Meta-leren

Echt een ander zul je nooit worden. De meeste platitudes zijn heel waar: Wat er niet in zit, zal er nooit uitkomen.

Grenzen doorbreken (Bezieling, Zonder grenzen, Zelfreflectie, Wederkerigheid)

Willem Schulte Nordholt: laat in zijn boek Mens tussen hemel en aarde zien dat de mens nog niet zo gemakkelijk van de geschiedenis leert. Maar is het wetenschappelijk bezien interessant dat door trial and error bestuur het wiel steeds opnieuw wordt uitgevonden? Alleen de dialoog waarbij de ander respectvol wordt bejegend en hen de ruimte wordt gegeven hun eigen rol te kiezen, brengt de beschaving een stapje verder. Het gaat er om het zelfbeschikkingsrecht van de ander niet te beperken. In essentie betekent dat in een democratische, emancipatorische cultuur dat in plaats van schuttingen bruggen worden gebouwd. Het gaat er dan met name om de waarden en normen, die de verschillende culturen met elkaar verbinden te benadrukken.

Het aantal wetenschappers neemt wereldwijd explosief toe. Daarentegen is de veiligheid in de wereld door toenemende spanningen afgenomen. Dit dilemma is alleen te doorbreken wanneer meer wetenschappers zich niet volledig tot hun eigen vakgebied beperken, maar hun discipline in een breder perspectief plaatsen. Het interdisciplinaire wetenschappelijke onderzoek verdient meer aandacht. De ontwikkelingen binnen het eigen vakgebied zijn zeker niet onbelangrijk, maar het interdisciplinaire kader is even belangrijk. Het zijn met name wetenschappers als Ervin Laszlo, Kenneth Galbraith, John Gray, Manfred Eigen, Ilya Prigogine, Stuart Kauffman en Joseph Stiglitz enz., die geleidelijk meer gehoor vinden. Het is wenselijk dat de discrepantie die er over de begrippen ruimte en tijd is ontstaan wordt opgeheven. Er treedt een paradigmawisseling op wanneer de grens die tussen beide domeinen is ontstaan wordt doorbroken. Het dilemma waar de wereld voor staat is al eerder verwoord door Jan Willem Schulte Nordholt: ‘Want het lijkt waar te blijven dat pas dringende noodzaak de eenwording kan stimuleren’.

Bij het meta-leren gaat het er om de gemeenschappelijke bindingen tussen collectiviteiten en individuen onderling te benadrukken. Bij het leren leren draait het er om dat juist de kandidaat of groep die in eerste instantie minder kansen heeft sterker in het leven komt te staan. De moraal van het verhaal draait uiteindelijk om Ken u zelf, de mens op het snijvlak van het individuele en algemene belang. Het snijvlak, het 5D-concept vat samen dat het feitelijk maar om een hoofdroute gaat.

Aurelius Augustinus geeft een ingenieuze definitie van de Triade:
Heilige Drie-eenheid kan men misschien beter de ene God noemen, uit Wie, door Wie, in Wie alle dingen zijn. Vader, Zoon en Heilige Geest zijn elk afzonderlijk God en vormen samen één God. Elk van hun is een volledige substantie en samen zijn ze één substantie. De Vader is noch de Zoon noch de Heilige Geest, de Zoon noch de Vader noch de Heilige Geest, de Heilige Geest is noch de Vader noch de Zoon, maar de Vader is alleen Vader, en de Zoon alleen Zoon en de Heilige Geest alleen Heilige Geest. Alle drie hebben ze dezelfde eeuwigheid, dezelfde onveranderlijkheid, dezelfde majesteit, dezelfde macht. In de Vader is de eenheid, in de Zoon de gelijkheid, in de Heilige Geest het harmonieuze samengaan van eenheid en gelijkheid. Alle drie zijn één door toedoen van de Vader, gelijk door toedoen van de Zoon, verbonden door toedoen van de Heilige Geest.

In Book 11 of his Confessions, St. Augustine of Hippo ruminates on the nature of time, asking, "What then is time? If no one asks me, I know: if I wish to explain it to one that asketh, I know not." He begins to define time by what it is not than what it is, an approach similar to that taken in other negative definitions. However, Augustine ends up calling time a “distention” of the mind (Confessions 11.26) by which we simultaneously grasp the past in memory, the present by attention, and the future by expectation.

Het dualisme kan aan de hand van het Yang/Yin-symbool worden verklaard. Het Yang/Yin-symbool toont twee tegengestelde, maar ook elkaar aanvullende krachten, de aantrekking en afstoting. Het Yang/Yin-symbool brengt de plus-min-spanning tussen twee polen in de schepping tot uitdrukking. Door het verbreken van de eenheid, de Monade ontstaat de polariteit, een spanning.

Geert Mak (Volkskrant 20 november 2004): ‘Omdat de mentaliteit van topmanagers en topbestuurders langzaam maar zeker die van de hele samenleving wordt.’ Door zijn positie zet de manager de toon, stelt Mak. Hij bepaalt de richting die de samenleving opgaat. ‘En dat is nu totaal de verkeerde kant uit.’ Mentaliteit is volgens Mak allesbepalend.
‘Kijk naar de topambtenaren op het ministerie van Onderwijs. Daar is geen enkel besef meer van good-taxpayers’ money. Het is als in de nadagen van de Gouden Eeuw: de staatskas is een ruif waar je uit eet. Wie kan, die graait.’

In de huidige consensus politiek staat niet de moraal, maar het belonen en bestraffen, het zondebokmechanisme centraal. Wanneer je je niet aan de regels van het spel houdt dan word je buitengesloten of opgesloten. Recent stond in de Volkskrant dat het aantal gevangenen in Nederland sinds 1985 is verviervoudigd. Marcel van Dam scheef er een aardige column over. Gaan we alleen voor de worst? Uitgangspunt van veel politici is dat de wetenschap, de technologie in staat is alle problemen wel op te lossen. In de politieke machtsspelletjes verschuift het accent steeds meer naar de vorm, niet naar de inhoud. Holle retoriek en het willen scoren met schijnoplossingen komen centraal te staan.

De rechtelijke macht dient in plaats van vooroordelen te bevestigen, vooroordelen te bestrijden. Het maskeren van de ondeskundigheid van een groep medici, leden van het OM, politiemensen, deskundigen en rechters heeft tot een collectieve psychose geleid. De vraag kan worden gesteld in hoeverre bij deze gerechtelijke dwalingen betrokkenen, die met hun waandenkbeelden van destijds onjuiste verklaringen hebben afgelegd, van een 'zondebokmechanisme' sprake is geweest. Het 'zondebokmechanisme' fungeert dan als containerbegrip voor scoringsdrift, tunnelvisie, superioriteitsgevoel, schizofrenie en visioenen.

In hoeverre is de in de afgelopen decennia door de overheid breed ondersteunde marktwerking mede debet aan de malaise?

De moraal van het verhaal is dat ethiek zowel de oorzaak van het probleem als de oplossing ervan laat zien. Het gaat volledig mis, er ontstaat een breuk wanneer extremen van het kapitalisme gaan overheersen, de moraal, de regulerende principes buiten het verkoopverhaal worden gehouden, het gedrag wordt amoreel.
Zowel de programma's van CDA als van PvdA zijn de afgelopen decennia naar rechts opgeschoven. Het neoliberalisme is geen panacee om mismanagement, bestuurlijk wanbeheer te verkleinen. Falende managers worden op vette vertrekbonussen getracteerd. Het heeft eerder de bestuurlijke chaos vergroot. Het gaat er om van de motieven van onze politici, de bestuurlijke elite een helder beeld te krijgen, het zelfbedrog, het egoïsme dat er aan ten grondslag kan liggen te ontmaskeren. Wanneer je als land de home market niet op orde hebt mag je niet verwachten dat je als gidsland op de wereldmarkt meer succes zal hebben. Biologen hebben zeker gelijk wanneer ze culturen vergelijken met plantaardige organismen, die opbloeien, rijpen, verwelken en tenslotte afsterven. De fase waarin Nederland zich bevindt begint al duidelijk minder fris te ruiken.

De PvdA plaatst in het beginselprogramma vrijheid boven gelijkheid en solidariteit. Een typisch liberaal beginsel is de vrijheid van het individu. Daarentegen verklaart links zich van oorsprong solidair met de zwakkere groepen in de samenleving. Gelijkheid, emancipatie vaak via spreiding van geld, kennis en macht brengt de relatie, het spanningsveld tussen het individuele en het collectieve tot uitdrukking. Door vrijheid boven gelijkheid en solidariteit te stellen positioneert de PvdA zich als centrum rechtse middenpartij.

In de woorden van ex-premier Wim Kok: De essentie van het 'poldermodel' is dialoog en evenwicht. Bij dialoog hoort tegenspraak en bij evenwicht tegenwicht. Het belangrijkste voor het goed functioneren van de overheid is tegenspraak, tegenwicht. Daarentegen was er juist bij de PvdA onder Ad Melkert sprake van een communistische kadaverdiscipline. In hoeverre is er van het peterprincipe of het sprookje De nieuwe kleren van de keizer van Hans Christian Andersen c.q. de 4e macht sprake?

Wouter Bos pleit in de Volkskrant van 1 en 8 maart 2008 om niet langer te zeuren over de toon van het debat, het debat niet langer door de PVV van Wilders te laten toonzetten, zelf autonoom te opereren en zelf te laten zien hoe het beter, preciezer, evenwichtiger en uiteindelijk effectiever kan. Jan Pronk vindt echter dat 'Bos komt net kijken' en wordt 'moe van politici die zich afzetten tegen een vorige generatie en niet weten waar ze het over hebben.'

Een punt van de PVV dat aandacht verdient is dat niet de schaalgrootte van de onderwijsinstelling, maar de kwaliteit centraal dient te staan.
Harm Beertema Disciplineer het hbo met objectief landelijk examen (Volkskrant 17 mei 2011)
Want als we iets geleerd hebben van het hbo-drama, is het dat ondernemen in een quasimarkt, want dat is de publieke sector nu eenmaal, altijd leidt tot ongelukken.

Het is naïef van de overheid te veronderstellen dat marktwerking de vraagstukken wel oplost. Door het stuur te veel uit handen te geven los je geen problemen op. Marktdenken berust op het principe van belonen en straffen. Het verdeelt de wereld in winners en losers. Wanneer je bereid bent het spel mee te spelen krijg je een beloning. Het heeft het probleem Ieder voor zich en God voor ons allen alleen maar versterkt. Marktwerking is een eenzijdig door geld gestuurd mechanisme. Het mechanisme werkt ten koste van de geestelijke gezondheid. Een ommekeer in het denken is nodig. Als we de zaken werkelijk willen veranderen dienen we aan het geestelijke kapitaal meer aandacht te besteden.

Eric van Damme Speltheorie, Volkskrant 11 december 2010, Gammacanon (50): Prisoner’s dilemma
De vraag ‘Wat maakt sommige samenlevingen welvarend en andere arm?’ fascineerde Adam Smith en staat ook nu nog op de agenda. Het vermogen van mensen om samen te werken maakt een belangrijk verschil. Het prisoners’ dilemma laat zien dat samenwerking geen vanzelfsprekendheid is. De juiste instituties kunnen effectieve samenwerking bewerkstelligen. De zoektocht daarnaar is nog in volle gang en de schat kan vermoedelijk alleen door een multidisciplinair team van sociale wetenschappers gevonden worden.

Het ultieme punt van de vrijheid van meningsuiting staat diametraal tegenover de vrijheid van godsdienst. Fundamentalisten denken zwart/wit, 'of-of'. Alleen het 'en-en' denken biedt voor dit dilemma een uitweg. De crux is dat het voor het oplossen van een dilemma loont om samen te werken (Prisoner's dilemma).

Jan Börger: De Basis van alle cultuur is de ether, d.w.z. de eenheden voor zich gedacht en de eenheden in-een gedacht en dat tegelijkertijd. Dit verschijnsel, het ‘en-en’/‘of-of’-mechanisme ligt ook aan het prisoner’s dilemma dat Eric van Damme aanhaalt ten grondslag.
De lemniscaat van Daniel Ofman toont het creatieproces, het laat zien hoe de Tetrade met de Triade, de ‘natuurlijke selectie’ wordt verbonden. Het heelal bestaat omdat we het kunnen waarnemen. Er moet een tegenstelling zijn tussen subject en object, anders kan niet van bewustwording worden gesproken. Uiteindelijk draait het om de vraag welke leraar geeft je echt inspiratie?

Wim de Lobel, boek De Eeuwige Generatie, De Unio Mystica (p. 91):
Börger was beïnvloed door de kritische bijbelstudies vanuit de Hollandsche Radicale School. In het bijzonder benadrukten zij de Nieuw-Testamentische Evangeliën die in verhaalvorm een verdichting zijn van de oude en steeds weer nieuwe waarheid. Vanuit hun bevindingen ontkenden zij de historiciteit van de Jezusfiguur. Naar hun inzichten stoelde de Christusgedachte in de Unio Mystica, dat is de verborgen inherente universele waarheid omtrent de werkelijkheid. Waarheid in deze zin dienen we dan te verstaan als het zijn van de universele werkelijkheid zoals zij is.

Wim de Lobel, De eeuwige generatie, hoofdstuk Blauwdruk (p. 28): Paul Davies, de Engelse hoogleraar in de theoretisch natuurkunde: ”Materie en Energie van nature een neiging hebben tot zelforganisatie.” Hoewel hij in abstracto het bestaan van God niet ontkent constateert hij wel, dat het creatieve heelal zijn eigen zelfbewustzijn organiseert.
Hoofdstuk Het innerlijke en het uiterlijke (p. 47): De mens als bewustzijnswezen beweegt zich zowel in een innerlijke als in een uiterlijke wereld van het bestaan. Ether gedacht als oergegeven het andere is van het electro-magnetisch veld, dat zich omzet tot spiraalnevel, tot sterrenhoop, tot zonnestelsel. In het zonnestelsel bevinden zich de planeten waarop mogelijkerwijs de organische evolutie van het plantenrijk, dierenrijk en mensenrijk plaatsvindt. De mens als laatste verschijnsel verheft zich van natuurwezen tot cultuurwezen. Hij voegt aan zijn natuurlijke levensgang een dimensie toe.

Wim de Lobel publicatie Spiritueel anarchisme paragraaf Opvoeding en onderwijs: In het manuscript God en de Staat licht Michail Bakoenin zijn vrijheidsopvatting toe. (Nagelaten werken pag.331). Vrijheid berust op solidariteit en respect voor de ander, want: "Ik ben zelf alleen vrij, voorzover ik de vrijheid en de menselijkheid erken van alle mensen die mij omringen." Deze uitspraak geeft wel aan, dat Bakounin de nadruk legt op de menselijkheid. Een menseneter noemt hij een dier en een slavenhouder een meester: dat zijn onmensen en verdienen geen respect. Daarbij doet Bakoenin nog een opmerkelijke uitspraak aangaande verstandelijke en zedelijk bevrijding. Hij zegt namelijk: "Zich verlossen van het juk van zijn eigen aard, - dat wil zeggen de neigingen en bewegingen van zijn lichaam ondergeschikt maken aan de leiding van zijn meer en meer ontwikkelde geest - is hem niet mogelijk zonder opvoeding en onderwijs." Hoewel Bakoenin wel afstand had genomen van het hegeliaanse denken, blijft hij er toch dichbij staan. Want ook voor Hegel betekent bewustzijn de ontwikkeling van de menselijke geest, en is het uitgangspunt van zijn filosofie. In zijn Encyclopedie stelt Hegel: "Het rijk van de geest, dat is het rijk van de vrijheid." Dat wil zeggen: alleen het logische denken maakt vrij. Zelfbewustzijn ligt dus ten grondslag aan zelfbevrijding, en niet door het accent leggen op de driftmatige aard. Tevens wil Hegel zijn filosofie wetenschappelijk onderbouwen. In zijn Fenomenologie maakt hij in de inleiding de stellige opmerking, dat de mening uit de filosofie dient te verdwijnen. Alleen het logisch en redelijke denken is maatgevend. Een interessant kenmerk van de logica is dat die onpersoonlijk is. Natuurwetten of de fysica hebben voor iedereen dezelfde geldigheid en zijn onder andere de norm voor het wetenschappelijk onderwijs. Het logische denken heeft dus gezien haar algemene geldigheid een onpersoonlijk karakter, dat zich desalniettemin in individuen realiseert.

Bhagavad Gita, Hoofdstuk 4:
(7) Waar en wanneer er ook maar een afname is van de rechtschapenheid en het onrecht overweegt, o nakomeling van Bharata, manifesteer ik mezelf op dat moment. (8) Opdat zij die dorsten naar de waarheid een leven mogen hebben en de onverlaten een halt wordt toegeroepen, verschijn ik generatie na generatie ten tonele met de bedoeling de weg van de menselijke principes van de waarheid, de zuiverheid, de boete en het geweldloze mededogen opnieuw te vestigen.

Geheime Leer Deel II, Stanza 1 Het begin van bewust leven (p. 46):
De grenzeloze en oneindige EENHEID bleef bij elk volk een maagdelijk verboden terrein, onbetreden door het denken van de mens, onberoerd door vruchteloze speculaties. De enige verwijzing ernaar was de vereenvoudigde voorstelling van haar eigenschap van uitzetting en samentrekking, van haar periodieke expansie of verwijding en contractie. In het Heelal met al zijn onberekenbaar vele myriaden van stelsels en werelden, die in de eeuwigheid verdwijnen en weer verschijnen, moesten de vermenselijkte machten of goden, hun zielen, tegelijk met hun lichamen uit het gezicht verdwijnen: ‘De adem die terugkeert in de eeuwige schoot, die ze uitademt en inademt’, zegt onze catechismus.
In iedere kosmogonie is er achter en boven de scheppende godheid een hogere godheid, een ontwerper, een architect, van wie de schepper slechts de uitvoerder is. En nog hoger, boven en rondom, op innerlijke en uiterlijke gebieden, is er het ONKENBARE en het onbekende, de bron en oorzaak van al deze emanaties . . .

Het getal negenenveertig symboliseert de verstrengelde hiërarchie, de wederkerigheid tussen de Microkosmos en Macrokosmos. Door de hiërarchische verstrengeling verleent het aan het bewustzijnsbeginsel negenenveertig aspecten van manifestatie.

Het uitgangspunt van 5D is dat elke medaille twee kanten heeft, die niet los van elkaar staan maar innig met elkaar zijn verbonden, elkaar completeren. Zo bestaat er 'subjectieve kennis en objectieve kennis', 'geesteswetenschappen en natuurwetenschappen', 'Intelligent Design en Evolutietheorie', 'Kerk en Staat', 'metafysica en fysica', 'cultuur en natuur', 'nurture en nature', 'psychosociale en biologische processen', 'elitecultuur en massacultuur' (sentiment van de massa), 'geest en lichaam', 'hart en ziel', 'gevoel en begrip', 'actie en reactie', 'orde en chaos', 'schepping en vernietiging', 'hemel en aarde', 'Apollo en Dionysus', 'binnenwereld en buitenwereld', 'innerlijke universum en universum', 'microkosmos en macrokosmos', 'verstrooiingsindustrie en oorlogsindustrie', 'eigenlijkheid en oneigenlijkheid' (Heidegger), 'verleden en toekomst', 'zaaien en oogsten'.
Elke levenscyclus toont één opgaande en één neergaande lijn. Het leven bestaat uit allebei. Alle dingen op aarde maken de ontwikkelingstrappen geboorte, rijpheid, ouderdom en dood, een levenscyclus door. In de natuur komt het door de vier seizoenen Lente, Zomer, Herfst en Winter tot uitdrukking.

De evolutietheorie van Darwin beschrijft de evolutie van de materiële, gemanifesteerde wereld. Het 5D-concept beoogt een steentje bij te dragen aan de immateriële, ongemanifesteerde wereld die aan de materiële wereld ten grondslag ligt. De evolutietheorie is het probleem niet. Het laat juist zien hoe belangrijk de ecosystemen zijn voor de natuurlijke selectie, het leven op aarde. Door de opwarming van de aarde veranderen de ecosystemen wel degelijk. Het kan tot gevolg hebben dat sneller dan nu het geval is soorten uitsterven en dat door de hongersnood wild wordt overbejaagd. Voor de mens geldt nog steeds de opdracht tot rentmeesterschap.

John P. Van Mater De evolutie van de mensheid en haar beschavingen
William Q. Judge schrijft dat ‘de natuur voor geen ander doel bestaat dan de ervaring van de ziel’, woorden die het kosmische proces in het kort weergeven. Temidden van de opkomst en het verval van rassen is de gemeenschappelijke basis dat alle wezens zielen zijn op het pad van ontplooiing. De grootste en meest permanente bijdragen van de moderne tijd zouden wel eens kunnen zijn de wereldwijde poging de individuele mensenrechten uit te breiden en de gehele mensheid samen te brengen in een broederschap van weloverwogen wederkerigheid. Van alle beschavingen die we kennen en die hun licht langs de horizon van de tijd hebben doen stralen, is de onze wellicht uniek in haar algemene besef van wat iedere mensenziel toekomt. De strijd zelf die zich voordoet, weerspiegelt het geestelijk ontwaken dat bij alle mensen plaatsvindt; en deze druk van onderaf doorbreekt de belemmerende korst van tirannie, formalisme en orthodoxie, zoals ontkiemende zaden zich een weg banen door de aarde.

In hindoegeschriften wordt grote waarde gehecht aan deze wederkerigheid van het omhoogreiken van de mens en het omlaagreiken van de goden. Ze beschrijven hoe de goden er vreugde in vinden het geopenbaarde leven te scheppen, te onderhouden en er deel aan te hebben en dat hun deelname vreugde betekent voor allen die meedoen met het ‘spel’.

Het is mogelijk oude inzichten aan nieuwe inzichten te toetsen. Uiteindelijk blijkt dat er niets nieuws is onder de zon.

De levensstrategie survival of the fittest heeft op goed en kwaad, de grondbeginselen van de ethiek die nooit veranderen betrekking. Binnen de zeer lange tijdperken van de mensheid zijn er voortdurend opkomende en neerdalende perioden van 'wijsheid'.

De Ander centraal (Analogie, Zo Boven zo Beneden)

Wim van de Schee doet in zijn publicatie Het kennisbegrip van de pedagogiek , aan de hand van het oeuvre van Emmanuel Lévinas: een voorzet op grond waarvan pedagogisch werk en onderzoek een duidelijker eigen signatuur kunnen krijgen. Bij Philip Kohnstamm waren pedagogiek en psychologie nog met elkaar verweven. Emmanuel Lévinas ontkent dat de psychische behoefte (iets wat ‘is’) de aandrijfkracht is van het verlangen er voor de ander te zijn. Het tot wasdom komen van de subjectiviteit is dus niet (alleen) een ontwikkelingspsychologisch gebeuren. Een begrip als ‘zelfbewustzijn’, dat zowel in de psychologie als in de pedagogiek gebruikt wordt, heeft naast een psychologische een andere invulling. Levinas: ‘Zelfbewustzijn is niet de schuldeloze constatering waarmee een ik zich van zijn bestaan vergewist, maar het is onafscheidelijk verbonden met het bewustzijn van rechtvaardigheid en onrechtvaardigheid. Het bewustzijn van mijn natuurlijke onrechtvaardigheid, van de schade, toegebracht aan de ander door mijn structuur van ego is gelijktijdig met mijn bewustzijn als mens. Mijn vrijheid ontdekt zich als willekeurig’ (geciteerd bij Van Rhijn & Meulink-Korf, 1997, p. 195).1 De maatstaf van het waarmaken ligt in de bevestiging die moeder en kind elkaar over en weer geven dat zij van waarde zijn (geweest). Vanuit Levinas’ opvatting: zij hebben elkaars verlangen vervuld.

Dialoog vanuit het denken van Levinas

Dirk Hutsebaut staat in zijn publicatie Interreligieus leren ook bij het begrip alteriteit van Emmanuel Lévinas stil.

Door religie bij het huisvuil te zetten is daarmee niet automatisch ook het kwaad uit de wereld verdwenen. De aarde is wat het is, we zijn zodanig geschapen dat we ook geneigd zijn tot het kwade. De manicheeër Aurelius Augustinus heeft zich tot het christendom bekeerd en heeft met zijn erfzondeleer voor verwarring gezorgd. De Rooms-katholieke Kerk heeft zijn standpunt herzien. Overgenomen uit dit artikel Hoe vrij zijn wij onder Gods genade?:

Op verscheidene concilies heeft de Kerk dit extreme standpunt veroordeeld. Het concilie van Orange, in 529, veroordeelde de leer van de dubbele predestinatie: dat God zowel de rechtvaardigen als de verdoemden zou hebben voorbestemd. Dit concilie leert twee belangrijke dingen:

1. Niemand kan God beminnen, in Hem geloven en het goede doen, indien God zelf hem daartoe de genade niet geeft: "Een mens kan zich niets toeëigenen, tenzij het hem vanuit de hemel gegeven is" (Joh. 3,27).
2. Als iemand zondigt, dan is hij het zelf die dat doet; alles wat slecht is, komt louter en alleen van de mens. Doet hij iets goeds, dan is het Gods genade die het in hem bewerkt, maar zó dat het tegelijk ook menselijke wil is. Want de genade respecteert de menselijke vrijheid volkomen.

Augustinus maakte, ruim tweehonderd jaar na Irenaeus, niet Gods liefde, maar de zondigheid van de mens tot kern van de verzoeningsleer. Het concilie van Orange, in 529, rehabiliteert min of meer Irenaeus. Zijn hoofdwerk Ontmaskering en weerlegging van de valselijk dusgenaamde gnosis (gewoonlijk geciteerd onder de Latijnse titel Adversus haereses) geeft inhoud en strekking van de toenmaals bloeiende gnostieke stelsels op objectieve wijze weer, zoals opnieuw gebleken is uit de vondst van gnostieke geschriften te Nag Hammadi in Egypte.

Vier edele waarheden (Tetraktys, Tetrade, Verbeeldingskracht, Steen der wijzen)

John Algeo laat net als Hans Christian Andersen (De nieuwe kleren van de keizer) zien dat het mogelijk is de éne werkelijkheid aan de hand van sprookjes te duiden. Sprookjes, zei Tolkien, helpen ons bij het hervinden van de frisheid van de reactie van een kind op wat nieuw is.

Er bestaat maar één pedagogische hoofdroute, maar er zijn vele wegen die naar Rome leiden. Elk mens gaat door een leerproces, ervaart in het leven op zijn manier ‘lijden’. Elke levenssituatie is uniek. Met de vier edele waarheden geeft Boeddha een pad naar het beëindigen van het ‘lijden’ aan.

De vierde Nobele Waarheid van de Boeddha is dat er een manier is om een eind te maken aan het lijden, de pijn en de frustratie. Die manier is zijn Nobele Achtvoudige Pad, dat zich uitstrekt van een ‘juiste opvatting’ van de dingen (hetgeen betekent erkennen ‘dat het nu eenmaal zo is’) tot ‘juiste samadhi’. Samadhi is etymologisch een ‘samenstellen’ of een yoga. Tolkiens yoga is het beoefenen van fantasie. Door fantasie te beoefenen kunnen wij allemaal scheppers zijn, scheppers van ons eigen sprookje.
Het leven en de leringen van de Boeddha zijn een verhaal over ontsnapping aan de frustraties van onwetendheid, haat en hebzucht. Ze vormen een verhaal over de herontdekking van bewustzijn over de oorzaak van dingen. Zij zijn een verhaal met de troost van een eucatastrofe die leidt tot de verlichting van het nirvana. Zij zijn een model en door dat te volgen kunnen wij een wereld scheppen die wij niet op een andere manier ervaren hebben. In de wereld van onze ervaring is die wereld een fantasie. Maar voor het Ene Zelf van het universum is het de enige Realiteit.

De 5e Dimensie komt in de vierde Anti-Dühring wet naar voren.
Jasper Schaaf geeft in zijn boek Boeddhisme en betrokkenheid (p. 53) een vierde Anti-Dühring wet, de 'wet' van de Spirale Form der Entwicklung, oftewel de spiraalvorm van de ontwikkeling. Wanneer door tegenspraak iets nieuws ontstaat is er sprake van een ontwikkeling, één met een richting.
Zo kan bijvoorbeeld in de economie een spiraalvormige keten van interacties gedurende langere tijd de richting bepalen naar hoogconjunctuur of naar crisis. Geen eeuwige richting, wel een van langere duur.

Het pedagogische denkmodel geeft niet een correct plaatje van de éne werkelijkheid, de absolute waarheid maar beoogt wel, door de hoofdroute aan te geven en de verborgen 5e Dimensie, de kwintessens te belichten, een tipje van de sluier op te lichten. Een kaart is, zoals zo mooi gezegd is door Alfred Korzybski, niet het terrein. What's in a name? De éne werkelijkheid verandert niet door er een fraaier etiket op te plakken.
Synthese ontstaat door these + antithese. Net als de drie-eenheid kunnen ruimte - tijd - materie wel onderscheiden, maar niet gescheiden worden.
Om de werkelijkheid te duiden biedt de chaostheorie een interessant perspectief. Ook fractals vertonen drie eigenschappen tegelijkertijd: iteratie, gebroken dimensie en zelfgelijkvormigheid.

Het Kompaskwadrant is net als de M-theorie van Edward Witten een multidimensionaal verklaringsmodel en gaat ook van de hypothese van de eenheid van tegendelen uit.
Het principe van de antagonistische harmonie (-paren) is de allesomvattende basiswet en als zodanig te vatten onder het - uit de oud Griekse filosofie voortkomende - woord Logos. In de huidige wetenschapsterminologie is het de allesomvattende theorie, ook wel de M-theorie.

Gottfried de Purucker: Drie stadia van het zien van Waarheid.

Het principe dat al door Heraclitus naar voren is gebracht heeft op de ‘eenheid der tegendelen’ ('These + Antithese = Synthese', Trimurti) het overbruggen van tegenstellingen en op de relatie 'Energie en Materie', de tijdsymmetrie betrekking.

Volledige synthese (Bevrijding) drukt volmaaktheid uit. Het Christendom spreekt over de wijsheid voor de volmaakten, het Boeddhisme heeft het over volmaakte geestelijke gezondheid, het Taoïsme over spirituele volmaaktheid en de Islam spreekt over de volmaakte mens. De onvolmaaktheid van de mens op aarde staat in contrast met de volmaaktheid van God in de hemel. We kunnen ook zeggen de schijntegenstellingen op aarde staan tegenover de harmonie in de hemel of de imperfecte mens staat tegenover de perfectie in de natuur.
De verzameling van alle positieve assen toont het ultieme punt van volmaaktheid. Het brengt de éne eeuwige en absolute waarheid tot uitdrukking. De aardse ziel staat tegenover de hemelse geest, het innerlijke bewustzijn tegenover het non-lokale, universele bewustzijn, het Akasha-veld.

Om met het veranderen van de maatschappelijke structuur een begin te maken is de strategie “Klaar om te wenden?” een goed initiatief. Het verslag van Frank Visser van de manifestatie “Klaar om te wenden?” bij het afscheid van ex-SER voorzitter Herman Wijffels laat zien dat er wel degelijk een verband ligt. Spiral Dynamics (Spiral Dynamics) is kort gezegd een theorie over de ontwikkeling van waardepatronen in de mens en de samenleving, die door de Amerikaanse psycholoog Clare Graves – een tijdgenoot en geestverwant van Maslow -- is ontwikkeld.
Don Beck is net terug van een bezoek aan het Midden-Oosten, waarvan hij op de hem eigen wijze verslag deed. Hij poneerde de uitdagende stelling dat het in het huidige Midden-Oosten niet om religie gaat, zoals het in het toenmalige Zuid-Afrika niet om ras ging, wat betreft de kern van het conflict. Veeleer zijn er botsende waardepatronen, die aan het licht gebracht moeten worden voordat aan een oplossing kan worden gedacht.
Op basis van Spiral dynamics is het mogelijk integrale, gemeenschappelijke visies te ontwikkelen.

Wijffels gaf als eerste zijn visie over het nieuwe tijdperk, aan de vooravond waarvan we ons bevinden. Het industriële tijdperk, oude manieren van doen lijken niet langer te werken. Dat schept de huidige situatie van verwarring in de samenleving. Dat is eigen aan een overgangsperiode. Wijffels ziet omkeringen, nieuwe opkomende waarden:

Don Beck doet het meest expliciet van alle sprekers een beroep op ons Nederlanders om onze rol op te pakken in het nieuwe tijdperk, om ons hoofd boven het maaiveld uit te steken. We moeten naar een herdefinitie van ons Nederlanderschap, met cultureel pluralisme maar ook verantwoordelijkheid.

Ervin Laszlo en Jude Currivan KOSMOS een integrale visie op de wereld, hoofdstuk 4 Akasha en de hele-wereld, Hoever zijn we nu? (p. 66):

• De lichtsnelheid binnen de ruimtetijd, in combinatie met de realiteit van non-lokale connectie buiten ruimtetijd, stelt de hele-wereld in staat haar eigen innerlijke relaties te verkennen en haar eigen processen te genereren.

Hoofdstuk 10 De doorbraak op gang brengen, Spiraaldynamiek (p. 147):
In hun baanbrekende boek Spiral Dynamics beschrijven Don Beck en Christopher Cowan een model van de bewustzijnsevolutie van complete culturen.
Ons pad naar heelheid (p. 150):
Als uiterlijke rijkdom innerlijke armoede moet maskeren, zal geen enkele hoeveelheid bezit deze leegte kunnen vullen.
'Affluenza' genezen
In 2005 lieten de co-auteurs John de Graaf, David Wann & Thomas H. Naylor de tweede editie van een boek verschijnen dat de titel draagt van de door hen bedachte naam voor de ziekte van extreme overconsumptie, affluenza.

Fred Matser boek Net als jij ben ik EEN VAN DE MILJARDEN expressies van de schepping op deze aarde, Ervin Laszlo (p. 348):
Het geëvolueerde bewustzijn van één individu kan zich op die manier verbreiden en groeien; en als het weerklank vindt in het denken van een geheel nieuwe cultuur, kan het heel de beschaving naar een hoger plan tillen. Dit moet een wereldomvattende verheffing zijn, want de (over)heersende beschaving – de mechanistische, manipulerende en versplinterende beschaving van het industriële tijdperk – is al wereld omvattend. Toch behoeft de nieuwe beschaving - anders dan de huidige – niet monolithisch te zijn. Zij kan streven naar eenheid, onder het aanmoedigen van verscheidenheid, en zo organisch en ‘systematisch’ tegelijk zijn. Dit zijn de principiële inzichten die de grondslag vormen waarop de Club van Boedapest steunt. Zij komen tot uiting in het tweeling motto van de Club ‘Je kunt de wereld veranderen’ en ‘Op naar een wereldomvattende beschaving’.

De beschavingstransformatie die in het holos tijdperk plaats vindt bouwt op eerdere transformaties voort:

Het rapport Eenheid in Verscheidenheid verklaart het meta-leren, aan de hand van het reflexief bewustzijn en beoogt de visie van Ervin Laszlo te complementeren. Het permanente leerproces legt de nadruk op het Ken uzelve.

Het kompaskwadrant is een methodiek waarmee het mogelijk is de hokjesgeest, het groepsdenken te doorbreken. Het gezichtspunt is echter niet nieuw, het was al bij Pythagoras bekend. In de hermeneutiek komen de verschillende redenering bij elkaar, worden ze een geheel. Pythagoras heeft veel reizen naar het Oosten gemaakt. De oosterse tradities laten metterdaad zien dat de wijsheid, in de zin van de oudste ervaring van de kennis, uit het oosten komt. Het Sanskriet b.v. is immers de oudste taal die we kennen. Het wiel is in feite al uitgevonden. De filognost is een ontdekkingsreiziger.

Evolutiebioloog Richard Dawkins bestempelt religie als een culturele virusinfectie, die met man en macht dient te worden bestreden.
Dawkins gooit echter het kind met het badwater weg en ziet niet in dat spiritualiteit juist de sleutel voor de oplossing is. De 'natuurlijke selectie', datgene dat in het collectieve onbewuste plaatsvindt veroorzaakt het irrationele gedrag. Voor de mens is het mogelijk de onzichtbare creatieve beeldkracht (actieve imaginatie) op de zes gezichtspunten (darshana’s) af te stemmen en daarmee de 'natuurlijke selectie' zichtbaar te maken.

Naar men aanneemt spelen spiegelneuronen een rol bij het begrijpen en interpreteren van de acties van anderen en het leren van nieuwe vaardigheden door imitatie.
Marco Iacoboni Het spiegelende brein: spiegelneuronen zijn cellen in ons brein (preciezer: in de frontaalkwab en in de pariëtaalkwab erachter) die een voorwaarde vormen voor sociaal gedrag, omdat ze aan de basis liggen van imitatie en inlevingsvermogen. Ze zorgen ervoor dat we snel andere mensen begrijpen. Maar ze zijn geen ‘moreel goede’ neuronen. Ze staan ook aan de basis van verslaving en geweld.

Wij kunnen alleen dingen kennen zoals het verstand ze modelleert. Buiten het verstand bevinden zich de dingen zoals ze op zichzelf zijn. Kant spreekt in dit verband over het Ding an sich.

Sri Aurobindo keek daarop vooruit toen hij in 1916 schreef: Het belangrijkste vraagstuk van deze tijd is of de toekomstige vooruitgang van de mensheid zal worden beheerst door de moderne economische en materialistische geest van het Westen, danwel door een nobeler pragmatisme, geleid, verheven en verlicht door spirituele cultuur en kennis…etc.

Na bijna honderd jaar is er in het westen nog niet veel veranderd. Het slijk der aarde speelt nog steeds een te belangrijke rol. De ziel van veel mensen is voor geld te koop. Welke belangen laten we zwaarder wegen?

Gnostiek Leo van den Haak
Want de zwakzinnige elite maakt een grote fout in denken. In het causale menselijke denken wordt gewerkt met tegenstellingen hoog laag, links rechts, koud warm, rijk arm enz.
Alleen de zwakzinnige politicus en de wetenschapper werkt al tijden met het idee dat hij toch “de oplossing” heeft.

De hoofdroute is eerder door Pythagoras en later opnieuw door bijvoorbeeld Spinoza onderkend. Spinoza: Maar vóór alles is het nodig een middel te ontdekken om het verstand gezond te maken en het, voor zover dit aanvankelijk gaat, te zuiveren, opdat het de dingen op gelukkige wijze zonder dwaling en zo goed mogelijk kan begrijpen. Hieruit kan iedereen reeds zien, dat ik alle wetenschappen (de wetenschappen hebben maar één doel, waarop zij alle moeten worden gericht) op een doeleinde wil richten, te weten om, zoals ik reeds zei, de hoogste menselijke volmaaktheid te bereiken.
'Survival of the fittest' wordt vaak verward met 'het recht van de sterkste'. Een organisme hoeft echter niet de 'sterkste' te zijn om betere overlevingskansen te hebben dan anderen. Een betere camouflage of beter vluchtgedrag kunnen overlevingskansen vergroten en er voor zorgen dat een organisme 'the fittest' is. Het dier dat het best is aangepast aan diens omgeving en daardoor de beste overlevingskansen heeft, is de 'fittest'.
Het betekent al helemaal niet dat de 'sterkste' het morele recht heeft te doen wat hij wil met de 'zwakkere' met de motivatie dat dat nu eenmaal zo werkt in de natuur.
We moeten er net als het antropisch principe van uitgaan dat de dingen zijn zoals ze zijn, het leven, het ontwerp is zoals het is. In dit kader is het interessant te verwijzen naar de 'De vier wie-vragen' Genen zijn niet belangrijker dan organismen (Richard Dawkins, NRC Handelsblad 22 mei 2004). De vierde vraag gaat over de zin van het leven, de waarde van ons gedrag om te overleven. Om de continuïteit van het leven op aarde voor de mensheid te waarborgen gaat het primair om de eenheid der tegendelen (kwalitatieve as), de hemelse triade en de natuurlijke selectie ('Survival of the fittest'). Het ‘ieder voor zich’ is een doodlopend spoor.

Hoofdroute ('Cultuuroverdracht en Individueel leerproces', 5Ddenkraam, Het nieuwe leren)

De geschiedenis leert dat de oplossing van de unificatietheorie al millennia bekend is. Het hangt er alleen maar vanaf hoe je het probleem formuleert. Op het snijvlak van de geesteswetenschappen en de natuurwetenschappen ligt het gemeenschappelijke raamwerk, de Unificatietheorie.

In het 5Ddenkraam wordt de synthese van wetenschap, religie en filosofie tot uitdrukking gebracht en berust op psychologische, sociologische en filosofische (monadische) gezichtspunten. Bij dit concept gaat het om de juiste transformatie tussen binnen en buiten en vice versa. De ziel, de schakel tussen 'geest en lichaam' staat daarbij voorop. Bij de individuele kant gaat het om de zelfkennis. De grote leraren van de mensheid, zoals Christus, Boeddha, Plato en Confucius, hebben over ethiek eigenlijk hetzelfde gedacht ‘Alle dingen dan die gij wilt dat u de mensen doen, doet gij hun ook alzo; want dat is de Wet van de Profeten’.

Interview Rob Riemen, directeur van het Nexus Instituut ‘Veel paralelllen PVV en fascisme’ (Volkskrant 3 november 2010):
Geert Wilders mag vooral geen fascist worden genoemd, hoewel zijn stijl en ideeën onmiskenbaar doen denken aan het vooroorlogse fascisme. Hij exploiteert het ressentiment onder de bevolking, wijst vreemdelingen aan als zondebok en keert zich tegen ‘de elite’en alles wat intelectueel, kosmopo9litisch of anderszins afwijkenk van het volk is, schrijft Riemen in zijn pamflet De eeuwige terugkeer van het fascisme.
Het is een oude techniek van het fascisme om een zondebok te kiezen: het komt altijd door hen, hen, hen!
‘Het debat over de regeringsverklaring was genant. Het ging alleen over thema’s van Wilders. Niet over problemen die veel urgenter zijn: de financiële crisis, de milieucrisis, de algehele crisis van onze beschaving.’
Riemen vindt dat de elites zich moeten oprichten, zich sterk moeten maken voor cultuur en geestelijke waarden. ‘Het streven naar verheffing is fundamenteel voor de geschiedenis van onze beschaving.Maar de elites hebben dat losgelaten.’

Rob Riemen boek Adel van de geest
Toch zal een zoektocht naar schoonheid, waarheid en rechtvaardigheid niet zozeer een gelukkiger leven maar wel een bevredigender leven ten gevolg hebben. De mens is nu vaak bezig 'het zo aangenaam mogelijk te hebben' door middel van nog grotere televisies, nog snellere computers, nog mooiere kleren of een nog schitterender uiterlijk. Afgezien van mogelijke schulden bij kredietonwaardige banken, levert zo'n levensinvulling eigenlijk alleen maar meer gemis op: er is immers altijd wel iemand nog rijker en mooier of in het bezit van een grotere televisie. Een zoektocht naar immateriele waarde levert een leven op dat menselijk ongeluk niet marginaliseert maar waar dat misschien zelfs waardevol is.
De taak van de intellectueel is volgens Riemen om door middel van nieuwe ideeën en idealen te inspireren. Niet langer de terrorist verdedigen, niet langer alles kapotrelativeren maar een standpunt innemen en dat verdedigen, desnoods tot de dood. Want als je nooit kiest, eeuwig in twijfelt leeft, zo stelt Riemen, weet je aan het einde van je leven maar één ding zeker: dat je nergens voor hebt geleefd.

De sleutel die op het slot past is al millennia bekend. Door het immorele handelen van de banken is het kapitalisme in zijn eigen valkuil gelopen. Door de moraal van het verhaal uit het oog te verliezen zijn problemen niet kleiner, maar wel complexer geworden.
Dwaasheid prevaleert boven wijsheid.

In de op 30 oktober 2009 gehouden Van der Leeuw-Lezing heeft Alain de Botton een oud paard van stal gehaald, namelijk Plato (Volkskrant 31 oktober 2009).

'SP kan onderwijsbeleid PvdA stevig hervormen' (Arnold Heertje en Jasper van Dijk Volkskrant 11 september 2012)
Voortzetting van het onderwijsbeleid volgens de opvattingen van de PvdA is onverantwoord.
De PvdA heeft er moeite mee de noodzaak van deze maatregelen breed uit te meten, niet alleen omdat nog wordt vastgehouden aan verouderde denkbeelden, maar ook omdat veel geestverwanten op basis van de achterhaalde structuren werkzaam zijn. Uit dien hoofde is de SP in een betere uitgangspositie om werk te maken van wat Joseph Schumpeter noemde creative destruction, het samengaan van afbraak van het oude en vernieuwing.
Onze slotsom is dat deze wezenlijke verschillen tussen de PvdA en de SP schuilgaan achter op zich belangrijke debatten over economie en begrotingstekort. Voortzetting van het onderwijsbeleid uit het verleden volgens de opvattingen van de PvdA is wat ons betreft onverantwoord. Het wordt tijd voor een trendbreuk.

De overtuigingen theïst en atheïst, links en rechts, kunnen naast elkaar bestaan. De ene overtuiging is niet per se beter dan de andere. Complexe maatschappelijke vraagstukken kunnen alleen dan effectief worden opgelost wanneer de krachten van de verschillende politieke richtingen, dus zowel van de seculiere als van de reguliere wereld worden gemobiliseerd (eenheid der tegendelen). De discussies die nu mede in het kader van het nieuwe boek ‘God als misvatting’ van Richard Dawkins zich afspelen zijn niet echt interessant. De discussie beperkt zich tot de biologische evolutie. De manifesten van de atheïst Herman Philipse en de theïst Willem Ouweneel op Internet laten zien dat beide partijen diametraal tegenover elkaar staan. Veelzeggend is dat geen van beide al een doorslaggevend bewijs heeft gevonden. Relevanter is volgens Ervin Laszlo de vraag hoe heeft het universum zich kunnnen ontwikkelen tot een toestand waarin de biologische evolutie überhaupt heeft kunnen plaatsvinden.

In de in 2007 gehouden Nexus Conferentie verlangt discussieleider Rob Riemen terug naar Plato’s academia, naar het ideaal dat je door onderwijs leert hoe goed te leven. Dus uiteindelijk het goede leven van Plato deelachtig te worden. Ronald Plasterk vindt dit echter onzin, daar is de universiteit niet voor. Hoeveel boter heeft Ronald Plasterk op zijn hoofd?

Jan Salie mentaliteit, Column van Ronald Plasterk zondag 8 oktober 2006
Al dat rondpompen en netwerken en gedwongen uitwisselen helpt niets. Het is die spruitjesgeest, Jan Salie mentaliteit, Zeeuws meisje-houding van boter bij de vis, die maakt dat we er in Nederland en in Europa niet uithalen wat erin zit.
Het onderzoek dat deze week de Nobelprijzen won was fundamenteel onderzoek over wormen, en op het moment dat het werd gedaan leidde het totaal niet tot uitwisseling met bedrijven. Dit Nobelprijwinnend onderzoek, daar had ons Nederlands innovatieplatform nooit geld in gestoken. Dat is een grote reden tot zorg.

Ook bij de presentatie van het boek Omhoog kijken in platland van Cees Dekker e.a liet Plasterk blijken het grondig oneens te zijn dat het christelijk geloof uitstekend kan samengaan met de evolutietheorie door uit te gaan van een ‘intelligente ontwerper’. Wetenschap heeft geen argumenten voor of tegen het geloof; ze hebben niets met elkaar te maken, zei Plasterk tegen de verzamelde pers.
Daar zouden de oude wijsgeren als Pythagoras en Plato het zeker mee oneens zijn. De vraag is dan natuurlijk waarom weet Plasterk dit zo zeker? Wetenschap gaat juist over het zoeken naar antwoorden (Evolutie en Involutie, Theïst en Atheïst). De Geheime Leer beschrijft Werk-hypothesen, geen dogma’s.

Door Plato zijn er al voorzetten gedaan, een uitverkoren klasse tot beroepsbestuurders op te leiden. In een rechtvaardige maatschappij zouden dan mensen uit de heersende klasse bij de verstandigen en wijzen in de leer moeten om in de kunst van het regeren onderricht te krijgen. Het Meta-leren heeft op survival of the fittest, de waarden en normen betrekking.

De vraag kan worden gesteld of het niet beter zou zijn dat de minister zich drukker maakt om de emancipatorische werking die van goed onderwijs, cultuuroverdracht uitgaat dan met een eigen boot tijdens de Gay Pride mee te varen? Is hier wel van een doordacht emancipatiebeleid sprake?
Door juist in het onderwijs het cliché denken, het navelstaren te doorbreken vangt hij twee vliegen in een klap. Een minister is er juist voor om grenzen te verleggen. Is Plasterk een marionet van het systeem, van de vierde macht geworden?

Wetenschapsbestuurder Dr. C. (Kees) le Pair (Elsevier 2 augustus 2008):
‘Nederland verbommelt.’ Daarmee bedoelt hij te zeggen dat het praatjesmaken toeneemt, terwijl het slimme Tom Poesdenken achterblijft. Waar is de tijd gebleven dat een Nederlander de krukas uitvond, of ‘de fluit’, het superieure vrachtschip dat Nederland aan de Gouden eeuw hielp? Het slimme, op techniek gerichte onderwijs is verdwenen en komt voorlopig ook niet terug, want minister Plasterk van Onderwijs heeft wel een grote mond , maar krijgt niks voor mekaar.

Le Pair denkt Dat Toonder zag dat Nederland bewoog in de richting van loze retoriek, aan het ‘verbommelen’ was, en daarom Heer Bommel een prominentere rol gaf. ‘De waardering voor slimheid is afgenomen in Nederland. Het gewicht van de natuurwetenschappen neemt ook af.’ Jaren was hij van plan deze theorie aan Toonder voor te leggen, maar toen hij eindelijk het initiatief nam, was het enkele weken voor diens dood. ‘Hij is er niet aan toegekomen mijn brief te beantwoorden.’
Gelet op het interview van Maud Kips met Marten Toonder zal hij vermoedelijk iets gezegd hebben in de sfeer van:
Het is zeker een rake typering, verhalen zijn echter een groeiproces en komen meer onbewust dan bewust tot stand. Achteraf kunnen we gemakkelijker bezien welke route we in het leven hebben afgelegd.

Winnie Sorgdrager: 'Cultuur speelt in het regeringsbeleid geen enkele rol’ (Volkskrant 29 december 2005). Hoever moet de slinger doorslaan voordat echt actie wordt ondernomen? Prevaleert in Nederland bij de overheid de handelsgeest?

In het rapport ‘E i V’ wordt de stelling onderbouwd dat de politiek niet aan de marktwerking maar aan een cultuuromslag in de collectieve sector de hoogste prioriteit had moeten geven. Verlichtingsfundamentalisme (c.q. ’marktfundamentalisten’) en moslimfundamentalisme zijn de twee kanten van één medaille, het binaire 'of-of'-denken. Er is een ommekeer in het denken nodig. Het is wenselijk dat het ‘en-en’-denken, het complementaire denken meer centraal komt te staan. De lemniscaat symboliseert dit transformatieproces. Er is behoefte aan de wijsheid van een Salomonsoordeel.

Primair draait het om de mechanismen, de wetmatigheden die aan ons gedrag ten grondslag liggen. In het bijzonder de zeven universele wetten die in het boek De Hele Olifant in Beeld van Marja de Vries worden besproken. Deze wetmatigheden kunnen we in ons voordeel, maar ook in ons nadeel aanwenden. Het is onze vrije wil die daar richting aan geeft. De kredietcrisis is mede een gevolg doordat de afgelopen decennia het publieke en het private domein volledig met elkaar verweven zijn geraakt. De marktfundamentalisten zijn als een olifant door de porseleinkast gebanjerd. Men heeft één kant van de medaille, de moraal van het verhaal volledig verwaarloosd. Een goede balans is alleen te bereiken wanneer ook met de keerzijde rekening wordt gehouden.

De vraag die gesteld kan worden is in hoeverre hangen de veel besproken debacle’s Enron, Parmalat, Ahold, Shell, Betuwelijn en HSL, de vernieuwingen in het onderwijs (Het Nieuwe Leren) en de kredietcrisis - een gevolg van de uit de hand gelopen marktwerking - met de organisatiecultuur samen? Elk probleem heeft specifieke kenmerken, maar er kan ook van een generiek patroon worden gesproken. In bedrijven waar het misgaat wordt vaak het spel van de 'dubbele’, de verborgen agenda gespeeld.

In het Westen heeft de democratische macht van de staat het christendom als credo vervangen. De paranoia van de marktfundamentalisten in het Westen kunnen met die van moslimfundamentalisten in het Oosten worden vergeleken. De wetmatigheden in het universum werken zodanig dat secularisering als het ware automatisch de tegenhanger fundamentalisme oproept.

Het rapport 'E i V' wil aantonen dat de holos-beschaving gecreëerd kan worden door de absolute waarheid, de éne werkelijkheid als vast referentiepunt te kiezen. De bij het thema gebroken symmetrie besproken debacle’s vloeien uit de Wet van Karma, de Wet van Zaaien en Oogsten voort. Een goed verstaander heeft maar een half woord nodig. Het artikel De Ware en de Valse vriend van het volk in Opinio 15 – 21 februari 2008 spreekt voor zich. Kinderen hebben blijkbaar nog wel de tegenwoordigheid van geest wanneer ze voor knettergek worden uitgescholden te zeggen: 'Wat je zegt ben je lekker zelf'.

De levensstrategie survival of the fittest heeft op de menselijke natuur, dat wat alle menselijke wezens met elkaar gemeen hebben, 'goed en kwaad', de grondbeginselen van de ethiek die nooit veranderen betrekking. Voortgaande beschaving is afhankelijk of we de moraal van het verhaal laten prevaleren.

De lemniscaat laat zien dat de aardse kringloop tegengesteld is aan de hemelse kringloop. Desintegratie, een gesloten lus, een loop ontstaat wanneer we bijvoorbeeld hokjesgeest laten prevaleren. De chaostheorie leert dat het gedrag van de natuur daardoor onvoorspelbaar wordt. Is het dan niet logischer om te kiezen voor integratie? We moeten de regels van het spel beter leren spelen. Integratie, het creatief bezig zijn geeft energie en desintegratie kost energie. Leren is een groeiproces, een bewustwordingsproces. De bevindingen van het onderzoeksrapport 'E i V' borduren voort op:
Erwin Schrödinger knows that this statement is open to misconception and tries to clarify it. The main principle involved with "order-from-disorder" is the second law of thermodynamics, according to which entropy only increases. Schrödinger explains that living matter evades the decay to thermodynamical equilibrium by feeding on negative entropy.

Edin Mujagic (Volkskrant 4 november 2010) ‘Ze gebruiken geldpers voor de staatsschuld’:
Er is eigenlijk niets verandert sinds de jaren zeventig. Toen zei een Amerikaans minister van Financiën tegen een aantal van zijn Europese ambtgenoten: ‘De dollar is onze munt, maar uw probleem.’

Een ding is duidelijk dat het Westen onder leiding van de VS de voorkeur geeft aan het kwaad van het marktfundamentalisme, boven het kwaad van het moslimfundamentalisme uit het Oosten.

Wordt de islam als zondebok gebruikt om het eigen falen te maskeren?

De socioloog Abraham de Swaan wijst op het mechanisme identificatie en ‘desidentificatie’. Als mensen zich als groep aaneensluiten, sluiten ze anderen uit. Dat zijn twee kanten van eenzelfde proces. Volgens dit alom bekende mechanisme in de sociologie leidt insluiting automatisch tot uitsluiting en maakt daarmee een wereldsamenleving onmogelijk.

Na de oorlog was Kurt Baschwitz werkzaam als buitengewoon hoogleraar aan de nieuwe Faculteit der Politieke en Sociale Wetenschappen van de UvA (1948), om op 1 augustus 1952 tenslotte benoemd te worden tot gewoon hoogleraar in perswetenschap en massapsychologie aan deze faculteit. In 1957 ging hij met emeritaat.
Abram de Swaan: "[...] deze Duitse denker heeft met Denkend mensch en menigte uit 1938 een prachtige verhandeling geschreven over de massapsychologie. Daarin beschrijft hij hoe mensen ten prooi kunnen vallen aan een "verlammend idee" en zich dan door een kleine groep laten meeslepen. Baschwitz was een Duitse essayist die in Amsterdam hoogleraar sociale psychologie werd. Er bestond een Baschwitz-Instituut, maar dat is plotseling verdwenen. Nu heet het anders. Dat gebrek aan liefde heeft onder andere iets te maken met het feit dat wij een cultureel gekoloniseerde samenleving zijn. Net zoals mensen die leven in een koloniale samenleving denken we dat onze baas alles veel beter weet. En onze baas, dat zal ik bij deze gelegenheid eens verklappen, is Amerika."

Aan elke crisis liggen tegenstellingen, zoals bijvoorbeeld tussen 'Politicals en Professionals', ten grondslag. Door de nauwe 'verstrengeling' tussen de 'eerste, tweede en derde macht' en de 'vierde, vijfde en zesde macht' verloopt de weg naar verbetering nu relatief langzaam omdat de brokkenpiloten elkaar de hand boven het hoofd houden en geen contact meer hebben met de werkvloer. Het zelfreinigend vermogen is verloren gegaan. De brokkenpiloten die de poblemen hebben gecreëerd moeten zich nu als een ware Baron von Munchhausen aan hun eigen haren uit het moeras trekken. Door het privatiseren van het onderwijs, de wooncorporaties en de zorg heeft de overheid het stuur uit handen gegeven en dreigt de cash cow Nederland volledig te worden uitgemolken.

In Nederland is de situatie gegroeid dat de hoogwaardigheidsbekleders die in de schaduw van de formele macht opereren, met al hun bijbanen aanzienlijk meer verdienen dan de verantwoordelijke bewindspersonen. Uiteindelijk is het de informele 'vierde, vijfde en zesde macht' die echt aan het roer zit. Michail Gorbatsjov heeft gelijk ‘We hebben een perestrojka nodig.’

Veel managers in het onderwijs gaan van meten is weten uit. Door de toenemende managersbureaucratie wordt echter zoveel tijd uitgetrokken voor het meten dat er voor het onderwijzend personeel geen tijd overblijft daadwerkelijk iets met de meetresultaten te doen. Het meten is een doel op zichzelf geworden. Het gaat er juist om dat meetresultaten worden gebruikt om zwakke leerlingen extra aandacht te geven.

Door de secularisatie en de daarmee samenhangende ontzuiling zijn de verticale bindingen tussen de maatschappelijke lagen voor een belangrijk deel verloren gegaan. Naast het thema vierde macht verdient ook het fenomeen organisatiecultuur meer wetenschappelijke aandacht. Getallen vormen het steigerwerk waar het gebouw van een cultuur tegenaan wordt gebouwd.

Cultuuroverdracht laat zien hoe we moeten leren. 'Vmbo'ers leren niet hoe ze moeten leren' (Volkskrant 7 december 2009).
Petra Tasseron: ‘Onze ervaring als ouders van twee dochters op vmbo-basis/kader is dat ze niet leren hoe ze moeten leren. Ze lopen vier jaar rond met een lege agenda en raken eraan gewend dat er geen huiswerk gemaakt wordt. Zo kweek je vanzelf hangjongeren'.
G. Verhoef: 'Het probleem is niet dat ze niet leren leren. Het probleem is dat ze niet leren, ze kunnen er onderuit, het hoeft niet per se'.
De als het maar leuk is cultuur in het onderwijs is een rem op het leveren van echte prestaties. De vraag kan worden opgeworpen in hoeverre heeft de Commissie Parlementair Onderzoek Onderwijsvernieuwingen'' onder voorzitterschap van Jeroen Dijsselbloem echt een aanzet tot vernieuwing van het onderwijs gegeven?

Jos de Mul stelt in zijn publicatie Maak de wereld tot een kunstwerk (Volkskrant van 5 januari 2008) dat de radicale romantiek wel eens een inspirerender model voor onze cultuur zou kunnen zijn. In een seculiere, postreligieuze cultuur kan alleen de kunst de bezieling en gemeenschapszin schenken die voorheen de religie bood. Jos de Mul vindt de radicale romantiek een inspirerend model voor de Europese cultuur. Wat we vandaag de dag van de radicale romantiek kunnen leren is dat we als koorddansers het precaire evenwicht moeten zien te bewaren tussen enthousiasme en ironie. Zeker in een multiculturele samenleving waarin het ene enthousiasme al snel een radicaal tegengesteld enthousiasme oproept. In die zin lijkt het verlichtingsfundamentalisme onheilspellend veel op het moslimfundamentalisme dat zij bestrijdt. Als de geschiedenis ons iets leert, dan is het wel dat een dergelijke radicalisering een geheid recept is voor uitslaande branden.

Het artikel van Jos de Mul is geënt op zijn boek Het romantische verlangen in (post)moderne kunst en filosofie.

Michaël Zeeman column De universiteit en de zin van het leven (Volkskrant 28 februari 2008): De decaan Anthony T. Kronman publiceerde zojuist een essay met een titel en een ambitie waarmee hij in Amsterdam weggehoond zou worden: Why Our Colleges and Universities Have Given Up on the Meaning of Life. Kronman betoogt dat de universiteiten een rol te spelen hebben om de weerbaarheid van een seculiere, humanistische beschaving en haar idealen te versterken. Intensieve bestudering van de klasieken uit de literatuur, het politieke denken en de wijsbegeerte, maakt de maatschappelijke elite sterker bestand tegen vrolijke nonsens en gevaarlijke nonsens. Tot slot volgt de conclusie: De kamercommissie die over ons onderwijs oordeelde, maar geen rekenschap aflegde van de ideologische verblindheid die tot de huidige gekkigheid leidde, zou gedwongen moeten worden haar eigen rapport op te eten. En daarna haar tanden te poetsen.

Michaël Zeeman column Spieken bij je buurman (Volkskrant 6 maart 2008): Hoe komt het dat wij, wel de landbouwmarkt hebben weten te organiseren, maar niet de cultuurpolitieke? Toegegeven, eerst komt het eten en pas dan de moraal – maar dat ‘pas dan’ is allang aangebroken. De nationalist Geert Wilders bewerkstelligt wat de internationalistische denkers en commentatoren, de heen en weer reizende politici en hun ambtenaren, niet voor elkaar kregen: we gaan beleven dat een van de felste tegenstanders van de Europeanisering die Europeanisering nillens willens gaat bevorderen. Dat een gemeenschappelijke vijand voor verbroedering kan zorgen, is weliswaar een vertrouwd gegeven, maar het manifesteert zich keer op keer op onverwachte plekken.

Rutger van Santen artikel Een angstige kamer mijdt debat over Wilders film (Volkskrant 7 maart 2008): Nu heeft men de perfecte aanleiding om gezamenlijk op de plenaire vloer van de Tweede Kamer een standpunt te betrekken over een zeer belangrijk statement van de regering, en men laat de gelegenheid lopen! Het is uiteraard onmogelijk om in de harten te kijken van de dames en heren woordvoerders maar een vermoeden heb ik wel: Niemand weet zeker wat voor electorale gevolgen het innemen van het ene of het andere standpunt over de Wilders-film heeft en daarom zwijgt men voorlopig liever. In dat licht worden de heftige pleidooien voor de heilige principes van de vrijheid van meningsuiting en expressie toch een tikkeltje fletser!

In navolging van Spinoza zei Einstein ooit tegen De Gaulle dat we marionetten zijn zonder dit zelf te beseffen. Een tunnelvisie, hokjesgeest houdt in dat bestuurders marionetten van het systeem kunnen worden.

Gezondheidseconoom en jurist Wim Orbons Slechte rechters moet je kunnen ontslaan (Volkskrant 14 april 2010):
Rechtspreken is mensenwerk, dus daar worden wel eens fouten gemaakt. Dat maakt het noodzakelijk de kwaliteit in de gaten te houden.
Veroordelingen in de Puttense Moordzaak, de Schiedammer Parkmoord (in beide gevallen moord en de verkeerde dader) en de eerdere veroordeling van Lucia de B. (geen moord, maar wel een ‘dader’) kennen nog een ander probleem: de procedure van herzieningsverzoeken bij de Hoge Raad. Die procedure is ongelukkig. Scoringsdrift, tunnelvisie en soms arrogantie hebben intrede gedaan in de rechtszaal, maar ook paranoia en visioenen.
Maar gelukkig is de weg naar de waarheid uiteindelijk toch gevonden.

Liegen dat het gescand staat (Volkskrant 7 maart 2011 p. 23)
De hersenscanner is een betrouwbare leugendetector, stelt een Amerikaans bedrijf. Wetenschappers tonen het tegendeel aan.
Roger Kievit van de Universiteit van Amsterdam: Om die reden moet je hersenscans wat ons betreft niet in rechtszaken gebruiken: te onbetrouwbaar. Terecht is de hersenscan in verschillende Amerikaanse staten sinds kort verboden als bewijsmateriaal.

Pieter Broertjes 'Ik heb de krant bevrijd van linkse dogma's' (Volkskrant 9 augustus 2008):
In 1998 bereikte de Volkskrant bijna 8% van de mensen jonger dan dertig, in 2007 was dat amper 5%. Dat gat zou DAG kunnen vullen.

Eindconclusie is dat Blavatsky in De Geheime Leer een visie uitwerkt, die nog voor 100% geldt, namelijk hoe kunnen we leren beter met elkaar samen te leven. Het draait dus niet om onderwijs dat primair op marktwerking is gericht, waarbij het individu centraal staat, maar om een individueel leerproces (Individualiteit), een onderwijssysteem dat zich op een betere samenleving oriënteert.

NLP voor therapeutisch gebruik: Transformationele grammatica van Noam Chomsky en daarop verder bouwende en - onder invloed van de hypothese van Alfred Korzybski en Glasersfeld - door Bandler en Grinder ontwikkelde spraakmodellen (Metamodel en Miltonmodel).
Joost van der Leij legt in zijn boek ONBEPERKT JEZELF de relatie tussen NLP en het Enneagram. Het is ook mogelijk NLP met het boek De Ether Bestaat! en het rapport 'E i V' te verbinden. Het rapport maakt gebruik van het TOTE-model, dat in het boek Essenties van NLP (p. 88, 92) van Lucas Derks & Jaap Hollander wordt besproken. De cirkel is rond.

Willem Otterspeer boek Bolland (p. 561): Er bestaat een grote overeenkomst tussen de opvattingen van Hegel en die van Hofstadter. De ‘strange loops’ van Hofstadter vervullen dezelfde functie als bij Hegel de ‘logische Satz’, die zegt dat het negatieve tegelijk positief is. Voor beide staat de samenhang ervan met het zelfbewustzijn en de vrije wil in het het centrum van hun redenering. Maar dat was nu juist het probleem met Bolland. Hij zei dat zijn filosofie de hoogste zelfkennis verschafte. Maar hij heeft zichzelf nooit gekend.

Het boek van Hofstadter biedt mede aan de hand van koans allerlei filosofische inzichten in de keuken van de menselijke geest. De verscheidenheid aan zienswijzen van Hofstadter sluiten op het Ether-paradigma aan.
Doordat er in 1954 in Amsterdam een Internationale Wiskundige Conferentie wordt gehouden, krijgt Escher een tentoonstelling van zijn werk in het Stedelijk Museum. Hij is op slag beroemd binnen de wereld van wiskundigen. In 1958 ontmoet hij de beroemde wiskundige Coxeter, ze worden goede vrienden en Coxeter brengt hem op veel nieuwe ideeën. Escher begint door Coxeter met cirkellimieten te onderzoeken. Een andere wiskundige, Roger Penrose, laat Escher kennismaken met ‘onmogelijk figuren’, zoals de driehoek die hij gebruikt voor zijn beroemde prent Waterval, of de onmogelijke kubus waarmee een mannetje speelt in de litho Belvédère.

Een en ander is vergelijkbaar met de computer die door elektriciteit wordt gevoed. Het is de gebruiker, die de interactie tussen software en hardware aanstuurt en daarmee de gewenste beelden op het scherm projecteert. De metafoor over de aard van de werkelijkheid, die in een computersysteem in relatie met zijn omgeving (gebruiker, elektriciteit, handleiding) ligt besloten, is de werkelijkheid zelf. De websites, die wereldwijd op miljoenen computersystemen verspreid zitten kunnen overal ter wereld worden geraadpleegd.

Schumpeter houdt technische innovatie voor de enige werkelijke bron van economische groei. Succesvolle innovatie verschaft tijdelijke marktmacht, die de winsten en marktaandelen van op voorgaande technieken gevestigde bedrijven aantast. In een nooit-eindigend proces van opkomst en ondergang worden oude bedrijven vernietigd door nieuwe. Daar technische innovatie volgens Schumpeter de enige manier is waardoor de welvaart kan toenemen, ziet hij niets in maatregelen waarbij ongericht geld in de economie wordt gepompt om groei te bevorderen.

De instructies en mutaties die in een computer plaatsvinden simuleren besluitvormingsprocessen in de buitenwereld. Het zijn de interacties van de gebruiker met de computer die maken dat de computer een goede metafoor is voor kunstmatige intelligentie. Een computer kan uitstekend simuleren, maar niet innoveren. Het is het trekkermechanisme, de "nieuwe hersenpaden" die daarvoor zorgen. De kunstige matige intelligentie van een computer is een schaduw van de intelligentie van een mens. Een computer is verre van superieur aan wat een mens kan presteren. Bij een computer gaat het om kunstmatige selectie, bij een mens om natuurlijke selectie.

De Delen I t/m VII van het het rapport 'E i V' bestaan elk uit vier niveaus, die onderling met de Triade 'These + Antithese = Synthese', het '1e, 2e en 3e aanzicht' zijn verbonden. De merkwaardige lus van Douglas Hofstadter wordt op deze manier een feit.

Begrijpen is volgens Spinoza de dingen zien in hun ‘logische afhankelijkheid’.
Het begrip toeval (Amor fati: Liefde voor het lot.) wordt in verband gebracht met ‘logische afhankelijkheid’ en ‘acausale geordendheid’ (Karma-Nemesis).
Dr. Jolande Jacobi boek De psychologie van Carl G. Jung (p. 21): Jung noemde, een modaliteit die er eenvoudigweg is, zonder oorzaak, ‘acausale geordendheid’.

De oplossing van de unificatietheorie wordt niet gevonden in het elementaire deeltje maar in de ruimte die de elementaire deeltjes van elkaar scheidt.

Deze stelling is gebaseerd op De Geheime Leer, Deel I p. 563: ‘De kracht is daarom niet in het atoom maar in de ruimte die de atomen van elkaar scheidt (neutrale centrum, eros = fohat). Evolutie vindt door emanatie plaats. In supersymmetrie heeft ieder elementair deeltje een zogenaamde supersymmetrische partner. De elektrische spanning tussen twee polen bestaat echt. De i t/m xii experimenteel (min of meer) bewezen effecten van de werkzaamheid van de ether, vormen de materiële tegenhanger van de vijf eigenschappen, de vijfde dimensie van het bewustzijn.

Het volgende hoofdstuk laat zien om van elkaar te kunnen leren, moeten we elkaar eerst leren te begrijpen (Ouspensky).

Zie ook

Boeken:

• Reinhold Niebuhr The Nature and Destiny of Man
• Edward Bernays Propaganda
• John Amos Comenius Didactica magna ("The Great Didactic"), 1633–1638
• Jos de Mul Het romantische verlangen in (post)moderne kunst en filosofie
• Evelyn Underhill Mysticism Geschiedenis van de mystiek (samenvatting)
• Barbara W.Tuchman en Bart Tromp Een ezel stoot zich in het algemeen... REGEREN IN DWAASHEID
• St. Augustine's Confessions
• Cees Doets, Wil van Esch en Anneke Westerhuis Een brede verkenning van een leven lang leren

Externe Links

• Tit for tat (Robert Axelrod) of Gevangenendilemma
• Prisoner's dilemma
• Ubiquitous learning
• Ubiquitous
• Ubiquitous computing
• Eva van Gemert 'Het hoorcollege is een inspiratie voor student én docent' (Volkskrant 4 januari 2013)
• Kennistheorie
• Metamodel (neuro-linguïstisch programmeren)
• Meta-economics and Meta-philosophy
• Metaphilosophy
• Metascience
• Metatheory
• Metabolism
• Metaphysics
• Structuralism (philosophy of science)
• Structural Realism
• Maud Kips De achterkant van het leven Interview met Marten Toonder
• Marten Toonder De geweldige wiswassen
• Rob Riemen
• Joseph Schumpeter Creative destruction
• Sri Bhagavan Oneness Blessing
• Augustine's Confessions and Interiority
• AUGUSTINE’S CONFESSIONS
• Associative property
• Associative learning
• Meta-ethics
• High-intensity focused ultrasound
• Ultrasound
• Bruce Lipton
• Erwin van de Pol Uw groei als professional - De ware professional: Minder is meer
• Gaetano Mosca
• Dr. C. (Kees) le Pair
• Jules Ruis Het B.B.M. (Bewustzijns-Besturings-Model) maakt van vier gezichtspunten gebruik.
• Eindwerk Techniek en Maatschappij
• Raad van Kerken in Nederland
• First Heaven Het kenmerkende van het firstheaven werk is dat we de mens en zijn ontwikkeling als een ontvouwing van de ziel of van essentie zien.
• Boudewijn Koole "ZEN en OOSTERS EN WESTERS DENKEN"
• De vijfvoudige Gnosis
• Universele kennis De Zuivere Gnosis (de Kennis van de Universele Leer)
• Bram Moerland over gnosis, gnostiek en de katharen.
• Glossarium Lectorium Rosicrucianum
• Universele waarheid
• VAKOVERSCHRIJDEND PROJECT FIBONACCI EN DE GULDEN SNEDE
• Caroline de Westenholz: (Artikelen nr. 23) Heliogabalus en de Vlam van de Lust
• G. G. de Kruijf: Godsdienst als factor in de internationale politiek
• Boek over de Integratie van de Complementaire geneeswijzen.
• Een mogelijke bijdrage van socio-cybernetica aan het analyseren, sturen en evalueren van complexe technisch bestuurskundige problemen
• Kennis Wat wil jij leren?
• Gert Korthof: EVOLUTIE Kommentaar op actualiteiten op het gebied van evolutie en levensbeschouwing
• Ouspensky
• De NWP, de 'Nederlandse Werkgroep van Praktizijns in de Natuurlijke Geneeskunst'
• Onkruids Nieuwe tijden Nieuwsbrief
• P. Krishna: Het Wetenschappelijke en Religieuze Denken
• Spiritueel Trefpunt
• E-learning
• Leraren
• Categorie:Wetmatigheid
• Wet van Murphy
• Transcendentie
• Emancipatie
• Hubert J.M. Hermans Z.K.M. (zelfconfrontatiemethode)
• Swami Abhedananda
• Henry Sidgwick
• Spiritisme Engelse versie
• Spiritualism
• Hans Kokhuis ingang Leren-Leren
• Annette Onrust netwerken.
• Hoogmoed komt voor de val Engelse versie
• Cartesianisme

Deze pagina werd sedert 6 febr. 2008 7164 keer bekeken.