Reflexief bewustzijn

Individueel en Collectief

Andere voorbeelden die de tijdloosheid van reflectie laten zien:

Het rapport Eenheid in Verscheidenheid gaat uit van het ‘reflexief bewustzijn’ van Aristoteles en Dag Hammerskjöld. Het reflexieve bewustzijn zorgt voor de eeuwige wederkeer, de feedback, maar maakt ook feed forward besturing, zelfreflectie mogelijk. Het reflexief bewustzijn legt de nadruk op de onderlinge wisselwerking. Al komt ook het eindeloos bewustzijn aan de orde.

De relatie tussen individu en collectief staat centraal. Er is een voortdurende wederzijdse interactie of reciprociteit tussen het door individuen scheppen van de omgeving en het door die omgeving gevormd worden. De stelling wordt onderbouwd dat de kenmerken van een individu de kenmerken van een groep transformeren en vice versa. De complexe werkelijkheid ontstaat doordat we in diverse rollen in politieke en maatschappelijke structuren acteren.

De psyche is de schakel, het regelmechanisme tussen vier krachten. In het rapport ‘E i V’ wordt de werking van de psyche aan de hand van het Reflexief Bewustzijn toegelicht. Ons bewustzijn weerspiegelt slechts een deel van een veel groter bewustzijn. Het laat zien hoe alles in geest en stof met elkaar verbonden is.

De Ander als spiegel

Het boek De Spiegel van de Tijd, het alternatief tijdbewustzijn en de order of time brengen de verticale dimensie, de route die we in het leven kunnen bewandelen tot uitdrukking.

Op onze levensweg kunnen we kiezen voor het aangaan van een dialoog (en-en denken), de ander onverschillig laten (het parochiale denken) of de ander echt links laten liggen (of-of denken, fundamentalistisch denken). In het verhaal van De Barmhartige Samaritaan komen deze drie soorten van denken tot uitdrukking. Het was een priester die voor de overkant van de weg koos (fundamentalistisch of-of denken). Een tempeldienaar die voorbijkwam, deed hetzelfde en liet de man gewoon liggen (parochiaal denken). Het was een Samaritaan, die naast hem neerknielde, zijn wonden met olie en wijn verzorgde en er verband omlegde.
De Barmhartige Samaritaan is de nieuwe spirituele perceptie, die de olie der troost uitgiet en de wijn der inspiratie. De volgende stad die genomen wordt is Ai, hetwelk hier betekent zelf-wil. De Israëlieten geloofden dat deze stad gemakkelijk kon veroverd worden en trokken niet in volle sterkte op en leden bijgevolg een nederlaag (Jozua 7:3-5). De onervaren pelgrim ziet in deze wil ook niet zo'n moeilijk obstakel, maar in werkelijkheid is dit een grote tegenwerkende kracht op het pad, omdat het een element is dat zich sinds eeuwen gevestigd heeft en daarom kan deze wil slechts met de uiterste inspanning gecorrigeerd worden. Deze persoonlijke wil heeft de mens in langere tijdperken moeten ontwikkelen met het doel tot volledige individualisatie te komen; maar eenmaal opgebouwd moet deze kracht overgegeven worden aan een hogere macht. Het is alsof wij een heel leven moesten doorbrengen met het maken van een machtig en volmaakt afgestemd muziekinstrument en als het klaar is, het moeten afstaan voor gebruik door een meestermusicus. "Onze willen zijn de onze om ze de Uwe te maken". Stap voor stap wordt de ene stad na de andere aangevallen en vernietigd - zo overwint de omhoogstrevende discipel de ene zwakheid na de andere, totdat zijn gehele aard onder zijn beheersing is en gewijd aan de wil van de Allerhoogste. De enige rivier, die door Palestina loopt is de Jordaan, "de rivier van God", hetgeen betekent spirituele, creatieve kracht. Zich erin wassen brengt genezing (2 Kon 5:10); erin gedoopt te worden brengt geestelijke verlichting (Marcus 1:10,11); de Jordaan over steken is een uitbreiding van het bewustzijn ondergaan en een nieuwe levensorde binnen treden." [ ... ]

Een moderne versie van dit verhaal stond in NRC van 24 december 2007, het essay De Ander als spiegel van Ryszard Kapuscinski. Ook Kapuscinski schetst dat bij elke ontmoeting met anderen uit drie mogelijkheden kan worden gekozen. Een wilde aanval inzetten op de vreemdelingen? Hen onverschillig passeren en doorlopen? Of toch maar proberen kennis te maken en met hen te communiceren? De Ander bepaalde voor hem de zin van het reizen, het verhaal dat geschreven moest worden.
De filosoof Emmanuel Lévinas noemt de ontmoeting met de Ander “een gebeurtenis”, zelfs “een fundamentele gebeurtenis”; het is het belangrijkste, het hoogst mogelijke wat kan worden beleefd. Lévinas laat zien dat het Ik niet zonder De Ander kan bestaan. Alleen als we De Ander leren kennen kunnen we onszelf leren kennen.
Kapuscinski haalt ook de door Bronislaw Malinowski: gelanceerde stelling aan: er bestaan noch hogere noch lagere culturen, er is slechts sprake van verschillende culturen die op verscheidene manieren aan de behoeften en verwachtingen van haar deelnemers voldoen.

Ryszard Kapuscinski (Volkskrant van 19 januari 2008) beschouwde de Koran als een poëtisch oeuvre. Over de interpretatie ervan wordt al veertienhonderd jaar getwist binnen de islam zelf. Van oudsher is er strijd tussen islamitische denkscholen. Het bestaan van fundamentalistische groepen binnen de islam is dan ook een oud verschijnsel. Volgens Ryszard Kapuscinski blijft het aangaan en doorzetten van een dialoog tussen de westerse en de islamitische wereld de enig mogelijke optie. In zijn voordracht Oorlog of dialoog? (2002) onderstreepte hij het ontbreken van een alternatief. De Volkskrant van 19 januari 2008 bevat tevens de toespraak die Ryszard Kapuscinski hield op 12 mei 2005 in Krakau.

Cultuuroverdracht

Organisatiecultuur en Managementstijl

Een variant op het peterprincipe is het sprookje De nieuwe kleren van de keizer van Hans Christian Andersen.

De vraag die gesteld kan worden is in hoeverre hangen de veel besproken debacle’s Enron, Parmalat, Ahold, Shell, Betuwelijn en HSL, de vernieuwingen in het onderwijs (Het Nieuwe Leren) en de kredietcrisis met de organisatiecultuur samen? Elk probleem heeft specifieke kenmerken, maar er kan ook van een generiek patroon worden gesproken. In bedrijven waar het misgaat wordt vaak het spel van de 'dubbele’, de verborgen agenda gespeeld.

Naar aanleiding van de opgekrikte voorraadcijfers van Shell zegt Jeroen van der Veer: ‘Als ik over de voorbije paar jaar kijk, vraag ik me af of de balans tussen bedrijf eerst en ik eerst niet te veel verschoven is naar ik eerst. Het belang van het bedrijf moet weer centraal komen te staan. Jeroen van der Veer geeft hiermee een wenselijk geacht omslagpunt in de organisatiecultuur aan.

Eind 2007 heeft Shell, mede namens andere multinationals, aan minister Bos een brief gestuurd over de verslechtering van het vestigingsklimaat. Het lijkt er op dat hoe groter de organisatie hoe meer men geneigd is de lasten bij de overheid en de lusten in eigen zak te steken. Risicobeheersing wordt steeds meer een politiek spel. In hoeverre is de overheid bereid het spel mee te spelen? Een ding is zeker een pertuum mobile zal op aarde niet worden uitgevonden.

Diederik Samsom (Volkskrant 20 februari 2008): Ik ken de harde werkelijkheid helaas. Eind 2006 stuurde de top van het Nederlandse bedrijfsleven een brief naar het kabinet met de oproep duurzaamheid meer prioriteit te geven. Maar elke keer dat we dat doen, wordt het door diezelfde bedrijven keihard kapot gelobbyd. Shell, een van de ondertekenaars van de bewuste brief, heeft onlangs dankzij een brief van topman Van der Veer geregeld dat de grootste energieverslinders voorlopig niet hoeven te betalen voor hun CO2-emissierechten.

Catrinus Jepma in Shell Venster, januari/februari 2008 uit grote twijfels aan de uitwerking van sommige politieke keuzes. Bijvoorbeeld over het European Trading System (ETS) waaronder de belangrijkste energiegebruikers, zoals staalfabrieken, raffinaderijen en elektriciteitsproducenten, een limiet opgelegd hebben gekregen met betrekking tot hun CO2-emissie. Jepma noemt de eerste fase van het ETS “mislukt”, bewijs haalt hij uit het feit dat de notering voor de emissie van een ton CO2 op het laatst daalde tot nog geen 10 eurocent. “Dan weet je dat er veel te veel rechten zijn uitgedeeld en dus dat van de beoogde extra stimulans van investeringen in energie-efficiëntie niets terecht komt.” “Ik denk dat het onvermijdelijk is dat de overheid in de richting van de eindgebruikers uiteindelijk haar toevlucht zal nemen tot command and control, dus gaat verbieden dat bepaalde producten met hoge emissies hier op de markt komen.

Shell wil zijn activiteiten ook naar de energievoorraden van de min of meer ongerepte poolzeeën uitbreiden. Het dilemma is dat de winning gigantische bodem – en watervervuiling met zich meebrengt, anderzijds levert het verbruik van diezelfde stoffen nog eens miljoenen tonnen CO2 in de atmosfeer op.

Onno Ruding vindt dat om een volgende kredietcrisis te vermijden banken onder meer het bonussysteem dienen aan te pakken. De grote banken moeten het bonussysteem gezamenlijk afschaffen. Het advies van Onno Ruding geeft een indicatie van de oorzaak van de crisis. Een kenmerk van de kredietcrisis is dat de interbancaire markt stilviel. Het onderlinge vertrouwen van banken om aan elkaar geld uit te lenen was tot een dieptepunt gedaald. Hoe kan deze vertrouwenscrisis worden opgelost?

Amerika is de belangrijkste consument van de wereld. Het creatieve boekhouden in Amerika, om de lasten naar de toekomst te verschuiven, het live now pay later heeft ook in Nederland duidelijk aan populariteit gewonnen. De kredietcrisis laat zien dat de bal uiteindelijk altijd bij de overheid komt te liggen. Door de stijgende staatsschuld en de tanende dollar verliest Amerika aan hegemonie. Door struisvogelpolitiek te bedrijven ontstaan juist de grote conflicten. De grenzen van het creatieve boekhouden zijn bereikt. De VS zullen een nieuwe positie in de wereldeconomie moeten vinden.

Door de toenemende globalisering dreigt de lokale overheid speelbal te worden van het kapitalisme dat de aandeelhouders boven de werknemer stelt en dat mensen onzeker maakt over hun baan omdat beslissingen daarover worden genomen door topmanagers in verre hoofdsteden die geen enkele binding met hen hebben.

De in de publieke sector te ver doorgevoerde marktwerking komt er in feite op neer dat de overheid in eigen doel schiet.

De definitie Het Nieuwe Leren gaat op de vernieuwingen in het onderwijs in.

Groepsdenken heeft tot gevolg dat pas wordt opgetreden wanneer het duidelijk misloopt. Hokjesgeest, een tunnelvisie houdt in dat bestuurders de marionet van het systeem kunnen worden. De core business van universiteiten , de kunst van het kennisdelen, wordt door Arnold Fellendans aan de hand van het verschijnsel hokjesgeest belicht.

5D legt de nadruk op feedforward besturing. Het is effectiever te voorkomen dan te genezen. Houden we ons bezig met creëren of nabootsen dat’s the question.

De bottleneck op de route hangt vaak samen met hokjesgeest. Wanneer je bereid bent het belangenspel mee te spelen krijg je een beloning. Het berust enkel op het principe van belonen en straffen. Het zijn de zwakke managers, de 'carrièremanagers' met een groot ego, die dreigen en intimideren om hun gelijk te behalen.
Een aspect van grijze muizen is vaak dat ze geen kleur bekennen, de kool en de geit sparen. Opportunistische managers hanteren het foefje door hun standpunten vaag te formuleren zodat het niet mogelijk is daarover later verantwoordelijkheid af te leggen. De oorzaak van problemen ligt volgens grote ego’s altijd aan de omgeving en nooit aan henzelf. Managers met een sterk ego kunnen tegen kritiek en nemen wanneer dat wenselijk is effectieve maatregelingen.

Het geheel van controlemechanismen, de ingebouwde ‘checks and balances’ in een organisatie, dienen ter waarborging van het machtsevenwicht. Het sprookje van Hans Christian Andersen laat zien dat zijn hovelingen juist hielpen om de keizer van nieuwe kleren te voorzien. Is het, om de continuïteit van een organisatie te waarborgen, niet beter dat het middelmanagement de top voor de valkuil van de nieuwe kleren van de keizer tracht te behoeden?

Trias politica en de Vierde macht

In hoeverre creëren grote bureaucratische organisaties nog kwalitatieve meerwaarde?

M.A.P. Bovens sluit zijn oratie ‘De vierde macht, Revisited’ , uitgesproken op 13 september 2000, af met de conclusie: In ieder geval loont het de komende jaren meer energie te steken in het bestuderen en ontwerpen van horizontale vormen van verantwoording. Waar het om gaat is te identificeren wat de rechtsstatelijke risico’s en mogelijkheden van deze alternatieve vormen van publieke verantwoording zijn. Daarvoor moeten we niet terug naar Weber, maar kunnen we, in de voetsporen van Crince le Roy, onze inspiratie nog het beste zoeken bij Charles Montesquieu. Uitgangspunt is eerder het menselijk tekort dan heldendom. De remedie voor een allesoverheersende vierde macht is daarom niet de concentratie van politieke macht bij een charismatische leider, maar het organiseren van institutionele tegenmacht. Het afleggen van verantwoording geschiedt niet op basis van onderschikking, maar op basis van nevenschikking en onderlinge afhankelijkheid. Er is geen sprake van hiërarchische bevelsrelaties, maar van wederzijdse wettelijke plichten en bevoegdheden die eventueel bij de rechter kunnen worden afgedwongen of aangevochten. De dominante metafoor is niet de spitse piramide, maar de balans, de weegschaal van Vrouwe Justitia.

Naast het thema vierde macht verdient ook het fenomeen organisatiecultuur meer wetenschappelijke aandacht.

Bij de diagonalen 1./2. en 3./4. gaat het om het basisprincipe, de wisselwerking tussen het wat en het hoe en vice versa tussen beide polen op één diagonaal, maar hetzelfde mechanisme bestaat ook weer tussen beide diagonalen etc. Hierbij kan men denken aan wat de Taoïsten de "10.000 dingen" noemen. Het gaat er om in de '10.000' dingen, de complexe werkelijkheid het geheel te herkennen. De diagonaal 1./2. staat ook voor 'Het Persoonlijke versus De Politiek', 3./4. voor 'Methode en Wetenschap' en de verticale as door het centrum voor 'De Analyse en Spiritualiteit' (Kompaskwadrant).

Basisreferentie

Het rapport Eenheid in Verscheidenheid. Op de eerste bladzijde van het rapport onder Download doc-format kan het complete rapport worden geraadpleegd.

Zie ook

• Denken
• Bewustzijn

Boeken:

• Ryszard Kapuscinski: De Ander
• Henk Spierenburg Subba Row's Studies in de Bhagavad Gita: het schema (Parabrahman en Mulaprakriti)
• G. de Purucker Bron van het Occultisme (Parabrahman-mulaprakriti)
• Voor een beschrijving van de begrippen verticaal - en horizontaal bewustzijn wordt verwezen naar het boek Nulpunt Revolutie en de website van Benjamin Adamah.
• Stephen R. Covey, boek De zeven eigenschappen van effectief leiderschap
• Yvon Achard, Krishnamurti, een spiegel voor mensen

Externe Links

• Krishnamurti: EEN SPIEGEL VOOR MENSEN
• Antroposofie De Barmhartige Samaritaan
• Pythagoras
• SAI BABASAT-ASAT OF WAARHEID-ONWAARHEID
• Ascentie: Bespiegelingen
• Ascentie: Universele Wetten
• Op de ManagementSite zijn veel publicaties op het gebied van Organisatiecultuur te vinden
• Organisatiecultuur Organisatiecultuur
• Organisatiecultuur is niet aan te leren
• Daniel Ofman over organisatiecultuur en het enneagram
• Het omgekeerde Peters principle
• Horizontaal leiderschap en de drie dimensies
• Wilt u ander gedrag van uw medewerkers? De Spiegel
• Resultaatgericht Managen bij Corus
• Persoonlijke bewustwording Hoe vind je evenwicht in gevoel en zakelijkheid
• De Zeven Eigenschappen van Effectief Leiderschap.
• ABN-Amro Angst Management: en haar nep goeroe
• Anthon van der Horst De narcist Rijkman Groenink
• Enron De slimste jongetjes van de klas: de ondergang van Enron
• Lans Bovenberg hoogleraar economie aan de Universiteit van Tilburg en prominent CDA’er concludeert: De slinger van de marktwerking is de andere kant op geduwd (Volkskrant 19 februari 2008).
• Marktwerking Geen moratorium op marktwerking, wel onderzoek naar effecten
• Effecten Onderzoek naar effecten marktwerking
• Marktwerking heeft negatief effect op arbeidsvoorwaarden

Deze pagina werd sedert 10 jan. 2008 1246 keer bekeken.