):
Jazeker, chronische stress is schadelijk en kan tot burn-out en depressie lijden, stressonderzoeker Sonia Lupien heeft het zelf aangetoond. Maar het is tijd voor een andere boodschap: ‘Stress is het beste wat ons als mensheid is overkomen.‘
Het verhaal rond stress is de laatste jaren alleen maar negatief geweest. Er zijn zelfs journalisten die mij niet willen interviewen als ik niet bereid ben om erop te hameren hoe schadelijk stress is; depressie, burn-out, dat verhaal. Maar dat heeft veel kwaad gedaan, want daardoor is onze mindset collectief er een van angst voor stress geworden.
‘Terwijl we onze stresshormonen hard nodig hebben om goed te functioneren. Daardoor kunnen we de mammoet doden – of examen doen, een toespraak houden, een goed feest organiseren, ingrijpen als iemand hulp nodig heeft, een moeilijke operatie uitvoeren, noem maar op. Daar komt allemaal niets van terecht zonder een gezonde dosis stress.’

Als één volk het slachtoffer is van religieus fanatisme, dan zijn dat de Afghanen, zegt psychiater Forugh Karimi (Robert van de Griend interviewt Forugh Karimi de Volkskrant 10 september 2021):
Hoogzwanger ontvluchtte Forugh Karimi 25 jaar geleden Afghanistan. Nu behandelt ze als psychiater in Nederland getraumatiseerde landgenoten. ‘Velen worstelen met het gevoel dat wij Afghanen er niet toe doen.’
In het Gelderse dorpje Harskamp werden Afghaanse evacués opgewacht door een woedende menigte die leuzen riep als ‘Eigen volk eerst’. Hoe kijkt u als psychiater naar deze demonstranten? ‘Voor mij verschillen ze weinig van een asielzoeker die gefrustreerd is over zijn procedure en overgaat tot geweld, of van een geradicaliseerd persoon met kwade bedoelingen. Het onderliggende principe is hetzelfde: ik ben boos, en dat kan ik niet verdragen, dus moeten anderen daarvoor boeten.’
Hoe komt dat het mensen die een oorlog hebben meegemaakt bij u in de spreekkamer vooral over die Nederlandse vooroordelen beginnen?
‘Omdat het meest voorkomende oorlogsgeweld, zoals zelfmoordaanslagen en explosies, vaak niet zozeer op de persoon gericht is. Racistische vooroordelen zijn dat wel. Die kunnen veel meer je igenwaarde aantasten(zelfvertrouwen), zeker als je basis niet zo stevig is.’
Verklaart dat waarom u in Kabul geneeskunde bent gaan studeren, terwijl u stiekem droomde van een leven als schrijver?
‘Ik geloof in de kracht van fictie. Als je een foto ziet van een vrouw in een boerka, kom je niet dichtbij, blijf je toeschouwer. Maar als je een roman leest, kun je je identificeren met universele thema’s als liefde, verraad en mededogen. Dan voel je wat de personages voelen. Ik geloof dat literatuur ons mens houdt.’

Dichters & Denkers
De eenvoudigste en grootste verleiding (Jerker Spits De Groene Amsterdammer 5 augustus 2021):
Mefisto (1936) is niet alleen een interessante bladzijde uit de Duitse cultuurgeschiedenis, de roman van Klaus Mann hanteert een thematiek die nog steeds relevant is. Wanneer wordt het geweten overtroefd door het verlangen naar macht?

Met je ecodepressie naar de klimaatpsycholoog, is dat een goed idee? (Evelien van Veen de Volkskrant 24 juli 2021, katern Wetenschap p. 18-21):
Sommige mensen gaan zo gebukt onder de groeiende klimaatcrisis dat ze gespecialiseerde hulp zoeken. Helpt het om in behandeling te gaan bij mensen die zichzelf klimaatpsycholoog noemen?
Driekwart maakt zich zorgen
Bij wie zoek je hulp als je kampt met een klimaatdepressie? De vraag is alleen al relevant omdat 75 procent van de Nederlanders zich zorgen maakt om de gevolgen van de klimaatverandering, zo meldde het CBS in juni. Het zijn vooral jongeren van 18 tot 34 jaar die zich grote zorgen maken, becijferde Milieu Centraal – sinds de coronacrisis meer dan ooit. En chronische klimaatzorgen leiden tot chronische klimaatstress en zelfs tot klimaatdepressies, stelt psycholoog Caroline Hickman, een van de oprichters van de Engelse Climate Psychology Alliance. ‘Klimaatpsychologie is een ander soort psychologie’, schrijft ze. ‘In plaats van gevoelens als wanhoop, woede, angst en verdriet te zien als iets dat moet worden gefixeerd of genezen, zien we ze als een gezonde, begrijpelijke reactie op wat er gebeurt met onze planeet.’
Erkende stoornis
Ook mensen die in minder reëel gevaar verkeren, kunnen kampen met depressieve gevoelens of zelfs een post-traumatische stressstoornis als gevolg van klimaatverandering. Hoeveel het er zijn is nog onduidelijk, meldt het Journal of Anxiety, er zijn nog nauwelijks cijfers, maar de tendens is onmiskenbaar. Kwetsbare groepen: jonge mensen, mensen – logisch – die erg begaan zijn met het milieu en mensen die toch al kampen met mentale klachten, zoals een angst- of paniekstoornis.

Onderzoek naar één herinnering: het gaat niet om geld, succes of werk (Erwin van de Pol ''Civis Mundi Digitaal #109, april 2021):
Boekbespreking van: Jacky van de Goor. Je leven in één herinnering. Een verrassende zoektocht naar zin.\\ Alleen die verhalen al maken het de moeite waard om Je leven in één herinnering te gaan lezen. De verleiding is groot een aantal daarvan in deze bespreking mee te nemen. Maar de verleiding er hier juist geen één aan te halen is nog groter om zo via die verleiding te geleiden naar nieuwsgierigheid naar het boek.

Norman Vincent Peale’s Timeless Advice: Take Charge of Your Own Life, First (Lawrence W. Reed 3 maart 2020):
Dr. Norman Vincent Peale in Stay Alive All Your Life (1957).
In this hyper-politicized season of meanness, demagoguery, and class warfare, a little positive thinking is overdue, wouldn’t you say? The remarks above from the 20th century’s guru of positive thinking, Norman Vincent Peale, are especially appropriate at a time when envy and jealousy seem to be motivating a good deal of the political nastiness.

Zwaan op Nikes (Herien Wensink interviewt Michaela DePrince de Volkskrant 2 november 2019 p. 66-70):
Therapie: EMDR
In Oeganda werd DePrince voor het eerst in haar leven geconfronteerd met het soort kind dat ze zelf was. ‘Dat was erg emotioneel.’ Sinds een paar jaar volgt ze EMDR-therapie, om haar traumatische ervaringen te verwerken. ‘Ik had elke nacht nachtmerries, kon camouflageprints niet aanzien, ik haatte vliegvelden vanwege de gewapende mannen. Ik was hypersensitief, leed aan slapeloosheid en had elke dag migraine. De diagnose was PTSS: posttraumatische stressstoornis. Sinds 2017 doe ik aan EMDR. Ik kwam daar vanmiddag net vandaan, vandaar dat ik zo moe ben. Het is emotioneel heel zwaar.’
Ze heeft nu nog maar een of twee keer per week zo’n nachtmerrie, vertelt DePrince. ‘Het heeft me enorm geholpen.’
Van haar therapeut kreeg ze een steen, een klein helderblauw steentje dat precies in haar handpalm past, en dat ze altijd bij zich draagt als ze bijvoorbeeld moet reizen. ‘PTSS kan maken dat je je volstrekt vervreemd voelt van de plek waar je bent. Bij heel erge nachtmerries ben ik terug in Sierra Leone. Als ik dan wakker schrik, en ik kan mijn steen vast houden, dan weet ik weer waar ik ben. Dan zet ik stevig mijn voeten op de grond en adem diep in en uit, net zo lang tot ik rustig ben.’
Boek: The Power of Now door Eckhart Tolle
‘Het belangrijkste boek in mijn leven! Het valt uit elkaar van de post-its en ezelsoren; ik heb er belachelijk veel aantekeningen in gemaakt. Ik denk te veel, en dat leidt in mijn geval tot zelfveroordeling en stress. Een tijdlang dacht ik dat ik pijn moest lijden om succesvol te zijn. Het lezen van dit boek, in combinatie met de therapie, maakte dat ik die verkeerde aannames ging herkennen, en heb kunnen veranderen.’ Buigt zich naar het opnameapparaat: ‘Thank you, Eckhart Tolle, I love you, thank you.’

Beter bewust zijn (Ianthe Sahadat interviewt Steven Laureys de Volkskrant 28 oktober 2019, p. V4-6):
Laureys is niet de eerste wetenschapper die zich buigt over meditatie. Tal van onderzoekers, vooral Amerikaanse, gingen hem voor. In zijn No-nonsense meditatie verwijst hij naar de belangrijkste en vroegste studies. Zoals die van Daniel Goleman en Richard Davidson, de eerste hoogleraren psychologie en psychiatrie die zich bogen over verschillende vormen van meditatie en mindfulness (de in de VS bedachte, populaire vorm van meditatie, red.).
U schrijft dat u ‘op de barricade staat voor meditatie’. Na het lezen van uw boek blijft toch de vraag hangen: wat weten we nu eigenlijk echt over het nut ervan? ‘Onderzoek naar meditatie staat nog in de kinderschoenen, dus we moeten niet te hard van stapel lopen. Maar in Nature verscheen een paar jaar terug een overzicht van het beschikbare onderzoek van de afgelopen twintig jaar en dat laat zien dat mindfulnessmeditatie gunstige effecten heeft op de fysieke en mentale gezondheid en op cognitieve prestaties. Er loopt onderzoek naar meditatie bij chronische pijn, burn-out, depressie en angst- en slaapproblemen.

‘We moeten het juist hebben over de motieven van Syriëgangers’ (Loes Reijmer interviewt Julia Shaw de Volkskrant 16 maart 2019, Boeken & Wetenschap p. 25-27):
Waarom doen mensen slechte dingen? Na haar succesvolle boek over het geheugen buigt forensisch psycholoog Julia Shaw zich over ‘het kwaad’ - waar we volgens haar nodig anders naar moeten kijken.
Eenmaal in de gevangenis realiseerde hij zich dat het valse herinneringen waren.
‘Als we zijn versie geloven,’ schrijft Shaw in haar nieuwe boek Het kwaad, de psychologie van onze duistere kant, ‘kunnen we dan echt zeggen dat hij slecht is?’
Sommige persoonlijkheidsstoornissen lijken in het brein geworteld. U voorziet zo’n conclusie dan direct van een waarschuwing: we moeten niet denken dat deze mensen niet kunnen veranderen. Uw boek is een pleidooi tegen lotsbeschikking.
‘Ik ben inderdaad geen determinist, denk niet dat mensen geboren worden als goed of slecht. Iedereen verdient, op zijn minst, een poging tot begrip of respect. Dat is natuurlijk ontzettend moeilijk. Ik vond het echt lastig om sommige delen van dit boek te schrijven. Het hoofdstuk over pedofilie natuurlijk, maar ook de passages over slavernij. Probeer maar eens de mens achter de slavendrijver te zien.

Een ander Onze Vader: gebed tot de evolutie als substituut van God (Piet Ransijn ''Civis Mundi Digitaal #76, januari 2019):
Geef ons heden ons dagelijks eten
en vergeef ons onze minder evolutionaire eigenschappen,
zoals wij die van anderen overleven en weg selecteren
door natuurlijke selectie van de best aangepasten
en leidt ons niet in nadelige mutaties
maar verlos ons van erfelijke belasting

We zijn allemaal min of meer met de ’fundamentele attributiefout’ behept. Deze houdt in dat als het goed gaat, we denken dat we het aan onszelf te danken hebben. Maar als het slecht met ons gaat, dan wijten we het aan onze omgeving.
Als mensen gedrag van de ander als negatief ervaren, zijn ze geneigd dat negatieve gedrag toe te schrijven aan diens persoonlijkheid. Het wonderlijke is echter dat we positief gedrag van anderen toeschrijven aan omstandigheden. En om het nog wat erger te maken: bij onszelf doen we precies het omgekeerde! Eigen negatief gedrag schrijven we toe aan de omstandigheden, eigen positief gedrag schrijven we toe aan onze persoonlijkheid. We noemen dat verschijnsel de fundamentele attributiefout. Gedrag wordt bepaald door iemands eigenschappen, zo denken we. Over het algemeen is dat echter onjuist. Het meeste gedrag dat we vertonen wordt veroorzaakt door simpele omstandigheden.

Van de twintigste-eeuwse grote ideologieën is de liberale democratie de duurzaamste gebleken: het fascisme werd verslagen en het communisme stortte ineen. De liberale democratie leek als enig ­politieke alternatief over te blijven, schrijft Casper Thomas in De autoritaire verleiding – Over de opmars van de antiliberale wereldorde. Tot nu althans, want we leven inmiddels in een fase van democratische ontbindingen. Maar intussen ‘verrijst een bouwwerk, gebaseerd op andere ideeën over de ideale samenleving en de politiek die daarbij hoort’. Het antwoord op de vraag wat dat nieuwe bouwwerk behelst, zoekt Thomas tijdens een reis door vijf iconische ‘illiberale democratieën’. De illiberale democatie is, schrijft hij, ‘een lastig te vatten postmodern amalgaam van oude en nieuwe rituelen’; je treft ze aan in Turkije, Hongarije, India, Rusland en de Verenigde ­Staten. (Redactie de Volkskrant, 14 december 2018)

RAPPORT: De open samenleving en haar gesloten gemeenschappen (Prof. dr. Afshin Ellian Met medewerking van prof. dr. mr. Paul Cliteur, dr. mr. Gelijn Molier en mr. Michael Klos - 2018):
27: In zijn indrukwekkende studie van migratie stelt Paul Scheffer deze cruciale vraag:
“het gaat er om hoe we een open samenleving kunnen vormgeven in een grenzeloze wereld.”48 Hiermee zijn we aanbeland bij de multiculturele vraagstukken in relatie tot gesloten gemeenschappen.49 Nu vragen de westerse samenlevingen aan mensen – die de ontwikkeling en transformatie naar een open samenleving niet hebben meegemaakt – zich als individuen te integreren in de openheid van de moderne democratie waarover wij eerder een normatieve analyse hebben gemaakt. Hier lijken de eerste problemen zichtbaar te worden.
28: De liberaal Frits Bolkestein is één van de belangrijkste vertegenwoordigers van deze kritiek op de ‘moslimzuil’. Een andere belangrijke criticus is sociaaldemocraat Paul Scheffer.

‘Ik word regelmatig wakker met een knoop in mijn maag als ik zie wat allemaal over mij wordt gezegd’ (Laura De Jong interviewt Paul Scheffer de Volkskrant 18 oktober 2018):
Bij publicist en hoogleraar Europese studies Paul Scheffer, die een nieuw boek het licht deed zien, heerst tegenwoordig de angst over de nieuwsgierigheid. Maar heimwee naar vroeger? Dat nooit.
16 of 20 miljoen?
‘Er bestaat een groot misverstand over deze cijfers, het is pijnlijk hoe snel dat gesprek over immigratie en bevolkingsgroei is ontspoord in een discussie over ‘overbevolking’. Ik heb nooit gezegd dat 20 miljoen Nederlanders in 2060 waarschijnlijk is. De huidige prognose gaat uit van 18,4 miljoen. Ik heb het niet over prognoses, maar over beleidsscenario’s.

Net als 'Evolutionaire kringloop en Bewustzijnsevolutie' ( 'Intelligent Design en Creativethink' ) zijn ’Bewustzijnsevolutie en Darwin's Evolutietheorie' de twee kanten van een medaille.

Ondaatje zet zijn lezers stevig aan het werk (Hans Bouman de Volkskrant 7 september 2018):
Tergend mooi is Blindganger, de nieuwe roman van stilist Michael Ondaatje.
Maar het is vooral het geleidelijke, nooit volledige en daardoor schurende en schrijnende reconstructieproces dat aan deze roman fascineert. ‘We ordenen ons leven aan de hand van verhalen die we nauwelijks kennen.’ Ondaatje is een teaser, geen pleaser.

‘We denken alleen maar aan onszelf’ (Nathalie Huigsloot interviewt Jan Pronk de Volkskrant 6 april 2018):
Zijn vrouw zegt dat hij milder is geworden, maar ook na zijn hartinfarct maakt oud-minister Jan Pronk zich boos over de wereld. ‘Ik vind niet dat ik gelijkhebberig ben.’
Vandaag is het op de dag af 24 jaar geleden dat in Rwanda een gruwelijke massamoord begon. Het is ook de dag dat de oud-PvdA-minister van Ontwikkelingssamenwerking zijn boek erover publiceert. Later dan gepland, doordat hij halverwege het schrijven een hartinfarct kreeg.
U beschrijft in uw boek heel beeldend de genocide in Rwanda. Schreef u al die indrukken ’s avonds op?
‘Ja. Ik was 31 toen ik in de fractie van de PvdA kwam, dan ben je niemand. Je kijkt tegen anderen op, ik keek erg op tegen Joop den Uyl. En die schreef álles op. Dus ik ben dat ook gaan doen.

Antwoord aan Engelen (De Groene Amsterdammer Jan Willem Duyvendak 15 februari 2018, p. 18-19):
In zijn economiecolumn in De Groene van 1 februari stelt Ewald Engelen dat links te veel bezig is met de vrouw, de homo en de migrant en te weinig met economische ongelijkheid. Links zou rechts daarmee in de kaart spelen. Dat is viermaal een misverstand.
En weer is het de schuld van de vrouw, de homo en de migrant. Tenminste als we Ewald Engelen moeten geloven in De Groene van 1 februari: ‘De belangrijkste teloorgang van links is volgens mij de terreur (sic) van de identiteitspolitiek waar Nederland nu al dertig jaar onder lijdt. (…) Inkomen, kapitaal en onderwijskwaliteit zijn kennelijk even belangrijk als hoofddoekjes, kinderfeestjes en seksuele gebruiken.’
Maar alleen een sterker identiteitsverhaal is zeker niet voldoende. Want hoe écht te verklaren dat kiezers van links naar rechts overstappen? Het komt – en daar deel ik veel van Engelens economische kritiek – doordat progressieve partijen onvoldoende een aansprekend verhaal hebben over gelijkheid in een geglobaliseerde economie. Te lang hebben te veel progressieve partijen neoliberale dogma’s omarmd.
Maar er valt me, als niet-econoom, hierbij iets op. Dit neoliberalisme ging en gaat gepaard met een grote mate van identiteitspolitiek. De financiële afknijppolitiek van Jeroen Dijsselbloem ten aanzien van de Grieken ging niet toevallig vergezeld met opmerkingen over Zuid-Europese volken en hun identiteit: ‘We gaan die landen toch niet steunen omdat ze het geld maar uitgeven aan drank en vrouwen.’

Is cultureel internationalisme onweerstaanbaar? (Wim Couwenberg Civis Mundi Digitaal #50, september 2017):
“Laten we eens beginnen de Nederlandse taal, geschiedenis en cultuur serieus te nemen” Paul Scheffer, NRC Handelsblad, 29-01-2000
Het getuigt opnieuw van het geringe culturele zelfvertrouwen in dit land, dat zo sterk afsteekt tegen ons economische en morele zelfvertrouwen.

Essay De boze burger en het Oude Testament
Ook Job was gekke Henkie niet (Arnon Grunberg De Groene Amsterdammer 24 mei 2017):
Als tegenspoed hem treft is Job, de eerste boze burger, furieus op God, zoals de huidige boze burger de overheid vervloekt, Gods plaatsvervanger, die het land met een migrantenplaag zou hebben opgezadeld.
‘Nodig is een afscheid van de kosmopolitische illusie waarin velen zich wentelen’, schreef Paul Scheffer in zijn bekend geworden essay ‘Het multiculturele drama’, dat in 2000 in NRC Handelsblad werd gepubliceerd.

Daarom noem ik mij katholiek en atheïst (Ralf Bodelier Civis Mundi Digitaal #22 januari 2014):
Terug naar de renaissance
Is Paus Franciscus nu de aanjager van een kerkelijke vernieuwing die de katholieke New Atheist zijn belangrijkste grieven ontneemt, of verschijnt hij op een moment dat die vernieuwing al onmiskenbaar gaande is? Wie afgaat op de berichtgeving over de Rooms Katholieke kerk in de media - over toegedekte seksschandalen, vrouw- en homofobe pastoors, autoritaire bisschoppen, stelende butlers en corrupte Vaticaanse bankiers- zal constateren dat Franciscus een dramatisch verloederde boedel overneemt.

'Ik zoek slechts naar een remedie tegen de verlammende angst om fouten te maken' (Rutger Bregman de Volkskrant 4 november 2012)
De tirannie van NWO
Talloze historici ergeren zich dood aan de wens van NWO om met bizarre redeneringen de maatschappelijk relevantie van hun onderzoek te staven. Van tevoren moet nu zelfs worden verteld welke conclusies de subsidievragers willen gaan trekken - een wetenschappelijk gotspe natuurlijk. Historici moeten hun eigen keuzes kunnen maken, zonder daarbij onderhevig te zijn aan ijdele richtlijnen van overtollige bestuurders. NWO werkt op dit moment slechts de fantasie, zoals Stronks die ten toon spreidt, in de hand.
Academische vrijheid?
Flohr geeft een aantal voorbeelden van briljante wetenschappers die schijnbare trivialiteit met grote maatschappelijke relevantie wisten te verbinden: Michel Foucault, Edward Said en Clifford Geertz. Het zijn inderdaad rolmodellen die zich niet verloren in hun specialisme, maar hun expertise gebruikten als opstap naar een kritische maatschappijanalyse.
Om met Francis Bacon te spreken: er zijn te veel specialistische mieren en te weinig generalistische spinnen. Maar het ideaal is de historicus die zoemt als een bij. De bij haalt zijn materiaal uit de bloemen van de wetenschap en transformeert deze tot honing waar de maatschappij geen genoeg van kan krijgen.

Het interbellum van Herman Wolf
‘Alles doet mee aan de werkelijkheid’ (Paul Scheffer De Groene Amsterdammer 5 oktober 2011):
De ‘massa-mensch is de norm-looze, niets en niemand ontziende, maar alles beheerschende macht geworden’, schrijft Herman Wolf voor het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog. Het levensverhaal van een cultuurpessimist, opgetekend door zijn kleinzoon, Paul Scheffer.
Leraar en literaat
Aan het einde van de oorlog is Herman 25 jaar en heeft hij al een behoorlijk afgerond wereldbeeld. De grondtoon van zijn levensfilosofie zal in de tweede helft van zijn korte leven niet meer wezenlijk veranderen. Wel dwingen de omstandigheden, vooral de opkomst van het antisemitisme, hem tot een groter engagement. En tegelijk, als zoekt hij een contrapunt, wordt zijn behoefte aan onthechting pregnanter in die jaren tussen de oorlogen.

Je bent je connecties (Malou van Hintum interviewt Martijn van den Heuvel de Volkskrant 7 mei 2011)
Martijn van den Heuvel: Er zijn geen hersenaandoeningen waarbij het wordt uitgeschakeld. Ik verwacht daarom dat bewustzijn een eigenschap van een hogere orde is, die het resultaat is van de totale activiteit in de verbindingspatronen, en niet iets wat je kunt aanwijzen in een of meerdere hersengebieden.

Essay De actualiteit van Wiardi Beckman
‘Steeds zwaarder drukt de last’ (Paul Scheffer De Groene Amsterdammer 25 januari 2011):
De opkomst van politici als Geert Wilders maakt duidelijk dat het samenbindende vermogen van de traditionele politieke partijen is afgenomen. Nieuw is dit niet. In de jaren dertig worstelde de historicus Herman Wiardi Beckman met hetzelfde verschijnsel.
Hier zij onmiddellijk gezegd dat de PVV niet de hedendaagse uitgave van de NSB is - Wilders is werkelijk geen Mussert - maar we herkennen het liberale dilemma.

De neurochirurg Pierre Vinken heeft gelijk wanneer hij stelt: De emoties die wij onbewust aan het hart toekennen - liefde, betrokkenheid, bezieling, intimiteit - zijn nog dezelfde als die van eeuwen geleden. En mijn intuïtie zegt mij dat deze gevoelens van het hart van een hogere orde zijn dan de regels van het verstand. De ziel huist niet in het brein, maar in het hart. Het is dus niet verwonderlijk dat de neurobioloog Dick Swaab haar niet heeft kunnen vinden. Swaab is een ééndimensionale denker die meent de éne werkelijkheid vanuit één discipline te kunnen verklaren. Het rapport ‘E i V’ past daarentegen een interdisciplinaire benadering toe en beoogt aan het oplossen van het lichaam-geestprobleem, aan de wetenschappen, die het hele terrein van de evolutie van geest tot stof (In- en Excarnatie, Toroidal ring model) omvatten een steentje bij te dragen.

De zeven levensfasen (David Robson december 2021):
Wanneer ben je in de bloei van je leven? Het is een hardnekkig misverstand dat je als twintiger op de toppen van je kunnen bent en dat daarna alles bergafwaarts gaat. Op elke leeftijd is er wel iets lichamelijks of geestelijks %blackaan te wijzen waarin je op dat moment beter bent dan ooit.
Vaak wordt de levensloop van een mens voorgesteld als een boog die loopt van de geboorte tot de onontkoombare aftakeling en dood. William Shakespeare bracht dit het beste onder woorden met zijn monoloog over de ‘zeven levensfasen’.

De functie van de psyche heeft betrekking op de wederkerigheid tussen complementaire werkwoorden 'Creativiteit en Zelfdestructie' (SCHEPPERS en VERNIETIGERS), ‘Scheppen en Vernietigen’ (Trimurti), 'Verschijnen en Verdwijnen', 'Aantrekken en Afstoten', 'Ontvouwen en Invouwen', ‘Zaaien en Oogsten’, 'Creëren en Nabootsen', 'Geven en Ontvangen', 'Voelen en Denken', 'Vechten en Vluchten', 'Slapen en Waken', 'Luisteren en Spreken', 'Lezen en Schrijven’ en brengt de fractale zelfgelijkvormigheid (‘Entropie en Negentropie’, 'Golven en Velden'), symmetrie op elke schaal tot uitdrukking.

Psychologie Stress (Wilmar Schaufelli de Volkskrant 6 maart 2010)
Wat stress precies is, hangt af van het perspectief dat men hanteert. Biologisch gezien is stress een evolutinonair verankerde reactie op dreigende gebeurtenissen, een soort alarmreactie die het lichaam aanzet om te vechten of te vluchten.
Psychologische gezien is stress %het resultaat van een verstoorde balans tussen draaglast en draagkracht. Bij draaglast gaat het om de druk uit de omgeving: een hoge werkdruk, een echtscheiding, ontslag of het rijden in een file. Bij draagkracht gaat het om de mentale weerstand. Wanneer je moe bent, kun je minder hebben, en ook als je weinig vertrouwen hebt in jezelf of in de goede afloop.
Wat kan er aan stress worden gedaan?
De draagkracht of persoonlijke weerbaarheid kan worden verhoogd, bijvoorbeeld door ontspanningsoefeningen te doen (meditatie, yoga, spierontspanning) of te leren anders tegen de situatie aan te kijken. In plaats van ‘het glas is half leeg’ kan men ook leren om het glas als ‘half vol’ te zien. Een dergelijke cognitieve herstructurering is buitengewoon effectief en vormt samen met ontspanning de kern van vrijwel ieder stressmanagementprogramma.

In het rapport ‘E i V’ draait het om de verborgen 5e Dimensie, om de begrippen 'Persoonlijkheid en Individualiteit'. Het biedt een kader om ‘Zo boven, zo beneden’, 'top down en bottom up’ dat al eerder door Paracelsus is onderkent met elkaar te verbinden. Het symbool van de verticale as komt met de draad van Ariadne, met 'De pijl van de tijd bestaat echt' overeen.

Karen Hamaker-Zondag schrijft in PRANA nr. 174 'Zelfrealisatie en verlichting' (augustus/september 2009):
Want alleen een leraar die de innerlijke leerling voedt is in staat om in de leerling buiten hem de innerlijke leraar te doen ontwaken.
Het is dus een proces waarbij je je persoonlijkheid zo ontwikkelt dat de jouw kenmerkende kwaliteiten en talenten tot ontplooiing kunnen komen. Jungs individuatieproces is niet een solitair proces, maar een proces dat alleen kans van slagen heeft wanneer iemand ten volle functioneert in een gemeenschap of sociale groep. Individuatie bestaat dus uit twee met elkaar samenhangende processen:
Een innerlijk proces waarin we de inhouden van ons onbewuste integreren en in een actieve wisselwerking met dat onbewuste staan om zowel de inhouden daarvan bewust te worden als signalen uit de diepte van onze psyche te kunnen ervaren die ons helpen koersen in het leven.
Een uiterlijk proces waarin we een balans moeten vinden tussen wie we zijn en de normen en waarden van de gemeenschap waarin we functioneren. Er is geen vorm van individuatie zonder dat de medemens daarin betrokken is.

De chaostheorie geeft vooralsnog een bruikbaar antwoord op de vraag naar het fundament van normen en waarden.

In de evolutionaire psychologie worden de psychologische aspecten van de menselijke geest en menselijk gedrag vanuit het oogpunt van de evolutietheorie verklaard.

Deze relatie komt in de (organisatie)cultuur tot uitdrukking. Een organisatie is een verzameling individuen met gemeenschappelijke overtuigingen en opvattingen, met een collectief bewustzijn, ofwel organisatiecultuur. Het betekent dat de eigenschappen van de organisatie door die van de individuen die er deel van uitmaken worden bepaald.

Het boek Een scheurtje in de rand van de schepping van Marcelo Gleiser heeft op het fenomeen ‘Monade + Duade’ (twee in een De Geheime Leer Deel I Proloog p. 46) betrekking, het verschijnsel dat Meta-leren, het Ken uzelve mogelijk maakt. ‘Monade + Duade’, de twee kanten van een medaille. Het is de ziel (psyche) die de twee kanten van een medaille met elkaar verbindt. In het rapport ‘E i V’ wordt de intermediair tussen de twee kanten met de verborgen 5e Dimensie weergegeven. Het ontstaan van leven zal altijd een mysterie blijven.

In essentie behandelt het rapport ‘E i V’ het mechanisme ‘en-en’/‘of-of’ (‘God en Darwin’/’God of Darwin’, ’Eenheid’/‘Gebroken symmetrie’, 'Emergentie'/'Decompositie' ('Emergence'/'Quantum decoherence'), ‘Monade’/’Duade’), de twee kanten van een medaille. Het is de ziel (psyche) die de twee kanten van een medaille met elkaar verbindt. Voor 'God en Darwin' kan ook gelezen worden 'Geloof en Rede'. Zowel Mozes Maimonides (1135 – 1204) als Raymond Lull (1232 – 1315) zijn wetenschappers, die zich al intensief hebben toegelegd op het schijnbaar onoplosbare conflict tussen geloof en wetenschappelijke kennis. Mozes Maimonides (BRES nr. 268) in zijn boek Gids der verdoolden en Raymond Lull in zijn hoofdwerk Ars Generale Ultima.

Ook de manifesten van de atheïst Herman Philipse en de theïst Willem Ouweneel op Internet laten zien dat beide partijen diametraal tegenover elkaar staan. Veelzeggend is dat geen van beide al een doorslaggevend bewijs heeft gevonden.

De huidige politieke arena toont een plek waar ethiek ver van politieke idealen is verwijderd. De focus van vernieuwingen ligt te veel op de kwantiteit in plaats van op de kwaliteit. Wantrouwen en angst leiden er toe dat mensen zich terugtrekken in de eigen groep, met uitsluiting van anderen. Bij het Meta-leren (Het Nieuwe Leren) gaat het meer om afleren dan om aanleren. Door ingesleten conditioneringen, gehechtheid, dogma's te laten oplossen is het mogelijk dat we met meer vertrouwen naar de toekomst kijken, we ons meer met het creatieve beginsel verbinden.

Wetenschapsbestuurder Dr. C. (Kees) le Pair (Elsevier 2 augustus 2008):
‘Nederland verbommelt.’ Daarmee bedoelt hij te zeggen dat het praatjesmaken toeneemt, terwijl het slimme Tom Poesdenken achterblijft. Waar is de tijd gebleven dat een Nederlander de krukas uitvond, of ‘de fluit’, het superieure vrachtschip dat Nederland aan de Gouden eeuw hielp? Het slimme, op techniek gerichte onderwijs is verdwenen en komt voorlopig ook niet terug, want minister Plasterk van Onderwijs heeft wel een grote mond , maar krijgt niks voor mekaar.

We leven in een multimediaal tijdperk. Internet en de TV hebben een belangrijk deel van de informatievoorziening van nieuwsbladen overgenomen en mede daardoor zijn kranten marktaandeel aan het verliezen. Met name de zwaar gesubsidieerde publieke omroep is debet aan dit verlies. De informatievoorziening, de interactieve media moeten het wereldbeeld van de mensheid verruimen in plaats van vernauwen.

'Grenzen zijn leerzaam' (Steffie Kouters interviwt Martine Delfos de Volkskrant 28 oktober 2006):
Ouders vergeten dat kinderen regels nodig hebben, stelt psycholoog Martine Delfos, alles mag, en nare gevoelens worden weggeduwd. Maar zonder gehoorzaamheid krijg je anarchie....
Delfos, dochter van een Franse moeder en een Nederlandse vader, doceert over de hele wereld – tot Bogotá aan toe.Hoe ontstaat dat hedonisme?'Het begint bij kinderen tussen de 2 en 4 jaar. Dat is de leeftijd waarop je moet leren dat jouw vrijheid wordt begrensd door de vrijheid van een ander, waarop je moet leren vader dat jouw vrijheid wordt begrensd door de vrijheid van een ander, waarop je moet leren je behoeften uit te stellen, waarop je moet leren frustraties te overwinnen. En dat brengen ouders kinderen nu te weinig bij.' Omdat kinderen tegenwoordig alles mogen.'Omdat ze alles mogen, ja. Als ze huilen worden ze voor de televisie gezet en dan is het over.
Op school kun je nog zeggen: bemoei je er niet mee, want het is mijn kind. Of: bemoei je er nou eens mee, want hij zit bij jou op school. Dan heb je discussies over de opvoeding. Bij internet is dat helemaal niet aan de orde.'Ik weet niet wat pubers virtueel aan het doen zijn. Wat gebeurt daar op msn? Als jij iets zegt wat mij niet bevalt blokkeer ik je. Dan klik ik je weg, zeg ik letterlijk: 'Ik accepteer je niet.' Dat betekent dat ik niet meer geconfronteerd word met het feit dat jouw gedrag door mij is veroorzaakt. Ik krijg geen feedback meer. Je kunt je voorstellen: dat wordt later een probleem.'Je wordt niet meer rechtstreeks geconfronteerd met je eigen gedrag.'Nee, want je klikt weg. Ik zat deze week met pedagoog Micha de Winter op een congres. Hij sprak over burgerschapszin en zei: 'Respect is goed gelukt in Nederland. Iedereen kent het woord. Jong en oud. Zelfs de kleintjes. Ik was op een basisschool en daar kreeg een jongetje van 5 een schop van iemand. Het jongetje steekt zijn middelvinger op en roept: 'Respect ja!''Erg.'Het is verschrikkelijk. Het gaat helemaal niet over respect.

Onze Verborgen Tranen (Waris Dirie 4 juli 2005):
Misselijkmakend, autobiografisch boek van de Somalische Waris Dirie, die net zoals miljoenen andere meisjes niet ontsnapt is aan de gruwelijkste traditie in Afrika: besnijdenis. Gelukkig ontsnapte ze wel aan Somalië.

Rubriek Menno Hurenkamp
Hell’s angels (Menno Hurenkamp De Groene Amsterdammer 2 juni 2001):
Paul Scheffer ging zaterdag in NRC Handelsblad andermaal in op de Nederlandse tolerantie. Die is door politiek onvermogen van een gedoogcultuur doorgeslagen in vermijding van alle multiculturele problemen. Dus belijden imams vrijelijk de homohaat in de moskee. Daar moet de overheid weer optreden. Ter illustratie van het ontspoorde gedogen schrijft Scheffer ook over het strafrecht. Hij vindt dat onze rechtscultuur geweldsmisdrijven slecht vervolgt, en dat maakt weinig indruk op nieuwkomers.

Reineke R. Couperus DE RUIMTELIJKE VERBEELDING VAN CYBERSPACE HET HOE EN WAAROM VAN INTERFACES (p. 11):
Door opkomst van nieuwe media zoals onder andere de telefoon, de radio maar ook door het ontstaan van een multimediale massacultuur verplaatste de aandacht zich naar de invloed van deze media op onze ervaring van de werkelijkheid. De media structureren volgens recente opvattingen onze zintuiglijke ervaringen, zoals ons taalbegrip het verstand structureert.
Onze waarneming van de wereld wordt dus met name bepaald door onze fysieke gesteldheid, onze biologische vorm, maar ook door de manier hoe wij deze waarnemingen cognitief verwerken.

De maatschappij, dat zijn wij (Peter Vermaas interviewt Baukje Prins De Groene Amsterdammer, 9 september 2000):
Filosofe Baukje Prins analyseert en kritiseert in haar boek «Voorbij de onschuld» de opeenvolgende minderheden discussies. «Het is een illusie te denken dat over een paar jaar iedereen in de multiculturele samenleving gemoedelijk samenleeft.»
Paul Scheffers grootste zorg als sociaal-democraat bleek de te grote sociaal-economische achterstand van bepaalde minderheidsgroepen. Dat is een heel ander uitgangspunt. Daarbij komt dat Bolkesteins remedie die westerse waarden waren, terwijl Scheffer voor al duidelijker wilde krijgen wat de Nederlandse identiteit nu eigenlijk is. Waarbij Scheffer niet alleen onze rationaliteit en ons schitterende overlegmodel bedoelde, maar bijvoorbeeld ook de koloniale geschiedenis. Zijn voorstellen getuigden van meer historisch besef dan die van Bolkestein.

Zelfexpressie brengt vooral de liefde voor de kennis der zelfverwerkelijking tot uitdrukking. De kwintessens heeft primair op zingeving en ethiek betrekking. In het rapport ‘E i V’ staat tegenover 'Chaos, Gaia en Eros', het Intelligent Design, het 'Goede, Ware en Schone' van Plato.

Tegenover het doel van de zelfverwerkelijking staat amor fati, het 'toeval' dat in de theorie van Darwin zit vervat.

Positieve psychologie (Bram Buunk de Volkskrant 17 juni 2000):
Binnenkort zal ik dagelijks op de tocht naar mijn werk en terug kunnen genieten van een standbeeld van één van de grootste leiders die de vorige eeuw heeft voortgebracht, en me kunnen laven aan alle wijsheid die Hij tot ons heeft doen komen....
Het enige wat mij oprecht verdriet is de grove onrechtvaardigheid dat Lenin daar zo helemaal alleen moet staan. Waarom niet ook een standbeeld neergezet voor al die andere Grote Leiders die oprecht gepoogd hebben een Nieuwe Mens te creëren? Een mens die vrij zou zijn van alle egoïstische tendenzen, en die zich vol overgave in dienst zou stellen van het collectief? Gun Mao, Stalin, Hitler en Pol Pot ook hun plekje onder de zon! Hoe actueel het Groningse initiatief is, bleek pas goed uit een recent themanummer van de American Psychologist over een nieuwe trend, de zogenoemde positieve psychologie. Niet langer moeten psychologen het menselijk leed verhelpen. Nee, we moeten primair het menselijk geluk bevorderen. Eenvoudig is dat natuurlijk niet, vooral omdat blijkt dat geluk voor zeker de helft genetisch is bepaald.

Het is de rede, het denkvermogen dat een mens van een dier onderscheidt. Computers, notebooks, smartphones en iPads spelen in de informatiemaatschappij een cruciale rol. Het is mogelijk met behulp van computers virtual reality, een rollenspel te creëren. De virtuele wereld van een computer kan wel het denken, maar niet het voelen simuleren. Aan de hand van de op het beeldscherm getoonde beelden, de grafische vormgeving kunnen wel sensaties en emoties bij een cliënt worden opgeroepen. Omgekeerd is het wel mogelijk met behulp van scanners beelden, de intensiteit van emoties binair vast te leggen. De elektrische stroompjes tussen zenuwcellen in de hersenen zijn met behulp van een Electro Encefalogram (EEG) zichtbaar te maken. Een deskundige virtual reality techniek kan met een catharsis (reinigen van emoties) worden vergeleken.

De Éne werkelijkheid heeft betrekking op de dynamische wederkerigheid van alles met alles tussen Zo binnen, zo buiten en Zo boven, zo beneden (’Brain & Mind’), die met behulp van de lemniscaat en het Reflexief Bewustzijn tot uitdrukking wordt gebracht. Om de éne werkelijkheid te duiden maakt Ken Wilber van het "Wilber-Combs-rooster" gebruik.

De éne werkelijkheid wordt gesymboliseerd door door de levensboom en de ommekeer, de boom van kennis van goed en kwaad, de bewustzijnsevolutie van de mens. De essentie van het leven draait om de mens als microkosmos met de macrokosmos te verbinden. De opzet van de wetenschap de quantummechanica met de relativiteitstheorie te integreren is een doodlopend spoor. Wel biedt recent wetenschappelijk onderzoek een coherenter beeld op het Akasha-veld. Het meervoudig brein-model van Herrmann, het typologisch model van Jung, het model van leerstijlen van Kolb en de roos van Leary (en wellicht nog andere modellen) lijken ergens allemaal op elkaar. Voor de wetenschap is het thema ‘Wederkerigheid' en 'Synchroniciteit’ een hot item. Er is niets nieuws onder de zon. Wat wel vernieuwt is de tijdgeest. De vorm verandert maar niet de inhoud.

Het Absolute AL overstijgt Ruimte en Tijd, goed en kwaad, de keerzijde van de medaille.

De crux van het rapport ‘E i V’ zit in de relatie tussen essentie (wezen) en existentie (bestaan), tussen het zondebokmechanisme, de Wet van analogie en het marktmechanisme of met andere woorden tussen heer en slaaf (politicals en professionals) respectievelijk tussen verkoper en koper. De waarheid over het zondebokmechanisme leert ons om te kijken vanuit het standpunt van de vervolgden in plaats van dat van de vervolgers.

Uitgangspunt is dat de voortschrijdende 'Creativiteit en Wijsheid' (Danah Zohar: spiritual intelligence) een resultante is van intelligentie, die samenhangt met de stoffelijke evolutie of emotionele intelligentie (EI), verstandelijke evolutie (IQ) en monadische evolutie of sociale intelligentie (SI).
De evolutie (creativiteit en wijsheid) is coherent met materiesymmetrie (disciplines: evolutiepsychologie, culturele psychologie), spiegelsymmetrie (discipline: waarnemer van IQ, intelligentiemeting) en tijdymmetrie, de evolutie van de identiteit (discipline: cultuursociologie).

De eerste onderzoeker die zich diepgaand buigt over het thema van de mimese is de Franse letterkundige en cultuurfilosoof René Girard wil met zijn theorie nu juist aantonen dat mensen begeren wat ánderen begeren. Voor een verklaring van het lange tijd achterwege blijven van onderzoek naar imitatie wijst Girard op de betekenis van Plato’s opvattingen over de menselijke imitatie. Iedere menselijke begeerte mimetisch van aard is, en dus altijd bemiddeld (via de ander) tot stand komt. Deze driehoeksbegeerte werpt een nieuw en verhelderend licht op de menselijke betrekkingen van bewondering, rivaliteit en haat: willen wat de ander wil en begeren wat de ander begeert.

In het rapport ‘E i V’ wordt met name gebruik gemaakt van de psychologische inzichten van Roberto Assagioli, Richard Bandler (NLP), Eric Berne, William James (Engelse versie), Stanislav Grof, Carl Jug, Abraham Maslow en Carl Rogers. Het Meta-leren is vooral gebaseerd op de modellen van Francis Heylighen, David Kolb, Ned Herrmann en Timothy Leary.

Metanoia (from the Greek μετάνοια, metanoia, changing one's mind) in the psychological theory of Carl Jung denotes a process of reforming the psyche as a form of self healing, a proposed explanation for the phenomenon of psychotic breakdown. Here, metanoia is viewed as a potentially productive process, and therefore patients' psychotic episodes are not necessarily always to be thwarted.
In Carl Jung's psychology, metanoia indicates a spontaneous attempt of the psyche to heal itself of unbearable conflict by melting down and then being reborn in a more adaptive form. Jung believed that psychotic episodes in particular could be understood as existential crises which were sometimes attempts at self-reparation. Jung's concept of metanoia influenced R. D. Laing and the therapeutic community movement which aimed, ideally, to support people whilst they broke down and went through spontaneous healing, rather than thwarting such efforts at self-repair by strengthening their existing character defences and thereby maintaining the underlying conflict.

Helen Gerretsen Smartvreugdemens Een uitnodiging tot beleven
Centraal staat Gerretsens scherpe observatie dat het innerlijke beleven uit de mens is verdwenen. Onze aandacht wordt voortdurend opgeëist door prikkels van buitenaf: werk, studie, sociale verwachtingen, media, kopen, liken. Daardoor schieten we “van prikkel naar prikkel” en raken we vervreemd van wat er vanbinnen gebeurt. Volgens Gerretsen maakt juist dat niet-beleven ons kwetsbaar, angstig en eenzaam — ook al kunnen we die eenzaamheid vaak niet eens meer herkennen. Het boek laat zien hoe paradoxaal dat is: we stikken van eenzaamheid, zonder te weten hoe beroerd we eraan toe zijn.

Waarachtigheid – Een uitnodiging tot zelfbeleven
De tweede druk van het boek Waarachtigheid laat zien dat het belang van waarachtig (= eerlijk) zijn wordt herkend. Waarachtigheid bespreekt de plaats van het individu in een hevig veranderende samenleving. De klimaatcrisis zal een versoberd leven eisen en veel eigen organisatie. De overheid blijft in gebreke als het om zorg voor mensen gaat. Zijn we zelf opgewassen tegen de omwentelingen? De gemakscultuur die we hebben gehad, heeft ons persoonlijk er niet sterker op gemaakt.
Om het leven wel te laten doorgaan voor iedereen, moeten we de zekerheid in onszelf vinden en die terug brengen in ons leven en in dat van anderen. Daarvoor is zelfbeleid nodig: de leiding over jezelf. Dit kan je vinden door de instelling op meer waarachtigheid. We snakken naar eerlijkheid – in onszelf en in de samenleving. Deze instelling geeft de kracht om weer een factor te zijn. Hiertoe wil dit essay uitnodigen. Waarachtigheid is gebaseerd op het werk van psychoanalyticus C.G. Jung, dat hiermee voor het eerst toegankelijk wordt gemaakt.

Het rapport ‘E i V’ biedt een handvat (methodologie), namelijk de ‘bewustzijnsschil’ om aan de unificatietheorie handen en voeten te geven. Of met andere woorden te laten zien hoe de 'Kwantumshift in het wereldbrein' geleidelijk plaatsvindt. Het is net als met Geest en Lichaam, hemel en aarde, Zo boven, Zo beneden, top down en bottom up, deductief en inductief. Het zijn de twee complementaire kanten van een medaille, het is de psyche (ziel), de schakel tussen geest en lichaam waar het in de Kwantumshift, de Unificatietheorie echt om draait.

Dick Swaab, die de geest ziet als het produkt van de honderd miljard hersencellen (neuronen) die we hebben, heeft zeker voor een deel gelijk. De wet van arbeidsvermogen ("Wet van behoud van energie") sluit in zich dat psychische beweging voortgebracht wordt door beweging. Daar psychische beweging slechts beweging is op het psychische gebied, een materieel gebied, heeft de psycholoog, die er niets dan stof in ziet gelijk (De Geheime Leer, Deel III, p. 601).
Wellicht kan de schade in de hersenen die bij Alzheimer patiënten tot geheugenverlies leidt op basis van psychische beweging worden verklaard.

Het kompaskwadrant, biedt net als het enneagram, de psychologie van Carl Jung en van Roberto Assagioli, de I Ching (boek van Rudolf Ritsema, Stephen Karcher) een mogelijkheid om het zelfbewustzijn, de zelfkennis te verruimen en ons weer meer met de hemel te verbinden. Het 5D-concept laat zien dat aan deze modellen hetzelfde balansmechanisme 'Zelfregulering en Creativethink' ten grondslag ligt. Uiteindelijk gaat het er om met behulp van deze methoden een non-lokaal, een niet dualistich bewustzijn te bereiken.

Bij elk conflict kan de vraag worden gesteld in hoeverre speelt de omgeving een rol en anderzijds in welke mate het karakter? Karma onderzoek biedt een interessant kader om deze vraag te beantwoorden. Voor dit type intuïtief onderzoek wordt verwezen naar artikelen van Rinke Visser.

Het experiment van Ivan Pavlov dat bekend staat onder de naam Hond van Pavlov is het bekendste voorbeeld van klassieke conditionering. Het mechanisme achter conditioneringen is bekend, lastiger ligt dit met de remedie om ze weer kwijt te raken. Dit maakt het lastig om de wijsheid in pacht te hebben.

Het continuüm van onbewust onbekwaam naar onbewust bekwaam van de humanistische psychologie Maslow laat zien hoe vaardigheden kunnen worden geoefend. Het gaat er eerst om bewust te worden waarvan je je niet bewust bent. De ingesleten conditioneringen moeten eerst worden herkend. Integratie vindt plaats wanneer op- en ontlading catharsis gelijkmatig gebeurt.

Bhakti yoga: Traditioneel zijn er negen stadia in het proces van bhakti yoga (bhãgavata dharma). Als men een zuivere toegewijde wordt raakt men op het pad van de emancipatie stap voor stap bevrijd van de conditioneringen van de materiële wereld.

Cliënten die hulp vragen mag je niet aan hun lot overlaten, maar ze evenmin de wet voorschrijven. Het is uiteindelijk de persoon zelf die bepaalt of en zo ja, hoe en in welke mate van de adviezen gebruik zal worden gemaakt. Mensen moeten weer gaan geloven in hun eigen kracht. We moeten anderen respecteren, zodat ze hun zelfrespect kunnen herwinnen. Hulpverleners moeten mensen helpen om zichzelf te helpen. Dat is een simpele formule maar een uitermate ingewikkelde opdracht. Professionals die de kunst van het bevorderen van 'zelfredzaamheid' verstaan moeten worden gekoesterd. Het is een permanente balanceeract.

Het psychologische aspect heeft betrekking op de levenscyclus, hoe intelligent (IQ) gaan we met het leven om? Het sociologische aspect behandelt in hoeverre plaatsen we de ander centraal (SI)? Het filosofische aspect belicht de evolutie van de mens op lange termijn, hoe past de mens zich aan de eisen van de natuurlijke omgeving aan (EI)?

De Geheime Leer Deel I, Stanza 6 Vervolg (p. 229):
Om het verschil te kunnen zien en naar waarde te schatten – de reusachtige kloof die de aardse stof scheidt van de fijnere gradaties van bovenzinnelijke stof – zou elke astronoom, elke scheikundige en natuurkundige op zijn minst psychometrist moeten zijn.

Lexicon van Methoden en Techieken van Psychologisch onderzoek.

De lemniscaat, de band van Möbius verbindt de continu met elkaar afwisselende binnen - en buitenkant met elkaar. Een lemniscaat toont de verbinding tussen het geestelijke, het hemelse en het stoffelijke, het aardse. Wat binnen is wordt buiten en omgekeerd. De lemniscaat geeft aan dat we niet in een loop zitten maar met de spirituele energie, de Triade zijn verbonden. Het onmogelijke wordt mogelijk. 5D plaats net als 4D het ken uzelf centraal. Het gaat om de intelligent sturende krachten achter de veranderingsprocessen. Het verticale denken slaat een brug tussen het onbewuste en het bewuste om bestaande denkblokkades en muren af te breken. Hoe de lemniscaat, het archetype, het orakel, Tao precies werkt zal wel altijd een mirakel blijven.

De Heilige Geest wordt binnen het christendom beschouwd als de Geest van God. Samen met God de Vader en de Zoon van God vormt de Heilige Geest de Heilige Drie-eenheid. Jezus was, als tweede persoon in de Heilige Drie-eenheid, zowel volledig mens als volledig goddelijk.

Erik Reijnders Gedragsverandering als betekenisgeving Waar interne communicatie en veranderkunde elkaar ontmoeten
Met enige inspiratie en transpiratie lukt het wel om een fraai veranderplan op papier te krijgen. Maar bij veel veranderingen gaat het vervolgens om ander gedrag van de betrokken spelers. Dat blijkt veel lastiger te zijn. Vanuit het sociaal constructivisme weten we dat gedrag wordt gestuurd door betekenissen die mensen verlenen aan wat er om hen heen gebeurt. Zo ook de betekenis aan een verandering. Betekenis geven blijkt bovendien een verbindende schakel tussen veranderkunde en (interne) communicatie. Hoe geef je precies betekenis aan een ingrijpend fenomeen als ‘verandering’? En wat kun je daarmee als veranderkundige of communicatieprofessional als gedragsverandering je doel is.

In het individuatieproces moeten wij leren de tegenstellingen als eenheid te ervaren. De ontdekkingen in de natuurlijke wereld, de natuurkunde berusten op een overeenstemming van innerlijke beelden en de observaties in de buitenwereld. Binnen en buiten vallen dan samen.

Het ontstaan van spontane zelfordening uit chaos wordt emergentie genoemd.

Pythagoras heeft al onderkend dat: Een huis is meer dan een stapel bakstenen. Een melodie is meer dan een verzameling losse tonen. Een levend wezen is meer dan een verzameling cellen. Een cel is meer dan een verzameling moleculen. Het begrip emergentie verwijst naar het geheel is meer dan de som van de delen.

Het Über-ich, ook het superego genoemd, functioneert in de theorieën van Sigmund Freud als een censurerende kracht t.o.v. het Es.

De interacties tussen 'ego en het Zelf' leiden tot wijsheid. Het ligt dan voor de hand te veronderstellen dat het Zelf links laten liggen in domheid (Vikarma, Lof der zotheid) resulteert. De eerste zes hoofdstukken van de Bhagavad Gîtâ gelden als representatief voor de bezinning op de gevolgen van het baatzuchtig handelen, het karma dat men heeft. De overige twaalf hoofdstukken handelen over de toewijding in bewustzijnsvereniging en de kennis, de wijsheid van de bewustzijnsvereniging die de yoga is.

====

Zie ook:

Boeken:

• Michael Newton Destiny of Souls
• Robert Cialdini Invloed de zes geheimen van het overtuigen
• Waris Dirie Mijn Woestijn (recensie)
• Leon de Bruin, Fleur Jongepier, Sem de Maagt Ik. Filosofie van het Zelf
• Cindy Wigglesworth The Twenty-One Skills of Spiritual Intelligence
• Marjolein Rikmenspoel Spirituele intelligentie - SQ: de sleutel voor persoonlijk leiderschap
• Irvin D. Yalom In therapie beschouwingen van psychiater en patient
• Paul Verhaeghe De neoliberale waanzin, Efficiënt, flexibel en gestoord
• Paul Verhaeghe Identiteit (recensie)
• Dick Swaab Ons creatieve brein
• Dick Swaab We zijn ons brein
• Cees Dekker e.a. Over Toeval En Doelgerichtheid In De Evolutie - Schitterend Ongeluk, Of Sporen Van Ontwerp?
• Christian Keysers Het empathische brein - Waarom we socialer zijn dan we denken (The Empatic Brain)
• S.J. Lopez & C.R. Snyder Positieve psychologie
• Manja Eijzenbach Geluksbeleving en geestelijke begeleiding Een onderzoek naar de mogelijkheden van de positieve psychologie
• Helen Schucman & William Thetford A Course in Miracles
• Marianne Williamson Terugkeer naar liefde (A Return to Love)
• Adam Grant Geven en nemen - de verborgen dynamiek van succes
• Forugh Karimi In mijn ogen draag ik wolken (recensie)
• Helen Gerretsen Smartvreugdemens Een uitnodiging tot beleven (Video)
• Helen Gerretsen Waarachtigheid Een uitnodiging tot zelfbeleid
• Milou Verbeke Is er ook een handleiding? Wat de dood ons kan leren over het leven
• Carola van der Veen IK JIJ WIJ
• Karin Anema Vandaag koop ik alle kleuren het levensverhaal van een man en zijn psychoses
• Dirk De Wachter De kunst van het ongelukkig zijn
• Dirk De Wachter Borderline times het einde van de normaliteit (recensie)
• Daniel H. Pink A Whole New Mind
• Robert Musil Der Mann ohne Eigenschaften
• Marc Slors Dat had je gedacht! - Brein, bewustzijn en vrije wil in filosofisch perspectief
• Jeffrey M. Schwartz & Rebeca Gladding You Are Not Your Brain The 4-Step Solution for Changing Bad Habits, Ending Unhealthy Thinking, and Taking Control of Your Life
• Iain McGilchrist The Master and His Emissary
• Philip Zimbardo The Time Paradox
• Sir John Eccles How the Self Controls Its Brain
• Jan Derksen Bevrijd de psychologie uit de greep van de hersenmythe
• Patt Lind-Kyle Breingeheim. Rust en helderheid in je hoofd
• Bert Keizer Waar blijft de ziel?
• Thomas Moore Zorg voor de ziel Meer toewijding in het dagelijks leven
• Mario Beauregard en Denyse O'Leary Het spirituele brein: bewijzen voor het bestaan van de ziel (recensie)
• Ronald van der Maesen Terugkeer van de ziel. Naar een vierdimensionaal mensbeeld
• Sarasvati, Y. Wetenschap van de ziel
• Benjamin Adamah Nulpunt Revolutie
• Jan Wicherink Ontheemde Zielen Ontwaken
• Arie Bos Hoe de stof de geest kreeg, De evolutie van het ik
• Maarten Manson Wie Leest Ons DNA? De biologische ziel - evolutie - vitalisme
• Daniel Kahneman Thinking Fast And Slow (Ons feilbare denken)
• Ulrich Libbrecht Introduction to Comparative Philosophy
• Steven Pinker How the Mind Works
• Jan Drost Het romantisch misverstand
• Borís Kozo-Polianski Symbiogenesis A New Principle of Evolution
• Brian Christian Een wedstrijd in menselijkheid A Defence of Humanity in the Age of the Computer (video)
• Marjolein Rikmenspoel Spirituele intelligentie SQ: de sleutel voor persoonlijk leiderschap
• Ramachandran Zo Werkt Ons Brein Echt
• Ramachandran Zo Werkt Ons Brein Echt (recensie)
• Dirkx J. & Heuves W. Leiderschap en psychoanalyse
• Willem van der Does Met de wetenschap van nu – Graaiers, draaiers en spijtoptanten
• Trudy Dehue De depressie-epidemie
• Mihaly Csikszentmihalyi Creativiteit - Over 'flow', schepping en ontdekking
• Virtueel tijdschrift over spiritualiteit, geneeswijzen en psychologische onderwerpen
• Pascal Bloum MENS, Zo binnen, zo buiten
• Harry Massey en Peter Fraser DE ONDERSTE STEEN BOVEN Een revolutie in de preventieve gezondheidszorg
• Peggy Dubro & David Lapierre Het kosmische energieveld (vertaling van Elegant Empowerment an evolution of consciousness)
• David Owen The Hubris Syndrome: Bush, Blair and the Intoxication of Power
• Theodore Roszak Making of a Counter Culture Reflections on the Technocratic
• Tim Parker Leer ons stil te zitten
• Ernst Bohlmeijer, Monique Hulsbergen Voluit leven Mindfulness of de kunst van het aanvaarden, nu als praktisch hulpboek
• Promotie onderzoek Patrice van de Vorst: mijn te onderzoeken stelling is: Er is een biologische of anatomische grondslag voor het ontstaan van het menselijk bewustzijn en de menselijke moraal. Deze komt voort uit de evolutionaire veranderingen in de geslachtsorganen van de soort Homo.
• Koos Neuvel Tussen de oren hoe het lichaam de geest krijgt (recensie)
• Lisa Appignanesi Alles over de liefde
• René Kahn Tien geboden voor het brein
• Rolf Dobelli De kunst van het heldere denken (recensie)
• Marco Koers Egoloos Me De Waarheid Over Ontwaken

Externe Links

• Rosenthal Effect and Its Psychological Significance
• Pontius Pilatus-syndroom
• Jeruzalem-syndroom
• Antipsychiatrie Biological psychiatry
• Antipsychoticum
• Technophobia (Dr. Larry Rosen, research psychologist)
• Bipolaire stoornis Engelse versie
• Anti-sociale persoonlijkheidsstoornis
• Stockholmsyndroom
• Locked-in-syndroom
• Boiling frog syndrome
• Calimerocomplex
• Bernard Weiner Attribution theory
• Carol Dweck motivatie en de Groeimentaliteit.
• Turingtest
• Project: The emergence of biocomplexity: a steady state between physical and bio...
• dr. A. Jokic Complementarity systems in constrained steady-state optimal control.
• Mr. Ir. J.H. Sumihar Two-sample Kalman filter and system errors modelling for storm surge forecasting (Steady State)
• Systeem benadering in de onderwijskunde (Steady State)
• Steady State Beheer Computers
• Neural top–down control of physiology
• Evolutionary developmental psychology
• Impostor syndrome
• Escapisme psychologie
• Ernst Bohlmeijer Mindfulness: leven in het hier en nu
• Het ware weten, mindfulness en een vergeten stad.
• Mindfulness
• Janet Baldwin Anderson Mindfulness in Coaching
• Het geheime leven van het brein*Psychometry (paranormal)
• Psychology of learning
• Boulimia Nervosa
• Psychological warfare
• Constructivistisch onderwijs Constructivism (learning theory)
• Constructivisme (filosofie) Social constructionism
• Assimilatie (psychologie)
• Cindy Wigglesworth The Twenty-One Skills of Spiritual Intelligence (SQ)
• Marjolein Rikmenspoel Spirituele intelligentie - SQ: de sleutel voor persoonlijk leiderschap
• Neo-Piagetian theories of cognitive development
• Eigenwaarde (psychologie)
• Carol Dweck (Mindset)
• Piet Romeijn Persoonlijkheid
• Psychopathologie
• Borderline-persoonlijkheidsstoornis
• Narcistische persoonlijkheidsstoornis Engelse versie
• Common Sense (Thomas Paine)
• Hersenen en neurale netwerken (connectiviteit)
• Neural network
• Neurale plasticiteit (Eric Kandel)
• Integrative Psychotherapy
• Psychologie Psyche & Logos
• Defensive pessimism (Nancy Cantor)
• Kategorie: Allgemeine Psychologie
• Category: Psychological adjustment
• A Course in Miracles (editing Kenneth Wapnick)
• Ontwikkelingspsychologie
• Sufi psychology
• Gert Korthof De aarde is niet echt een veilige plek voor het leven (update: 16 mei 2008 - reactie op boek Cees Dekker)
• Eva van der Plas Evolutie geen toeval volgens de Intelligent Design-theorie
• Tuckman's stages of group development
• Evolutiepsychologie Engelse versie
• Marianne Williamson Website
• Helen Schucman
• Self-acceptance
• Self-esteem
• Leon F. Seltzer The Path to Unconditional Self-Acceptance (Self-Esteem vs. Self-Acceptance)
• Framing effect (psychology)
• Miguel Ángel Ruiz
• Positive psychology (Martin Seligman, Aangeleerde hulpeloosheid)
• Positieve psychologie
• Positieve Psychologie, goede ontwikkeling, of baarlijke nonsens
• Zest is defined as living life with a sense of excitement, anticipation, and energy (positive psychology)
• prof. dr. C.M. (Christian) Keysers Neuroimaging, Neurowetenschappen en Psychologie, Biologische
• Mededogen in de psychologie (compassie)
• Empathie
• Contemplative psychology
• Contemplative psychotherapy
• Petrus Augustus de Génestet (Zelfverloochening)
• Arnold Mindell Process oriented psychology
• Amplification (psychology)
• Psychobiologie
• Theory of multiple intelligences
• Neurobiologie Verändern Computer und Internet unser Gehirn?
• Quantified Self
• Internet addiction disorder
• Religiosity and intelligence
• Developmental psychology
• Integral psychology (Sri Aurobindo, Indra Sen, Haridas Chaudhuri, and Ken Wilber.)
• CIP Centrum Integrale Psychiatrie
• Jim van der Heijden Het brein, middelaar of creator? (Tegengestelde visies)
• Hoogsensitief persoon (verlegen en brutaal menselijk gedrag)
• Categorie: Opstand
• Theory of mind
• Polymath (universele mens)
• John Bowlby (Attachment theory)
• John Bowlby (Hechting (psychologie))
• Cross-cultural psychiatry (Transcultural Psychiatry)
• Neuropsychology
• Stream of consciousness (psychology)
• Rhea White Exceptional Human Experience Network
• SEN Spiritual Emergence Network Nederland
• Stichting Soteria Nederland
• Stichting Weerklank! (Stemmen horen)
• Stichting Merkawah (BDE)
• Transpersonal psychology (Spiritual Emergency)
• Critical psychology
• Social psychology
• Viktor Frankl (Existential therapy & Humanistic psychology)
• Dr. Larry D. Rosen (computer educator and is recognized as an international expert in the "Psychology of Technology")
• Human sexual response cycle (Excitement phase)
• Perspectives on Psychological Science (journal)
• Many-minds interpretation
• Body dysmorphic disorder
• Hypochondriasis
• John Pierrakos Bio-energetica (therapie)
• Marc Slors Neurowetenschap en vrije wil
• Gustav Hans Graber (rä- und perinatalen Forschung im Rahmen der Psychologie)
• Alfred Tomatis Tomatis-luistertherapie
• Philip G. Zimbardo (website)
• American Society for Psychical Research
• Society for Psychical Research
• Cees Leijenhorst en Marc Slors in gesprek over de ziel
• Relatietherapie
• Maarten Manson in 'de Transparante verbinding'
• Hersenen & Cognitie – maatschappelijke innovatie in gezondheidszorg, educatie en veiligheid
• Congres Hersenen en Veiligheid
• Altered state of consciousness
• Op zoek naar waarheid
• European Brain Council
• ECNP European Federation of Neurological Societies
• ECNP European College of Neuropsychopharmacology
• John Searle
• Paul van Vliet Manisola Filosofisch instituut voor Persoonlijk Meesterschap
• Chaos (cosmogony) (Heraclitus, Prima Materia)
• Meta-ethics
• Lynn Margulis(Symbiogenesis)
• Manon Korthals Politiek doet er toe!
• LUCEpedia Leer de theologie kennen…
• Psychometrie (psychologie)
• Dual process theory
• Vilayanur Ramachandran
• Nummer 15 Gevoelige snaren, zintuigen verbinden wereld en brein. (17 december 2004, Vilayanur Ramachandran)
• Wat wil het brein?
• Thought Field Therapy
• Mitochondrion
• Annemie Ploeger Op naar een rijkere evolutionaire psychologie
• Antipsychiatrie (David Graham Cooper en R. D. Laing)
• Quantum psychology
• Classical conditioning
• Health psychology
• Boeddhistische psychologie
• Erik Reijnders Gedragsverandering als betekenisgeving Waar interne communicatie en veranderkunde elkaar ontmoeten
• Chronopsychologie
• Body dysmorphic disorder
• Eén lichaam met vele ledematen
• Portaal: Psychologie
• Mens-Verhulst, van, J., & Radtke, L. (2009). Intersectionaliteit en Sociale Inclusie: Het Ei … van Troje.
• Mens-Verhulst, van, J., & Radtke, L. Deel 2: Het Paard van Troje. Journal of Social Intervention: Theory and Practice,
• Denken Thought
• Jos de Mul HOMO SAPIENS CYBERNETICUS De computer in evolutionair perspectief
• William James
• Jos de Mul
• Tablet-pc
• Tablet computer
• Ultrabook
• Reineke R. Couperus DE RUIMTELIJKE VERBEELDING VAN CYBERSPACE HET HOE EN WAAROM VAN INTERFACES
• Virtual world
• Virtual reality Engelse versie
• Augmented reality
• Willy Brouwer Kernwaarden als veranderstrategie Praktijkcase Woningcorporatie De Goede Woning
• Supercomputer Engelse versie
• Kwantumcomputer Engelse versie
• Harry Nijhof rapport Ontwikkelen van Bestuurlijke informatiesystemen en de Systeemintegratie (juli 1992)
• Recursion (computer science)
• Tree traversal (recursie)
• Information Integration Theory
• Computer begrippen
• Software en Fysica
• X-Factor (Marvel) Engelse versie
• Hawthorne experimenten
• Regressie- en reïncarnatietherapie
• Regressie
• Interpersoonlijke Stijl en Veranderen van ingesleten (interactie)patronen
• Assessment
• Charles Hartshorne
• Michael Ignatieff
• Thomas Traherne
• Synesthesie (zintuig)
• Perineodynie hoofdpijn in het bekken
• Karl Polanyi
• Mihaly Csikszentmihalyi Flow
• Carolina Bont Centrum voor Effectieve Intuïtie
• Fysionomie
• Frank Arjava Petter Begrippen (Persoonlijkheid en Individualiteit)
• C.J.Th. Gunsing Harmonisch leven
• Prefrontale cortex
• Dorsaal en Ventraal
• Rik Kuethe Warren Harding, misschien wel de slechtste ooit
• Miguel Nicolelis
• Spiritisme
• Malcontenten
• Derek Ogilvie
• Char Margolis
• 'Multiculturele-samenleving-als-fictie'
• Frances Yates
• Atomisme
• Het Vermoeden
• Missiologie
• Casus belli
• William Butler Yeats
• Émile Coué
• Gemoedstoestand
• Eudemonisme Eudaimonia
• Geluk (emotie)
• Conversiestoornis
• Melancholie
• Negationisme
• Self-serving bias
• Hoʻoponopono
• Ho'oponopono - The Ancient Hawaiian Healing Practice
• Dissociatie (psychologie)
• Dissociatieve stoornis
• Dissociatieve identiteitsstoornis
• Posttraumatische stressstoornis(PTSS)
• Limbisch systeem
• Cingulate cortex
• Ventral striatum
• Menselijke natuur ('aard')
• Eros (concept)
• Homo economicus
• Panpsychism
• Survivorship bias
• Authority Bias
• Behoefte
• Krankzinnigheid
• Philippe Pinel (1745 - 1826)
• Johannes Heinrich Schultz (Autogenic training)
• Categorie: Parafilie

<< vorige |volgende >>

Deze pagina werd sedert 16 dec. 2007 keer bekeken.