1.3.3 Merkwaardige lus en Verstrengelde hiërarchie

Inleiding

Douglas Hofstadter boek Gödel, Escher, Bach:
In Gödel, Escher, Bach onderzoekt Hofstadter de mogelijkheid van kunstmatige intelligentie. Het ambitieuze populair-wetenschappelijke boek gold van meet af aan als een klassieker en werd in 1980 bekroond met de Pulitzer-prijs.

11: Een Eindeloos Rijzende Canon, ‘Canon per Tonos’.

12: Met deze canon heeft Bach ons het eerste voorbeeld gegeven van het begrip Merkwaardige Lus. Het verschijnsel van de ‘Merkwaardige Lus’ treedt telkens op wanneer we na een opwaartse (of neerwaartse) gang door de niveaus van een bepaald hiërarchisch systeem onverwacht weer terug zijn waar we begonnen. Soms gebruik ik het begrip Verstrengelde hiërarchie voor een systeem waarin zich een Merkwaardige lus voordoet. De mooiste en sterkste visualisaties van dit begrip Merkwaardige lus zijn voor mijn gevoel te vinden in het werk van de Nederlandse graficus M.C. Escher (1898 – 1972).

291: Misschien kan verlichting het meest kernachtig worden samengevat als: het dualisme trancenderen. Maar wat is dualisme? Dualisme is de opsplitsing van de wereld in categorieën. De menselijke waarneming is dus van nature een dualistisch fenomeen – zodat het zoeken naar verlichting een hele klim is, en dat is nog maar zwak uitgedrukt.

292: Volgens Zen behoren woorden tot de kern van het dualisme – alleen maar woorden.

356: Macroskopische gevolgen van microskopische oorzaken.

355: Er zijn systemen waarin het gedrag van sommige delen dat van andere delen neutraliseert, met als gevolg dat het er niet zoveel toe doet wat er op laag niveau geschiedt, want vrijwel alles zal soortgelijk gedrag op hoog niveau opleveren. Maar er zijn ook systemen waarbij het effect van één enkele gebeurtenis op laag niveau vergroot, kan worden tot enorme gevolgen op hoog niveau. Een computer is een ingenieuze combinatie van deze twee types systemen.

356: Systemen die uitsluitend zijn opgebouwd uit ‘betrouwbare’subsystemen – dwz. subsystemen waarvan het gedrag met betrouwbaarheid kan worden voorspeld aan de hand van uit brokken samengestelde beschrijvingen – spelen een onschatbare grote rol in ons dagelijks leven, want het zijn de pijlers die stabiliteit verlenen.

619: Het Centrale Dogbeeld; Verstrengelde hiërarchie en Merkwaardige lus.

626: Herkenning, vermomming, etiketten.

632: Terugkoppeling en merkwaardige lussen vergeleken.

635: De oorsprong van het leven. 774: Abstracties, skeletten, analogieën. 806: Zichzelf zien (p. 570).

822: De verklaring berust op het feit dat men niet slechts één niveau per keer begrijpt, maar de manier waarop een niveau zijn metaniveau weerspiegelt en de consequenties van deze weerspiegeling. Als onze analogie opgaat dan zouden ‘nieuw opduikende’ verschijnselen door de onderlinge relatie van verschillende niveaus in mentale systemen verklaarbaar worden. Ik geloof dat de verklaring voor ‘nieuw opduikende’ verschijnselen in onze hersenen – bijvoorbeeld ideeën, hoop, beelden, analogieën, en tenslotte bewustzijn en vrije wil – op een soort Merkwaardige Lus berusten, een wisselwerking tussen niveaus waarbij het hoogste niveau teruggrijpt naar het laagste en daarop invloed uitoefent, terwijl het tegelijkertijd door het laagste niveau bepaald is. Het zelf ontstaat op het moment waarop het zichzelf kan weerspiegelen.

823: ..zullen we in een verklaring van de geest moeten toestaan, want we zullen oorzaken moeten toestaan die net als in het Centrale Dogbeeld in de Verstrengelde Hiërarchie van de geest zowel omhoog als omlaag werken.

827: Het gevoel over vrije wil te beschikken komt door het evenwicht tussen het wel en niet kennen van zichzelf.

Kunst

Onlosmakelijk verbonden met de tekst zijn de prenten van Escher en Margritte – twee kunstenaars die het onbestaanbare weten te visualiseren.

14: Klimmen en dalen, M.C. Escher (litho, 1960), 129: Hol en bol, M.C. Escher (litho, 1955).

287: Drie werelden, M.C. Escher (litho, 1955). Zen-koan: Een monnik vroeg Ganto: ‘Wat moet ik doen als de drie werelden me bedreigen?’ Ganto antwoordde: ‘Gaan zitten.’ ‘Ik begrijp het niet,’ zei de monnik. Ganto zei: ’Raap de berg op en breng hem bij mij. Dan zal ik het je vertellen.’

292: Dag en nacht, M.C. Escher (houtsnede, 1938).

299: Drie bollen II, M.C. Escher (litho, 1946). Ieder deel van de wereld lijkt ieder ander deel te bevatten. Bij de drie bollen kun je denken aan hemel, bewustzijn en aarde of aan universum, bewustzijn en innerlijk universum.

465: Tegenstelling (Orde en chaos), M.C. Escher (litho, 1950)

800: Tekenen, M.C. Escher (litho, 1948) en een abstract schema van M.C. Eschers Tekenen. Boven een schijnbare paradox, onder zijn oplossing.

Voor het abstracte schema wordt naar het boek verwezen. Het schema geeft de Merkwaardige Lus of Verstrengelde Hiërarchie weer.

Het rapport 'E i V' bevat een met het abstracte schema vergelijkbare doorsnede. De Delen I t/m VII bestaan elk uit vier niveaus, die onderling met de Triade 'These + Antithese = Synthese', het '1e, 2e en 3e aanzicht' zijn verbonden. De merkwaardige lus van Douglas Hofstadter wordt op deze manier een feit.

Om de werking van het kernkwadrant te verklaren wordt de lemniscaat gebruikt.

Samenvatting

Het boek van Hofstadter biedt mede aan de hand van koans allerlei filosofische inzichten in de keuken van de menselijke geest. De verscheidenheid aan zienswijzen van Hofstadter sluiten op het 5D-concept aan.

Het boekje Psychologie van het dagelijks leven uit 1962 van Edward Strecker en Kenneth Appel bevat echter al tekeningen die met de Merkwaardige Lus kunnen worden vergeleken.

De focus van vernieuwingen ligt te veel op de kwantiteit in plaats van op de kwaliteit. Wantrouwen en angst leiden er toe dat mensen zich terugtrekken in de eigen groep, met uitsluiting van anderen. Bij het Meta-leren (Het Nieuwe Leren) gaat het meer om afleren dan om aanleren. Door ingesleten conditioneringen, gehechtheid, dogma's te laten oplossen is het mogelijk dat we met meer vertrouwen naar de toekomst kijken, we ons meer met het creatieve beginsel verbinden.

De ‘Merkwaardige lus’ is een besturingsmechanisme dat op een niveau en tussen niveaus werkzaam is. De lus kan met de lemniscaat van het kompaskwadrant worden vergeleken. Bij ‘Verstrengelde hiërarchie’ onderscheiden we niveaus als bewust versus onbewust, kwantitatieve as versus kwalitatieve as, individu versus collectief. Op een niveau en tussen niveaus bestaan spanningsvelden. Bij een koppel kun je spreken over de band die ontstaat, terwijl bij groepen, grotere eenheden er sprake is van een sfeer, het hangt in de lucht, een cultuur. De niveaus zijn onderling verbonden, er vindt een wisselwerking plaats. De partner waarmee je samenleeft, de groep, de cultuur waar je deel van uitmaakt spelen een belangrijke rol bij de keuzes die je bewust of onbewust in het leven maakt.

Het volgende hoofdstuk laat zien om van elkaar te kunnen leren, moeten we elkaar eerst leren te begrijpen (Ouspensky).

Zie ook:

Boeken:

• Douglas R. Hofstadter, boek Gödel, Escher, Bach

Externe Links

• Patrick Dewilde The design of intelligence?
• Godel, Escher, Bach An Eternal Golden Braid
• LOOKING FOR INTELLIGENT RECONFIGURABLE SIMULATION

<< vorige || volgende >>

Deze pagina werd sedert 16 dec. 2007 209 keer bekeken.