Het nieuwe leren (Meta-Leren)


Valentinus: Zelfkennis is Godskennis.
Michel de Montaigne: Elke mens draagt in zich het geheel van de menselijke conditie.
Thomas Hobbes: Wie in zichzelf kijkt, zal de gedachten en hartstochten van alle andere mensen kennen.
Niets wat stervelingen maken, kan onsterfelijk zijn.
Omraam Mikhaël Aïvanhov: Wat niet van binnenuit komt, is niet duurzaam.
Carl Jung: Tot persoonlijkheid kan niemand opvoeden, die dat zelf niet is.
Curtius: Niets regeert de massa effectiever dan het bijgeloof.
J.A.A. van Doorn: Intellectuelen hebben zich te veel opgeworpen als ideologen, vertegenwoordigers van de wetgevende rede die de ervaringswijsheid van de gemiddelde burger bij voorbaat afdoen als een manifestatie van vooroordelen, onbegrip en onwetendheid. Democratie is de politiek van het menselijk tekort en in die politiek dient commen sense het uitgangspunt te vormen.
Baas in eigen huis en het huis ten laste van de gemeenschap.

Groupthink (Navelstaren)

Emil Cioran: Het is echter een heldere, cionareske paradox dat de mens juist vanwege de wil tot slagen een eindeloze reeks catastrofen achter zich laat: je manifesteren betekent je door een of andere vorm van volmaaktheid laten verblinden. Denken leidt tot niet-handelen. De utopie houdt volkeren jong en vitaal. Wijsheid maakt hem oud en futloos. Dat zag je al bij de Romeinen. Toen ze ten langen leste door contact met de Grieken beschaafd werden, sloeg de vermoeidheid toe en waren ze een gemakkelijke prooi voor de utopisch gedreven barbaren.
Ilya Prigogine: In navolging van Spinoza zei Einstein ooit tegen De Gaulle dat we marionetten zijn zonder dit zelf te beseffen.
Dr. C. (Kees) le Pair: Why be a scientist if you can be his boss?
Nassim Nicholas Taleb van de Black swan theory: Nog nooit in de geschiedenis van de mensheid zijn er zo veel posities met macht toegekend aan mensen die geen persoonlijke risico’s dragen.
Harry Nijhof Er zal een tijd komen dat de professionals die bottom up, met hun cliënten de problemen echt oplossen beter gewaardeerd zullen worden dan de politicals die zich met navelstaren bezig houden.

Zo'n 350 jaar geleden was de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden de machtigste staat in de wereld met de sterkste vloot en een bloeiende handel tot in alle uithoeken van de wereld. Die tijd bracht voort. Constantijn (1596-1687) was dichter en diplomaat. Als secretaris van de stadhouders van Oranje was hij een van de architecten van de groei en bloei van de Republiek. Zijn briljante zoon Christiaan (1629-1695) ontwikkelde zich tot een groot wetenschapper, bedreven in wiskunde, natuurkunde en sterrenkunde.

Profiel: Emil Cioran
Het zwaartepunt van het onzinnige (Jan Postma De groene Amsterdammer, 17 november 2022, p. 46-51):
Zijn diepe
ontgoocheling over de wereld wist de Roemeens-Franse filosoof Emil Cioran om te zetten in een oeuvre waarvan ieder boek als ‘een uitgestelde zelfmoord’ geldt. Hem lezen werkt louterend.
Cioran vond dat we alleen boeken zouden moeten schrijven om de dingen te zeggen die we niemand durven toe te vertrouwen. Wat durfde hij niemand toe te vertrouwen? Hoe diep hij geloofde dat alles ijdel en vergeefs is, denk ik, en hoe vrij ons dat maakt. Zijn oeuvre is het enige in de geschiedenis van de literatuur dat geen bouwwerk is maar een schroothoop. En zo het enige geloofwaardige monument voor een betekenisloze wereld.

Emil Cioran: The anti-philosopher of life and death (Karl White):
Does philosophy fail in the face of death?
Karl White turns to the Romanian philosopher Emil Cioran’s life-long meditation on birth, existence and annihilation, asking whether philosophy can save us from the despair of our final hour or whether its limits lie at the very edge of our own mortality.

Waarom huil ik niet? (Saskia Houttuin interviewt Koert Lindijer de Volkskrant 6 februari 2023, p. V-4-6):
In zijn nieuwe boek Een wolkenkrabber op de savanne schrijft journalist Koert Lindijer over zijn veertig jaar durende correspondentschap, de omwentelingen in Afrikaanse landen en de vele gruwelijkheden die hij aanschouwde.
Je schrijft dat de journalistiek ook een periode van
dekolonisatie doormaakt. In hoeverre is ze daarin geslaagd?
‘We hebben maar ten dele de westerse vooringenomenheid over het continent kunnen wegnemen. Ik bedoel, als de vrouw van Trump hier met een tropenhelm op komt, denk ik: dit soort mensen begrijpt dus niet wat hier aan schade is aangericht door mensen met zulke helmen op. De verhouding tussen de witte en de zwarte wereld is nog steeds niet in verhouding. Dat moet je wel erkennen.

Ons probleem is niet polarisatie, maar onze armzalige debatcultuur (Sander Schimmelpennick de Volkskrant 6 februari 2023, p. 2):
In een tijd van grote veranderingen hebben we de plicht om op het scherpst van de snede te
debatteren. Soms is het belangrijk om te roeren waar het stinkt, om mensen te dwingen te kiezen. Klimaatverandering en kansenongelijkheid zijn immers geen zaak van procentpunten meer of minder. Deze tijd is van grote veranderingen, activisme en leiderschap, in plaats van kleine stapjes, diplomatie en management. Publieke stemmen zullen daarbij steeds feller worden, van mensen die door de zogenaamd fatsoenlijke Nederlander boos, polariserend en ongezellig zullen worden genoemd, als afleiding voor de eigen angst iets te moeten inleveren.

Negeer Shell en kijk naar overheden, die fossiele brandstoffen grof subsidiëren (Frank Kalshoven de Volkskrant 4 februari 2023, p. 19):
Maatschappelijk zéér relevant is het gedrag van overheden, die het speelveld bepalen waarbinnen ondernemingen, ook
Shell, hun strategie bepalen. En hierin staan economen en de actievoerders van Extinction Rebellion zij aan zij, desnoods op de A12 in Den Haag. Stop met het subsidiëren van fossiele brandstoffen!

Met de Forum-app door de stad, op zoek naar gelijkgestemden (Toine Heijmans de Volkskrant 4 februari 2023, p. 17):
Sinds kort heeft de
app ook een marktplaats voor tweedehands spullen, waaraan niets bijzonders is te zien, en straks kun je er daten. De eerste Forum-school is al goedgekeurd door de inspectie.
De
top van Forum voor Democratie weet onderwijl heel goed dat de verzuiling een manier voor de elite was om de mensen eronder te houden.

'Milieu-inspecteur verruilt baan als toezichthouder voor functie bij Tata Steel (John Schoorl de Volkskrant 3 februari 2023, p. 5):
Een ervaren milieu-inspecteur, die namens de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied toezicht hield op Tata Steel, is per 1 januari overgestapt naar de staalfabrikant. Ze was aanspreekpunt van de Omgevingsdienst voor omwonenden in Wijk aan Zee en IJmuiden.

Planeet Geld (Mirjam de Rijk De Groene Amsterdammer 2 februari 2023, p. 9):
Het Financieele Dagblad wijdde aan beide series meerdere artikelen. Als we voor het gemak aannemen dat het FD een
aardige thermometer is voor wat er leeft in de financiële wereld voelt men zich er op z’n minst door uitgedaagd. Maar tot echte zelfreflectie leidt het nog niet. Madoff is voor de krant vooral aanleiding om te waarschuwen tegen crypto’s, de onderwerpen van Planet Finance worden geduid als ‘niches’. De boodschap: hartstikke interessante series, maar met de echte financiële wereld hebben ze weinig van doen.
Dat valt te bezien. Om niet
nogmaals collectief het ravijn in te lopen werd in Nederland na de financiële crisis van 2008 het Stabiliteitscomité (FSC) in het leven geroepen, met daarin De Nederlandsche Bank, de Autoriteit Financiële Markten, het Centraal Planbureau en het ministerie van Financiën.

Met het uitsterven van de ‘fatsoenlijke’ rechtse kiezer moet de VVD terug naar de basis (Sander Schimmelpennick de Volkskrant 30 januari 2023, p. 2):
De
angst van de VVD voor een centrum-links blok is overigens wel terecht. Nederland zal net als veel andere landen steeds verder polariseren, waarbij de keuze zal worden versimpeld tot centrum-links of extreem-rechts. Met het uitsterven van de ‘fatsoenlijke’ rechtse kiezer zou de VVD er goed aan doen terug te keren naar haar liberale basis; ik heb nog wel wat goede literatuur voor ze.

Vermoord door partner of ex: ‘Bij een vreemde kun je denken wat een monster’ (Menno van Dongen de Volkskrant 30 januari 2023, p. 13-15):
Door de schietpartij op twee vrouwen in Zwijndrecht staat ‘femicide’, oftewel vrouwenmoord, volop in de belangstelling. Het gaat ‘schandalig vaak’ mis in Nederland, vinden nabestaanden.

Uitspraken Zuid-Afrikaanse minister bieden een veelzeggend inkijkje in de wereld van de Brics-landen (Arnout Brouwer de Volkskrant 30 januari 2023, p. 21):
De
kloof is veelzeggend voor een kentering in de internationale orde die al langer gaande is – weg van een door de VS gedomineerd systeem naar een meer ‘multipolaire’ ordening, met meerdere polen dus, zoals onder meer Rusland, Brazilië, China, India en Zuid-Afrika voorstaan. Nog veel meer landen in het mondiale zuiden doen dat, maar deze vijf landen richtten in 2009 een club op die bekend staat als Brics.

Zes klimaatactivisten van hun bed gelicht (Anneke Stoffelen de Volkskrant 27 januari 2023, p. 6-7):
Zes klimaatactivisten van Extinction Rebellion zijn donderdagochtend vroeg door de politie in hun woning gearresteerd. Ze worden verdacht van opruiing omdat ze via sociale media hebben opgeroepen zaterdag naar een demonstratie te komen op de A12 in Den Haag.
Hoogleraar staats- en bestuursrecht
Jon Schilder (Vrije Universiteit) denkt mede daarom dat het ingrijpen van justitie in deze zaak geoorloofd is. ‘Het recht om te demonstreren betekent niet automatisch dat je het recht hebt om een weg te blokkeren. De Wet Openbare Manifestaties is daar duidelijk over. Het is aan de burgemeester om te beoordelen in hoeverre een aangemelde demonstratie opweegt tegen de bescherming van de gezondheid, het verkeersbelang en het voorkomen van wanordelijkheden. Maar als je geen demonstratie aanmeldt en wel oproept om een weg te blokkeren, dan kun je je moeilijk beroepen op het demonstratierecht.’

Hopeloos (Alex Mazereeuw de Volkskrant 26 januari 2023, p. V2):
Aan de talkshowtafel met
Schimmelpenninck bleef het vooral bij praten óver de andere kant van de kloof.
Bij
Khalid & Sophie vertelde VVD-onderwijsminister Dennis Wiersma opgetogen over zijn stage op een Zoetermeerse basisschool en kansenongelijkheid in het onderwijs, terwijl Jinek een halve uitzending inruimde voor nieuwbakken kloofdichter des vaderlands Sander Schimmelpenninck, die in een boek vijf voorstellen doet voor een ‘eerlijker Nederland’.

‘Van klassiek naar nieuw onderwijs’: schoolbestuurders verkopen hun falen als vernieuwing (Aleid Truijens de Volkskrant 7 februari 2023, p. 15):
De
plompverloren en regenteske manier waarop drie Amsterdamse schoolbestuurders in Het Parool vorige week proclameerden dat ‘het klassieke onderwijsbeeld waarin we een leerkracht voor één klas zetten’ gaat verdwijnen, is ongehoord arrogant.
Hopelijk maken de ministers
Wiersma en Dijkgraaf vaart met het verbeteren van de lerarenopleidingen. Uit een onderzoek dat de Onderwijsraad in 2020 liet uitvoeren bleek dat slechts 5 procent van de docenten Nederlands op de pabo geloofde dat minimaal 81 procent van de afgestudeerden startbekwaam is voor het taalonderwijs; bij rekenen dacht 36 procent dat hun studenten voldoende niveau hadden. Toch oefenen die afgestudeerden gewoon het beroep uit. Zouden we dat pikken bij ‘chirurgen, piloten of tandartsen’?

Het voordeel van de twijfel voor stapelaar Dennis Wiersma, de leerling onder de ministers (Aleid Truijens de Volkskrant 4 januari 2022 p. 19):
Laten we hem niet bij voorbaat afschrijven, deze leerling onder de ministers. Misschien inspireert de wrakke staat van ons onderwijs hem tot onliberale overheidsinmenging. Slechter dan een lange reeks voorgangers kan hij het niet doen.
Op de Waddenzee
Schouderophalend voorbij aan de smeerpijp in het kwetsbaarste natuurgebied van Nederland (Toine Heijmans de Volkskrant 26 januari 2023, p. 12):
Er is geen vergunning voor het
afvaltransport, dus gaat het waterschap nu ‘legaliseren’. Alsof er pasgeleden niet alweer alarm is geslagen over het lot van de Waddenzee, die van alle kanten wordt aangevallen. Naar het oosten de vlammende industrie en de opdringerige lichten van windmolenparken, naar het westen de zoutwinning, naar het noorden de gasboringen en hier borrelt almaar rotzooi op.
En de Waddenzee zwijgt, want die heeft geen
stem. De almaar sterkere roep om haar rechten te geven, is alweer handig weggewerkt door minister Van der Wal, die gaat over de natuur: ‘niet wenselijk’, ‘symbolische waarde’. Onhandig ook, voor winstgevende bedrijven.
Uiteindelijk gaat het niet om de smeerpijp, het gaat om de brij eromheen.
Het gaat erom dat niemand stoer genoeg is te zeggen:
afgelopen.

Van den Oever probeerde chantage en dreigementen. Maar arrestatie? Ho maar (Marcia Luyten de Volkskrant 24 januari 2023, p. 2):
Een duidelijk geval van
klassenjustitie, want als je Lucas Winnips van Extinction Rebellion (XR) neemt, die komt te voet naar de snelweg – de stumper regelt niet eens een trekker – en heeft de demonstratie van zaterdag ook nog eens aangemeld bij de politie. Sterker, al vóór zijn arrestatie zocht hij contact met Rijkswaterstaat zodat die de veiligheid kan garanderen.

Academicus voert actie. Mag dat? (Stan van Pelt de Volkskrant 5 november 2022, Wetenschap p. 19-21);
Verenigd in
Scientist Rebellion, verwant aan Extinction Rebellion, gaan wetenschappers de straat op voor het klimaat. Hoe verhoudt idealisme zich tot het wetenschappelijke werk?

Heel democratisch en met koffie en chocola (Tom Roggen 28 oktober 2020):
Terwijl
Lucas Winnips een persbericht laat uitgaan over de volgende actie van Extincion Rebellion, halen twee andere 'rebellen' uit hun rugzak een meterslang spandoek met daarop de tekst: ‘4,5 miljard in rook op’. De beveiliging van het Ministerie van Economische Zaken heeft al snel in de gaten dat dit geen gewone werkdag gaat worden.

Investeerders blij, maar analisten bezorgd over nieuwe koers Xi (Leen Vervaeke de Volkskrant 23 januari 2023, p. 6-7):
De afgelopen maanden toonde de Chinese partijleider
Xi Jinping een nieuw gezicht. Niet alleen het zerocovidbeleid werd losgelaten, ook op tal van andere terreinen voerde de Chinese leider koerswijzigingen door. Analisten waarschuwen voor het gevaar van het onvoorspelbare en dus onzekere beleid.

Davos’ raakt zijn glans kwijt nu mondialisering aan kracht verliest (Peter Giesen de Volkskrant 23 januari 2023, p. 7):
Voor de 53ste keer kwam een gezelschap van
regeringsleiders en industriëlen vorige week bijeen in het Zwitserse skioord Davos. Na de afsluiting van het World Economic Forum beklijft vooral het beeld dat het mondialiseringsfeest flink op zijn retour is.
Natuurlijk liepen er nog altijd
duizenden hoogvliegers door de straten van het Zwitserse plaatsje, maar de ‘Davosmens’, de kosmopolitische vertegenwoordiger van het internationale kapitaal, lijkt zijn beste tijd te hebben gehad.

Haagse weerzin tegen advies over opslaan alle chatverkeer tekent worsteling met transparantie (Frank Hendrickx de Volkskrant 23 januari 2023, p. 12):
De huidige regring is beducht voor het
opslaan van al het chatverkeer tussn ministers en andere sleutelfiguren. Toch is dat het advies aan het kabinet.

Dreigende ziekte en een dode baby zijn sterke troeven als je de boel in beweging wil krijgen (Ibtihal Jadib de Volkskrant 19 januari 2023, p. 2):
Beeldvorming is de sterkste katalysator geworden in de manier waarop zaken worden geregeld in ons land. Dat is best knap, gezien de kwetsbare en veranderlijke aard ervan. Mensen zijn niet voor niets wantrouwend geworden, het beeld van iets of iemand kan zo weer omslaan.

Naast Oekraïne is ook technoreus China onderwep van gesprek bij Biden en Rutte (Arnout Brouwer de Volkskrant 19 januari 2023, p. 12):
President
Biden en premier Rutte bespreken deze week ook de strategie van de VS en Europa jegens China. De gedeelde belangen overstijgen vooralsnog de onderlinge verschillen.
Natuurlijk is er
ruimte voor en behoefte aan een eigen Nederlandse en Europese positiebepaling in dit cruciale debat. Maar de gedeelde belangen overstijgen gelukkig de onderlinge verschillen. De verhouding tot China wordt vaak gepresenteerd als potentiële conflictstof tussen Amerika en Europa, maar in het huidige tijdsgewricht biedt het juist veel kansen tot samenwerking.

In Deest en Druten (Toine Heijmans de Volkskrant 19 januari 2023, p. 12):
Wij voeren een
strijd tegen het water, maar het water voert geen strijd met ons
Aan de andere kant van de winterdijk is recentelijk veel welvaart aangemeerd: nieuwbouwwijken en bedrijfsterreinen volgens de laatste mode met veel glas en antraciet, ze kwamen in de plaats van weiden en boomgaarden die minder opbrachten en zijn verkocht.
Daar pas valt op hoe laag dat land ligt, binnendijks. En het zal alleen maar
zakken terwijl het water stijgt.
‘Jouw kinderen gaan nog meemaken’, zegt
oom Henk, ‘dat alles hier onder water staat. Reken op het einde van deze eeuw. Want het is niet te beheersen, niet voor altijd.’
Dat
zeker weten, is ook wat waard.

Wel verantwoord, niet verantwoordelijk (Michael Persson de Volkskrant 19 januari 2023, p. 21):
Een kat in het bakkie’, leek de invoering van de nieuwe Wet over verantwoord ondernemen. Alle partijen waren het erover eens dat bedrijven zich ook in het buitenland moeten gedragen. Nu de consequenties indalen, laait de discussie hoog op. Ook in de Tweede Kamer.
3. Het gelijke speelveld
Iedereen wil een gelijk speelveld. Bedrijven die al veel doen willen dat achterblijvers tot meer verplicht worden, terwijl de achterblijvers op het speelveld willen blijven waar hun buitenlandse concurrenten opereren. Duitsland en Frankrijk hebben weliswaar IMVO-wetten ingevoerd, maar die zijn minder verstrekkend dan de Nederlandse initiatiefwet. Daarom willen VNO-NCW en partijen als CDA en VVD graag een door Duitsland en Frankrijk geïnspireerde Europese wet, die overigens door hun zusterpartijen in Brussel verder wordt uitgehold.

Brief van de dag Opnieuw zijn Sami het slachtoffer (Sofia Krol de Volkskrant 19 januari 2023, p. 29):
De
Sami werden ooit naar de onbewoonbare moerassen in het Noorden gejaagd. Het land waar niemand wilde wonen, totdat er ijzererts en nu zeldzame aardmetalen zijn gevonden. Hun land en cultuur worden kapotgemaakt door alle industriële activiteiten boven de poolcirkel.
Hun eeuwenoude rendiercultuur is nu bijna
ter ziele, omdat zij als eersten zijn geraakt door de klimaatopwarming. Het volk met de kleinste voetprint van Europa wordt nu ook gedwongen om in de vervuilende mijnbouw te gaan werken in de voor hen ‘bezielde’ aarde. Ik ben benieuwd of Greta Thunberg ook gaat demonstreren in haar eigen land.

Groene industrieplan Brussel stuit op groeiende weerstand bij lidstaten (Marc Peeperkorn de Volkskrant 18 januari 2023, p. 1):
Europa moet de bakermat worden van
schone technologieën die nodig zijn voor de omschakeling naar een duurzame samenleving. De ambitie van de Europese Commissie om daarvoor bestaande regelgeving overboord te gooien, ondervindt echter groeiende weerstand bij de lidstaten.
Sommige EU-diplomaten menen dat de Commissie zich op
sleeptouw laat nemen door de Frans-Duitse wensen voor strategische autonomie van de EU. Medio februari komen de regeringsleiders naar Brussel voor extra topoverleg over deze kwestie.

Klimaatactivist Thunberg aangehouden bij hernieuwd protest tegen bruinkoolwinning in Lützerath (Sterre Lindhout de Volkskrant 18 januari 2023, p. 2):
Klimaatactivist
Greta Thunberg is dinsdag opgepakt bij een demonstratie tegen de bruinkoolwinning in het Duitse dorp Lützerath. Ze maakte deel uit van een groep van zestig demonstranten die aan de rand van de bruinkoolmijn protesteerden.
De politie van Aken liet weten dat
Thunberg en de anderen dinsdagavond nog zonder verdere straf zouden worden vrijgelaten.

ASML hoog op agenda Rutte en Biden (Arnout Brouwers de Volkskrant 17 januari 2023, p. 4):
Mark Rutte en Joe Biden zullen dinsdag in Washington de overlevingskracht van de trans-Atlantische band vieren. Maar met ASML bevindt Nederland zich in het oog van een geopolitieke storm, zonder dat het kabinet een koers heeft bepaald.
De
wederzijdse vriendschap die tentoongespreid zal worden, zal welgemeend zijn – de echte strategische keuzes omtrent ASML en de ‘gezamenlijke Europese strategie’ jegens China laten nog op zich wachten.

Laat onze bewindspersonen in Davos dat doen wat ze in Montreal nalieten (Iris Dicke de Volkskrant 17 januari 2023, p. 28):
De
desinteresse van onze bewindspersonen voor de VN-Biodiversiteitstop in Montreal staat in schril contrast met hun belangstelling voor het World Economic Forum in Davos. En waarom schittert de minister voor Natuur daar door afwezigheid?
Ontbrekende leiders
Dat was wel anders bij de Biodiversiteitstop in Montreal, waar regeringsleiders grotendeels ontbraken en voor Nederland alleen de minister voor Natuur, Christianne van der Wal, aanwezig was. In Davos zal die minister niet aanwezig zijn. En dat terwijl natuur en biodiversiteit de basis zijn van ons bestaan en dus ook van onze economie. Dit wordt onderstreept door het meest recente rapport van het WEF.

Moeten we de jaarlijkse biecht van de elite nu ineens omarmen? (Peter de Waard ''de Volkskrant 14 januari 2023, p. 21):
Zolang er wordt gedacht dat het enige zin zou hebben, kan elk jaar een
nieuwe conferentie worden gehouden, waarbij de oude wijn weer in nieuwe zakken wordt gestopt. En zo gaat het al 52 jaar door. Misschien zou het een keer tijd worden voor het Grote Einde. Al is het alleen maar om één complottheorie uit de wereld te helpen.

‘Samenzwering in de Alpen’ Hoe de Great Reset een wereldwijd complot werd (Peter Giesen de Volkskrant 15 januari 2023, p. 13-15):
In vooral extreem-rechtse kringen zingen verhalen rond dat de mondiale elite bezig is door middel van totale werelddominantie haar ultralinkse ideeën door te drukken. De grootste boosdoener: het World Economic Forum in Davos. Laat dat nou vandaag weer beginnen.
In totaal worden
2.700 zakenmensen, bankiers, academici, bewindslieden, regeringsleiders en vertegenwoordigers van ngo’s verwacht. Er is ook een stevige Nederlandse delegatie. Premier Mark Rutte is er woensdag en donderdag. Ook de ministers Kaag (Financiën), Hoekstra (Buitenlandse Zaken), Ollongren (Defensie) Van Gennip (Sociale Zaken) en Schreinemacher (Buitenlandse Handel) bezoeken het bergdorp, naast DNB-president Klaas Knot en vicevoorzitter Frans Timmermans van de Europese Commissie. Vanuit het bedrijfsleven staan de topmannen van onder meer ING, ABN Amro, Philips, Heineken, DSM en Rabobank op de deelnemerslijst.

Het probleem van filantropie (Jonathan Witteman interviewt Arnand Giridharadas de Volkskrant 2 februari 2019, Opinie p. 6-8):
Het probleem van
liefdadigheid, zegt schrijver Anand Giridharadas, is dat het door de superrijken gebruikt kan worden om zich vrij te pleiten van de schade die zij de wereld berokkenen. Wat écht nodig is, is een systeem waarin zij nooit zo buitensporig rijk hadden kunnen worden.
‘De Aspen-consensus’, zoals hij de gedeelde opvattingen in de zaal noemde, ‘is in een notendop dit: de winnaars van onze tijd moeten worden uitgedaagd om meer goede dingen te doen. Maar vraag ze nooit en te nimmer om minder schade te berokkenen.’ Schade zoals belasting ontwijken, geld wegsluizen naar tropische eilanden, risico’s afwentelen op werknemers en speculeren in plaats van waarde creëren – allemaal foefjes waardoor de inkomens van de rijkste 1 procent Amerikanen sinds 1980 verdrievoudigd zijn, terwijl de 50 procent armste Amerikanen er amper een dollar op vooruit is gegaan, hield hij zijn publiek voor.
Het sinistere aan het grootste machtscentrum van onze tijd, Silicon Valley, schrijft Giridharadas, is dat deze
nieuwste generatie van superrijken de eigen macht ontkent.\\ ‘De tech-industrie is het Romeinse Rijk van onze tijd. Ik denk dat er niemand is in Nederland wiens leven niet geraakt wordt door de beslissingen die in Silicon Valley worden genomen. Niemand kan zich aan de invloed van de tech-industrie onttrekken. Dat is wat het betekent om in een imperium te leven. We zijn allemaal inwoners van Silicon Valley’s wereldrijk. Ik denk dat John D. Rockefeller en Andrew Carnegie, honderd jaar geleden de rijkste mensen op aarde, lang niet zo’n grote invloed hebben gehad op Nederland als de tech-industrie nu.
Een ander deel van de oplossing, vindt
Giridharadas, is een Amerika met minder miljardairs. Hij vindt daarin een medestander in Alexandria Ocasio-Cortez, de rijzende ster van de Democraten, die onlangs de Republikeinen in de gordijnen joeg met haar voorstel om inkomens boven de 10 miljoen dollar met 70 procent te belasten. En historicus Rutger Bregman haalde in een viraal gegaan filmpje van zijn optreden op het World Economic Forum in Davos uit naar miljardairs die de mond vol hebben van filantropie, maar ondertussen nauwelijks belasting betalen. ‘Taxes, taxes, taxes. All the rest is bullshit in my opinion’, zei Bregman.
‘Ik denk dat we er als samenleving naar zouden moeten streven om überhaupt minder miljardairs te hebben. Daarvoor zijn heel andere belastingtarieven nodig.

Zo bescherm je Nederland tegen online dreiging (Huib Modderkolk de Volkskrant 14 januari 2023, Zaterdag p. 2-5):
Nationaal cybercentrum NCSC waarschuwt instanties die het slachtoffer dreigen te worden van digitale gevaren. Althans, dat is de bedoeling. Directeur Hans de Vries strijdt al vier jaar voor meer bevoegdheden om effectief zijn werk te kunnen doen. Nu zit er eindelijk schot in de zaak. Waar ging het mis? En hoe nu verder?

Een staat die zich niet aan de wet houdt bedreigt iedereen, boer of vluchteling (Kustaw Bessems de Volkskrant 14 januari 2023, Opinie p. 16):
Daarbij heeft de staat lange tijd nota bene weinig te klagen gehad. In geschillen met burgers heeft hij lange tijd, minstens tot en met het
toeslagenschandaal, het voordeel van de twijfel gehad. Bestuursrechters gingen er al te vaak van uit dat de overheid wel netjes zou hebben gehandeld. Dat heeft de Raad van State zelfs met zoveel woorden erkend. De burger moest het tegendeel maar bewijzen. En het is zeer de vraag of hierin al genoeg verandering is gekomen.

De wisseltruc met stikstof in Wapse: twee gasboringen voor 371 koeien die er zijn (Jurre van den Berg de Volkskrant 11 januari 2022, p. 13-15):
De deal op papier: de stikstofuitstoot van in totaal 371 koeien voor twee gasboringen. Alleen: die koeien stonden er al jaren niet meer.

Veroordeeld racist is gek op wapens en provocaties (Jorem Bolle de Volkskrant 6 januari 2023, p. 27):
Om in het kabinet-
Netanyahu op te vallen aan de uiterste rechterflank moet je het wel bont maken. Itamar Ben-Gvir (46), minister van Nationale Veiligheid van Israël, doet dat.

Mobieltjes de klas uit: hoe moeilijk kan het zijn? Nou, het is ons niet gelukt (Titia Wittenberg de Volkskrant 8 januari 2022, p. 27):
Mobiele telefoons in het klaslokaal leiden tot
stress in het onderwijs. Verbieden lijkt een voor de hand liggende oplossing. Maar daarvoor moet eerst een ander obstakel worden weggewerkt – bij de leraren.
De
kunst voor docenten is juist een didactisch en pedagogisch evenwicht te vinden in het mobieltjesgebruik tijdens de lessen. Het om leren gaan met de doorgeslagen onderhandelingssituaties in het klaslokaal zou meer prioriteit moeten krijgen binnen de huidige lerarenopleidingen. Goed klassenmanagement behoort, naast gedegen vakkennis, immers tot het belangrijkste instrumentarium van een leerkracht.
Maar, hoe goed een docent ook orde kan houden, ook bij hem of haar
lekt er veel energie weg door voortdurend alert te moeten blijven. Dat komt omdat er nog een ander obstakel moet worden weggewerkt: het gebrek aan consensus onder de docententeams op scholen.

Hoeveel losers kent de Postcodeloterij? (Peter de Waard de Volkskrant 10 januari 2022, p. 23):
Uit eerder onderzoek van de centrale bank
' van Philadelphia bleek dat loterijen met grote geldprijzen een
negatief effect hebben op de gemeenschap. Als er in een plaats of buurt prijzen vallen, gaan andere mensen meer geld lenen of riskanter speculeren om op even grote voet te kunnen leven. Het gevolg is dat daar het aantal faillissementen met gemiddeld 7 procent stijgt.
Als de
Droomfabriek over de kop gaat, kan het land zich met echte losers bezighouden.

Naar huis bellen was kapitale blunder (Stieve Bamdharie de Volkskrant 5 januari 2023, p. 9):
Het gebruik van
mobiele telefoons is al vanaf het begin van de invasie in Oekraïne een zwakke plek van het Russische leger. Daar­door konden de Oekraïners meeluisteren en op Nieuwjaarsdag hun aanval uitvoeren op de barakken in Makijivka, zegt Moskou.

Dat ChatGPT is echt krankzinnig (Henk Raaff de Volkskrant 5 januari 2023, p. 29):
Dat
ChatGPT is echt krankzinnig. Op de vraag ‘schrijf een essay over Henk Raaff’ krijg ik de volgende behoorlijk bizarre tekst: ‘Henk Raaff was een Nederlandse journalist en presentator die vooral bekendheid verwierf door zijn werk voor de publieke omroep. Hij begon zijn loopbaan als journalist bij het regionale nieuwsblad De Gelderlander, waarna hij doorstroomde naar de NOS en terechtkwam bij de VPRO. Bij deze omroep was hij onder andere werkzaam als presentator van het populaire programma VPRO’s Nachtmerrie.

Internet in Wirsum Jurre van den Berg en Marieke de Ruiter ''de Volkskrant 4 januari 2023, p. 13-15):
Een recordaantal van een
miljoen aansluitingen op glasvezel kwam er in 2022 bij. Hoe hevig de strijd tussen de aanbieders van het snelle internet is, merkt Winsum, waar de straten twee keer opengebroken zijn. ‘Moet dit nu allemaal?
Maar nadat de uitrol dit millennium een
vliegende start had gekend, kwam deze nagenoeg tot stilstand toen KPN in 2014 de grootste speler op de glasvezelmarkt, Reggefiber, inlijfde en de investeringen vrijwel stopzette. ‘KPN haalde aanvankelijk de gereedschapskist om glasvezel uit te rollen binnenboord, zonder er veel mee te doen’, vertelt emeritus hoogleraar breedbandnetwerken Ton Koonen van de TU Eindhoven. De vraag is of investeringen in het glasvezelnetwerk zich op deze plaatsen nog zullen terugverdienen. In Winsum haalt horeca-uitbater Veldhuis haar schouders op. Ondanks de vele huisbezoekjes die ze afgelopen maanden heeft gekregen van Delta Fiber en ViberQ, heeft ze zich voor geen van beide aangemeld. Het uitzenden van voetbalwedstrijden op groot scherm gaat vooralsnog prima via de bestaande koperdraad. ‘Ik ben een echte Groninger hè: eerst even aankiek’n.’

Lavrov stelt Oekraïne ultimatum Buitenlandredactie AD 26 december 2022):
Het ‘aanbod’ van de Russische president Poetin om te onderhandelen met Oekraïne blijft niet lang staan. Dat zegt zijn buitenlandminister Lavrov, die een ultimatum stelt. Als Oekraïne niet ingaat op de voorstellen van Rusland, om onder meer een vijfde van het land op te geven, zal het Russische leger de ‘kwestie’ oplossen, zegt hij. Volg alle ontwikkelingen van de oorlog in het liveblog hieronder.

Schedelmeetapparatuur Ons koloniale verleden (Fenneke Sysling de Volkskrant 21 december 2022, p. V7):
In de tweede helft van de 19de eeuw werd
meetbaarheid steeds belangrijker in de wetenschap. Disciplines als de natuurkunde boekten daar successen mee en daar wilden antropologen graag op meeliften. Medisch opgeleide antropologen (fysisch antropologen) trokken het begrip ‘ras’ daarmee naar zich toe en claimden dat dit een meetbare en wetenschappelijke categorie was. Dat wil niet zeggen dat de antropologie de enige tak van de wetenschap was die verweven was met rassendenken en racisme. Ook taalkundigen en geografen droegen daaraan bij.
Kritiek hierop was er wel, maar
selectief. Zo stelde de generatie Nederlandse antropologen van de jaren dertig zich zeer kritisch op tegenover hun Duitse collega’s met nazisympathieën. Het joodse ras bestaat helemaal niet, beargumenteerden bijvoorbeeld de fysisch antropologen J.P. Kleiweg de Zwaan en Arie de Froe. Nee, volgens hen behoorden de joden grotendeels tot het mediterrane ras. Dit laat zien hoezeer het bestaan van rassen ook in hun denken verankerd was, net zozeer als in dat van hun tijdgenoten. Dat de inwoners van de koloniën tot andere rassen behoorden, stond voor hen nog steeds buiten kijf.

Een regering met racisten en criminelen (Sacha Kester de Volkskrant 20 december 2022, p. 4):
Om maar aan de macht te blijven, probeert
Benjamin Netanyahu een regering te vormen met veroordeelde terroristen, extremisten, vrouwenhaters en racisten. Woensdag is de deadline. ‘Het land dreigt een theocratie te worden.’

Speciaal Gerechtshof in Den Haag laat zien hoe je oorlogsmisdaden vooral níét moet vervolgen (Daan Everts de Volkskrant 20 december 2022, p. 28):
Hoe moet straks een vervolg worden gegeven aan
oorlogsmisdaden gepleegd in Oekraïne? De berechting moet in ieder geval zorgvuldiger dan die van vier voormannen van de Kosovaarse verzetsbeweging, vanwege vermeende misdaden gepleegd eind jaren negentig.
Helaas voor Kosovo is zijn
vrijheidsstrijd van twintig jaar geleden geheel verbleekt in de actualiteit van Oekraine’s heroïsch verzet tegen Rusland in 2022. En dus sleept deze twijfelachtige rechtszaak zich voort in bijna-vergetelheid.

Als arrogante machtspartij is D66 de nieuwe PvdA (Teun van de Keuken de Volkskrant 19 december 2022, p. 15):
Een goed voorbeeld is . Ze was jarenlang voorzitter van de NPO en kreeg een half jaar geleden opeens een ongelooflijk belangrijke wethouderspost in Amsterdam. Ze gaat onder andere over de
zorg en de publieke gezondheid. Hoe kan dat? Heeft ze zich ooit met deze zaken beziggehouden? Heeft ze er affiniteit mee? Verstand van?
Maar het voedselprobleem kan niet echt worden opgelost zolang er armoede bestaat. Er moet bestaanszekerheid en gelijkwaardigheid worden gecreëerd, stelden de twee vrouwen.

Ursula von der Leyen, Einzelkämpferin?
De machtigste vrouw van Europa (Daan Stoop De Groene Amsterdammer 15 december 2022, p. 17-19):
Alles zelf in de hand houden en
weinig delegeren zijn terugkerende thema’s bij Ursula von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie. Hoe houdt ze zich in crises, en hoe wordt ze gezien?
Ook opmerkelijk: de
gezamenlijke gigabestellingen volstonden niet om een korting te bedingen, zo onderzocht de Financial Times. Europa betaalde bij zijn eerste aankoop, in 2020, 15,50 euro per dosis. Hoewel het in 2021 veel meer vaccins kocht, steeg de prijs – naar 19,50 dollar.
Ombudsvrouw
O’Reilly wil de transparantieregels herzien, en vindt dat dit een ‘wake-upcall voor alle EU-instellingen’ moet zijn. ‘Sms-gate’ is een nog onopgelost dossier: midden oktober kondigde ook de Europees openbaar aanklager (EPPO) een nieuw onderzoek aan naar de rol van Von der Leyen in de vaccinaankoop. En Pfizer-baas Bourla? Die schreef een boek, Moonshot, waarin hij de zoektocht naar het vaccin reconstrueerde en Von der Leyen lovend omschreef als ‘een bijzondere vrouw die altijd haar woord houdt, met de opmerkelijke kwaliteit om haar slag thuis te halen’.

Wij zijn geen mondiale inspecteur’ (Diederik Baazil De Groene Amsterdammer 19 januari 2023, p. 20-25):
Lang sloot Nederland de ogen voor de rol die het speelde bij
belastingontwijking van multinationals. Toen een discussie uiteindelijk oplaaide, ging het lang over de vraag of Nederland nou wel of niet een belastingparadijs is, terwijl maatregelen uitbleven. Een ommekeer kwam, leert een reconstructie, maar dreigt te vroeg weer te stoppen.
Extra nationale fiscale maatregelen’ acht hij dan ook niet nodig, zei hij daar op het ministerie, maar hij drukt zich enkele maanden later iets voorzichtiger uit. ‘Als blijkt dat de bestaande wet- en regelgeving niet toereikend is’ zal hij ‘waar nodig’ toch nationale maatregelen nemen tegen belastingontwijking. ‘Wij gaan niet achterover zitten leunen’, belooft hij de Kamer.
Nederland is
geen belastingparadijs, herhaalt Marnix van Rij, maar hij trekt een duidelijke lijn waar de Kamerleden van nu hem aan kunnen houden: ‘We moeten niet een land zijn dat belastingontwijking faciliteert waardoor er in andere landen geen of te weinig belasting betaald wordt.’

Te gevaarlijk dat de staat en de banken al ons betalingsverkeer bij elkaar willen harken (Kustaw Bessems de Volkskrant 17 december 2022, Opinie p. 16):
Juist daarom is die centrale opslag nodig, zullen kabinet en banken zeggen. Maar dat is alsof ze nog op de
cursus geweerschieten zitten en al vragen of ze vast een atoombom mogen.
Onder dat alles ligt iets fundamenteels. Want hoe is Nederland zo’n
internationale witwasmachine geworden? Belangrijke oorzaak zijn de bizar lage belastingen voor bedrijven en de duizelingwekkende aantallen brievenbusfirma’s die daarop afkwamen. Met het terugdringen is in het kabinet onder leiding van oud-topfiscalist, oud-belangenbehartiger voor de branche én belastingparadijsontkenner Marnix van Rij nog slechts een beginnetje gemaakt.
De staat en de banken mogen kortom eerst hun
eigen rommel weleens opruimen voordat ze ons betalingsverkeer bij elkaar beginnen te harken.

‘De Europese Unie kampt met een structureel integriteitsprobleem’ (Maurits Chabot, Iñaki Oñorbe Genovesi, Reinout van der Veer de Volkskrant 15 december 2022, p. 217):
Bij het
grootschalige omkoopschandaal in het Europees Parlement zijn diverse prominente politici opgepakt en is 1,5 miljoen euro aan cash in beslag genomen. Wat zegt ‘Qatargate’ over de kwetsbaarheid van de Europese Unie?
Volgens Commissievoorzitter
Ursula von der Leyen moet er snel een ethische instantie komen voor alle EU-instellingen om nieuwe uniforme gedragsregels op te stellen en toe te zien op de naleving ervan.
‘Het voorstel van
Von der Leyen is op zich een goed idee, want een adequaat integriteitsmechanisme ontbreekt nu totaal: er is geen handhaving en geen monitoring. De vraag is welke bevoegdheden zo’n instantie krijgt. Het moet immers onderzoek mogen doen en ook zélf sancties mogen opleggen. Als het niet voldoende budget en zeggenschap krijgt, helpt een nieuwe instantie niet.’
‘Dat
Von der Leyen nu met het plan van een ethisch comité komt is een standaardreflex. Het is een schijnoplossing, want contacten worden nu ook al geregistreerd.’

Met de handen stevig aan het roer (Marc Peeperkorn de Volkskrant 10 december 2022, Zaterdag p. 2-5):
Ruim duizend dagen staat
Ursula von der Leyen aan het roer van de Europese Commissie. De scepsis van het begin heeft plaatsgemaakt voor bewondering. Portret van een altijd glimlachende workaholic.
‘Ze heeft zich verbluffend snel ingewerkt’, zegt een ervaren
EU-ambtenaar. Haar leercurve was steiler dan die hockeystick over de klimaatopwarming. ‘Ze werkt altijd – tenzij ze slaapt. En dat doet ze niet veel’, beaamt een nauw betrokken medewerker. Ze rookt niet, drinkt niet, is vegetariër en eet matig, organiseert ‘wandelvergaderingen’ in een nabijgelegen park en gebruikt haar schaarse vrije momenten voor joggen in plaats van op de bank te hangen. Een groter verschil met haar voorganger Jean-Claude Juncker is niet denkbaar.
Machtsuitbreiding
De woorden
mission creep vallen regelmatig bij ambtenaren en diplomaten: de sluipende machtsuitbreiding van de Commissie ten koste van de lidstaten en Michel. Zo duwde Von der Leyen de oprichting van een nieuw Europees economisch herstelfonds door, met Berlijn en Parijs als kruiwagens, tot ontsteltenis en woede van Nederland. Het fonds (750 miljard euro) verdubbelt bijna het budget van de Commissie. Bittere noodzaak, oordeelde Von der Leyen, om te voorkomen dat na de pandemie alleen de Duitse en Nederlandse economie nog wat zouden pruttelen.
Top down
‘De manier waarop ze de Commissie bestiert is
topdownmanagement’, stelt D66-Europarlementariër In ‘t Veld. Von der Leyen heeft het Franse presidentiële systeem met Duitse Gründlichkeit geperfectioneerd. Ook volgens VVD-Europarlementariër Malik Azmani is de Commissievoorzitter geen teamspeler. ‘Ze laat de andere Commissarissen niet shinen.’

Gemis (Dirk Bezemer De Groene Amsterdammer 15 december 2022, p. 9):
De
biodiversiteitstop in Montreal herinnerde mij eraan dat er op de planeet nu meer spullen zijn dan biomassa.
De logica van dat systeem suggereert een ander antwoord, in het spoor van
Keynes, Kalecki en Marx, de systeemdenkers van het kapitalisme. Zonder stijgende consumptie, was hun analyse, stagneren de winsten en hapert het economisch systeem.
Of misschien ligt de verklaring niet alleen in het
systeem, maar ook in ons. Dat is wat psychoanalytici zoals Lacan, en in zijn spoor de Canadese hoogleraar McGowan, voorstellen. De mens ervaart een fundamenteel gemis, stelt hij. Het kapitalisme is een waardensysteem waarin bezit van spullen de belofte in zich draagt dat gemis op te heffen − totdat de feitelijke aankoop gedaan wordt. Het bezit van de zaak blijkt teleurstellend, de jacht op de volgende aankoop wordt geopend.

‘Het idee is gecreëerd dat je als huurder geen volwaardige burger bent’ (Cody Hochstenbach de Volkskrant 12 december 2022, p. 18-19):
Cody Hochstenbach heeft zich gemanifesteerd als belangrijke stem in het debat over de wooncrisis. Om die te begrijpen, is het belangrijk om naar schaamte te kijken, betoogt de onderzoeker aan de Universiteit van Amsterdam.
In
Uitgewoond beschrijft Cody Hochstenbach hoe het huis eraan toe is. ‘De verf bladdert van de kozijnen af, de schimmelplekken in de douche worden almaar groter, de tuindeur sluit niet meer goed en de keuken is al minstens 25 jaar oud.’ Bent u eigenlijk bozer op links of op rechts, als het gaat om de wooncrisis?
‘De rol die de PvdA en op lokaal niveau GroenLinks hebben gespeeld vind ik ook echt kwalijk. Tussen 2006 en 2010 hadden die partijen het in Amsterdam samen voor het zeggen. Ze stelden een woonvisie op waarin stond dat het aantal sociale huurwoningen met 75 duizend verminderd moest worden. Daar was dus helemaal geen rechtse partij voor nodig. De stad wilde meer rijke mensen trekken om te concurreren met andere steden.
In interviews en in zijn boek vertelde hij over zijn
vader die dakloos raakte toen zijn kleine sieradenzaak failliet ging. Twee jaar lang leefde de vader op straat, tot grote schaamte van zijn tienerzoon. Angstvallig hield die de dakloosheid van zijn vader stil, eerst op de middelbare school, later op de universiteit.
Schaamte fungeert als een ‘disciplinerend instrument’, zegt u in de Den Uyl-lezing. Hoe heeft de politiek daaraan bijgedragen?
‘Onder invloed van het neoliberalisme is succes en falen geïndividualiseerd.

Aandeelhouders krijgen steeds groter deel nationaal inkomen (Yvonne Hofs de Volkskrant 8 december 2022, p. 1):
Werkende Nederlanders krijgen steeds minder van het nationaal inkomen toebedeeld. Hun aandeel in de economische ‘koek’ daalt naar een van de laagste niveaus in meer dan vijftig jaar, voorspelt het CPB. Bedrijven en hun aandeelhouders profiteren; zij krijgen juist meer.
Marktderegulering
Dat werkenden er steeds bekaaider afkomen, is een wereldwijde trend met structurele oorzaken. De belangrijkste zijn (sinds begin jaren tachtig) de marktderegulering door overheden en de globalisering. De internationalisering van de economie heeft de macht van grote bedrijven vergroot en die van vakbonden verkleind. Werkgevers kunnen tegenwoordig gemakkelijk goedkope arbeid importeren. Ook kunnen ze nationale overheden die de winstbelasting willen verhogen tegen elkaar uitspelen.

Kan Van Boxmeer lelijk eendje Vodafone redden van aasgieren? (Peter de Waard de Volkskrant 9 december 2022, p. 19):
Deze week zette hij als
chairman of the board van Vodafone zijn ceo Nick Read aan de kant, hoewel die volgens de officiële berichten zelf de handdoek in de ring zou hebben gegooid.
Nick Read is nu tot zondebok uitgeroepen. Van Boxmeer moet op zoek naar een opvolger die een manier weet om deze aasgieren te verjagen. In een officieel persbericht prijst Van Boxmeer de vertrekkende ceo het graf in. Hij zou het geweldig goed hebben gedaan, hoewel zijn tijd bij Vodafone meer op een opeenstapeling van miskleunen lijkt.

Economie - 375 miljard verdwenen (Mirjam de Rijk De Groene Amsterdammer 17 november 2022, p. 9):
Het
verlies zit zo. Iedereen in loondienst draagt pakweg een kwart van het brutoloon af aan de gezamenlijke pensioenspaarpot. Fijn voor later. Maar: eind vorig jaar zat in die spaarpot 1815 miljard euro, en nu nog maar 1440 miljard. Een verlies van 375 miljard. 375.000.000.000 euro, oftewel dertigduizend per pensioenspaarder. Weg, foetsie.

De BV Nederland begon als metafoor, maar is inmiddels de harde werkelijkheid (Marcia Luyten Volkskrant 7 juli 2021 p. 29):
Geld maken mocht geen strobreed in de weg worden gelegd. Toezicht, het handhaven van regels, in het helle nieuwe licht werd dat allemaal hindermacht. Nog voordat de VVD zijn eerste premier leverde, koerste Wim Kok met de derde Weg richting een openbaar bestuur waarin effectiviteit, efficiëntie en rendement centrale waarden werden. Wat begon als metafoor, werd een mal voor de werkelijkheid: de BV Nederland.
Waar
winst de heilige graal is, worden leefomgevingen vervuild, biodiversiteit vernietigd, de eisen van agressieve boeren ingewilligd en arbeidsmigranten uitgebuit; daar is exploitatie geoorloofd want ‘het draaien van de BV’ is de alfa en omega van het politiek-economische systeem. Daarin is kapitaal als een beest dat zichzelf alsmaar sneller vermeerdert. Wie iets van vermogen erfde of vergaarde, hoeft nooit meer te werken. Die kan beleggen en rentenieren. Die wordt rijk van wat zo mooi ‘onverdiend inkomen’ heet.

Groepsdenken is de basisvoorwaarde voor overheersing en onderdrukking (Esther van Fenema de Volkskrant 15 juli 2020):
Door corona zijn we erg bezig met de
kwetsbaarheden van bepaalde groepen. Daarmee versterken we onbewust ook de boodschap dat we blijkbaar in groepen moeten denken. Dat heeft vele risico's, betoogt Esther van Fenema.
Volgens historicus
Yuval Harari zijn we als mens evolutionair geprogrammeerd om in kleine groepen samen te werken. Zo lang we elkaar persoonlijk kennen, zetten we er graag samen de schouders onder. Maar naarmate groepen groter zijn wordt samenwerken moeilijker en hebben we een verbindend verhaal nodig. Zonder een gedeelde overtuiging of geloof geen hechte groep.
Groupthink
Irvin Janis onderzocht het fenomeen groupthink in de jaren ‘70 en concludeerde dat mensen die nauw met elkaar samenwerken en daarbij een hechte groep vormen zoveel waarde hechten aan de unanieme groepsmening, dat deze unanimiteit belangrijker wordt geacht dan een kritische rationele instelling.

Hokjesgeest (Herien Wensink interviewt Dries Verhoeven Volkskrant 6 juli 2020 V6-8):
De herneming stond al gepland, maar door corona werd het kunstwerk
U bevindt zich hier (2007) van Dries Verhoeven, met mensen alleen in kleine kamertjes, wel heel relevant. V sprak de kunstenaar.
Maar we werden toch dagelijks geconfronteerd met eindeloze hoeveelheden sterfgevallen?
‘Met de getallen, ja. Maar ik heb deze ramp heel anders beleefd dan bijvoorbeeld de aanslagen op 11 september. De aangrijpende nieuwsbeelden toen confronteerden ons ook met onze
collectieve sterfelijkheid, en ik denk dat die ervaring louterend kan werken. Nu zag ik nauwelijks hartverscheurende beelden van wegkwijnende patiënten. ‘Ja, er was dat ene aangrijpende filmpje van de Italiaanse verpleegster. Maar ik zag toch vooral vrolijk loungende mensen in het Erasmuspark. Ik had ook het gevoel dat het nieuws voortdurend van een positieve disclaimer werd voorzien, zo van: ‘Er zijn wel veel doden, maar dat komt door hoe we tellen.’ Alles om er maar voor te zorgen dat we niet in paniek zouden raken. Terwijl collectieve huivering, net als collectieve woede of verdriet, misschien ook wel de functie heeft van catharsis.’

Is grootste investering VS in klimaat ooit genoeg voor het klimaat? (Sterre Lindhout de Volkskrant 9 augustus 2022 p. 6-7):
Dat de Amerikaanse president Joe Biden met zijn klimaatwet een politieke overwinning heeft behaald, staat buiten kijf. Maar hoeveel baat heeft het klimaat erbij? ‘
Als het om het klimaat gaat, moet je altijd halfvolle glazen zien, anders word je depressief.’
Klimaatzelfmoordpakket
Maar verder gebeurt er niet al te veel aan de
andere kant van de energiemedaille, waar vervuilende industrie aan banden zou moeten worden gelegd. Wat betreft fossiele brandstoffen heeft de regering concessies moeten doen aan partijgenoot Joe Manchin. Hij bedong bijvoorbeeld dat de regering, in ruil voor de investeringen in schone industrie, meer stukken openbare grond en zee veilt voor boringen naar olie en gas, onder andere in de Golf van Mexico en in Alaska. Milieuactivisten noemen het pakket daarom spottend ‘een klimaatzelfmoordpakket’.

Hoe mensen aan het denken te zetten (Patricia van Bosse Civis Mundi Digitaal #124 juli 2022):
David McRaney studeerde psychologie en journalistiek. Hij is wetenschapsjournalist gespecialiseerd in cognitieve processen. Sinds 2009 maakt hij de veelbeluisterde podcast You are not so smart, waarin hij denkfouten en vooroordelen bespreekt. Zijn boek met dezelfde titel en de opvolger You are now less dumb werden bestsellers in de VS.
De les die McRaney hieruit trekt is, dat
iedereen een bijdrage heeft aan het mentale klimaat, dat degenen die verandering willen bewerkstelligen, moeten doorzetten. Met enig geluk, want het moet de juiste tijd zijn, en als voldoende mensen meedoen zal die verandering er komen.

Macht en manipulatie van Big Tech (Piet Ransijn Civis Mundi Digitaal #124 juli 2022):
Aanleiding tot haar boek over Big Tech was de verslaving van haar zoon aan
internet spelletjes. Hij maakte gebruik van haar bankrekening voor aankopen van spelbenodigdheden. Dat alarmeerde haar. Het opende haar ogen voor de enorme en niets ontziende invloed van Big Tech, die er niet voor schroomt kinderen berekenend te binden met psychologische beïnvloeding. “De Big Tech-bedrijven zijn nu de rijkste en machtigste bedrijven ter wereld... Die omvang hebben ze ingezet om hun concurrenten uit te schakelen of op te slokken, om zich de persoonlijke gegevens van hun gebruikers toe te eigenen, en - in het geval van Google, Facebook en Amazon - om die voor eigen gewin te benutten”. De andere leden van de Big Five zijn Microsoft en Apple. Netflix wordt ook genoemd en Microsoft geldt als oudere deelnemer.
Surveillance en gebrek aan privacybescherming
De schrijfster wijst op landen waar met behulp van (informatie van) Google en Facebook bevolkingen worden onderdrukt of vermoord en op het gevaar van
surveillance in een autoritaire staat, met name bij een alliantie met Big Tech-bedrijven. Ook Apple, dat zich graag profileert als kampioen op het gebied van privacy-bescherming, “lijkt evenmin veel bezwaren tegen ‘lokale Chinese regels’ te hebben,” die een onderdrukkend karakter hebben naar westerse maatstaven.

Uit de bubbel (Robert Vuijsje interviewt Pete Philly Volkskrant 5 februari 2018 p. V4-5):
Welke rol speelt afkomst in Nederland? Dat onderzoekt de Volkskrant in een reeks interviews. Rapper Pete Philly (37): 'Wanneer Rutte de minister-president is, heb je als land een probleem.'
Wat herken je in Rutte?
Op die scholen was het een vanzelfsprekende gedachte: bepaalde deuren worden voor ons geopend. Zonder te beseffen dat die voor anderen dus gesloten blijven. Ze kijken naar de rest en denken: waarom sta jij niet op het speelveld dat voor mij zo makkelijk bereikbaar was? In dat milieu zag ik vaak niet genoeg empathie voor mensen met een andere achtergrond. En zo iemand is nu de minister-president van Nederland.
'Iemand als Rutte is nooit gedwongen om zijn privilege te herkennen. Hij zegt: Zwarte Piet is nou eenmaal zwart, dus fuck off. Dat herken ik, zo werd op die scholen naar veel dingen gekeken: it's my way or the fuckin' highway.
Wanneer je in een sociale bubbel leeft en voor die manier van denken ook nog high fives krijgt, dan ga je er zelf in geloven. Het mag allemaal, ik wil geen oorlog beginnen, ik constateer alleen dat Rutte een blinde vlek heeft. Het is niet uniek, overal op de wereld bestaan dit soort systemen. Maar wanneer zo iemand de minister-president is, heb je als land een probleem.'
Waarom kwam je vader naar Nederland?
Mijn eerste school was een Amerikaanse, met mijn eerste vriendjes sprak ik Engels.
Dat ik in het Engels muziek schrijf is geen masker dat ik opzet, het is een masker dat ik afzet. Het is de taal waarin ik mezelf het meest intiem en begrijpelijk kan uiten.
'Wat ik op Aruba heb gezien: cultuur is beweeglijk en multi-interpretabel. Je had een mix van Noord-Amerikaanse, Zuid-Amerikaanse, Caribische en Nederlandse cultuur. Op een bepaald moment zegt iemand: dit is hoe we dingen hier doen. Dat kan zo weer veranderen als later iemand anders zegt: en vanaf nu doen we het zo.

Mix tussen communisme en hyperkapitalisme (Robert van Gijssel, Jonathan Witteman Volkskrant 28 mei 2016 katern Vonk p. 4):
WINNER TAKES ALL-MODEL
Het kuddegedrag van de consument hangt samen met de observatie die socioloog William McPhee al een halve eeuw geleden deed: bij hits bestaat een onevenredig groot deel van het publiek uit consumenten die normaal gesproken zelden of nooit een plaat kopen of naar de bioscoop gaan, legt Elberse uit. Bestsellers als Fifty Shades of Grey of Gijp leunden bijvoorbeeld voor een belangrijk deel op mensen die normaal niet zo van lezen houden. Het publiek voor obscure boeken bestaat vooral uit veellezers. En doordat ze veel lezen - cq veel muziek luisteren of films kijken - zijn deze consumenten vaak ook kritischer. Dit draagt eraan bij dat de populairste boeken vaak ook beter gewaardeerd worden dan mindere verkoopsuccessen.
Het winner takes all-model tekent zich extra sterk af in de muziek. De muziekindustrie is anno 2016 een curieuze mix tussen hyperkapitalisme en communisme. Nog steeds weet een minuscule elite van artiesten, producers en platenbonzen fabelachtige rijkdom te vergaren met muziek. Maar door piraterij en de schamele royalty's bij streamingdiensten is het voor de mindere goden sappelen.

Hello Ontworstel- of onderwerpingsliedje (Robert van Gijssel Volkskrant 28 mei 2016 katern Vonk p. 5):
Hillary Clinton begreep Stand By Your Man van Tammy Wynette niet en nu voelt Adele zich geroepen haar Hello uit te leggen.
Maar dat verhaal in Stand By Your Man is natuurlijk ook heel anders op te vatten, vooral als je er niet in slaagt enig sarcasme uit Wynettes tekst te vissen.
Dat lukte bijvoorbeeld Hillary Clinton totaal niet. In een interview op tv vertelde zij in 1992: 'Ik ben geen klein vrouwtje dat naast haar man staat en koekjes bakt, zoals Tammy Wynette.' Clinton bespeurde in Stand By Your Man een vrouwelijke onderdanigheid en een ouderwetse moederlijkheid. En daar werd de zangeres woedend over. Zij stuurde een boze brief naar Clinton: 'Jij hebt iedere vrouw beledigd die het op eigen kracht heeft gered in het leven, die niet door haar man mee naar het Witte Huis werd genomen.'
Ja, Tammy Wynette wist na die vijf huwelijken wel hoe ze van zich af moest bijten.
OVERLEVINGSKRACHT
Dat bleek ook uit haar beroemde liedje Till I Can Make It On My Own, waarmee ze een zoveelste echtscheiding aankondigde. Met dat nummer over vrouwelijke overlevingskracht werd Wynette de fakkeldraagster voor sterke en vrijgevochten vrouwen, maar ook dát lied bleek weer heel anders uit te leggen. 'Ik ga bij je weg', zong Wynette, 'maar je weet dat ik je ook weer eens zal opbellen, als ik het even niet meer zie zitten.' Dat vonden sommige vrouwen dan weer niet zo sterk.

Te veel politici en hun beleidsmedewerkers hebben door de verantwoordelijkheid voor het rentmeesterschap aan het grootkapitaal over te dragen het paard achter de wagen gespannen. Het probleem is nu dat door het gebrek aan tegenwicht het grootkapitaal in zijn eigen spelletjes, lees sprookjes is gaan geloven en geleidelijk het casinokapitalisme centraal is komen te staan.
Logisch dat Adele zich geroepen zag haar tekst nog eens nader te duiden, zoals Wynette dat ook honderd keer moest doen. Hello ging volgens Adele niet over een ex, maar over ouder worden en verwijderd raken van familie en vrienden. Die 'other side' stond voor de volwassen levensfase, waarin je vaak met weemoed terugdenkt aan de jeugdjaren.
En of we er verder, alsjeblieft, niet al te ingewikkeld over wilden doen.

Outplacement of Een Kamerlid kan een lastige puzzel zijn (Ariejan Korteweg Volkskrant 21 april 2016 p. 21):
Zet 'Kamerlid' op je cv en de deuren springen niet open.
Een Kamerlid kan een lastige puzzel zijn, zegt Roeland Doornbosch van LoopbaanNaPolitiek een dag later peinzend. 'Een doorsnee werkgever heeft weinig beeld van wat zo iemand doet. Kan hij managen, een project leiden?' Hij kan beïnvloeden, argumenteren, snel schakelen, charmeren misschien - maar wat voor baan hoort daarbij? Zet Kamerlid op je cv en de deuren springen niet open. Eerder omgekeerd, denkt Doornbosch.
Belangenbehartiger, woordvoerder, lobbyist - veel verder komt Doornbosch niet. Zijn advies: begin op tijd met nadenken over wat je wilt. Een zoektocht duurt zeker een half jaar.
Het grote aftellen is begonnen. Eind dit jaar gaat Den Haag in de campagnestand. Dat betekent: nu voorbereiden op de sprong van de apenrots.

New York laat Hillary weer stralen (Michael Persson Volkskrant 21 april 2016 p. 5):
New York is dus toch de staat van Hillary gebleven. Clinton deelde dinsdag in de Democratische presidentiële voorverkiezingen een flinke klap uit aan concurrent Bernie Sanders, die nu nagenoeg kansloos is voor de nominatie (maar zeg nooit nooit, natuurlijk). Bij de Republikeinen won Donald Trump met overmacht, maar zijn pad naar de nominatie is nog steeds bochtig en glibberig.
Maar voor een deel is het negatieve imago van Clinton aan Sanders zelf te danken. Omdat hij Clinton wegzet in steeds fellere bewoordingen wegzet als schoothondje van het grootkapitaal en radertje van het systeem (deze week maakte hij ook haar campagnefinanciering verdacht), komt Clinton ook bij veel Democraten in een steeds valer daglicht te staan. Een woordvoerder van Clinton noemde dat dinsdag 'destructief' en 'niet productief voor de Democraten', noch voor het land.
Tegelijkertijd vindt tweederde van de Democraten dat de felle campagne de partij energie geeft. Sanders heeft de progressieve agenda van de partij ontegenzeggelijk scherper gesteld. De vraag is nu hoe ver hij kan gaan voordat het pijn gaat doen.

'Faceboek brengt pavlovtechniek naar nieuw level' (Janita Naaijer Volkskrant 21 april 2016 p. 23):
Erdogan-cartoons van Ruben L. Oppenheimer zijn niet welkom op Facebook, en ook een Erdogan-hekeldicht van journalist Annabel Nanninga werd naar de digitale prullenbak verwezen. Technologiedeskundige en jurist Danny Mekic over de houdbaarheid van Facebooks huisregels.
Wat zou Zuckerberg moeten doen?
'Hij moet de nationale wetgeving van ieder land handhaven. Je kunt niet één norm hanteren voor zeven miljard mensen. Facebook moet doen wat Twitter doet. Twitter laat bepaalde tweets in sommige landen niet zien, omdat die daar in strijd zijn met de wet. Tegelijkertijd tonen ze wel dát ze een tweet hebben weggehaald, terwijl het op Facebook volledig onduidelijk blijft welke posts verwijderd zijn.'

In de Samenvatting eindrapport Commissie Parlementair Onderzoek Onderwijsvernieuwingen onder voorzitterschap van Jeroen Dijsselbloem staat 'Verantwoordelijke bewindslieden vertoonden een tunnelvisie': De uitvoering van het vernieuwingsproces werd gedurende de gehele jaren negentig uit handen gegeven aan externe procesmanagers. Een dergelijke constructie stond op gespannen voet met de ministeriële verantwoordelijkheid en een adequaat parlementair toezicht. De kring van beleidsmakers stond onvoldoende open voor kritiek en waarschuwingen. Eigen ervaringen in plaats van wetenschappelijk onderzoek vormden de onderbouwing van de ingezette didactische vernieuwingen. Deugdelijke pilots en experimenten ontbraken.

Mede naar aanleiding van de Commissie Dijsselbloem en de kwaliteit van het onderwijs stelt Ronald Plasterk in de Volkskrant van 1 december 2007 dat: De vernieuwingen het niveau hebben verlaagd.

Microbiologie Verdachte plaatjes
Beelddetective in de biologie (George van Hal Volkskrant 28 november 2020 Wetenschap p. 22-23):
Deze maand trok wetenschapsblad
Science een artikel terug van oud-minister Ronald Plasterk. ‘Beelddetective’ Elisabeth Bik bracht de bal aan het rollen met haar speurwerk naar dubieuze afbeeldingen in vakartikelen. Wat drijft haar?
Elisabeth Bik speurt naar verdachte afbeeldingen in de vakartikelen van haar ex-collega’s.
Naar patronen die zich herhalen. Naar dezelfde cellen die opduiken op microscoopfoto’s van verschillende weefsels, bijvoorbeeld. Naar streepjes en vlekjes die op meerdere afbeeldingen staan, terwijl je gezond verstand je vertelt dat dat absoluut onmogelijk is.
Zo ook die twee vlekjes, aanwezig in plaatjes uit een artikel dat dertien jaar geleden
in het toonaangevende vakblad Science werd gepubliceerd door Ronald Plasterk en collega’s. De oud-minister maakte destijds furore als wetenschapper bij het Hubrecht Instituut in Utrecht, de plek waar ook zijn co-auteurs werkten.
Het artikel doet verslag van het gedrag van rna, een neefje van dna waarin eveneens de genetische informatie van het leven schuilt. Dat leven is in dit geval de rondworm C. elegans, wiens rna Plasterk en collega’s in kaart brachten met zogeheten
northern blots, een analysetechniek die rna zichtbaar maakt.
Zo ging het in eerste instantie ook met het artikel van Plasterk. Pas nadat Bik openbaar haar beklag had gedaan op Twitter kwam de bal aan het rollen. En dan zijn er van Plasterk nóg eens drie artikelen waar Bik en anderen op PubPeer hun twijfels bij hebben geplaatst.
Eentje heeft nu een formele expression of concern’, zegt ze. Daarmee geeft de uitgever toe dat er iets verdachts aan de hand is zonder het artikel meteen terug te trekken. Dat artikel verscheen in 2004 in het vakblad Nucleic Acids Research. In de publicatie duiken foto’s op van embryo’s van zebravissen die overduidelijk hetzelfde zijn, terwijl het artikel claimt dat het om verschillende embryo's gaat.
Of er ook gevolgen zullen zijn voor de andere twee artikelen met verdachte plaatjes en of de vondsten invloed zullen hebben op de carrière van Plasterk, durft Bik niet te zeggen. Daarvoor gebeurt het nog net iets te vaak dat haar vondsten geen consequenties hebben.

Negeerde het Pentagon spionagedrones omdat het te druk was met ufo’s? (George van Hal de Volkskrant 10 november 2022, p. 15):
Het zal je maar gebeuren dat je je
belangrijkste geopolitieke vijand geen strobreed in de weg legt wanneer deze met spionagedrones over je legerbasissen vliegt omdat je te druk bent met giechelen over aliens.
Althans: als het rapport inderdaad de conclusies trekt die The New York Times bij monde van zijn bronnen liet optekenen. Want dat rapport zélf is nog altijd spoorloos. Het had 31 oktober al aan het Congres gepresenteerd moeten worden. Deze week
antwoordde een woordvoerder van het Amerikaanse Department of Defense op persvragen dat hij niet wist wanneer het rapport precies zou komen en dat hij ook niets kon zeggen over de rol van Chinese drones. In het ufo-wereldje namen de geruchten over een doofpotpoging direct toe.

Een enkele jaren geleden uitgebracht OESO-rapport schrijft dat het Ministerie van Onderwijs onvoldoende greep op het hoger onderwijs heeft. De OESO waarschuwt: Er is een reëel gevaar dat het onderwijs een sociale tweedeling langs culturele lijnen aan het vestigen is.

Neem taalonderwijs voor jongeren serieus. Leer ze de taal van de wereld om hun heen (Els Stronks en Jacques Vriens de Volkskrant 14 juli 2022 p. 28):
Aleid Truijens bepleitte onlangs in haar column (Ten eerste, 12 juli) om toegezegd extra onderwijsgeld in te zetten voor basisvaardigheden, niet voor burgerschapsvorming. Kinderboekenschrijver Jacques Vriens is het niet met haar eens.

Begin nou maar eens met lezen, schrijven en rekenen. Wie dat niet kan is verloren (Aleid Truijens de Volkskrant 12 juli 2022 p. 15):
Duurzame kwaliteitsverhoging is alleen te verwachten van het verbeteren van de lerarenopleidingen, opdat die voortaan mensen afleveren die precies weten hoe je kinderen effectief basisvaardigheden bijbrengt en aan wie je dat gerust kunt overlaten. Dat vergt weer heel andere investeringen en inspanningen.

Een kortere lesweek hoeft geen kortere schoolweek te betekenen. Het kan een verrijking zijn (Aleid Truijens de Volkskrant 5 juli 2022 p. 15):
Dat is wat ik mis, bij alle
daadkracht van deze ministers: een historische analyse van de ontsporing. Waar ging het vele geld voor de bestrijding van het lerarentekort heen? Waar zit het lek? Waardoor stegen de overheadkosten en groeide het aantal mensen met een lesbevoegdheid dat niet voor de klas staat? Waarom verdwenen de academici uit het onderwijs? Intussen daalden de leerprestaties en daalde de status van het leraarschap. Geen toeval. Kijk het monster in de bek en traceer de oorzaken, anders werken ook deze voorstellen niet.
En houd eens op met zeggen dat het
leraarschap zo nobel en prachtig is, zoals Dijkgraaf deed in Op1.

De grootsteomissie in de wetenschappelijke wereld is te onderkennen dat een computer wel het denken maar niet het voelen, de menselijke emoties kan simuleren. Het helicoptergeld dat door zowel de EU als de VS wordt uitgestrooid zal niet door de bubbel waarin Frits Bolkestein gevangen zit worden opgelost. Tegenover de 10 miljard van ASML-topman Peter Wennink is de 1 miljard extra van Robbert Dijkgraaf voor de wetenschap zeer bescheiden. In plaats van dat we in het leven onze eigen weg, de middenweg, de route van balancerend leiderschap kiezen prefereren we veelal het kuddegedrag (Groupthink). Bij nabootsend gedrag kiezen we voor de bekende weg, de opvattingen van de kudde.

Oordeel niet zo snel over kinderen (Aleid Truijens Volkskrant 16 april 2016 p. 16):
Zeg niet dat niemand heeft gewaarschuwd. De beschamende conclusie die de Onderwijsinspectie trekt in haar jaarverslag is niet verrassend.
De kloof tussen kinderen van hoogopgeleide en die van laagopgeleide ouders groeit; bij gelijke intelligentie krijgen die van hoogopgeleiden gemiddeld een 'hoger' schooladvies. Vaak een té hoog advies: bij kinderen van hoogopgeleide ouders is sprake van 'overadvisering'; hun kinderen komen als zij een gemiddelde intelligentie (vmbo-t) hebben toch vaak (38,8 procent) op het vwo terecht.
Bij kinderen van laagopgeleide ouders is juist sprake van 'onderadvisering'.
'Onacceptabel!' roept voorzitter Paul Rosenmöller van de VO-raad. 'Zorgelijk' sippen minister Jet Bussemaker en staatssecretaris Sander Dekker. Dat gejammer hoeven we niet serieus te nemen. De groeiende ongelijkheid is gewoon een gevolg van overheidsbeleid.
De onlangs overleden onderwijssocioloog Jaap Dronkers wees onvermoeibaar op ongelijkheid in kansen, op cruciale verschillen in 'cultureel kapitaal'. Hij bewees dat vroege selectie - de valbijl waaraan wij onze 12-jarigen onderwerpen - kansen verkleint. Dat de heersende modes in het onderwijs, eerst het competentieleren en vervolgens de 21ste-eeuwse vaardigheden, in het nadeel zijn van kinderen uit lagere milieus. Bij rekenen is iedereen gelijk, maar dat geldt niet voor vaardigheden als zelfstandig werken, jezelf presenteren, werkstukjes maken en samenwerken. Ook voor de citotoets is iedereen gelijk. Een toets heeft geen vooroordelen of verwachtingen. De Citotoets kon voor onderschatte kinderen hun redding betekenen.
Dit kabinet nam welbewust maatregelen die de ongelijkheid vergrootten: het schafte de basisbeurs af en de bijdrage in de studiekosten. Het oordeel van de leerkracht in groep 8 ging zwaarder tellen dan de Cito-score. Die maatregel had meteen gevolgen: kinderen van hoogopgeleide ouders die hetzelfde scoren als die van lager opgeleiden, bleken 3,5 keer zo vaak een hoger advies krijgen. Vreselijk, jammerde Bussemaker afgelopen herfst. Maar ze herriep de maatregel niet. Hopelijk gebeurt dat nu.

Ict heeft valse hoop gewekt of De computer moet een middel worden, geen oplossing (Aleid Truijens Volkskrant 19 september 2015 p. 12):
De zegeningen van ict in het onderwijs, het is een gevoelig onderwerp. Alle kinderen een iPad, waarop ze hun individuele leerroute volgen? Zal dat de nieuwe generatie wapenen met nieuwe vaardigheden, broodnodig deze eeuw van snelle technologische veranderingen? Geeft dat kinderen die in het huidige onderwijssysteem vastlopen nieuwe kansen? Etc.
Toch fijn dat onderzoekers van PISA, de organisatie die voor de OESO wereldwijd onderwijsresultaten toetst en vergelijkt, nu eens gekeken hebben hoe het echt zit. PISA onderzocht het gebruik van ict in de afgelopen tien jaar in zeventig landen en bekeek de samenhang met leerresultaten. De onderzoekers hebben slecht nieuws: leerlingen die veel gebruikmaken van computers op school zijn niet beter gaan presteren in taal, rekenen/wiskunde en natuurkunde. Eerder slechter. De enorme investeringen in ict in het westerse onderwijs betalen zich vooralsnog nergens uit (Students, Computers and Learning: - (Where’s the connection?).

Schoolvak geschiedenis moet zelfstandig blijven of Leerlingen kunnen niet zonder het schoolvak geschiedenis (Cees van der Kooij Volkskrant 15 maart 2016 p. 21):
Ons Onderwijs 2032
We moeten ons niet op sleeptouw laten nemen door het advies van de commissie-Schnabel.
Bij geschiedenis leer je kijken door de ogen van een ander. Leerlingen leren medemensen uit andere tijden en culturen niet in de eerste plaats te beoordelen, maar te begrijpen. Daardoor leren ze ook zichzelf beter kennen. Geschiedenis mag niet tot een historisch perspectief binnen actuele thema's worden gereduceerd, chronologie en feitelijke kennis mogen niet gemarginaliseerd worden om het beoogde historisch denken en redeneren te kunnen realiseren.
Geschiedenis en identiteit zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Dat maakt ons vak relevant en spannend.
Op basis van historische informatie formuleren mensen wie ze zijn, welke grenzen tussen hen en de ander zijn getrokken in de loop der tijd, wat verschillen en overeenkomsten zijn. Een dergelijke benadering leidt tot reflectie op eigen waarden en normen. Verhalen over het verleden wekken verwondering en verbazing, soms boosheid en ergernis. Geschiedenis nodigt uit tot verbeelding én tot kritisch denken en heeft daarmee een belangrijke rol in de persoonsvorming. Wie ben ik in deze wereld en wat is mijn taak? Bewustwording van de eigen en andermans standplaatsgebondenheid is een wezenlijk onderdeel van deze persoonsvorming.
Beslissen over de toekomst
De unieke bijdrage van het vak geschiedenis aan de vorming van de leerling is inzicht en overzicht bieden in die enorme wereld die achter ons ligt en tegelijkertijd deel uitmaakt van onze cultuur. Het begrijpen van het heden en het op juiste wijze beslissen over de toekomst, kan niet zonder kennis van de ontwikkeling die ons gebracht heeft waar we nu zijn.
Wie niet weet waar hij vandaan komt, weet niet waarheen hij onderweg is. We noemen dit historisch besef. Er zitten schakels tussen verleden, heden en toekomst. Ook als individu ben je een schakel in een keten van gebeurtenissen, je bent geworden wie je geworden bent door het verleden.

In De Gammacanon (51 en slot) toont Jaap Dronkers de sociale ongelijkheid, lees onrechtvaardigheid, de asymmetrieën op aarde.

Jaap Dronkers, ‘Ruggengraat van ongelijkheid’, Elsevier 13 oktober 2007: Het streven in het onderwijs de laatste decennia was: ongelijkheid tegengaan. Gelijke mensen, gelijke kansen was het devies. Maar de afgelopen decennia is die ongelijkheid alleen maar toegenomen, volgens de socioloog Jaap Dronkers – ondanks maatregelen om dat tegen te gaan, en soms juist dóór die maatregelen. Het lijkt wel of de gunstige vernieuwingen van de eerste driekwart eeuw voor een groot deel teniet zijn gedaan door wat er de laatste 25 jaar werd ingevoerd. Dronkers bepleit het navolgen van de eerste zin van het grondwetsartikel over onderwijs: Het onderwijs heeft de voortdurende zorg van de regering.

Aleid Truijens geeft in haar column in de Volkskrant van 20 oktober een reactie op het rapport van Jaap Dronkers. Ons onderwijs vervult zijn functie als ‘hefboom’naar een beter leven beroerd. Het mechanisme van de self-fulfilling prophecy wordt bij ons op geraffineerde wijze vervolmaakt: het is bijna onmogelijk om onder de doem van lage verwachtingen uit te komen. Dankzij een heersende gelijkheidsideologie, en onder goedkeurend geknik van opeenvolgende sociaal-democratische bestuurders. Een van de oorzaken voor ongelijke kansen in het onderwijs: ‘zachte didactische methoden’, die niet het te behalen eindresultaat vooropstellen, maar de ‘ontplooiingskansen’.

In de Volkskrant 17 juni 2008 een column van Aleid Truijens over het thema dat Dronkers heeft aangesneden. Naast nuttige informatie die ik nog niet had (over niet meer betalen van de tweede corrector), is het een voor Aleid onverwacht reactionair stukje, ik kan me tenminste niet voorstellen dat de uitsmijter ironisch is bedoeld: "Alleen een examen waarvoor je flinke kans loopt te zakken, is de moeite van het halen waard." Brrrrrrrrr. Aleid wil het nakijken verder optuigen, dat is eerlijker niet waar, maar dat gaat eraan voorbij dat alle tijd en kosten die besteed worden aan dat nakijken, ten koste gaan van—worden gestolen van—de vorming en de opleiding van diezelfde leerlingen. Trouwens, ons middelbaar onderwijs is al zo waanzinnig selectief, moet dat eindexamen dan ook nog eens idioot selectief worden opgetuigd? In wiens belang is dat?

'Controle EU-miljarden is vlooienspel' (Marc Peeperkorn de Volkskrant 13 oktober 2016 p. 10-11):
De Europese Unie kan haar miljarden veel zinvoller en efficiënter besteden, stelt
Alex Brenninkmeijer, het Nederlandse lid van de Europese Rekenkamer. Hoe? Door simpel de vraag te stellen: is het doel wel nuttig waaraan het geld wordt besteed? Vandaag zal de Europese Rekenkamer voor het 22ste jaar op rij geen goedkeuring geven aan de besteding van de EU-miljarden.
Vandaag presenteert de Rekenkamer haar jaarverslag over de besteding van het EU-budget 2015 (145,2 miljard euro). En voor het 22ste jaar op rij blijft een goedkeurende verklaring uit over de rechtmatigheid van die uitgaven. 'Een volstrekt deprimerend beeld', beaamt Brenninkmeijer. 'Zeker omdat het Europees Parlement en de lidstaten vervolgens overgaan tot de orde van de dag. Dat voedt het vermoeden dat ze het eigenlijk niets kan schelen.'
Is de vraag niet of er sowieso wegen aangelegd moeten worden met EU-geld? Of onverkoopbare melk gesubsidieerd?
'Dat soort vragen moeten inderdaad veel meer gesteld worden. Niet alleen: heeft u bereikt wat u wilde bereiken? Maar: was het doel wel nuttig? Op dat moment belandt de Rekenkamer echter midden in de politieke discussie. Want de lidstaten bepalen waar het geld naartoe gaat.'
Biedt de Brexit geen kans de EU-begroting open te breken? Een grote nettobetaler valt weg, veranderingen zijn onvermijdelijk.
'Het biedt zeker een unieke kans. Dat we niet meer kijken over welke landen en projecten het geld wordt verdeeld maar op basis van welke uitgangspunten.
Budgetcommissaris Kristalina Georgieva noemde de Europese meerjarenbegroting onlangs een vredesakkoord, gestold wantrouwen tussen de lidstaten. Het effect is dat er steeds zeven jaar geen zinvolle discussie wordt gevoerd over wat we met het geld doen. De huidige EU-begroting is een begroting van het verleden.'
Blijven landen niet proberen zo veel mogelijk geld binnen te harken?
'Het is juist deze politiek die de burgers afstoot. Het is positioneel onderhandelen: een land heeft een belang, spijkert die positie zo goed mogelijk dicht en vervolgens gaan de hakken in het zand en begint het touwtrekken. Dynamiek zonder voortgang.
Je kunt ook integratief onderhandelen, dan breng je eerst de belangen in kaart en kijk je waar die overlappen. Mijn ervaring met conflictbemiddeling leert dat 60 procent van de belangen gelijkgericht zijn. Met Europese samenwerking kun je een race to the bottom - steeds lagere lonen, steeds meer belasting ontduiken - ombuigen in een race to the top.'

Daar gaat ons geld (de Volkskrant 24 november 2007) gunt Yvonne Doorduyn het publiek een blik in de keuken van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.
Schaal 11
Veel topambtenaren waren oud-onderwijzers of onderwijskundigen met dezelfde idealen. De
grote vernieuwingen – van basisvorming tot vmbo – waren politiek gedreven, dat wel. Maar de ambtelijke top werkte gretig mee. ‘Het waren elkaar versterkende processen’, zegt Jan van Dam, manager voor de sector OCW bij de Algemene Rekenkamer. ‘Het was een netwerkproces tussen politiek en onderwijskundigen, met een grote rol voor de wetenschap. Plannen werden ontworpen vanachter de tekentafel, zonder deugdelijke toetsing of ze ook echt konden worden uitgevoerd.’
Naar aanleiding van deze publicatie kan de vraag gesteld worden in hoeverre creëren
grote bureaucratische organisaties nog kwalitatieve meerwaarde?

Arie van der Hek geeft in de Volkskrant van 2 februari 2008 een reactie. Wim Mijnen was een erkende goeroe op het gebied van de onderwijsvernieuwing. Zijn invloed op bewindslieden was groot. Het gevolg was dat de bestuurder en managers in het onderwijs, trendgevoelig als ze zijn, zich snel tot het nieuwe leren bekenden. Zo is nu eenmaal de cultuur in onderwijsland. Onderwijsambtenaren en inspecteurs zorgden ervoor dat daar geen verandering in kwam.

Hij haakt in op de column Het gedraai van de vernieuwingspolitie van Aleid Truijens in de Volkskrant van 29 januari 2008. Het is opvallend om te zien hoe snel bestuurders als Kete Kervezee en Heim Meijerink met een andere pet op van kleur veranderen.

Jouke de Vries en Paul Bordewijk boek Rijdende treinen en gegepasseerde stations – Over Screbrenica, de kredietcrisis en andere beleidsfiasco’s.
Kennis is niet bestuurlijk neutraal, maar steeds meer een onderdeel van de politiek zelf geworden. Dat noemen Bordewijk en De Vries met een duur woord een ‘beleidsparadigma’, het geheel van diepe overtuigingen, morele veronderstellingen, technieken en vaste gewoontes waarmee bestuursproblemen plegen te worden opgelost. Buiten zo’n paradigma is over het algemeen weinig heil en wordt tegenspraak al vlot opgevat als vervelende dwarsigheid, hindermacht of rancune. Critici bevinden zich ‘buiten de politieke realiteit’, zoals de auteurs aangeven.

Door de toenemende complexiteit van de politieke vraagstukken neemt de kans op Groepsdenken toe. De Groupthink theorie van de Amerikaan Irving Janis kan tot gevolg hebben dat pas wordt opgetreden wanneer het duidelijk misloopt. Instituties kunnen een enorm probleem vormen in de zelfverwerkelijking van het individu en de ontwikkeling van een duurzame, betekenisvolle unificatie van de samenlevingen die deel uitmaken van de wereldorde. Het gewraakte Group thinking (hokjesgeest, bewustzijnsvernauwing), een tunnelvisie, houdt in dat bestuurders marionetten van het systeem kunnen worden waar ze mee willen triomferen en dat alle overige betrokkenen in de samenleving in zielloze mechanische ledepoppen neigen te veranderen. Het individualisme en de algehele hekel aan een idee van buitenaf opgelegde orde is het resultaat.

Om grip te krijgen op het verschijnsel organisatiecultuur wordt een constructieve oplossing, het duurzamere energiemanagement van een nieuwe wereldorde aangereikt; een aangepast energiemanagement in de zin van een persoonlijk en collectief beter omgaan met de energie van mensen in relatie tot zichzelf en het systeem waar ze deel van uitmaken.

In het kader van het innovatieplatform schrijft Jan Peter Balkenende (Volkskrant 3 juni 2006):
Het onderwijs staat niet alleen voor de zware opgave schooluitval te vermijden, maar zal ook leerlingen moeten uitdagen het allerbeste uit zichzelf te halen. Samen verstevigen we de basis voor 'Welvaart en Welzijn' (Kwaliteit en Kwantiteit) in de toekomst. Op alle Nederlanders van jong tot oud zal een appèl worden gedaan het beste uit zichzelf te halen en hun kennis en vaardigheden up to date te houden.

Extreemrechts en nazistisch gedachtegoed is nu onderdeel van het mainstream debat (Tim Luimes 4 september 2017):
Naast de wat onschuldigere gekrechtse buzzwords als ‘partijkartel’, doen ook wat duisterdere woorden en gedachten hun intrede: ‘omvolking’ is een woord dat steeds meer gehoord wordt, een woord dat de beginselen kent bij de nazi’s; eerder dit weekend sprak Theo Hiddema nog over ‘rassenvermenging’ die de integratie ten goede zou komen (Witteman vraagt burgemeester Aboutaleb daarover: is dat een goed idee?); en nu dan: het ‘cultuurmarxisme’.
Aan tafel van Buitenhof 3 september 2017 zaten Sid Lukkassen, schrijver van het boek Avondland en Identiteit, en Groene Amsterdammer-redacteur Casper Thomas.
Lukkassen (30) is naast frequent noemer van allerlei mooie namen en buzzwords – waarmee hij mooi in het alt-right straatje van Thierry Baudet en consorten past, lekker bedienend van Latijnse frasen en prachtige zelfbedachte, maar nietszeggende woorden als ‘oikofobie’ en ‘occidentofobie’ – ook nog raadslid van de VVD in Duiven en huisgenoot van zijn ouders, zo valt te lezen in een recent interview met De Volkskrant. Het zou me niet verbazen als hij zijn carrière binnenkort voortzet bij Forum voor Democratie, nadat hij de VVD is uitgeflikkerd.

Afscheidsrede Paul van Tongeren: Dankbaarheid als levenshouding (Sid Lukkassen Civis Mundi Digitaal #35, 6 februari 2016):
Op dit vlak leek
Paul van Tongeren echter buiten de “massamens” te rekenen. Want precies de Spaanse filosoof Ortega y Gasset (1883 – 1955) maakte duidelijk dat de massamens “existentieel ondankbaar is” – existentiële ondankbaarheid is daarom kenmerkend voor het tijdvlak van de kosmopolitische metropool en het massaconsumentisme. “Massamens” slaat op het menstype dat een zeker naïef techniek-optimisme kent: de huidige tijd is beter en wetenschappelijker dan eerdere tijden – daarom is hij niet bereid om de lessen uit eerdere tijden serieus te nemen. Hij of zij is niet bereid om een dialoog over de tijd te voeren, om naar stemmen te luisteren uit het verleden. De massamens is klein omdat hij niet op de schouders van reuzen staat: welvaart wordt als vanzelfsprekend beleefd en men meent daar ‘recht’ op te hebben. Het leven van de massamens is makkelijk en aangenaam en in diens beleving hoort dat zo te zijn. Tegenover de massamens stelt Ortega y Gasset de excellente en selecte mens, die zichzelf voortdurend hogere uitdagingen voorlegt, en anders niet met zichzelf tevreden is. Het doet denken aan wat Oswald Spengler als de “faustische ziel van Europa” omschreef: a spirit of restless striving.
Dat betrekt ‘dankbaarheid’ slechts op het materiële vlak, maar neem ook het
geestesleven. Toen Van Tongeren aantrad waren de tradities rond Aristoteles en Nietzsche levenskrachtig, terwijl er vandaag fel geknokt moet worden om dit te laten overleven. Van Tongeren zelf maar ook andere sprekers wezen hierop. We maken daaruit op dat maar weinigen de universiteiten danken voor de politieke correctheid en het managementdenken. Hun hele leven lang vielen postmodernen de begrippen ‘waarheid’, ‘goedheid’ en ‘schoonheid’ aan met sofistische technieken – zij verdienden daarmee dikbelegde boterhammen terwijl een filosoof vandaag moet bedelen om een halfjaarcontract. Onder het mom van “dekolonisatie” zijn Randstadse actiegroepen alvast in verzet gekomen tegen het Westers cultureel erfgoed omdat deze tradities minderheden zouden kwetsen. redblackred%schoonheid die we in onze nabijheid aantreffen, de duistere zijde van dit leven bedekt.

Wij zijn geen gazelles, maar amorfe gnoes (Alexa Gratema Volkskrant 17 februari 2016 p. 25):
Burgerparticipatie (participatiesamenleving)
Wie stuurde de gnoes de verkeerde kant op? Ze moeten zich meer met de besluitvorming bemoeien.
Deze maand stonden de kranten vol van de innige contacten tussen politici en het bedrijfsleven. Aanleiding was het voortijdige vertrek van een Kamerlid naar Uber, welk bedrijf ongetwijfeld zal profiteren van zijn netwerk en in Den Haag opgebouwde kennis. Lastig is het dat wij niet weten hoe zij precies werken, de lobbyisten, én dat we er volgens oud-politici niet zo moeilijk over moeten doen.
Misschien moeten wij luisteren naar de burgemeester van Borne, Rob Welten, in Twentsche Courant Tubantia van 30 januari. Hij roept de gnoes op zich van het achterveld los te maken en zich meer met de besluitvorming voorin te bemoeien. Wellicht dat dit helpt de hyena's buiten de kudde houden.

Burgemeester Rob Welten: 'Voer een politieke dienstplicht in'
Burgemeester Welten van Borne op Tubantia.nl van 30 januari:
'Het gaat erom dat mensen nu niet het gevoel hebben dat ze door politiek en bestuur goed worden vertegenwoordigd. 'Je zou honderd mensen kunnen loten uit het bevolkingsregister en die samen een fysiek burgerpanel laten vormen, een klankbord voor het college van B en W en de gemeenteraad.

De belangstelling voor het nieuwe leren hangt vermoedelijk met mijn eerste publicatie in Het Landelijke H.T.S.-orgaan van maart 1966 samen. De reactie haakte destijds in op een polemiek rond het thema H.T.S. nieuwe stijl. Mijn kritiek had op het eenzijdige, vrijwel uitsluitend klassikaal gerichte, onderwijs betrekking. Nu is het zo dat op scholen voor het hoger beroepsonderwijs het klassikale onderricht soms beperkt blijft tot enkele uren per week.
In mijn praktijkjaar bezocht ik een Volkshogeschool waar onder andere maatschappelijke onderwerpen in discussievorm aan de orde werden gesteld. Conclusie in het bewuste artikel was: Door actualiteiten (bijvoorbeeld de wet op het televisiebestel van minister Vrolijk) en andere onderwerpen als bijvoorbeeld leidinggeven, kunst en literatuur in discussievorm te behandelen, zal het creatief denken zeer zeker worden bevorderd alsmede spreekvaardigheid, gedachtenfomulering en mensenkennis. Terwijl het ook verruimend werkt op het maatschappelijk inzicht.

Wederkerig altruïsme, het verschijnsel waarbij men elkaar wederzijds helpt of een gunst verleent, is een veelvuldig onderzocht onderwerp binnen de Evolutionaire psychologie. De reciprociteit van "voor wat hoort wat" is "heb uw naaste lief". Rita Smaniotto: Op basis van experimenten, simulatie-onderzoek en een heranalyse van een aantal antropologische studies naar het delen van voedsel in jagers-en verzamelaarsvolkeren concludeert Rita Smaniotto in haar proefschrift dat het "voor wat hoort wat" mechanisme niet zo wijdverspreid is als doorgaans wordt aangenomen. Volgens haar is er in veel gevallen sprake van een alternatief mechanisme, het "heb uw naaste lief" mechanisme. Dit mechanisme is vooral gericht op het welzijn van personen in iemands directe omgeving.

Creativethink (Schijnbare paradox, Geest - Ziel - Lichaam, Perceptie, Levensbeschouwing, ‘Zaaien en Oogsten’)

Handelingen 17-27: Opdat zij den Heere zouden zoeken, of zij Hem immers tasten en vinden mochten; hoewel Hij niet verre is van een ieder van ons.
Hand.17:27 opdat zij God zouden zoeken, of zij Hem al tastende vinden mochten, hoewel Hij niet ver is van een ieder van ons.
Marcus Tullius Cicero: Geen verstandig mens zal ooit zeggen, dat van mening veranderen onstandvastigheid betekent.
Een kamer zonder boeken is als een lichaam zonder ziel.
Als ik een zaak niet begrijp, is dat geen reden om te zeggen dat zij verkeerd is, het is veeleer een bewijs van mijn onwetendheid.
Afgunst ten gevolge van deugd heb ik altijd als roem beschouwd, niet als afgunst.
Dwalen kan iedereen; maar alleen dwazen volharden in hun dwaling.
Velen willen niet zozeer deugd bezitten als wel de schijn ervan hebben.
Onze wijsgeren, die boeken schrijven over het verachtelijke van de roem, vermelden hun naam toch maar op de titelpagina!

(Paul Onkenhout de Volkskrant 3 februari 2023, p. V10-11):
Naar aanleiding van haar nieuwe boek Neem nooit een beste vriend, leggen we schrijfster Erna Sassen de vraag voor: Als ze moet kiezen wie het verschrikkelijkst is, prins Bernhard jr. of Thierry Baudet?

'Kenelijk kan ik toch wel wat' (Paul Onkenhout interviewt Raymond Thiry Volkskrant Magazine 27 januari 2023, p. 14-21):
Raymond Thiry is een begenadigd acteur − hij speelde in ruim zestig films en series − maar ook de man van de betere anekdote (over een gemummificeerde rat). En hij is ‘verrotte handig’. Klussen geeft hem houvast.
Met Kerstmis waren
alle ouders en kinderen samen in een huisje. ‘Het was echt leuk. Ze maken muziek en springen als jonge honden boven op elkaar. Ze kunnen het heel goed met elkaar vinden. Het gaat goed met ze.’
Lijken ze op je?
Ja, zeker wel. Bij de ene herken ik de diplomatie waarvan ik me ook kan bedienen, bij de ander de hysterie. En fysiek ook wel, ja. Het leukst vind ik de wijze waarop ze in het leven staan. Dát herken ik heel erg. Ze gedragen zich allerminst krampachtig. Ze staan overal voor open en ze houden ervan om te ontregelen. Als ik hier om de hoek sta te praten met een paar halvegaren, komen ze erbij staan en mengen ze zich in het gesprek. Daar geniet ik enorm van.’

Boekenhonger (Gijs Beukers interviewt Ellen Deckwitz de Volkskrant 27 januari 2023, p. V10-11):
Dichter Ellen Deckwitz leest een boek per dag, gaat liever naar de bieb dan naar een bar en heeft het hele oeuvre van Toerrgenjev op de fiets gelezen.
Van mijn lievelingsboek van het afgelopen jaar, Bevrijdingsdag van George Saunders, lees ik een verhaal per dag. Wetende dat hij soms maanden over een halve pagina doet, ga ik dat niet als een Big Mac-menu wegwerken.
Prozac of proza?
‘Ik heb mezelf moeten aanleren om tijd te verspillen. De Franse filosoof Jean Baudrillard zei dat vriendschap de bereidheid is om tijd met elkaar te verspillen. Ik probeer vriendschap te sluiten met de onrust in mij. Daarom ben ik ook gaan gamen.
‘Ik kies dus voor prozac,
George Saunders moet helaas weg. Maar de poëzie mag blijven, toch?’

Muzen (Gijs Beukers interviewt Rosita Steenbeek De Volkskrant 23 december 2022, p. V10-11):
Naar aanleiding van de documentaireserie
Viva l’umanità!, 9 dilemma’s voor schrijver Rosita Steenbeek (65)
Viva l’umanità! of Droomland Italië?
‘Ze vullen elkaar aan. Voor
Droomland Italië, mijn boek, reis ik vanuit het eiland Lampedusa heel Italië door naar Triëst om verslag te doen van de wereld van vluchtelingen en migranten. ‘De CPNB heeft mij in 2016 gevraagd een essay over compassie te schrijven (Heb uw vijanden lief, red.). Een mooi onderwerp, maar wat schrijf je? Ik besloot een persoonlijk verhaal te mengen met een groot, actueel thema en ging naar Lampedusa, voor veel vluchtelingen de eerste stop richting Europa. In december zag ik vluchtelingen ’s nachts op blote voeten aankomen bij de haven. Ik werd getroffen door de compassie van hulpverleners als Pietro Bartolo, die 25 jaar vluchtelingen uit zee haalde, levend of dood, en nu in het Europees Parlement zit.
Homerus of Mozes?
‘Zowel de Griekse literatuur als de
Bijbel zijn enorme inspiratiebronnen geweest. In mijn kindertijd was het alsof Mozes, Jacob, Abraham en Sara familieleden waren.

De eerste tijd stond ik trillend als een rietje voor de camera’ (Gijs Beukers de Volkskrant 16 juni 2022):
Een ‘krankzinnige periode in de Britse geschiedenis’ lang was
Tim de Wit de keurige, neutrale NOS-correspondent in Engeland. Nu mag hij eindelijk zijn mening geven over het land – en de vrouwen.
‘In 2019 mocht ik aanschuiven bij een Brits staatsbanket met het Nederlandse koningshuis. Ik ben een
doodgewone jongen uit Bussum-Zuid waar vroeger met de pannen op tafel werd gegeten en er zijn weinig plekken met zoveel etiquette per vierkante meter als Buckingham Palace. Voorafgaand aan het diner las een pedel met een stok een brief voor: Mr. Tim de Wit, from the Dutch national television. Ik mocht vervolgens niet mijn hand uitsteken naar de queen of het woord tot haar richten. ‘Hello, nice to meet you’, zei ze. ‘Hoelang woont u hier al?’ Toen zag ik haar blik al achter mij verdwijnen. Dat was mijn moment met de beroemdste vrouw van de wereld.
‘‘Hé, een bekend gezicht’, hoorde ik meteen daarna. ‘
Kon je wel weg, met de Brexit?’ Dat was koning Willem-Alexander, die een hand op mijn schouder legde. Het contrast met de queen was groot.

Kielowsli op zijn bet (Pauline Kleijer de Volkskrant 12 januari 2023, p. V4-7):
Het werk van de Poolse filmmaker Krzysztof Kieslowski
, die geëerd wordt met een groot retrospectief, staat nog fier overeind. Zijn belangrijkste vraag zal immers niet snel verouderen: wat betekent het om een goed mens te zijn?

Op ridderschap en trouw (De stamhouder 22 januari 2023, NPO2):
Aan het eind van de jaren '30 vechten
Frans en Wera voor hun liefde. Terwijl oude heer Münninghoff zijn stamhouder probeert te koppelen aan een goede echtgenote, komen zelfs even de Kennedy's in het vizier. Frans wil echter alleen maar trouwen met Wera en dan naar het leger.
De stamhouder sluit mooi aan bij onze
eerdere constatering dat we in een nieuwe gouden tijd voor Nederlandse series leven, waarin ambities en budget beter op elkaar aansluiten dan in het verleden wel het geval was. Deze nieuwe Nederlandse Golf laat de kwaliteiten van makers en acteurs veel beter tot hun recht komen.

De overheid is zichzelf als een bedrijf gaan zien, dat is slecht voor de moraal (Bas Mesters de Volkskrant 21 januari 2023, Opinie p. 22-25):
Hoe kun je ervoor zorgen dat
ethiek, moraal en het gesprek daarover terugkeert in het werk van 130 duizend rijksambtenaren? Dat is de opdracht van Erik Pool. Een immense klus die hem al doende radicaliseert, merkt hij.
Macht en Moed
Waar macht is, moet ook tegenmacht zijn. Wat er gebeurt als die tegenmacht ontbreekt, is de afgelopen tijd pijnlijk duidelijk geworden. Erik Pool (programmadirecteur bij de Rijksoverheid) schreef een boek over ambtelijk vakmanschap en de kunst van het tegenspreken, dat onlangs uitkwam.

Tijd voor meer autonomie in Europese veiligheid’ (Arnout Brouwers interviewt Dick Berlijn de Volkskrant 20 augustus 2019, p. 8-9):
Nederland moet de bakens verzetten in het
veiligheidsbeleid, zegt voormalig commandant der Strijdkrachten Dick Berlijn. Want de rol als ‘trouwe, kleine bondgenoot’ van de VS is niet vol te houden.
Loskomen van ‘
grote broer’ Amerika: oud-generaal Dick Berlijn pleit voor een ander veiligheidsbeleid.

Liefde is biologisch vuurwerk’ (Kaya Bouma interviewt de Volkskrant 20 januari 2023, Wetenschap p. 19-21):
De specialist in de
liefde die ook specialist in de rouw werd: ‘Liefde is biologisch vuurwerk Neurowetenschapper die zich verdiept in de liefde verliest haar man, een neurowetenschapper die zich verdiepte in eenzaamheid. Daarna verdiepte Stephanie Cacioppo zich ook in de rouw.
Liefde
is noodzakelijk voor ons welzijn, zegt u. Maar hoe moet dat als die liefde wegvalt, zoals u overkwam?
‘Ten eerste moet je het accepteren. Ik ontdekte dat dat voor mij de enige manier was om John bij me te houden. Ik moest eerst onder ogen zien dat hij er niet meer was, dat hij een herinnering was. Ik vond dat ondraaglijk pijnlijk en doodeng.’

Schrijven is uitgesteld sterven’ (Onno Blom interviewt Cees Nooteboom de Volkskrant 21 januari 2023, Boeken p. 7-9):
Na lang uitstellen heeft
Cees Nooteboom al zijn poëzie gebundeld in Zo worden jaren tijd, een boek van 656 pagina’s. Waarom nu? ‘Ik dacht altijd: er komt nog wat.’

Jeroen Henneman Het leven der dingen (t/m 10 april 2023):
Kunstenaar
Jeroen Henneman (Haarlem, 1942) verstaat de kunst om zich te blijven verbazen over de wereld om hem heen. Onbevangen verwondering, humor en – soms letterlijke – licht- en luchtigheid, maar ook een red%gretig-onderzoekende geest die de grenzen van de optische waarneming bevraagt: ze vormen constanten in Hennemans werk en typeren tegelijkertijd de mens Henneman. Zijn sculpturale werk, maar ook zijn installaties, schilderijen en tekeningen getuigen van een open blik en belangstelling voor zowel de grote schaal van de openbare ruimte en de stad als de wijze waarop ons oog er geleid wordt door het kleinste detail.

Voor mannen moet je op je hoede zijn’ (Sara Berkeljon interviewt Marion Bloem Volkskrant Magazine 14 januari 2023, p. 14-23):
De hoofdpersoon in de
nieuwe roman van Marion Bloem lijkt in bijna alles op haar, behalve in één ding: de schrijver ontmoet in Ivan Wolffers haar soulmate, de hoofdpersoon komt er alleen voor te staan. Zo moest ze het wel schrijven, wetende dat ze hem kwijt zou raken. In oktober overleed hij, na 51 jaar samen. ‘Ik weet dat ik dankbaar moet zijn.’
In haar nieuwe roman
Meisjes uit het dorp, die deze week verscheen, blikt hoofdpersoon Ramona, dochter van een Indische luchtmachtmilitair, als 70-jarige terug op haar jeugd, op de trauma’s van haar ouders, op haar eigen schooltijd, eerste vriendjes en − vooral − op de meisjesvriendschappen die geen van alle standhielden. ‘De ijkpunten in de roman komen overeen met mijn eigen leven.

De ijkpunten gedrag en vlijt laten zich niet zomaar wegjagen van de scholen. Ze kregen nieuwe kleren (Aleid Truyens de Volkskrant 22 november 2022, p. 15):
Scholen spelen een belangrijke rol in de opvoeding, maar zijn geen instituten voor gedragsbeheersing. Het is niet aan het onderwijs, aan de overheid, om te bepalen welke persoonlijkheid voldoet. Onderwijs is er niet om burgers in het gewenste model te kneden of op maat gezaagde persoonlijkheden voor de arbeidsmarkt te produceren. De wereld heeft alle soorten mensen nodig, ook types die minder handig zijn in communiceren, samenwerken of zelfregulering. Zonder afwijkende eenlingen zijn we nergens.

Hier zie je Piet (Merel Bem de Volkskrant 20 januari 2023, p. V2-5):
Het imago van Piet Mondriaan is al decennia zo onbuigzaam als de zwarte lijnen op zijn schilderijen. Het is een beeld dat hij zelf cultiveerde: de serieuze kunstenaar. Informele foto’s, die veel recenter opdoken, tonen nu zijn vrolijke, innemende kant.
Mondriaan was óók iemand met humor en zelfrelativering. Tegelijkertijd stonden zijn kunstenaarschap en zijn imago altijd voorop, dus wat dat betreft dank ik: hem. Maar hij is ontegenzeggelijk boven zichzelf uitgegroeid; het is belangrijk om over grote kunstenaars als hij alles te weten te komen. We maken hem niet belachelijk, we nemen hem extreem serieus.

‘Tegenover je vrijheid staat de plicht uit te zoeken wie je bent’ (Fokke Obbema interviewt Lili Jung de Volkskrant 20 januari 2023, p. 16-17):
Haar leven lang worstelde psycholoog
Lili Jung met een ambivalente houding ten opzichte van presteren. Nu ze in de ‘palliatieve fase’ zit, is die dubbelzinnigheid weg. ‘Ik weet nu: wanneer ik het leven laat stromen, presteer ik vanzelf.’
Wat heeft u geleerd?
‘Ik geloof dat het de bedoeling van het leven is dat iedereen doet waar
hij of zij zelf gelukkig van wordt, maar daarvoor is het wel noodzakelijk dat je scherp krijgt wie je zelf bent. Voor mij staat tegenover de vrijheid om je eigen pad naar geluk te gaan de plicht uit te zoeken wie je bent. En de verantwoordelijkheid om daar zo zuiver mogelijk in te zijn. Dan krijg je vanzelf de mensen om je heen die je nodig hebt. Pas dan kunnen we als mensen een verbindend geheel met elkaar vormen. Maar veel mensen weten niet wie ze zijn.’
‘Wat me helpt is dat ik, terugkijkend op mijn leven, zie dat ik
geleefd heb in vrijheid, zoals ik dat zelf heb gewild. De worsteling uit mijn jeugd ermee is daarvoor zinvol geweest. Ik ben ook dankbaar dat ik me veerkrachtig voel. Dat is niet iets waar ik mijn best voor heb gedaan, maar dat zit kennelijk in me. Natuurlijk kies ik het liefst voor het leven, maar mijn gevoel zegt ook: kom maar op, laat maar zien hoe dat is, doodgaan.’

Ieder poging de chaos te bedwingen is legitiem (Fokke Obbema de Volkskrant 27 mei 2019 p. 12-14):
De arts en schrijver Ivan Wolffers is gefascineerd door het thema overleven. Hoe kan het dat de mens in vrijwel alle omstandigheden standhoudt?
Hoe kijkt u aan tegen religies?
‘Mensen verwachten nogal eens een harde, wetenschappelijke afwijzing van mij, maar ik kijk met respect en piëteit naar iedere poging van mensen de
chaos te bedwingen. Zo zie ik religies. Richard Dawkins (evolutiebioloog, red.) heeft steekhoudende argumenten voor atheïsme, maar ik vind zijn dwangmatige kant irritant. Laat mensen toch, denk ik dan.
Wat heeft u van uw ziekte geleerd?
Als je ziek wordt, leer je beter zien wat de essentie van het leven is. Je beseft wat je over het hoofd zag toen je nog gezond was. Zelf kwam ik bijvoorbeeld achter de schoonheid van de natuur. Die had ik nauwelijks tot me laten doordringen, ook al liep ik dagelijks hard door de bossen. Wat je vooral niet wilt zien als je gezond bent, is de dood. Die beschouwen we als iets voor anderen. Dat is geen verwijt, want je moet daar ook helemaal niet dagelijks mee rondlopen. Ga maar zolang mogelijk uit van het eeuwige leven.’

Essay Het Calamiteitperk
Leven in het licht van de eindigheid (Tim Fransen De Groene Amsterdammer 12 januari 2023, p. 46-51):
Het
vooruitgangsgeloof is een misvatting gebleken. We gaan turbulente decennia tegemoet. Wat biedt troost en hoe kunnen we het best handelen als crisis op crisis volgt, in het Calamiteitperk?
Het is door onze kwetsbaarheid, onze eindigheid dat we op elkaar zijn aangewezen, voor zorg, voor troost; en het is ook precies hierdoor dat morele waarden er überhaupt toe doen, moed, wijsheid, solidariteit. Dat is een vorm van hoop die ons – ongeacht de afloop van dit alles – nooit kan worden afgenomen: de mogelijkheid om te kunnen blijven kiezen tussen goed en slecht.
En het is dit soort keuzes, dat er in het
Calamiteitperk alleen maar meer toe zal doen.

Laten we lachen om ons zelf’ (Tim Fransen de Volkskrant 1 april 2019, p. 12-13):
Zijn twee cabaretprogramma’s, Het failliet van de moderne tijd (2014-2016) en Het kromme hout der mensheid (2017-2018), zijn doordrenkt van de zinvraag. Ook Brieven aan Koos (2018), zijn eerste boek, valt in dat licht te lezen: wat moet de mens aan met zijn bestaan, sinds Friedrich Nietzsche God dood heeft verklaard?
De uitspraak van de Duitse filosoof uit 1882 houdt Fransen voor ‘mogelijk de meest bepalende gebeurtenis in de menselijke beschaving’. Dat schrijft hij in zijn afgelopen weekeinde gepubliceerde -essay Het leven als tragikomedie, waarin hij de mens psychologisch en filosofisch fileert. Gebrekkige zelfkennis, hunkering naar erkenning en misplaatste eigendunk zijn voorbeelden van tekortkomingen, waardoor de mens op dwaalsporen komt. Bovendien is hij tragisch, want uitgerust met zowel biologische overlevingsdrift als een bewustzijn dat hem zijn sterfelijkheid voorhoudt. Mede door die gespletenheid is lijden zijn natuurlijke staat. Vroeger bood het geloof daarvoor nog een rechtvaardiging, met de hemel als wenkend perspectief. Maar sinds Nietzsche heeft het leven de vorm van een tragedie gekregen, vindt Fransen. Toch ziet hij een uitweg.
Hoort bij het
relativerende perspectief ook het besef van sterfelijkheid?
‘Een tweede voordeel zie ik op maatschappelijk vlak. Door het besef van sterfelijkheid komen we hopelijk niet meer in de verleiding mensen op te offeren voor grote utopieën of onsterfelijkheidsprojecten. Ik denk dan aan religie, maar ook aan nationalisme, waarbij het om de glorie van de natiestaat draait. Zo’n hoger doel is maar al te vaak ingezet om mensen te offeren.
De
gespletenheid van de mens maakt ook beschaving mogelijk, schrijft u.
‘Beschaving is de houding die we innemen ten opzichte van onze natuur. Van nature zijn we niet altijd geneigd het goede te doen – we hebben allerlei egoïstische, wrede neigingen. De mens ziet bijvoorbeeld de ander helemaal niet als gelijkwaardig – hij wil zich juist superieur tonen. Toch hebben we besloten dat iedereen gelijk is voor de wet, tegen onze natuur in. Onze geest kan dus onze natuurlijke aandrang observeren en de vraag stellen: ‘Als iedereen dat heeft, hoe kunnen we dan de samenleving het beste inrichten, welke regels passen daarbij?’ Ons bewustzijn maakt dat we onszelf kunnen doorzien en onze natuurlijke neigingen in goede banen kunnen leiden. In die zin is onze gespletenheid niet alleen het probleem, maar ook onze beste hoop op een oplossing.’

Naar ratio (Roger Abrahams Volkskrant 1 november 2017 V4-7):
Voor zijn tweede avondvullende show reisde cabaretier Tim Fransen naar Kaliningrad, op zoek naar de erfenis van filosoof Immanuel Kant. De Volkskrant mocht mee. En had erna nog geen benul van hoe de grote Verlichtingsdenker uiteindelijk in de voorstelling terechtkomt.
Denker van de Verlichting
Immanuel Kant (1724-1804) geldt als een van de belangrijkste denkers van de Verlichting. Hij oefende grote invloed uit op de ontwikkeling van de westerse filosofie. Arthur Schopenhauer noemde Kants Kritik der reinen Vernunft (1781) het 'belangrijkste boek dat ooit in Europa verschenen is'. De opvatting over het godsbewijs is als een rode draad in Kants kritieken aanwezig. In zijn kritieken betoogt hij dat een godsbewijs volgens de zuivere rede onmogelijk is. Desondanks bleef hij theïst.
Driften
'Latere denkers, zoals
Schopenhauer, Nietzsche en Freud, hebben laten zien dat de mens wordt geregeerd door allerlei driften en irrationele processen', doceert hij. 'En denkers uit de Romantiek - Herder, Schiller en Fichte - vonden dat de essentie van de mens niet ligt in zijn rationele vermogen, maar juist in de cultuur waarin hij is opgegroeid. blackred%identiteit gaat over verschillen tussen groepen mensen, niet over overeenkomsten of solidariteit.'
Daarom is
Kant relevant voor onze tijd, stelt Fransen. 'Kants universele ethiek redden, dat is wat ik probeer te doen. Die kan mensen binden.' Maar als ze niet op de Rede gebaseerd mag zijn, waarop dan wel? 'Op onze fundamentele gebrekkigheid, denk ik. Daar wil ik het in mijn voorstelling over hebben. We zijn niet perfect en daar schamen we ons allemaal weleens voor. Toch moet iedereen uiteindelijk erkennen dat hij tekortschiet, langzaam uit elkaar valt en, zonder te weten wat de bedoeling is van dit leven, de dood tegemoet gaat. Die gedeelde gebrekkigheid drijft ons in elkaars armen. Althans, dat wordt mijn these.'

De instroom en de revolutie (Boeken & Wetenschap Arnon Grunberg de Volkskrant 31 december 2022, p. 7):
Wij verlangen naar het goede, althans de meesten van ons. Daarmee is dat goede onderhevig aan de wetten van het verlangen. Sinds Plato beseffen we dat datgene waarnaar we verlangen nooit ons bezit kan worden, want dan dooft het verlangen. Het goede is elders. Hoe goed deze wereld ooit ook moge zijn, de wet van het verlangen zal ons geen berusting toestaan.

R. Nasrs Wunderkammer (11 januari 2022 NPO2):
Geen plek in het huis van acteur en schrijver
Ramsey Nasr is onbezet: boeken en cd’s, maar ook minder gebruikelijke zaken als vlinders, fossielen, opgezette dieren, natuurencyclopedieën, vuistbijlen, oude prenten, fotografie, - hij verzamelt het allemaal. Waar komt die fascinatie vandaan? Zit er een lijn in al die verschillende dingen, en is een verzameling ooit ‘af’? In een wereld die zich veelal online afspeelt, verdwijnen we in deze serie in het tastbare universum van Ramsey Nasr en zijn Wunderkammer. Een zelfgecreëerde wereld die de kijker de vraag stelt: hoe verhouden wij ons tot het verleden?
· Aflevering 1: Orde en chaos (11 januari 2022)
· Aflevering 2:
Kijken en bekeken worden (18 januari 2022)
· Aflevering 3:
Ons lichaam (25 januari 2022)
· Aflevering 4: De schoonheid van ellende (28 januari 2022)
· Aflevering 5:
Vergankelijkheid
· Aflevering 6: Leven als een verzamelaar

Kersttoespraak Willem Alexander (Raoul du Pré de Volkskrant 27 december 2022, p. 10):
‘Het is ook een
confronterende tijd. Want dwingt de ons niet tot drastische keuzes? En lopen we in ons land met zijn beperkte ruimte en botsende belangen niet tegen grenzen op? We voelen op onze klompen aan dat we moeilijke beslissingen niet meer vooruit kunnen schuiven. Lapmiddelen en noodverbanden helpen niet meer. Het moet ánders.’
Tegelijkertijd ziet
Willem-Alexander volop tekenen van hoop. Hij noemde ‘de moed en de eensgezindheid van het Oekraïense volk’ en de energie van de Nederlandse jeugd. ‘Ik ontmoet ze overal. Jonge mensen met idealen en verbeeldingskracht. Zij voelen zich medeverantwoordelijk en zijn bereid de toekomst op hun schouders te nemen. Er zit zóveel veerkracht in de jonge generatie!

De rauwe werkelijkheid van de geopolitieke conflicten drong zich op aan de EU (Peter Giesen de Volkskrant 27 december 2022, p.10):
Maar het
goede leven in Europa is sterk afhankelijk van anderen. Van Amerika voor zijn veiligheid, zoals de oorlog in Oekraïne ten overvloede heeft aangetoond.
‘Europa moet zijn
lot in eigen handen nemen’, zei de Duitse bondskanselier Merkel toen Donald Trump in 2016 tot president van de Verenigde Staten werd gekozen.

In de spiegel (Xandra Schutte De groen Amsterdammer 22 december 2022, p. 3):
In haar prachtige boek
Rebelse genieën vertelt Andrea Wulf (p. 88-91) over ‘de uitvinding van het ik’, zoals de ondertitel luidt, maar beschrijft ze ook hoe de filosoof Fichte zijn ik-filosofie uitbreidt naar de natie. Wij doen min of meer hetzelfde in dit dubbelnummer, maar dan omgekeerd: van collectief naar individueel zelfbeeld. Schrijfster Helen Macdonald reflecteert (p. p. 44-49) op de relatie tussen mens en natuur, Arthur Eaton (p. 106-109) overdenkt het zelf zoals Freud het concipieerde en Arjen van Veelen (p. 98-101) stelt dat de zelfverliefde Narcissus in deze tijd heeft plaatsgemaakt voor Atlas, die de wereld op zijn rug torst. ‘We zijn ontsnapt aan de fuik van het ik en geven nu de wereld de schuld van alles wat misgaat in ons leven’, schrijft hij. De vraag is of dat een troost is, schrijft hij er meteen bij.

Een nieuw bewustzijn Buitenhof 11 december 2022, NPO1):
Lidewij Edelkoort reisde over het zuidelijk halfrond en zag een nieuw bewustzijn. In Proud South bundelt ze werk van jonge kunstenaars uit Afrika en Zuid-Amerika, een kleurrijke verzameling foto’s van een generatie die zich richt en trots is op de eigen cultuur en zich losmaakt van het noorden.

Het vinden van balans tussen masculiene en feminiene kwaliteiten
De twee polen 'mannelijk' en 'vrouwelijk' vinden we in veel grote filosofieën terug, zoals bijvoorbeeld yin-yang. Yin en Yang worden beschouwd als twee tegengestelde en complementaire energieën of krachten in het universum, dus ook in de mens. Prof. Carl Jung stelde vervolgens dat een vrouw een feminien bewustzijn heeft en een masculiene component of pool in het onbewuste zetelt en bij de man is het andersom: hij heeft een mannelijk bewustzijn en zijn feminiene pool ligt in zijn onbewuste. Hij stelde tevens dat een mens zich van zijn of haar andere pool niet vanzelfsprekend bewust is en dat bewustwording hiervan afhankelijk is van, en omgekeerd ook leidt tot, menselijke ontwikkeling. Dit noemde hij het anima-animus principe. We zullen beide componenten of polen in de mens nu kort beschrijven.

Zingeving van het leven voor en na de dood, Deel II, De visie van Tolstoj en Jung (Piet Ransijn Civis Mundi Digitaal #34, december 2015)
Jung beschouwt opvattingen omtrent voorbestaan na de dood niet als sociaal bepaalde functionele fantasieën die angst reduceren, zoals socioloog Norbert Elias schrijft in zijn boek De eenzaamheid van stervenden In onze tijd. We beginnen met de sociologische context, daarna de visie van Tolstoj gevolgd door die van Jung.

We hebben geen idee wat een burn-out is (Ianthe Sahadat interviewt Christiaan Vinkers de Volkskrant 17 december 2022, p. Opinie p. 22-25):
Geen enkele arts kan een
burn-out vaststellen, zegt psychiater en hoogleraar stress en veerkracht Christiaan Vinkers. Als ziekte bestaat een burn-out niet, zegt hij. En dat is een probleem, want het komt er nu op neer dat mensen met het label ‘burn-out’ aan hun lot worden overgelaten.

Een vleugje magie (Anna van leeuwen de Volkskrant 16 december 2022, p. V1-4):
De link tussen
kunst en ‘het hogere’ is niet nieuw. Maar kunstenaars van nu hebben vaak zélf een spirituele ervaring, die bijvoorbeeld te maken heeft met hun familiegeschiedenis. Dat vervolgens overbrengen in een museumzaal is nog een zoektocht op zich.
Deugniet (Abel Bormans interviewt Peter de Bie de Volkskrant 16 december 2022, p. V10-11):
Zaterdagochtend is
Peter de Bie (72) voor het laatst te horen als presentator van Nieuwsweekend op NPO Radio 1. Zes dilemma's voor de man die zichzelf ‘absoluut niet inschikkelijk’ noemt.
Balorig of inschikkelijk?
‘Balorig. Ik ben absoluut
niet inschikkelijk. Als ik echt het gevoel heb: dit deugt niet, dan zeg ik dat. Ik ben nooit te beroerd geweest om volledig onaangekondigd de directiekamer binnen te stappen en te zeggen wat me niet zint. Dat levert kameraden op, maar het gaat ook af en toe rigoureus fout. Ik ben bij verschillende omroepen vertrokken.

Een deel van Jeroen (Herien Wensink de Volkskrant 13 december 2022, p. V12):
Over de radicale en grensverleggende acteur Jeroen Willems verschijnt tien jaar na zijn plotselinge dood een wat brave biografie van classica Mieke Koenen. Toch is het een onmisbaar documentgeworden over een zoekende perfectionist met een beestachtige kracht op het toneel.
Af en toe gun je
Willems een meedogenlozer biograaf. Nu ligt soms romantisering, dan weer trivialisering op de loer.
Maar tussen die
twee uitersten doemt uiteindelijk toch een mooi portret op, van een zoekend, onzeker mens en een ongrijpbare kunstenaar. Van een onstuitbare perfectionist, en een ‘mijmerende aarzelaar’. En van een lieve jongen met een beestachtige kracht op toneel. Je lied wordt gehoord toont al die facetten, precies, zorgvuldig en respectvol, en is daarmee – ondanks de gebreken, een onmisbaar document.

Klank van thuis (Merlijn Kerkhof interviewt Mila Baslawskaja en Dmitri Ferschtman de Volkskrant 12 december 2022, V4-6):
In de jaren zeventig kwamen
veel musici uit de Sovjet-Unie naar Nederland. Zo ook Dmitry Ferschtman en Mila Baslawskaja. Hoe kijkt het echtpaar nu naar Rusland, en alle musici die moeten vluchten?
‘Een monumentje! Voor ons!’
Mila Baslawskaja gilt het uit van de pret. Ja, het was bij nader inzien een wat pathetische formulering, maar het was hoog tijd voor een interview met Dmitry ‘Dima’ Ferschtman, cellist, en Mila Baslawskaja, pianist, en het echtpaar liet zich niet zo eenvoudig overtuigen van de noodzaak.
Zij zou nog bekender worden dan
haar ouders en uitgroeien tot een van Nederlands meest succesvolle violisten: Liza Ferschtman.
De
emigratie betekende dat Baslawskaja haar vader nooit meer zou zien, zelfs nooit meer zou spreken. Na haar vertrek verloor hij zijn baan, een topfunctie in de luchtvaartindustrie. Alle contact werd onmogelijk gemaakt. Kort daarna overleed hij.
Ferschtman: ‘Dat schuldgevoel gaat niet over.’
Toen we tien jaar geleden samen een album uitbrachten met
duo’s, dacht ik: en nú gaat ze zeggen dat ze niet meer met mij wil spelen. Dat was ongegrond natuurlijk, maar... We vinden onszelf nooit goed genoeg.’
Is dat niet precies wat, als we
mogen generaliseren, de topmusici uit de voormalige Sovjet-Unie kenmerkt? Baslawskaja: ‘Svjatoslav Richter ging na elk concert pianospelen, dan speelde hij ’s nachts precies het repertoire dat hij die avond voor publiek had gespeeld. Ik denk dat het klopt.’ Ze wijst naar boven. ‘De componist is dáár. En wij kunnen als uitvoerders alleen maar klimmen, het blijft altijd een poging daar te komen.’

Tim Hofman (Kruispunt 11 december 2022 NPO2):
Het jaar 2022 was zonder twijfel dat van
Tim Hofman. Met zijn onlineprogramma BOOS over de misstanden bij The Voice zette hij seksueel overschrijdend gedrag op de kaart. Hij won er de Nipkowschijf en andere prijzen mee. Het onderstreepte nog eens zijn imago van succesvol strijder tegen onrecht. Waar komt die gedrevenheid vandaan? Wat is zijn kracht? Verschillende mensen schetsen hoe televisiemaker Tim Hofman zich kan vastbijten in iets en hoe hij deuren kan openen. Zo komen onder meer zijn beste vriendin Talisia Misiedjan, zijn vriend van de middelbare school Damion Grey en Gert-Jan Segers aan het woord.

‘Rusland was al jaren voor de oorlogaan het infiltreren en stoken in Oekraïne’(Fleur de Weerd interviewt Okasa Zaboezjko, de Volkskrant 10 december 2022, Opinie p. 22-25):
Al vijftien jaar verkondigt de Oekraïense schrijver
Oksana Zaboezjko (62) het aan iedereen die het wil horen: de Koude Oorlog is nooit echt gestopt in Oost-Europa, al wilde het Westen het tegendeel nog zo graag geloven. Sinds februari vindt ze ineens een luisterend oor.
Wat bedoelt u daarmee?
De enige onderbreking van dat beleid waren de eerste jaren na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie. Toen had Rusland het te druk met zichzelf, met de enorme
economische chaos. Daarna zijn ze weer verder gegaan met wat ze al decennia doen: het vergroten van hun rijk en invloedssfeer, ten koste van het Westen. Hij zette de Koude Oorlog aan onze kant van het IJzeren Gordijn gewoon voort. Met desinformatie en psychologische oorlogsvoering.’
Hoe zag dat eruit?
Ook
internationale militaire experts zijn het erover eens dat Rusland jaren voor de oorlog al begon met psychologische oorlogsvoering in Oekraïne, en daarbij methodes gebruikte die het eerder al in Georgië toepaste. In Oekraïne ging het waarschijnlijk om beïnvloeding op verschillende niveaus: van het inspelen op pro-Russische sentimenten onder de bevolking - bijvoorbeeld door het goedkoop distribueren van Russischtalige boeken, maar ook middels het verspreiden van complottheorieën - tot en met het infiltreren van overheidsorganisaties, het leger, financiële structuren en de rechtsstaat. Dit alles had tot doel het bestaansrecht van het land te ondermijnen.
Is dit de culturele renaissance van Oekraïne?
‘Maar ondertussen is het prachtig om te zien hoe in het vrije Oekraïne mensen
literatuur herontdekken, en popmuziek maken in hun eigen taal. Er is zoveel talent in ons land. Sinds lange tijd voelen we weer toegang tot onze eigen cultuur. We pakken het erfgoed terug dat ons afgenomen is.’

Londense City blij met Russische miljardairs (Peter de Waard de Volkskrant 20 april 2004):
De rijkste '
Brit' is niet langer een Brit maar een Rus. Roman Abramovitsj is sinds afgelopen weekeinde officieus de rijkste inwoner van het land....

We beleven een transitie als in de Renaissance (Thomas Friedman de Volkskrant 24 juni 2016 p. 21):
Net als van 1450 tot 1550 is dit de beste tijd om te leven en toch hebben velen het gevoel slechter af te zijn.
Ian Goldin, hoofd van de Oxford Martin School aan Oxford University, en Chris Kutarna, ook van Oxford Martin, hebben zojuist een boek gepubliceerd - Age of Discovery: Navigating the Risks and Rewards of Our New Renaissance - over lessen die we kunnen trekken uit de periode van 1450 tot 1550 die bekend staat als het Tijdperk van de Ontdekking. De wereld maakte toen grote stappen voorwaarts - aangejaagd door Da Vinci, Michelangelo, Copernicus en Columbus - waaruit de Renaissance voortkwam. Wetenschap, onderwijs, de maakindustrie, communicatie, politiek en geopolitiek gingen op de schop.
De establishment-politici van die tijd 'onderschatten de macht van die nieuwe informatierevolutie om verder te gaan dan bestaande wetenschappelijke en culture ideeën' en populistische stemmen te versterken die de autoriteiten uitdaagden.
Bah! Hoe stoppen we dat?
'Er moeten meer risico's worden genomen als de veranderingen sneller gaan, zowel voor de werkers die van baan moeten veranderen als voor de bedrijven die constant moeten innoveren om bij te blijven', meent
Goldin. De taak van de overheid is om de vangnetten en de infrastructuur te versterken opdat individuen en bedrijven zo gewaagd mogelijk kunnen opereren als nodig - wat betreft leren, aanpassen en in zichzelf investeren. Tegelijkertijd moet Amerika 'meer, niet minder betrokken zijn bij de rest van de wereld' omdat 'dreigingen vanuit het klimaat, pandemieën, cyberaanvallen of terrorisme niet kleiner zullen worden door Amerika's terugtrekking'.
Destijds, net als nu,
hielpen muren niet meer. 'Kanonnen en buskruit kwamen naar Europa; zij konden door muren of eroverheen en boeken konden ideeën erlangs sluizen.' Destijds, net als nu, maakten muren je slechts armer, dommer en onveiliger.

De kosmische reis van de elementen van het leven (George van Hal de Volkskrant 10 december 2022, Wetenschap p. 24-25):
Ieder mens bestaat uit simpele elementen zoals
waterstof, koolstof en stikstof. Maar hoe zijn die ooit op de aarde terechtgekomen? De route die deze bouwstenen van het leven hebben afgelegd, aan de hand van recente kosmische bewijsstukken.
‘Uit al die
kleine stoffen die men daar straks zal vinden, kun je zóveel leren’, zegt Van der Tak. Want als het onderzoek naar de chemische geschiedenis van het zonnestelsel ons iets heeft geleerd, is het dat de geheimen van zijn grootste bewoners schuilen in de allerkleinste deeltjes.

Wetenschapper loopt verwonderd rond in eigen immuuncel (George van Hal en Maarten Keulemans (Volkskrant 14 oktober 2020 p. 29):
Wat de software nu levert is echter nog geen bewegende simulatie van het binnenste van een cel. Het simuleert de aanwezige moleculen en structuren, maar geeft geen beeld van de pulserende chaos in het binnenste van onze cellen. Dat is jammer, want de vervreemdende stortvloed aan trillende, in elkaar grijpende moleculen en overlappende, bizarre structuren die onze lichamen op de kleinste schaal beheersen, zou een reisje opleveren dat nóg buitenaardser aandoet dan een tocht door de ijle pracht van de kosmos.

Periodiek Systeem (Micha Bonn de Volkskrant 25 mei 2007):
Maar bij het bouwen van uw
moleculen moet u zich realiseren dat de atomen niet in elke willekeurige volgorde gecombineerd kunnen worden - zoals ook niet elke lettercombinatie een woord oplevert: er bestaan in het Nederlands ongeveer 5 miljoen woorden, en ruwweg 20 miljoen moleculen op aarde. Hottentottententententoonstelling is weliswaar een woord dat uit veel (33) letters bestaat, maar de meeste moleculen bestaan uit veel meer atomen. Het hemoglobinemolecuul dat zuurstof transporteert in uw lichaam bestaat bijvoorbeeld uit koolstof (symbool: C), waterstof (H), stikstof (N), zuurstof (O), zwavel (S) en ijzer (Fe), in de verhouding: C2952H4664N812O832S8Fe4, dus in totaal 9272 atomen.

De Geheime Leer Deel II, Hoofdstuk 25 De mysteriën van het zevental (p. 678):
Maar laten wij terugkeren tot de beschouwing van het zevental in de oude religieuze symboliek. Aan de metrologische sleutel tot de symboliek van de Hebreeën, die numeriek het meetkundige verband van de cirkel (al-godheid) tot het vierkant, de kubus, de driehoek en alle emanaties van het goddelijke gebied onthult, kan de theogonische sleutel worden toegevoegd. Deze sleutel verklaart dat Noach, de aartsvader van de zondvloed, in één aspect de omzetting van de godheid (de universele scheppende wet) is, ten dienste van de vorming van onze aarde, haar bevolking en de voortplanting van het leven daarop in het algemeen.
679: Maar of hij nu een
viertal (tetragrammaton) of een triade is, de scheppende god van de bijbel is niet de universele 10, tenzij verenigd met AIN-SOPH (zoals Brahmā met Parabrahm), maar een zevental, een van de vele zeventallen van de universele zevenvoudigheid. Bij het verklaren van de vraag die nu aan de orde is, kunnen de positie en de status van Noach het best worden verduidelijkt door de 3 en de 4 parallel met de ‘kosmische’ en ‘menselijke’ beginselen te plaatsen. Voor deze laatste wordt de oude bekende classificatie gebruikt.
686: Maar de
pythagoreeërs beschouwden het getal zeven of de heptagoon als een religieus en volmaakt getal. Het werd telesphoros genoemd, omdat door dit getal alles in het Heelal en de mensheid tot zijn einde, d.w.z. zijn hoogtepunt, wordt gevoerd' (Philo, de Mund. opif.). De leer van de sferen, vanaf de tijd van Lemurië tot aan Pythagoras, toont aan dat zowel de zeven krachten van de aardse en ondermaanse natuur, die onder het bestuur van de zeven heilige planeten staan, als de zeven grote krachten van het Heelal, te werk gaan en zich evolueren in zeven tonen, die de zeven noten van de toonladder zijn.

Stand-upcomedian Hannah Gadsby combineert zelfspot en zelfvertrouwen in feelgoodshow ‘Body of Work’ (Gidi Heesakkers de Volkskrant 21 november 2022, p. V7):
De Australische
stand-upcomedian is in een paar jaar tijd uitgegroeid tot een geliefde ster, voor wie al een ovatie van het uitzinnigste soort klinkt wanneer op het podium alleen nog een paarsbelichte lampjesslinger te zien is – het schijnsel van een knus tuinfeest.
Zelfspot is en blijft belangrijk, omdat je nu eenmaal niet altijd een winnaar bent in het leven’, zei Gadsby deze zomer in een interview in de Volkskrant. ‘Omdat zwakten menselijk zijn. Maar ik sta mijzelf nu meer toe mijn zelfvertrouwen 0te tonen op het podium. Ik heb er ook vrede mee dat er mensen zijn die niet houden van een zelfverzekerde vrouw op het podium. Die willen niks met mij te maken hebben, en dat is prima. Voor dat soort bezoekers zijn er nog genoeg andere komieken.’

Klimaatcyclus (Klimaatverandering):
Een
Fourier-analyse test niet of er daadwerkelijk periodiciteit in een dataset zit, maar ontleedt elke dataset in een combinatie van sinussen en cosinussen. Ofwel: in een combinatie van cycli, of golven, of oscillaties; wiskundig gezien komt dat allemaal op hetzelfde neer.

De Milanković-parameters, ook: Milankovitch-parameters, zijn astronomische grootheden die cyclische variaties veroorzaken. Zij zijn van invloed op de klimaatveranderingen op de aarde, gezien over de perioden van duizenden jaren, op het ritme waarmee ijstijden en interglacialen elkaar afwisselen. Dat komt omdat zij de intensiteit en de verdeling van het zonlicht op de aarde bepalen.
Ze zijn mede door de Servische wiskundige
Milutin Milanković opgesteld. Het zijn de excentriciteit, obliquiteit en precessie, dus parameters van de baan en de oriëntatie van vooral planeten. De eerste wetenschappelijk publicatie hierover was in 1976.[1]

In het Anti-heelal is alles omgekeerd (Govert Schilling de Volkskrant 23 februari 2019, Sir Edmund p. 40-42):
Met hun theorie van een
spiegeluniversum, waarin de tijd achterstevoren verstrijkt en alles antimaterie is, denken enkele prominente onderzoekers een oplossing te hebben voor enkele slepende kwesties in de kosmologie.

Waakzaam (Ianthe Sahadat de Volkskrant 18 november 2022, p. V10-11):
Naar aanleiding van haar boek
De omwenteling of de eeuw van de vrouw veertien dilemma’s voor schrijfster Suzanna Jansen (58).
Het kiespotlood of de pil?
‘Daar wil ik niet tussen kiezen.
Zonder evenveel politieke invloed als mannen, waren vrouwen nog steeds vergeten. We hebben veertig jaar moeten strijden voor kiesrecht. Toen vrouwen in 1922 eindelijk konden stemmen, duurde het nog ruim dertig jaar voor de eerste kleine veranderingen in de wet ten bate van vrouwen zijn doorgevoerd.
Pas dit jaar zitten er evenveel vrouwen in de regering als mannen. Voor het parlement geldt dat nog steeds niet en we hebben ook nog nooit een
vrouwelijke premier gehad.
‘De
pil is natuurlijk net zo cruciaal. Doordat vrouwen meer controle kregen over het dragen en baren van kinderen, kregen ze meer zeggenschap over hun leven en lichaam.’

Eudaimonia heeft betrekking op de 4e Dimensie van de Zwaartekrachtruimte die Gerrit Teule in zijn boek Hebben wij een ziel? of van het Blokuniversum waar Jim van de Heijden gebruik van maakt. Het blokuniversum is niet volledig gedetermineerd, zoals Wim Rietdijk tracht te bewijzen. Het is onze vrije wil, het is het vermogen van de mens zich aan de veranderende omgeving aan te passen en de mogelijkheid van creativiteit die het leven zinvol maakt. Creativiteit, verbeeldingskracht (imaginatie) zorgt dat het lichtpuntje aan het eind van de tunnel feller gaat schijnen. De gangbare methode om de wils- en verbeeldingskracht te verenigen is yoga, contemplatie, meditatie.

De favoriete 16 (Jenny Camilleri de Volkskrant 5 november 2022, p. 30-35):
De Volkskrant loodst u elke zaterdag door het
culturele aanbod, opdat de keuze net wat eenvoudiger wordt. Deze week 16 tips met onder meer Tazewell Thompson, Porcupine Tree, Ali Abbasi, Ibrahim Mahama, seizoen 5 van The Crown en Pieter Laurens Mol.

Wie dit leest, kan worden besmet (Olaf Tempelman de Volkskrant 29 mei 2018 p. V8-9):
The Ex
The Ex ontstond in 1979 in de Amsterdamse kraakbeweging als anarcho-punk ensemble. Het vroege werk was beïnvloed door The Fall. Al snel werden de muzikale grenzen vergaand verlegd. Door de jaren heen experimenteerde de band met free jazz en
vele soorten wereldmuziek. The Ex bracht ruim 25 albums uit en trad op in alle werelddelen. Het ensemble trok ook tweemaal naar Ethiopië om daar gratis concerten in de open lucht te geven. Voor zover bekend is The Ex de enige westerse formatie die er ooit buiten de hoofdstad Addis Abeba heeft gespeeld. De huidige bezetting bestaat behalve uit Terrie Hessels (gitaar) uit Katherina Bornefeld (slagwerk) , Andy Moor (gitaar) en Arnold de Boer (zang, gitaar). Op de bekende verzamelaar The Rough Guide to Ethiopian Jazz geeft The Ex acte présence samen met saxofonist Getatchew Mekuria.
Blazen
Als Terrie Hessels en Emma Fischer de grootste Ethiopische blazer van de 20ste eeuw niet hadden opgespoord voor het te laat was, had de wereld het met een paar oude opnamen moeten doen in plaats van de Getatchew--collectie van Terp Records. ‘Rauw vlees is goed voor je sound’, was het adagium van saxofonist Getatchew -Mekuria (1935-2016).
Experiment
Saxofonist Getatchew Mekuria was vóór Terrie Hessels en Emma Fischer op zijn deur klopten Ethiopië nooit uitgeweest. Pas in Europa en de VS hoorde hij dat zijn werk ‘jazz’ werd genoemd en dat hijzelf ‘een pionier’ of zelfs ‘de aartsvader’ van de freejazz was. Zijn reacties waren altijd hetzelfde. ‘Jazz, daar kan ik niets mee.’ ‘Freejazz, ik weet niet wat dat is.’
Mystiek
Maken blazers Ethiopische muziek tomeloos swingend en energiek, orgeltjes en een palet aan traditionele instrumenten zorgen ervoor dat die bijna altijd mystiek klinkt. Hailu Mergia bespeelt op zijn huidige optredens een veelheid aan instrumenten, maar in de Walias Band was hij de meester van het mystieke orgeltje. Deze muziek is omschreven als de enige waarin zowel uit de allerhoogste als de allerlaagste chakra’s energie stroomt – hoofd, hart en onderbuik worden tegelijkertijd bediend.
Let in Wormer óók op de bruid en de bruidegom op de foto’s van die Ethiopische trouwerij. In Nederland waren Terrie en Emma nooit getrouwd. In Addis Abeba organiseerden Ethiopische artiesten en ‘soulmates’ voor dit ongetrouwde paar ‘een superfeest’ als dank voor bewezen diensten.
‘Wat jij aan Ethiopië geeft, krijg je geheel terug’, zegt Terrie Hessels.

Lessen leren gaat misschien toch iets makkelijker als er wél wat koppen rollen (Kustaw Bessems de Volkskrant 2 juli 2022 Opinie p. 16):
Dat
lerend vermogen in het openbaar bestuur, waar is dat nou eigenlijk te vinden? Van de illegale vermogensbelasting tot de chaotische asielopvang, van het verwaarloosde leger tot de aardbevingsschade in Groningen en van het stikstofdrama tot het toeslagenschandaal: Nederland draait zichzelf momenteel vast in hersteloperaties. Zo zeer dat eventuele ambities voor de toekomst achter de horizon zijn verdwenen. Maar leren is meer dan in paniek noodverbanden aanleggen. En voor dat leren ontbreken telkens de voorwaarden: het zonder smoesjes onder ogen zien van misstappen, erkenning dat volledige reparatie onmogelijk is en het leggen van verantwoordelijkheid waar die hoort. Zeg maar de Wet van Meau.

Parallel (21 februari 2021 NPO2):
Choreografe Ruth Meyer keert terug naar de oorsprong van haar
verbeeldingskracht, haar onderduiktijd tijdens de Tweede Wereldoorlog. Samen met een aantal beeldend kunstenaars en choreografen met wie ze zich verwant voelt, wordt een dansmozaïek gecreëerd. Deze poëtische visualisatie brengt op persoonlijke wijze de helende werking van de verbeelding tot leven. Dit gesamtkunstwerk op het snijvlak van dans, beeldende kunst, drama en documentaire is een ware ode aan de fantasie.
De film laat zo het verband zien tussen het verleden en de invloed daarvan op het heden: hoe beleef je een oorlog als kind en hoe ga je later hiermee om? De bron voor haar levensvisie ligt in de Tweede Wereldoorlog toen Ruth Meyer als klein meisje met haar Joodse familie was ondergedoken. Om te ontsnappen aan de realiteit gebruikte zij haar verbeelding.
“Verbeelding als vlucht naar binnen”, zegt ze nu. Pas op latere leeftijd kwam ze tot dit inzicht. Haar gehele carrière als danser, choreograaf en filmmaker bleek gebouwd op die overlevingsstrategie.
Alleen in zijn gedachten is de mens waarlijk vrij. Als de nood maar hoog genoeg is, blijken we zelfs in staat om een parallelle wereld te bedenken, zoals Ruth Meyer als kind deed tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het Joodse meisje ging in haar eigen fantasie wonen, om de gruwelijke werkelijkheid van de Jodenvervolging buiten te sluiten.
Vanuit diezelfde
bron, pure verbeelding, bouwde ze later een carrière op als succesvol choreografe. Zonder dat ze zich realiseerde dat de basis daarvoor eigenlijk werd gelegd tijdens die traumatische jeugdjaren. Haar verbeelding had als een soort ‘veilige vlucht naar binnen’ gefunctioneerd.
In de associatieve documentaire Parallel (55 min.) van Ellen Blom creëert Meyer, met kunstenaars, componisten en choreografen waarmee ze zich verwant voelt, een
zinnenprikkelende dansmozaïek, waarin dans, drama, beeldende kunst en documentaire samenkomen. Ieder van hen laat bovendien zijn gedachten gaan over wat verbeelding voor hen en hun werk betekent. Verbeelding kan het bestaan in hun optiek rijker, interessant of gewoon draaglijk maken en biedt zelfs uitkomst als het leven helemaal aan het eind, zoals bij de hoogbejaarde Ruth Meyer, nog een ongemakkelijke uitdaging in petto blijkt te hebben.
De documentaire laat zien hoe het mogelijk is de
Kwintessens, de verborgen 5e Dimensie, het 'verborgen pad' van Roberto Assagioli te verbeelden.

Onrust over ethisch beleid Google (Pieter Sabel Volkskrant 23 februari 2021 p. 22):
In korte tijd zijn allebei de onderzoekers vertrokken die zich bij Google bezighielden met de ethiek van kunstmatige intelligenties. Wat is er aan de hand?
Mitchell, die haar ontslag op Twitter bekendmaakte, publiceerde eerder een kritische brief over het vertrek van Gebru.\\ Zowel Mitchell als Gebru waarschuwden binnen en buiten Google voor het gebruik van zelflerende algoritmen.
Google krijgt al langer kritiek over het gebrek aan diversiteit binnen het bedrijf.
Vakbond
Die onvrede leeft ook binnen Google zelf. Begin dit jaar richtte een groep werknemers een vakbond op.
Niet om te kunnen onderhandelen over werkomstandigheden, maar om een orgaan te hebben dat met de leiding van het bedrijf kan praten over ethische kwesties en de bedrijfsvoering.
Werknemers protesteerden eerder tegen de manier waarop Google om ging met meldingen van
seksuele intimidatie, en tegen activiteiten die de werknemers onethisch vinden. Zo werkte Google samen met het Amerikaanse ministerie van Defensie om kunstmatige intelligentie in te kunnen zetten bij aanvallen met drones. Na protest van werknemers stopte Google die samenwerking.

Wellicht gammaflits bij zwaartekrachtgolf (Martijn van Calmthout de Volkskrant 16 februari 2016 p. 23):
Astronomen wereldwijd puzzelen op een
kleine flits gammastraling die op 14 september 2015 aan de hemel verscheen, vrijwel gelijk met de inmiddels befaamde zwaartekrachtgolf. De kans dat die gammaflits 0,4 seconde na de ruimtetijdgolf toeval is, is gering, schat het team van de Fermi-ruimtetelescoop, dat nu een artikel over de waarneming publiceert. Gemiddeld wordt er één gammaflits per dag waargenomen.
Niet logisch
Volgens astronoom prof. van de Universiteit van Amsterdam, een specialist in gammaflitsen, past een uitbarsting van gammastraling 'niet logisch' in het verhaal van de heftige gravitatiegolf van september vorig jaar. Wijers: 'Het scenario is dat van twee zwarte gaten die met elkaar versmelten en de ruimtetijd laten golven. Daarbij komt in theorie alleen gravitatie-energie vrij in de vorm van golven. Geen straling.'

Ik opperde dat dit een soort mentale oefening is die buitengewoon vermoeiend is. H.P.B. glimlachte en knikte:
Je moet niet zo dwaas zijn jezelf het gekkenhuis in te werken door teveel ineens te willen doen. De hersenen zijn het instrument van het waak-bewustzijn en ieder bewust mentaal beeld dat gevormd wordt betekent verandering en vernietiging van atomen van de hersenen. Gewone intellectuele aktiviteit verloopt langs gebaande wegen in de hersenen en vereist geen plotselinge aanpassingen en vernietigingen in hun substantie. Maar deze nieuwe soort van mentale inspanningen vraagt om iets totaal anders - het scheppen van "nieuwe hersenpaden" (new brain paths), het tot stand brengen van een andere orde in de kleine levens in de hersenen. Als dit geforceerd en onoordeelkundig geschiedt, kan dit ernstige fysieke schade aan de hersenen toebrengen.
Ik heb deze weergave van haar lessen aan HPB voorgelezen en haar gevraagd of ik haar goed begrepen had. Zij noemde mij een
'onnozele domkop' om te veronderstellen dat iets ooit goed in woorden uitgedrukt kan worden. Maar zij glimlachte en knikte instemmend, en zei dat ik het echt beter onder woorden gebracht had dan iemand anders het ooit gedaan had, en ook beter dan zij dat zelf kon.

Ietje Pauw plaatst het navelstaren in een positieve context.

Ietje Pauw De kunst van het navelstaren De didactische implicaties van de retorisering van reflectieverslagen op de pabo Een exploratieve studie
Uit onvrede met en verbazing over de wijze waarop studenten hun reflectieverslagen schreven, heb ik als centrale vraag van mijn onderzoek geformuleerd: hoe kan ik het schrijven van reflectieverslagen door pabostudenten op een hoger niveau brengen?\\ De beantwoording van deze centrale vraag vereist de voorafgaande beantwoording van een drietal deelvragen:
1. Wat is reflecteren?
2. Wat zijn de kenmerken van een reflectieverslag?
3. Hoe ziet een tentatieve didactiek van het schrijven van reflectieverslagen eruit?

Op grond van een zeer nauwkeurige retorische analyse van het taalgebruik van bestaande omschrijvingen van reflecteren presenteer ik als antwoord op mijn eerste deelvraag een voor de onderwijspraktijk van de lerarenopleiding bruikbare omschrijving:
Reflecteren is nadenken over wat je op wat voor manier gedaan hebt in onderwijsleersituaties en waarom je dat op deze manier gedaan hebt, met het doel tot (nieuwe) inzichten te komen; inzichten in/over jezelf en je eigen leren en ontwikkeling, in relatie tot de maatschappij waarin je leeft; inzichten in/over je leerlingen en hun leren en ontwikkeling in relatie tot de maatschappij waarin je leeft; inzichten die handvatten bieden voor verbetering.

De beantwoording van de tweede deelvraag Wat zijn de kenmerken van een reflectieverslag? leidt mij tot een grondige excursie naar aspecten van klassieke en moderne (communicatieve) retorica. Ik heb het verslag geïnterpreteerd als de weergave van een denkproces n.a.v. een gebeurtenis of een reeks gebeurtenissen, met een strakke opbouw en een professioneel taalgebruik, dat zich manifesteert in woordkeuze, zinsbouw, gebruik van narratieve (c.q. expressieve), argumentatieve en deliberatieve verbale strategieën. Voor het reflectieverslag leidt dat tot een opbouw die, naast de gebruikelijke structuurelementen opening, inleiding, samenvatting en conclusie, als kern een drietal elementen bevat: de weergave van een gebeurtenis of reeks gebeurtenissen in de klas in de vorm van een vertelling, de weergave van het commentaar op elementen uit die gebeurtenis(sen), en het ontwerpen van een scenario voor toekomstige activiteiten. Als ideaalmodel schets ik het narratieve essay.

Een student moet leren reflecteren in de zin van zorgvuldig en levendig vertellen wat er gebeurd is in de klas, commentaar leveren op opvallende elementen uit die gebeurtenis en plannen maken voor de toekomst, een scenario. Om die vaardigheden aan te leren heb ik een tentatieve didactiek voor het schrijven van reflectieverslagen ontwikkeld die gebaseerd is op twee pijlers: de narratieve strategie en de argumentatieve strategie. Inventiotechnieken zijn essentieel hierbij. Vertelling, commentaar en scenario zijn niet lineair geschakeld, ik gebruik hiervoor de metafoor van de cakewalk die ook van toepassing is op de retorische taken inventio, dispositio en elocutio bij de constructie van het uiteindelijke resultaat: het reflectieverslag.

====

Cultuuroverdracht (Geest en Lichaam, Wederkerigheid, 'Wijsheid en Dwaasheid', ‘Theorie en Praktijk’, Analogie, Professionals & Politicals))

Federalist Papers (1788/1961:322):
If angels were to govern men, neither internal or external controls on government would be necessary.
Peter principle: In a hierarchy every employee tends to rise to his level of incompetence.
Erich Fromm: Creativity requires the courage to let go of certainties.
Erich Fromm'
De zin van het leven is het leven zelf.''
Isaac Newton: Mensen bouwen te veel muren en te weinig bruggen.
Daan Roovers: Politiek is te belangrijk om alleen aan politici over te laten.
Friedrich Nietzsche in "Aldus sprak Zarathoestra", voorrede 4,25.
De mens is een koord, geknoopt tussen dier en een toekomstige, hogere mens,- een koord boven de afgrond. Een gevaarlijk over-lopen, een gevaarlijk op-weg-zijn, een gevaarlijk terug-schouwen, een gevaarlijk huiveren en staanblijven. Het grote in de mens is: dat hij een brug is en geen doel; wat bemind kan worden in de mens, is dat hij een overgang is...
Ronald Reagan: De overheid is niet de oplossing voor onze problemen; de overheid is zelf het probleem.
Godfried Bomans: ‘De samenleving is als een spiegel: als zij ons lelijk aankijkt, hebben wij meestal de tong uitgestoken.’ (Peter de Waard de Volkskrant 22 december 2021 p. 23)
Peter Senge: Echte leiders zijn niet zozeer mensen die alles oplossen. Ze zijn juist goed in het omgaan met onoplosbare problemen.
Stelling: Daar waar de zelfcorrectie, de zelfregulering van het marktmechanisme, met name de stabiliteit van het financiële systeem faalt nemen politici de besturing over en daar waar de zelfcorrectie, de zelfregulering van politici faalt neemt het marktmechanisme de besturing over. Om een duurzame samenleving te creëren dient het zelfreinigend vermogen voor zowel het marktmodel als de politiek beter te functioneren.

Het verslag van Frank Visser van de manifestatie “Klaar om te wenden?” bij het afscheid van ex-SER voorzitter Herman Wijffels op vrijdag 31 maart 2006 laat zien dat er wel degelijk een verband ligt. Om met het veranderen van de structuur een begin te maken is de strategie “Klaar om te wenden?” nog steeds hoogst actueel.
Spiral Dynamics is kort gezegd een theorie over de ontwikkeling van waardepatronen in de mens en de samenleving, die door de Amerikaanse psycholoog Clare Graves – een tijdgenoot en geestverwant van Maslow -- is ontwikkeld.
Don Beck is net terug van een bezoek aan het Midden-Oosten, waarvan hij op de hem eigen wijze verslag deed. Hij poneerde de uitdagende stelling dat het in het huidige Midden-Oosten niet om religie gaat, zoals het in het toenmalige Zuid-Afrika niet om ras ging, wat betreft de kern van het conflict. Veeleer zijn er botsende waardepatronen, die aan het licht gebracht moeten worden voordat aan een oplossing kan worden gedacht.
Op basis van
Spiral dynamics is het mogelijk integrale, gemeenschappelijke visies, een gemeenschappelijk verhaal te ontwikkelen. Bijna alle problemen waarmee we te kampen hebben, worden direct of indirect veroorzaakt door schaarste en beperkingen aan het systeem dat we als land en wereld hebben opgetrokken. De energiecrisis natuurlijk, de klimaatcrisis en de black%, maar ook het stikstofprobleem, de inflatie, de woningnood, de migratiecrisis, en alle geopolitieke spanningen die daaruit voortvloeien. Als de beperkingen niet door de natuur worden opgelegd dan wel door onszelf. We kunnen niet op dezelfde voet blijven doorgaan.

Corona als politieke speelbal, daar heeft niemand wat aan(Raoul du Pré de Volkskrant 7 februari 2023, p. 12):
Met de
corona-enquêtecommissie begeeft de Kamer zich op een heilloze weg. Alle seinen staan op rood.
Wie dan toch nog de hoop heeft dat het binnen de commissie nog wel goedkomt met de verhoudingen, moet zich realiseren dat de Kamer zelf op beslissende momenten een grote rol speelde in de coronabesluitvorming. En het is kort geleden: vrijwel alle betrokken parlementariërs zitten ook nu nog in de Kamer. Die moeten dus
zichzelf gaan evalueren. Alleen dat al zou genoeg reden moeten zijn om dit onderzoek niet zelf te doen maar over te laten aan een onafhankelijke instantie. Zoals de Onderzoeksraad voor Veiligheid, die daarmee ook allang is begonnen.

Hilversum, kijk eens hoe ze in Duitsland informatieve talkshows kunnen maken (Wim Bekkers de Volkskrant 6 februari 2023, p. 20):
Bij onze
oosterburen geen dagelijkse praatprogramma’s waarin experts met influencers en andere leken over van alles en nog wat spreken, maar inhoudelijk sterke talkshows. Die desondanks door het tv-publiek goed bekeken worden.

Journalisten zijn te stil, ze moeten aankaarten dat hunn werk onder druk staat (Daphne van Paassen interviewt Dane van Paasen de Volkskrant 4 februari 2023, Opinie p. 22-25):
Persvrijheid is ook in Nederland geen vanzelfsprekendheid meer, stelt Ruth Kronenburg van Free Press Unlimited. Het verbaast haar dat media zelf daar weinig aandacht aan schenken.
‘Wees nog
transparanter: laat zien dat je feiten dubbelcheckt, dat wederhoor wordt gehaald, dat er verschillende meningen zijn.’
Gebeurt dat niet?
‘De geschreven pers doet dat meer, maar op
tv zie ik het te weinig. Aan de talkshowtafels zie je steeds dezelfde hoofden – zeker tijdens de coronacrisis. Er is te veel ruimte voor meningen en te weinig voor echt goede achtergrond- en onderzoeksjournalistiek. Juist die programma’s zijn door bezuinigingen gesneuveld.’

Wacht niet op anderen, doe nú iets groen (Daphne van Paassen de Volkskrant 10 februari 2018, Zaterdag p. 10-13):
Wat doe je als je letterlijk depressief wordt van alle onheilsboodschappen over het klimaat en apathisch onder een dekentje wilt kruipen? Daphne van Paassen zoekt uit hoe ze in actie kan komen.
Duurzaamheid en gedrag
Linda Steg, hoogleraar omgevingspsychologie aan de Rijksuniversiteit Groningen, doet onderzoek naar duurzaamheid en gedrag. 90 à 95 procent van de Europeanen gelooft in klimaatverandering, blijkt uit een grote nog ongepubliceerde Europese studie. En bijna net zo'n grote groep is ook overtuigd van de menselijke invloed hierop, zegt Steg, die vanuit Nederland meewerkte aan het onderzoek. 'Maar hele grote zorgen? Dat maken ze zich niet', zegt ze.
Onze psyche
Die
paradox - mensen zijn overtuigd van klimaatverandering, maar maken zich slechts enigszins zorgen - zou er weleens de reden van kunnen zijn dat ze nog niet massaal in actie komen, vermoedde de Noorse psycholoog en econoom Per Espen Stoknes, schrijver van What We Think About When We Try Not To Think Of Global Warming.
Angsttherapie
Hoogleraar blue
black%adviseert te beginnen met iets makkelijks. Maakt niet uit wat. 'Onderzoeken laten zien dat als je je groen gedraagt je over jezelf gaat denken als duurzaam persoon waardoor je je gedrag daarmee in overeenstemming wilt brengen - we willen immers consistent zijn en dus ons gedragen naar het beeld dat we van onszelf hebben.'

‘Ik ben op de wereld met een doel: anderen de weg wijzen’ (Fokke Obbema interviewt Gimena Blindeling-Eliza ''de Volkskrant 3 februari 2023, p. 16-17):
Op het
dieptepunt in haar leven hoorde ze een stem: ‘Ga naar Nederland.’ Ze ontmoet er haar man, met wie ze haar kinderen opvoedt op Curaçao. Na zijn overlijden keert Gimena Blindeling-Eliza terug naar Amsterdam, waar ze rouwtherapie biedt. ‘De dood is een les in nederigheid.’
Wat leerde zijn stervensproces u?
‘Hoe
kwetsbaar we zijn, ook al staan we daar vaak niet bij stil. En hoe klein. Het lot stuurt mij en niet andersom. De dood leert je dat op een diepere manier, het is een les in nederigheid. Dat is zowel een mooie als een pijnlijke les.’

Mooi die wederopstanding van Den Uyl. Maar hij laat zich lastig naar deze tijd verplaatsen (Ariejan Korteweg de Volkskrant 7 februari 2023, p. 27-28):
Joop den Uyl is de voorbije weken uitgegroeid tot het symbool van de linkse samenwerking. Best opmerkelijk aangezien Den Uyl streefde naar verheffing van zijn achterban, terwijl de PvdA en GroenLinks tegenwoordig twee partijen zijn van en voor gearriveerde mensen.
Helderheid
De ‘
linkse wolk’ moet op zoek naar helderheid, wetend dat door de nadruk op altruïsme en doelen voor de lange termijn de laatste restjes eigenbelang verdampen. Om die reden wordt door zowel voor- als tegenstanders teruggegrepen op Den Uyl, en op een tijdsgewricht (tijdgeet) waarin de tegenstellingen groot waren.

We moeten in Nederland wél terug naar de dagen van Joop den Uyl', die als premier fouten durfde te erkennen en altijd de inhoud voorop stelde (Daan Krahmer de Volkskrant'' 31 januari 2023, p. 28):
VVD’er Mark Rutte stelt dat Nederland niet terug moet naar de jaren zeventig van Joop den Uyl. Maar het idealistische PvdA-boegbeeld roept bij velen juist verlangens op naar de tijden van weleer, met de verbeelding aan de macht.
Den Uyl was niet perfect. Maar hij durfde fouten te erkennen, durfde zijn partijpolitiek los te laten voor het algemeen belang, durfde een onpopulair verhaal te vertellen. Hij stelde inhoud voorop, las tot in het holst van de nacht, luisterde naar jongeren en durfde verantwoordelijkheid te nemen, omdat het nodig was. Maar vooral: Den Uyl beoordeelde het heden, door te kijken naar verleden en zo de blik te richten op morgen, op de nabije toekomst. Misschien moeten we in Nederland wél terug naar de dagen van
Joop den Uyl.

Beter getemd dan gekooid (Cécile Koekkoek interviewt Babah Tarawally de Volkskrant 30 januari 2023, p. V4-6):
In zijn boek
De getemde man schrijft schrijver Babah Tarawally (50) over zijn leven als man tussen twee culturen. ‘In Sierra Leone zou ik de alwetende man zijn geworden’, vertelt hij. ‘In Nederland moest ik op zoek naar een nieuwe vorm van man-zijn.’
Hoe kijken mannen in Sierra Leone naar
jou als getemde man?
‘In Sierra Leone vinden ze mij een verrader omdat ik ben gevlucht en niet heb gevochten in de burgeroorlog. Een echte man zou zijn gebleven. Ik heb vrienden in Sierra Leone die hebben gevochten en nu rijk zijn en vooraanstaande posities hebben. Getemde mannen vechten niet, of willen niet vechten. In een oorlog zijn het de ongetemde mannen die uitgroeien tot held.
De getemde man is hoe ik naar het leven kijk sinds de navelstreng met Sierra Leone is doorgeknipt. Dit is wat ik van mijn leven tussen twee werelden heb gemaakt.’

Elk woord moet betekenis hebben (Kustaw Bessems interviewt Lieke Marsman de Volkskrant 28 januari 2023, Opinie p. 22-25):
Als dichter
Lieke Marsman naar politici en bestuurders luistert, hoort ze taalgebruik van mensen die totaal de controle kwijt zijn. ‘Als je niet meer weet wat je aan het doen bent ga je verhullende taal gebruiken, een beetje babbelen.’

Alles in je leven heeft te maken met het einde ervan’ (Fokke Obbema interviewt Jan Mulock Houwer de Volkskrant 27 januari 2023, p. 16-17):
Zijn bijna dertig jaar durende
Shell-carrière vat geoloog Jan Mulock Houwer (88) samen als ‘niets bijzonders’. Pas toen zijn eerste vrouw Nicole hem aanspoorde zijn ‘spirituele bladzijde’ te openen, ging hij leven. Na haar sterven pakte hij zijn zoektocht echt op.
Gaat het in het leven om groei?
‘Ja, het
lichaam en verstand gaan er in mijn levensfase op achteruit, maar de groei zit in de ziel. Je hébt je lichaam en je brein, maar wie je bént, dat is (wijst op zijn hart) je ziel. Groei is mogelijk op het waardenniveau vanwaaruit je leeft, zegt Simone Weil. Zij heeft het dan over ethische waarden als gerechtigheid, compassie en waarheid. Die bevinden zich boven de wetten en zeker boven de brute, overheersende kracht van competitie die we zien in de sport, het bedrijfsleven en in onze consumptiemaatschappij.

‘Aan iemand vragen ‘waar lijd je aan?’ vind ik een doodnormale vraag’ (Fokke Obbema interviewt Jaap Voigt de Volkskrant 18 november 2022, p. 16-17):
Jaap Voigt
(81) heeft zijn project de naam ‘Goed doodgaan’ gegeven. De oud-hockeyinternational koestert de vijf waarheden van de Indiase filosoof Patanjali. ‘De meeste ouderen gaan boos dood. Oefen je in het genieten van iets, al is het maar een grasspriet.’
Ligt dat aan onze samenleving?
Erich Fromm stelde in zijn boek The Sane Society de vraag of een maatschappij ook krankzinnig kan zijn. Het antwoord: ja, dat kan. Daar leven we nu in. Maar nu komt het: dat is altijd zo geweest, al drieduizend jaar! Ook zijn er altijd mensen geweest die dat hebben ingezien. Bij die mensen hoor ik. Iemand die dat heeft verwoord, is Patanjali (Indiase filosoof, wanneer hij leefde is onbekend, sommige bronnen stellen in 4de eeuw voor Christus, red.). In zijn yogasoetra’s zegt hij dat vijf waarheden, het leven van ieder mens beheersen:
· Leegte - Avidya (onwetendheid of onbekend zijn met);
· Duade - asmita (egoïsme);
· Triade - raga (hartstocht);
· Tetrade - dvesha (haat) en
· Quintessence - abhinevesa (gehechtheid, toewijding).
Wat is uw boodschap aan komende generaties?
‘Volg je
hart. Dat is het enige. Ik geef nu les op de Bildung Academie, waar de studenten zoekende jongens en meisjes van in de 20 zijn. Ik houd ze voor: jullie denken dat je moet worden zoals de buitenwereld van je verwacht. Willen jullie daarmee stoppen? Kijk eens wat die buitenwereld ervan heeft gemaakt: daar wil je toch niet aan meedoen? Dus volg je hart. Maak er iets liefs en mooiers van. Dat zeg ik ze, als strijder.’

Kuifje in Kabul (Alex Mazereeuw de Volkskrant 24 januari 2023):
Thomas Erdbrink vond een nieuw doel, en dat is niet alleen voor hem een zegen
Het uitwissen van vrouwen was het beeld dat bleef hangen in deze fantastische openingsaflevering. Het dapperst was een 23-jarige tv-journaliste, die een week na de machtsovername begon als journaalpresentatrice bij de laatst overgebleven onafhankelijke tv-zender. Het was deels een strategische keuze, want in de openbaarheid had ze de beste kans om te overleven. Wat bleef, was de hoop dat ze niet werd uitgewist, maar dapper weerstand kon blijven bieden.

Thomas Erdbrink en de Taliban (Abel Bormans de Volkskrant 21 januari 2023, p. 30-31):
Na het abrupte vertrek van de Amerikanen en buitenlandse verslaggevers uit Afghanistan, besloot journalist
Thomas Erdbrink vorig jaar juist om naar Kabul af te reizen.
‘Amerika beloofde een op het
Westen gerichte maatschappij. Maar als je iets begint, moet je het ook afmaken. Ineens vertrokken ze als een dief in de nacht en was het: boem, alles anders.’
‘Weet je wat ik fijn vond aan
Onze man in Teheran?, zegt Erdbrink. ‘Na die serie snapten kijkers: Iraniërs zijn niet hetzelfde als het regime. Als Afghanen in Nederland door deze nieuwe serie een beetje meer begrip krijgen, dan zou ik dat al een groot succes vinden.’

Tragiek (Frank Heinen de Volkskrant 22 augustus 2016, katern Vonk p.2):
'En op een dag zijn we allemaal weg.' Zo trapte
Jan Jaap van der Wal zondagmiddag HUMAN's Dus ik ben - Troost en tragiek af. Hij bedoelde dus niet: 'we', in 'Rio', als de medailles zijn geteld en het Holland House is ontmanteld.
Hoe moeilijk het is om dat laatste te doen, het goede, en hoe aanlokkelijk soms het
andere pad, bewees socioloog Marcel Zeelenberg vrijdagavond. Aan tafel bij Coen Verbraak - bezig aan een zoveelste topreeks Kijken in de ziel, met wetenschappers ditmaal - ging het over publicatiedrift, plagiaatgevaar en fraude. Het duurde nog behoorlijk lang voor de naam Diederik Stapel viel. Collega's op afstand waren destijds 'heel erg verbijsterd' geweest, ze lachten erom of noemden Stapel 'een idioot'. Zeelenberg niet. Hij was een vriend en naaste collega toen Stapels bedrog uitkwam. Hij vertelde over de confrontatie, eerst zelfverzekerd, maar al snel kwamen er kraakjes in de stem. Bij de angst dat Stapel direct zou toegeven en hem zou vragen 'het in orde te maken', werd het Zeelenberg ook vijf jaar later nog zichtbaar koud om het hart.
'
Wat had u dan gedaan?' vroeg Verbraak, op die bekende toon die een oliespoor door het gesprek verspreidt waarover vroeg of laat zelfs de hardste noten uitglijden en openbreken.
Zeelenberg stamelde wat - in hem tuimelden oprechte en pragmatische antwoorden over elkaar heen. 'Ik kan daar nou wel een mooi verhaal over gaan ophangen, maar dat weet ik niet.' Zelfs in hypotheses kan het soms verdraaid moeilijk zijn het goede te doen.
Het scheppen van schoonheid dan. Specialiteit van het huis van Griet Op de Beeck, schrijfster en Zomergast, die haar tv-avond inleidde met een liefdesverklaring aan de kunst, in de vorm van de minidocu The brief history of John Baldessari (over de Amerikaanse kunstenaar John Baldessari). Zelf wachtte ze tot haar 36ste om zich aan het schrijven van haar debuut te zetten. Waarom eigenlijk, wilde ondervrager Erdbrink weten. 'Omdat het heel eng is om jezelf binnenstebuiten te draaien.'
Tegelijk, legde
Op de Beeck uit, dwingt kunst je stil te vallen, 'terwijl de tijd voortraast'. Erdbrink knikte, en zweeg. Hij keek er behoorlijk stralend bij.

‘De plekken waar de traditionele macht wordt uitgeoefend zijn aan verandering toe’ (Gijs Herderscheê en Sheila Sitalsing interviewen Kim Putters de Volkskrant 12 januari 2023, p. 18-19):
Honderd dagen is
Kim Putters voorzitter van de Sociaal-Economische Raad (SER). Alles moet anders, is zijn opvatting: van de onderwerpen die de SER bespreekt tot de mensen die mogen meepraten. ‘Het maatschappelijke model dat zich richt op materiële groei loopt op zijn eind.’
Dubbelt dit niet met wat een instituut als de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid doet? Vergezichten schetsen over grote thema’s,
waar vervolgens soms teleurstellend weinig mee gebeurt?
‘Wij kunnen met concrete voorstellen komen die een breed draagvlak hebben en die ook uitvoerbaar zijn. Er is geen gebrek aan rapporten en adviezen en beleid. Er is een ontzettende behoefte aan iets dóén, maar het loopt vast in de uitvoering. Daarom moet de SER zich er ook van vergewissen of bedrijven en uitvoerders de adviezen waar kunnen maken, anders is zo’n advies niks waard.’

Nieuwe wind (Sheila Sitalsing de Volkskrant 4 februari 2019, p. 2):
In Amerika roepen democratische politici mede daarom inmiddels
‘belast de rijken’. In Davos las de Nederlandse publicist Rutger Bregman de verzamelde bedrijfsleiders de les: ze moeten ophouden hun filantropie te gebruiken als schaamlap voor het feit dat ze op grote schaal belastingen ontwijken. Het filmpje met zijn oproep ging viral; net als een filmpje waarin topvrouw Winnie Byanyima van Oxfam uitlegt hoe overheden het bedrijfsleven vrij spel hebben gegeven in ‘het herschrijven van de regels op zo’n manier dat bedrijven de winnaars zijn geworden.
De wind uit die hoek trekt aan. Met haar ouderwetse belastingbeleid staat de Nederlandse overheid vol in deze nieuwe wind.

Hoge prijzen zijn de wraak van de oude economie (Martin Sommer de Volkskrant 14 januari 2023, Opinie p. 21):
Precies dat zei ook
Jeffrey Currie, grondstoffengoeroe van Goldman Sachs, in het FD. Hij sprak van ‘de wraak van de oude economie’.
Currie is oprecht begaan met het klimaat. Tegelijk waarschuwde hij dat als er niet langer in olie en gas wordt geïnvesteerd, de prijzen verder zullen stijgen omdat het aanbod de vraag steeds minder kan bijhouden. Dat heet ook wel een dilemma, maar daarvan hebben we op onze breedtegraad nooit veel last.

‘Wat jij ziet is niet de wereld, maar een model op basis van je ervaringen’ (Fokke Obbema interviewt Hans Vesseur de Volkskrant 13 januari 2023, p. 16-17):
Sinds een ernstig motorongeluk waarbij alles in
Hans Vesseur stilstond, kijkt de architect anders naar het leven. ‘Tegenover de ellende ervan staat dat het me ook goeds heeft gebracht: dieper contact met mensen en een andere manier van werken, met meer aandacht.’
Heeft u het idee controle over uw leven te hebben?
‘Je hebt het idee dat je
kunt sturen, maar dat is toch betrekkelijk. Uiteindelijk ben je niet meer dan een blokje hout in de rivier. De stroom bepaalt de richting. Hoe hard we ook ons best doen, het lot heeft zijn eigen plannen. De keuze om te stoppen met drinken maakte ikzelf, maar zonder mijn zoon betwijfel ik of het me was gelukt. Ik denk dat we altijd meer aan anderen te danken hebben bllack%dan we willen toegeven.’

Het nieuwe wapen heet afhankelijkheid (Kustaw Bessems interviewt Haroon Sheikh de Volkskrant 7 januari 2023,m Opinie p. 22-25):
Het Westen
heeft zelfgenoegzaam zitten slapen terwijl China heel uitgekiend wereldwijd zijn macht uitbreidde. Het moet zijn zwakheden onder ogen zien en te lijf gaan, stelt filosoof en politicoloog Haroon Sheikh.
Ja, dat alles oorlog is, is in feite toch wat u beschrijft.
‘Dit is een van de
dilemma’s waar ik voor sta. Hoe maak je beleid voor het serieuze fenomeen dat afhankelijkheden tot wapen worden gemaakt, zonder dat alle andere waarden waar we voor zouden moeten staan, worden overschaduwd.’

‘Andere angsten blijven, maar mijn doodsangst neemt af’ (Fokke Obbema interviewt Marli Huijer de Volkskrant 6 januari 2023):
Ze had door de aidsepidemie al veel mensen zien sterven, toen Marli Huijer
de overstap van geneeskunde naar filosofie maakte om zich nog meer in de dood te verdiepen. ‘Ermee bezig zijn geeft me ook een soort regie.’
Hoe kijkt u naar de
onbevattelijkheid van de dood, het straks er niet meer zijn?
‘In dat opzicht ben ik een stoïcijn. Vóór mij waren er miljoenen jaren, daar heb ik nooit last van gehad. Na mij zullen er weer miljoenen jaren zijn, daar heb ik evenmin last van. Ik rationaliseer mijn afwezig zijn binnen een seconde. Daarbij speelt ook dat ik het gevoel heb dat je in zekere zin blijft. Toen mijn moeder was begraven, zei ik tegen mijn zoon: ‘Ze ligt nu onder de grond, daar leven wormen en op die aarde kunnen bloemen groeien, het is niet zo dat oma helemaal weg is.’ Zelf wil ik ook graag begraven worden en dan niet in een kist, dat duurt me veel te lang. Al die atomen blijven bestaan, dat vind ik wel een troostend idee. Je weet niet of die op de een of andere manier ooit weer bij elkaar komen. Dat idee van eeuwige beweging en wederkeer van Nietzsche vind ik zo gek nog niet.’

Shopt een kleine groep mensen zich helemaal scheel, terwijl de rest ligt te creperen? (Ibtihal Jadib de Volkskrant 5 januari 2023, p. 2):
De zojuist vertrokken president van de Algemene Rekenkamer,
Arno Visser, wil graag een ‘paradigmawisseling in het openbaar bestuur’ zien. In zijn afscheidsinterview met Elsevier Weekblad pleit hij ervoor dat iedereen die werkzaam is in het openbaar bestuur – van Den Haag tot decentrale organisaties als onderwijsbesturen – pas op de plaats maakt en zich kritisch gaat afvragen: wat hebben we met z’n allen gecreëerd?
De oproep van de heer Visser tot een paradigmawisseling in het openbaar bestuur zou ook doorgetrokken kunnen worden naar de burger. Ook wij als samenleving kunnen ons de vraag stellen: wat zijn we met z’n allen aan het creëren?
Een pas op de plaats maken en streven naar behoud kan ook een vorm van vooruitgang zijn.

Rutte waant zich een kleine Churchill en het Kremlin fluistert over onze superkazerne (Bert Wagendorp de Volkskrant 4 januari 2023, p. 2):
Rond Zeewolde is inmiddels verzet gerezen tegen de voorgenomen bouw van de
superkazerne. Boeren stelden een brandbrief op waarin zij erop wijzen dat die zal worden gebouwd op de ‘vruchtbaarste grond van Flevoland’, waar nu nog kan worden genoten van ‘prachtige vergezichten met grasland, maïsland, tulpenvelden, spruiten en vee’. Ik ken dat soort vergezichten; kom maar op, met die infanteriebataljons en pantserhouwitsers.

Moeten accountants een beginsalaris van een half miljoen krijgen? (Peter de Waard de Volkskrant 7 februari 2023, p. 21):
Nu klagen
accountants al 25 jaar over tekorten en te weinig instroom. Het hele systeem is nu eenmaal gebaseerd op een survival of the fittest-systeem waarbij de sterksten overleven en partner worden. Er gaan nu stemmen op om de eisen te verlichten door een ‘grondige herziening van de huidige opleiding’. Dat zou betekenen dat veel halfbakken accountants of zij-instromers direct de boeken gaan controleren. Als er dan iets over het hoofd wordt gezien, zijn de rapen gaar.

Heeft paus nog economische en sociale autoriteit? (Peter de Waard de Volkskrant 3 januari 2023, p. 21):
De op Oudejaarsdag overleden paus
Benedictus XVI schreef zijn eigen Rerum Novarum. Zijn encycliek Caritas in Veritate (Liefdadigheid in Waarheid) was het antwoord van de kerk op de sociale gevolgen van kredietcrisis en mondialisering. De publicatie op 29 juni 2009 haalde nog de voorpagina van de Volkskrant. ‘In zijn nieuwe encycliek neemt Benedictus XVI in felle termen stelling tegen de hardvochtige uitwassen van de moderne economie en de mondialisering.
Blaast Nederland met de
superkazerne eindelijk weer zijn partijtje mee op het wereldtoneel en fluisteren ze in het Kremlin over onze superkazerne, moet zo’n PvdA-jongen het weer terugbrengen tot iets plats als groei en arbeidsplaatsen: jammer.

Onder dak bij de filosofen (Gijs Beukes de Volkskrant 2 januari 2023, p. V2-4:
Zijn favoriete filosoof, hij heeft een schilderij van haar naast zijn bureau hangen, is
Simone de Beauvoir (1908-1986). ‘Ze wordt geprezen als filosoof, maar tegelijkertijd nog altijd schandalig onderschat. Ze wordt nog altijd vergeleken met Jean-Paul Sartre, met wie ze een relatie had. Overduidelijk seksisme.’
In de ogen van
West creëerde De Beauvoir in haar boek Pleidooi voor een moraal der dubbelzinnigheid de ‘allerbeste existentialistische moraal’ die ooit is beschreven. ‘Ik probeer daarnaar te leven.’
Dan volgt, met de disclaimer dat hij niet wil beweren haar denkbeelden in twee zinnen recht te kunnen doen, een spoedcursus
De Beauvoir. ‘Volgens haar is de geschiedenis van filosofie gebaseerd op binaire tegenstellingen: mannelijk of vrouwelijk, goed en kwaad, subject (iemand die actief handelt) of object (iemand die passief ondergaat). Dit is een waanidee, zegt De Beauvoir. Zij stelt dat je je altijd in een staat van ambiguïteit bevindt. Door me daarvan bewust te zijn, kan ik het leven beter analyseren.’

Er is geen leven na de dood, maar wel continuïteit van bewustzijn’ (Fokke Obbema interviewt Pim van Lommel de Volkskrant 30 december 2022, p. 16-17):
Dus de vraag of
God bestaat, beantwoordt u niet?
‘Nee, maar ik ben er wel van overtuigd dat de hoogste vorm van bewustzijn bestaat. Er zijn gradaties van bewustzijn, hoe dat precies zit weet ik ook niet. De bron van het leven, het mysterie ervan, zullen we nooit kunnen begrijpen. Net zoals we er nooit achter komen waar bewustzijn vandaan komt.’
Dat is een stellige uitspraak.
‘Dat gaat simpelweg onze mogelijkheden te boven. Zodra je het bewustzijn gaat onderzoeken, blijft ons bewustzijn de beperkende factor. Het is voor mij
fundamenteel in het universum, de bron van alle materie, maar waar het vandaan komt? Daar kom je niet achter. Je kunt niet buiten en boven bewustzijn komen, want je zit erin. Mijn inzicht nu is dat het eindeloos is en de bron van alles.’

Nu markten worden bedreigd door oorlog en schaarste, zijn er te weinig waarborgen ingebouwd (Carlijne Vos de Volkskrant 30 december 2022, p. 12):
Marktwerking was een middel en geen doel op zich. In het
doorgeslagen efficiencydenken is de menselijke maat verloren gegaan, zowel voor de klant als voor de werknemer. In dit verschraalde sociale domein, waarin veel burgers zich niet langer beschermd of gezien voelen, moet het besef terugkeren dat elke markt een ‘zachte‘ marktmeester nodig heeft. Nu essentiële diensten en nutsvoorzieningen op het spel staan, neemt de overheid de regie weer langzaam terug om betaalbaarheid, toegankelijkheid én kwaliteit te waarborgen. Dat is geen moment te vroeg.

Kennis van toen is wijsheid nu. Maar soms verandert er minder dan je hoopt (Dickjan Lust de Volkskrant 29 december 2022, p. 28):
Neoliberalisme
Voor de crises die ons land teisteren wordt door velen een alles verklarende oorzaak aangewezen: het ‘
neoliberalisme’. Gaandeweg ging deze zogenaamde verklaring mij steeds meer tegenstaan en ik besloot het lezen van een artikel voortaan te staken zodra ik op het begrip zou stuiten.
Dat kon namelijk nooit een goed artikel zijn. Want, wist zo’n auteur eigenlijk wel wat dat
neoliberalisme inhield? En wist ik dat zelf eigenlijk wel? Totdat ik onlangs een goed boek las: Bram Mellink & Merijn Oudenampsen, Neoliberalisme. Een Nederlandse geschiedenis. Mijn conclusie: niemand wist het inderdaad, ook ik niet.
Mijn advies: lees dit boek en u gebruikt nooit meer het
niets verklarende begrip neoliberalisme als oorzaak en verklaring van hedendaagse crises.

Verharding debat baart burger zorgen (Margriet Oostveen de Volkskrant 29 december 2022. p. 4):
De tevredenheid met het functioneren van de democratie in Nederland is in tien jaar niet zo sterk gedaald. Nederlanders maken zich toenemend zorgen over de verharding van het debat, polarisatie en hebben een afkeer van geruzie in de Haagse politiek.
Het
SCP wijst op het gevaar dat een bepaalde groep voor zichzelf de status van ‘authentieke’ Nederlander claimt. Politici zouden hun politieke keuzes daarom niet voor moeten stellen alsof ze lijnrecht tegenover elkaar staan: ‘Democratische politiek gaat om het behartigen van het algemeen belangblack%.’

Nederlanders zijn somber over hoe het land ervoor staat en moe van polarisatie (Hans van Soest AD 29 december 2022):
Behalve zorgen over economie, politiek en woningnood, zijn veel mensen bezorgd over
oplopende tegenstellingen. Dat blijkt uit onderzoek van het SCP.

Energiecrisis vraagt om nieuw denken: we kunnen niet zo doorgaan (Michael Persson de Volkskrant 29 december 2022. p. 12):
Bijna alle problemen waarmee we te kampen hebben, worden direct of indirect veroorzaakt door schaarste en beperkingen aan het systeem dat we als land en wereld hebben opgetrokken. De energiecrisis natuurlijk, de klimaatcrisis en de dramatisch teruglopende biodiversiteit, maar ook het stikstofprobleem, de inflatie, de woningnood, de migratiecrisis, en alle geopolitieke spanningen die daaruit voortvloeien. Als de beperkingen niet door de natuur worden opgelegd dan wel door onszelf. We kunnen niet op dezelfde voet blijven doorgaan.

'Water is leven, maar dat van ons raakt snel op. Hoe gaan jullie ons water redden?' (Ben an Raaij de Volkskrant 28 december 2022, p. 13-15):
In aanloop naar de
VN-klimaattop in Egypte sprak de Volkskrant zeven jongeren uit alle delen van de wereld. We vroegen ze ook welke vraag zij aan wereldleiders zouden willen stellen over de klimaatcrisis. Frans Timmermans, Eurocommissaris voor de Green Deal, antwoordt.

De drie aapjes van het Europese migratiedebat zijn niet meer zo vanzelfsprekend als ze waren (Sandrino Smeets de Volkskrant 28 december 2022, p. 27):
Wat zijn we dit jaar opgeschoten in het debat over migratie? Het beeld is dat Europa faalt, maar intussen worden er heel voorzichtig
dogma’s losgelaten om te kijken wat er dan wél kan, stelt EU-expert Sandrino Smeets.
Steeds meer
direct betrokkenen stellen inmiddels openlijk de vraag, als dit dan allemaal niet kan of mag, wat doen we dan wél? En dus worden er heel voorzichtig dingen losgelaten: dat de oplossing per se op het communautaire niveau gevonden moet worden; dat het met alle lidstaten gezamenlijk moet; dat de oplossing in teksten en wetgeving ligt.

Er is toch vaak een hoop mis met Kerst (Sander van Walsum de Volkskrant 22 december 2022, p. 11):
Een natte Kerst is vele malen waarschijnlijker dan een witte Kerst. En de
vrede die met Kerstmis wordt bezongen, ligt nooit binnen handbereik. Toch worden irreële verwachtingen elk jaar weer opgeklopt – tegen beter weten in.
Kerst is
emotie, zeker nu. En die emotie zou tijdens de (rooms-katholieke) nachtmis of de (protestantse) nachtdienst door de voorganger moeten worden vertolkt. ‘Daarin mag ook best iets van schaamte doorklinken over het feit dat wij de wapens hebben gefinancierd waarmee de Oekraïners nu worden bestookt. Laten we ons tijdens de nachtmis aan die bittere waarheid blootstellen.’ Zolang er geen vrede is, kunnen we tenslotte ook geen welbehagen verlangen.

Een komma na de excuses, wat betekent dat voor het kabinet? (Avinash Bhikhie de Volkskrant 21 december 2022, p. 5):
In aanloop naar het
grote herdenkingsjaar van de slavernij wil het kabinet ‘in gesprek met alle groepen en mensen met wie Nederland het slavernijverleden deelt om te werken aan bewustwording, erkenning en begrip’. Hoe ziet dat proces eruit?
Helingsproces
President Chan Santokhi heeft namens Suriname de excuses nog niet expliciet geaccepteerd. Premier Gilmar Pisas van Curaçao wil dat zijn parlement eerst een inhoudelijke reactie geeft. Op Sint Maarten werden de excuses nu niet aanvaard, zoals premier Silveria Jacobs van tevoren al had aangekondigd. Zij zullen eerst van het kabinet willen horen hoe de gezamenlijke toekomst na de komma eruit komt te zien.

Rutte namens Nederlandse staat:‘Hoe omvat je met woorden, zoveel onrecht, zoveel gruwelijkheden’ (Avinash Bhikhie en Raoul du Pré en de Volkskrant 20 december 2022, p. 2):
Bijna 150 jaar na de feitelijke afschaffing maakt de Nederlandse staat excuses voor de slavernij en het leed dat daaruit is voortgekomen voor de tot slaaf gemaakten en hun nazaten. ‘
Eeuwenlang zijn mensen tot handelswaar gemaakt, uitgebuit en mishandeld. Eeuwenlang is onder Nederlands staatsgezag de menselijke waardigheid met voeten getreden op de meest afschuwelijke manier.’
De premier hield zijn toespraak onder hoge druk, omdat een deel van de gemeenschappen der nazaten vindt dat er
te weinig is overlegd over de strekking van Ruttes woorden en dat het moment te willekeurig is gekozen. Rutte stond uitgebreid stil bij die verontwaardiging: ‘Hoe omvat je met woorden zoveel onrecht, zoveel pijn, zoveel gruwelijkheden?

Oprechte verontschuldigingen zijn altijd een weg vooruit (Ibtihal Jadib de volkskrant 20 december 2022, p. 2):
Hopelijk
we onszelf en elkaar steeds beter te bevrijden. Het duurt vaak veel te lang, maar oprechte verontschuldigingen zijn altijd een weg vooruit.

Na school gaat de school door, voor meer gelijkheid (Jurre van den Berg de Volkskrant 21 december 2022, p. 13-15):
Het
verkleinen van de kansenongelijkheid in het onderwijs staat hoog op de agenda. In zwakkere Groningse wijken kunnen leerlingen daarom dagelijks twee uur langer naar school: de Verlengde Schooldag. Helpen zulke initiatieven?
De segregatie neemt bovendien toe. In 2018 constateerde de Onderwijsraad dat in bijna alle steden leerlingen in groeiende mate niet in de wijk waar ze wonen naar school gaan. Wie wel honkvast is, treft meer achterblijvers.
Formeel, zegt
Posthumus, moet het programma bijdragen aan ‘het vergroten van arbeidsmarktkansen’. ‘Maar je moet echt niet de pretentie hebben dat je met een workshop techniek of muziek Cito-scores opvijzelt.’ Geen probleem, vindt hij. ‘Het gaat ook om zachte zaken, zoals zelfvertrouwen, sociale vaardigheden, met plezier naar school gaan en het ontdekken van talenten. Ook dat is waardevol in het leven.’

Internationaliseren is nodig, maar bescherm het Nederlands als serieuze taal (Aleid Truijens de Volkskrant 20 december 2022, p. 19):
Dijkgraaf, voorheen internationaal topwetenschapper, ziet én de noodzaak tot internationalisering én problemen als werkdruk en huisvesting, blijkt uit een brief aan de Kamer van 13 juni. Hij schreef ook: ‘Ik hecht zeer aan het behoud van het Nederlands als academische taal.’ Maar hij stuit op het probleem waar elke onderwijsminister tegenaan loopt: de autonomie van de instellings- en koepelbesturen, die zich niks laten voorschrijven en hun eigenbelang verdedigen. Vandaar zijn geschipper met ‘maatwerk’.

Bij ons aan de universiteit (Martin Sommer de Volkskrant 3 februari 2018, Opinie p. 5):
Wie bezwaren heeft tegen het Engels, wie aarzelt bij het
internationaliseringscredo, hoort bij de 'nationalistische, protectionistische krachten die onderwijs achter de dijken willen'. 'Kansen pakken!'
Het is een patroon, beschreven door de opgestapte
Eelco Runia in de NRC. Alles begint bij marktwerking, intussen bij de overheid bijna overal op de terugtocht. Behalve aan de universiteiten. Het sleutelwoord is outputfinanciering. Onderwijs fungeert als pseudomarkt waarin universiteiten concurreren om studenten. De universiteiten in de periferie van het land hebben te weinig studenten en proberen dat goed te maken door buitenlanders te lokken. Zodoende verengelsen Tilburg, Twente, Maastricht en ook Groningen in straf tempo. Het komt erop neer dat Nederland te veel universiteiten heeft voor de vraag naar hoger onderwijs, maar de minister of universiteitsbestuurder die dat durft te zeggen, moet nog opstaan. En dus tracht men 'markten' aan te boren in China, kansen pakken tenslotte, en heeft alleen een studentenfractie die 'Calimero' heet de ruggegraat om niet te willen samenwerken met een politiestaat.
Tien jaar geleden presenteerde
Jeroen Dijsselbloem het rapport van zijn parlementaire enquête (Commissie-Dijsselbloem) over onderwijsvernieuwingen. Ik schreef daar toen over. Het gebrek aan inhoudelijke argumenten, de sterke mannencultuur, de disciplinering van het personeel, het is een feest van herkenning. Ook destijds was het doorslaggevende argument dat Nederland hopeloos achterop dreigde te raken. Nu is internationalisering goed omdat internationalisering moet.
Minister
Bussemaker zei in de Kamer dat een international classroom helpt om te gaan met verscheidenheid en bijdraagt aan culturele vaardigheden.
Dat doet sterk denken aan de portfolio's van de mbo-studenten van toen, waarin niet zozeer
kennisoverdracht alswel empathie en samenwerking werden beproefd.

We weren Nederlandse student niet (Ingmar Visser de Volkskrant 25 januari 2018, p. 22):
Internationalisering ja, maar niet overhaast, en in het belang van studenten en de onderwijskwaliteit.
Als opleiding psychologie zijn we overtuigd dat
internationalisering goed is voor de kwaliteit van ons onderwijs en de UvA en de opleiding psychologie doen er alles aan om die internationalisering in goede banen te leiden. Tegelijkertijd ligt er ook een rol voor de politiek; de belangrijkste vraag die de politiek moet beantwoorden is: hoeveel psychologen willen we opleiden? Hoeveel wiskundigen willen we opleiden? En natuurlijk ook: hoeveel buitenlandse studenten willen we opleiden? Met het antwoord in handen dient de politiek na te denken over de instrumenten die nodig zijn om de, gewenste, internationalisering in goede banen te leiden.

Campus Groningen in China is een valkuil (Eric C. Hendriks de Volkskrant 19 januari 2018, p. 22):
Yantai Het plan van de Groningse universiteit om een zustercampus in Yantai te openen is naïef en schadelijk.
Wanneer universiteiten zich laten besturen als bedrijf, verliezen zij uit het oog dat internationalisering de kwaliteit van onderwijs en onderzoek moet bevorderen, niet de kwantiteit. Daarom stem ik tegen een campus in Yantai.

‘Tot op de dag van vandaag zijn we een volk zonder geschiedenis’ (Iantha Sahadat de Volkskrant 19 december 2022, p. 4-5):
Curaçao wacht niet alleen op
excuses voor het slavernijverleden, maar ook op eerherstel voor Tula, die eeuwenlang door Nederland is afgedaan als een schurk. Hij leidde de slavenopstand en moest dat met de dood bekopen. ‘Ik heb op school alleen maar geleerd over Piet Hein. Misschien dat dit nu eindelijk verandert.’
Bacilio, activist, dichter en voorzitter van het Platform Slavernij en Erfenis ijvert al decennia voor Nederlands’ eerherstel van Tula, de leider van de grote slavenopstand op Curaçao van 17 augustus 1795.
Kunstenaars, theatermakers, vakbondsleiders en intellectuelen werpen een nieuwe blik op Tula – als vrijheidsstrijder.

De Nederlandse kleinburger beroept zich alleen op de voorvaderen als het uitkomt Sander Schimmelpennick de Volkskrant 19 december 2022, p. 2):
Het is de modus operandi van
rookgordijnrechts; naar een ander wijzen, om zelf maar nergens verantwoordelijkheid voor te hoeven voelen.
Als
Cliteur het recht serieus zou nemen, zou hij zijn geradicaliseerde achterban uitleggen dat de zaak juridisch en moreel zonneklaar is: alleen de Nederlandse Staat kan (en moet) spijt betuigen voor de slavenhandel en slavernij in zijn koloniën. En daarbij mag geen Nederlander van nu worden afgerekend worden op de daden óf het lijden van zijn voorvaderen.

De tijd was rijp, maar in het Torentje bleef het stil (Toine Heijmans de Volkskrant 17 december 2022, Zaterdag p. 2-4):
De Nederlandse excuses voor het slavernijverleden kennen een aanloop van tientallen jaren. Keer op keer leek het bijna zover, keer op keer bleven excuses toch uit. Hoe kwam dat? ‘Dit is kennelijk de cultuur in Nederland: om de hete brij heen dansen.’
Pim van Strien, VVD-Kamerlid, twittert vorig jaar op Keti koti dat er eerst maar eens een ‘debat’ moet komen ‘om elkaar beter te begrijpen’. En: ‘Het kan mensen tegenover elkaar zetten.’ Nu het erop lijkt dat er toch excuses komen namens de staat, hekelt hij de ‘herstelbetalingen’ en zegt hij in NRC: ‘Deze organisaties overspelen hun hand.’

Wie te vaak racisme roept, krijgt het racisme dat hij vreest (Martin Sommer de Volkskrant 17 december 2022, Opinie p. 21):
Woensdag kwam er
een Kamerbrief met een tsunami aan excuses aan iedereen die in de verte met de dekolonisatie van Indonesië te maken heeft gehad. Dezelfde dag verscheen het rapport over racisme en discriminatie bij het ministerie van Buitenlandse Zaken.\\ Zo komen we op de slotsom van Vuijsje, namelijk dat precies het tegengestelde wordt bereikt van wat wordt beoogd. Hier geldt de oude sociologische wet van de zelfvervullende voorspelling. Als je maar heel hard en heel vaak racisme roept, dan wordt het gevreesde vanzelf bewaarheid ("self-fulfilling prophecy".).

Debat kan niet zonder regels (Ariejan Korteweg interviewt Vera Bergkamp de Volkskrant 17 december 2022, p. Opinie p. 22-25):
Het gaat er steeds harder aan toe in de Tweede Kamer. Aan voorzitter
Vera Bergkamp de ondankbare taak om sfeer en omgangsvormen te verbeteren. Ze sprak door het jaar heen meerdere keren met de Volkskrant over de soms moeizame vorderingen. ‘Een cultuurverandering kost tijd.’
Een
nieuwe bestuurscultuur werd aangekondigd, zonder dat iemand precies kon zeggen wat dat inhield, of wie ervoor verantwoordelijk was.
Veel parlementen worstelen daarmee. Wat je ziet op sociale media is maar zo’n dunne flinter. Door de verruwing distantiëren mensen zich van de politiek. Toch voel ik de verantwoordelijkheid van collega’s groeien anderen aan te spreken. Een cultuurverandering kost tijd.’

Ook grote donor Nederland kan de fraude zien bij de verkiezingen in Oeganda (Marcia Luyten de Volkskrant 15 december 2022, p. 2):
Nederland is al decennia een belangrijke partner van Oeganda, een donor die
jaarlijks tientallen miljoenen overmaakt (voor 2021 was 90 miljoen gereserveerd). Bij die laatste presidentsverkiezingen, in 2021, weigerde Museveni Amerikaanse en Europese verkiezingswaarnemers.
Uit vrees voor
verkiezingsgeweld had Nederland de steun aan Oeganda even opgeschort. Hoewel die vrees werkelijkheid werd, kwamen de opgeschorte miljoenen alsnog toen Museveni eenmaal aan zijn 37e (!) jaar als president was begonnen.
chter het gordijn van het podium van Carré belt
Bobi Wine met Oeganda. Opnieuw zijn mensen van zijn partij door de politie ontvoerd. Niemand weet waar ze zijn.

Een elitair ministerie dat niet met zijn tijd is meegegaan (Arnout Brouwer de Volkskrant 15 december 2022, p. 6-7):
Dat bij Buitenlandse Zaken sprake zou zijn van ‘
institutioneel racisme’ is als een bom ingeslagen bij medewerkers van het ministerie. Een deel herkent zich er absoluut niet in. Anderen beamen het volmondig. ‘Laat de oude witte mannen aan de top eens zelf op cursus gaan.’
Ongepaste grappen
De meeste werknemers van het ministerie zijn
welgesteld, hoogopgeleid en vaak uit het corps, zegt deze vrouwelijke diplomaat. Mensen die niet vaak contact hebben gehad met anderen die géén privileges hebben gekend. De eenzijdige, ‘elitaire’ cultuur bij BZ leidt volgens haar tot uitsluiting.

Rutte (Stef Kramer de Volkskrant 17 maart 2021):
Denkend aan
Rutte zie ik de afbraak van de zorg, 80.000 banen weg, gesloten ziekenhuizen. Zie ik het bagatelliseren van het milieuprobleem, miljardensteun aan de fossiele industrie, nog een vliegveld (Lelystad ) erbij en een bos minder (Amelisweerd). Zie ik de bezuiniging op de rechtsstaat, een onneembare vesting voor de doorsnee burger. Zie ik miljardensteun aan multinationals, verhoging van de btw op groente en fruit, het in stand houden van ‘Nederland Belastingparadijs’.
Ik zie
institutioneel racisme, de weigering om excuses te maken voor het slavernijverleden, kinderopvangtoeslagenellende, een Rutte-doctrine, ergens ‘geen herinnering aan hebben’. Ik zie de puinhoop op de woningmarkt, een record aantal zzp’ers en uitzendkrachten, zonder kans op een vaste baan. Ik zie verbroken beloftes zonder spijt.

Het vergt lef om de klimaatwerkelijkheid onder ogen te zien (Bianca Harms de Volkskrant 16 november 2022, p. 28):
Mensen vinden
klimaatverandering een belangrijk onderwerp, maar realiseren zich niet dat zij de oorzaak van de crisis zijn, betoogt Bianca Harms.
De Facebook-reacties op de Volkskrantserie bevestigen de
klimaatparadox die de Noorse psycholoog en econoom Per Espen Stoknes introduceerde: mensen vinden klimaatverandering een belangrijk onderwerp, maar realiseren zich niet dat zij de oorzaak van de crisis zijn.

‘De mens heeft de oppositie van de ander nodig om zichzelf te worden’ (Fokke Obbema interviewt Bart Nooteboom de Volkskrant 16 december 2022, p. 16-17):
Hij leerde al vroeg zijn
eigen weg te zoeken, maar betaalde voor zijn eigenwijsheid ook een hoge prijs. Bart Nooteboom, de econoom die filosoof werd, kwam in een wetenschappelijk isolement. ‘Levend als een kluizenaar’ schrijft hij door, laconiek over de naderende dood.
Hij omschrijft zichzelf als ‘een narcist’ die lange tijd slecht tegen kritiek kon (‘Ik viel de ander dan al snel in de rede, heel Amerikaans’). Gaandeweg is hij wel de waarde van andermans mening gaan inzien, met dank vooral aan filosoof
Martin Buber: ‘Je doet daardoor zelfkennis op, je hebt in je leven de ander nodig om achter je vooroordelen te komen, je inzichten, je identiteit.’
Als student voelde u zich sterk aangetrokken tot de eenzame helden in de boeken van de Amerikaanse schrijfster
Ayn Rand, die in het recht van de sterkste geloofde.
‘Tegenwoordig voel ik me thuis bij filosofen als Martin Buber en Emmanuel Levinas. De mens is een sociaal wezen, zie ik nu, die de oppositie van de ander nodig heeft om zichzelf te worden. Ik heb me ontwikkeld tot het tegendeel van Rands helden, voor wie de ander alleen maar in de weg staat. De ander is er juist om je te helpen.’
Is acceptatie voor u de
overkoepelende levensles?
‘Ja, dat is wat mij betreft de sleutel tot het leven – je hebt mee te gaan in het grotere geheel. Het leven is onvoorspelbaar en brengt ellende met zich mee, waar het om gaat is ertegen bestand te zijn, ermee te leren leven en je eigen pad te volgen. Daarbij moet wel vooropstaan dat, wat je ook verzint, je andere mensen geen kwaad doet. Dat taoïstische uitgangspunt is een groot verschil met Ayn Rand, voor wie het effect van je handelen op anderen er helemaal niet toe doet.’

‘Ik dacht: de dood en ik, wij kennen elkaar nu’ (Fokke Obbema interviewt Trodessa Barton de Volkskrant 9 december 2022, p. 16-17):
Nadat ze jarenlang voor haar zieke moeder had gezorgd, maakte
Trodessa Barton snel carrière als zakenvrouw. Totdat ze borstkanker kreeg en ze door een hersenvliesontsteking in coma raakte. ‘De dood heeft me geholpen in te zien hoe belangrijk het is in je leven je hart te volgen.’
‘De zin van de dood ontmoet de zin van het leven’, grapt ze, voorafgaand aan het interview. Het is een verwijzing naar haar en mijn boektitel. Haar boek
De zin van de dood, eerder dit jaar verschenen, komt voort uit een eerste confrontatie met haar sterfelijkheid.
Kunt u dat op anderen overbrengen?
‘Mijn boek
voelt als een missie, ik wil gezonde mensen aanzetten tot denken over de dood. Ze bewust maken van hun sterfelijkheid en daarmee dankbaar voor hun leven. Ik geef lezingen en hou huiskamersessies. Daarin voer ik intieme, kwetsbare gesprekken over leven en dood met tien, twaalf mensen. Ik zie het als zaadjes die ik plant. Als één zaadje goed valt, ben ik al dankbaar.’

Dit prestatieonderwijs laat kinderen met de gebakken psychische peren zitten (Asha ten Broeke de Volkskrant 9 december 2022, p. 25):
Volgens
Stevens ligt het probleem ergens anders. Als het gaat om die meisjes met emotionele problemen, speelde corona waarschijnlijk mee, maar zij ziet dat meer als ‘katalysator van een al bestaande maatschappelijke ontwikkeling’, namelijk: dat presteren steeds belangrijker is geworden.
En dat geeft
stress. Stevens: ‘Tussen 2001 en 2021 is het percentage jongeren dat last heeft van druk door schoolwerk bijna verdrievoudigd, van 16 naar 45 procent.’ Dit is geen kwestie van individueel falen: leerlingen zijn geen sneeuwvlokjes en leraren werken zich vaak ook de blubber. Het is een systeemprobleem. In deze neoliberale prestatiemaatschappij hangt veel af van een goede opleiding en is slagen of falen niet alleen, zoals mijn dochter zou zeggen, ‘echt een ding’, maar ook ieders hoogstpersoonlijke verantwoordelijkheid.

Dramatische situaties in zorginstellingen na verdubbeling vacatures: ‘Zorginfarct’ (Eric Reijnen Rutten AD, 9 december 2022):
Het aantal openstaande vacatures in de sector zorg en welzijn is in drie jaar tijd verdubbeld. In het derde kwartaal van dit jaar bleven 67.000 banen onbemand. Met name in de verpleging, verzorging en thuiszorg is het probleem groot.

'Er is maar één Aarde' (KAMPIOEN - ANWB Magazine december 2022, p. 8-12):
Wat voor astronaut
André Kuipers begon als een ruimtemissie eindigde in een levensmissie. ‘Ik wil aan iedereen laten zien hoe mooi onze planeet is, maar ook hoe kwetsbaar.’
Maar je bent je ook meer zorgen gaan maken over de staat van onze planeet.
'Voordat ik astronaut werd, was ik altijd heel
positief ingesteld; ik dacht, er is zoveel technologische vooruitgang, het kan alleen maar beter worden. Maar toen ik de aarde vanuit de ruimte bezag, veranderde mijn blik volledig. Dat noemen ze het ‘overview-effect’: je overziet het geheel en realiseert je hoe kwetsbaar de planeet is. Ik zag hoe flinterdun de dampkring is, die het leven op aarde mogelijk maakt.
Astronaut
André Kuipers verbleef tweemaal in de ruimte. In 2004 was hij acht dagen aan boord van het internationale ruimtestation ISS. “Veel te kort”, zei hij toen. In 2011 keerde hij voor vijf maanden terug om nieuwe wetenschappelijke experimenten uit te voeren. Hij genoot van het zweven en hing vaak bij het raam om van het uitzicht te genieten. Hij zag de aarde met zijn woestijnen, bergen en oceanen op een manier die weinigen kunnen ervaren. Zijn ruimte-avonturen veranderde zijn visie op de planeet voorgoed. “De mensheid is een plaag, we maken alles op. Kijk wat er gebeurt met sprinkhanen, ze vreten alles op en dan sterven ze massaal uit.”

Economen eisen duidelijkheid van regering over totale omvang fossiele subsidies (Redactie Trouw 9 december 2022):
De regering zegt jaarlijks zo’n 4,2 miljard aan zogeheten fossiele subsidies te besteden, maar blijft over grote financiële posten vaag. Economen eisen
transparantie en een totaalbedrag.
Verdoezelen
Hoogleraar economie
Pieter Gautier (VU) vindt dat de overheid op zijn minst moet ‘toegeven dat 4,2 miljard een ondergrens is’. Hoogleraar Roel Beetsma (UvA) vindt dat ‘de overheid een dringende taak heeft meer inzichtelijkheid te verschaffen’ in het totaalbedrag. Fossiele subsidies geven volgens hem ‘verkeerde prikkels’, die direct tot milieuschade leiden. Het verschil tussen de cijfers van de overheid en die van externe onderzoekers is nu dermate groot dat meer transparantie ook volgens hem vereist is.
Hoogleraar economie
Sweder van Wijnbergen (UvA) is nog kritischer, en heeft het idee dat de regering bewust vaag is over de bedragen. “Ze proberen het te verdoezelen.” De belastingsubsidies stammen uit een tijd waarin het klimaatprobleem geen zorg was, en vooral aan het aantrekken van industrie en werkgelegenheid werd gedacht.

Hielke Visser Zelfregulering in de journalistiek: Doeltreffend of tijd voor vernieuwing? Een onderzoek naar de effectiviteit van het huidige systeem van zelfregulering in de journalistieke sector (14 oktober 2022).
6. Conclusie (p. 45):
6.3 Reflectie
6.3.1
Theoretische reflectie
Er is weinig wetenschappelijke literatuur aanwezig over zelfregulering, waardoor het theoretische onderzoek enigszins beperkt was. Een deel van de literatuur over zelfregulering gaat over sectoren waarbij er meer wetten over de sector zijn, maar de sector zich daar bovenop nog extra reguleert. Aangezien er weinig tot geen overheidsregulering is in de journalistieke sector zorgt dit voor een verschillend vertrekpunt in de literatuur. Een deel van de aanwezige literatuur over zelfregulering in andere sectoren was daardoor niet toepasbaar in dit onderzoek.

Was Privatisering van het Publieke Domein wel in het Publieke Belang?
Een kritische beschouwing over het Nederlandse privatiseringsbeleid van de afgelopen decennia (Frans van Waarden Universiteit Utrecht April 2012, p. 55):
4. Waarom is iets ooit een publieke taak geworden?
4.1. Lessen uit de geschiedenis (p. 16-17):
Toch zijn ook wel delen van deze grotendeels publieke taak aan private partijen overgelaten dan wel gedelegeerd, zij het dat die doorgaans wel onder enig publiek toezicht
gesteld zijn en/of met publieke middelen - bv. wetgeving - ondersteund werden. Regulering van markten en certificering is in Nederland vanouds veel in private handen geweest. Vroeger gebeurde dat door gilden; tegenwoordig gebeurt dat nog door allerlei brancheorganisaties en private keurmerken en certificeringsinstellingen. Al is zulke economische zelfregulering in de decennia tussen 1870 en 1980 wel groter geweest dan dat het tegenwoordig nog is. Waar elders vanaf rond 1980 veel geprivatiseerd is, is bij marktregulering in de laatste decennia sprake van een tegengestelde ‘nationaliseringstrend’. Dat is deels afgedwongen door de Europese Unie, voor wie zulke marktordeningactiviteiten vaak wat teveel op concurrentiebeperking leken. Bovendien bestaat er een omgekeerd evenredig verband tussen economische productie en economische regulering door de staat. Naarmate er meer productie van goederen en diensten geprivatiseerd werd en markten geliberaliseerd werden moest de staat die vrijere of deels nieuw gecreëerde markten gaan reguleren.
9. Conclusie
Privatisering leidt tot reductie van het publiek domein.
Politiek wordt steeds meer vervangen door economie en de burger wordt gereduceerd tot consument. Daarmee treedt ook een verschuiving op in de dominante mechanismen van zeggenschap en controle op macht: van ‘voice’ naar ‘exit’.

Herman Vuijsje NRC Handelsblad, 24 januari 2009:
-
Zullen we voortaan eens iets minder op zelfregulering vertrouwen?
In 1995 betitelde de socioloog Frans van Waarden in zijn oratie de beleidstheorie achter de dereguleringsplannen als een 'klinkklare mythe'. Hij waarschuwde dat op den duur de wal het schip zal keren en dat we 'door de rauwheid van het kapitalisme zullen worden ingehaald.'
Deze voorspelling wordt niet alleen bewaarheid voor de financiële sector.
Deregulering en zelfregulering zijn de afgelopen decennia veel te vanzelfsprekend als sjablone gebruikt; de algemene effectiviteit ervan is zwaar overschat. Per sector zou de vraag moeten worden gesteld of er goede resultaten van mogen worden verwacht. Zelfregulering moet altijd 'maatwerk' zijn.

De nieuwe zichtbaarheid (Sturing in tijden van marktwerking Roland Bal, 29 februari 2008):
Een kleine geschiedenis van het kwaliteitsbeleid (p. 13:\\)
Dat naast professionele zelfregulering het maatschappelijk middenveld in Nederland altijd een van de drijvende sturingsarrangementen geweest behoeft vrijwel geen betoog. Zoals Frans van Waarden het in een recent artikel opmerkte hebben de zogeheten ‘maatschappelijke partners’ weliswaar hun machtsbasis in hun verschillende achterbannen en zijn het private organisaties, maar zij hebben “geleidelijk aan een institutionele machtsbasis in de publieke sector verworven en spelen een belangrijke rol in de trapsgewijze aggregatie van publieke belangen en de formulering, totstandkoming, uitvoering en verdediging/legitimering van publiek beleid.” (van Waarden 2007) Het belang van het middenveld in de gezondheidszorg kon lange tijd nauwelijks overschat worden. Ook met betrekking tot het kwaliteitsbeleid in de gezondheidszorg heeft het maatschappelijk middenveld een dominante rol gespeeld. De nadruk op zelfregulering in het kwaliteitsbeleid kwam overigens mede voort uit de plannen van de commissie Dekker

Zelfsturing en zelfregulering, Over de verhouding van bestuurskunde en (bestuurs)recht (Prof.mr G. Overkleeft-Verburg maart 1997, p. 13):
12. Ter afsluiting
In zijn Rotterdamse afscheidsrede "Bestuurskunde en Modernisering"41 heeft
Snellen een nieuwe wending gegeven aan zijn denken over object en methode van de bestuurskunde. Hij stelt hierin vast dat de bestuurskunde eenzijdig gericht is op effectiviteit en efficiëntie van het openbaar bestuur - de functionele rationaliteit - ten koste van het zicht op de daarmee te verwezenlijken normen en waarden: "De meeste bestuurskundigen, in Nederland maar zeker ook internationaal, bewegen zich op het niveau van de instrumentalisering van organisatie en beleid voor een sector van het openbaar bestuur, zonder zich expliciet om een balans van basiswaarden te bekommeren" (p. 9). Hij signaleert echter het probleem, dat de instrumenteel georiënteerde bestuurskunde door gebrek aan eigen beoordelingscriteria niet in staat is de inhoudelijke beleidskwaliteit rechtstreeks te garanderen.

Grenzen verleggen (Dirk Bezemer De Groene Amsterdammer 14 juli 2022 p. 9):
Het is de tijd van het jaar voor
grensoverschrijdend gedrag. De meesten van ons gaan buiten onze woonplaats grenzen verleggen op sportief, cultureel of culinair terrein, of misschien op het gebied van even he-le-maal niets doen. Grenzen oversteken en grenzen verleggen, het is de essentie van vakantie.
Wat mij betreft gaat
economie niet over hoe gegeven doelen te bereiken met schaarse middelen. Economie betekent huishoudkunde. Dat gaat over het onderhouden van ons huis, en dat mogen we ruim opvatten. In ieder geval inclusief de komende generaties, en in ieder geval tot aan de dampkring. Want daar pas, en niet eerder, ligt de grens van onze verantwoordelijkheid.

Koloniaal daderschap, deel I
De mannen met de geweren (Niels Mathijssen De Groene Amsterdammer 20 oktober 2022, p. 44-47):
Hoewel de oorlog in Indonesië al jaren nadrukkelijk in de belangstelling staat, kwam het daderschap van gewone soldaten nauwelijks aan bod. Hoe kan dat, en belangrijker: wat zijn daar de gevolgen van?
Waar deze mannen gruwden van het idee dat
Nederlandse soldaten werden neergezet als daders, vonden anderen dat het daar juist hoog tijd voor was. Mediawetenschapper Arnoud Arps schreef in de Filmkrant dat Nederland met De Oost eindelijk zijn wandaden in Indonesië onder ogen zou zien.
Fundamenteel andere perspectieven dus op een uiterst beladen onderwerp. Maar toch: nadat
De Oost in mei 2021 verschenen was, doofde de aandacht voor de film al snel. Een discussie over daderschap bleef uit. Dat valt te verklaren door hoe het daderschap van de personages verbeeld wordt.

Snap je vijand (David Grossman Buitenhof 27 november 2022, NPO2):
De Israëlische schrijver
David Grossman ontvangt de Erasmusprijs 2022. Het thema van de prijs is dit jaar: verbinders in een verdeelde wereld. Grossman is een verbinder pur sang. Zijn oeuvre is gericht op de ander daadwerkelijk begrijpen, zelfs de vijand.

We kunnen ons de luxe van totale wanhoop niet veroorloven’ (Simone Korkus interviewt David Grossman De Groene Amsterdammer 20 oktober 2022, p. 48-53):
De carrière van de Israëlische schrijver
, winnaar van de Erasmusprijs 2022 met als thema ‘verbinders in een verdeelde wereld’, begon met een levensveranderend incident. ‘Zo’n veertig jaar geleden reed ik in de bus naar huis…’
Zijn romans, verhalen, kinderboeken, essays en non-fictie volgen elkaar in een onophoudelijk tempo op. Het ene verhaal haalt het andere aan en alles beklijft. Maar zijn literaire carrière begon met een eenvoudig doch voor hem
levensveranderend incident.
‘Zo’n veertig jaar geleden reed ik in de bus naar mijn huis in Talpiot’, vertelt hij, ‘een wijk van Jeruzalem. Het was een
Israëlische bus, modern, nieuw en goed uitgerust. Vlak naast ons reed een Palestijnse bus en die zag er verschrikkelijk uit, oud, vies en rommelig. Ik schrok van de gezichten van de Palestijnse passagiers. Die leken zo verschrikkelijk verslagen. Ik had het nooit vanuit dit oogpunt hoeven zien. Israël had in 1967 de Westoever bezet. Het verschil tussen degenen die hadden gewonnen, wij joden, en degenen die hadden verloren, de Palestijnen, was zo evident dat ik ervan schrok. Ik bedacht hoe vreselijk het moest zijn dat het hele leven van deze Palestijnse passagiers bij voorbaat verloren was. Wat zou het betekenen als je intimiteit zo wordt geschonden en niemand je toestemming vraagt om ’s nachts je huis binnen te vallen om je te zien vrijen met je vrouw? Wat betekende het als alles van de bezetter is: jouw tijd, jouw eer, jouw dorp en huis en je geld?’
Deze gedachten waren de aanleiding voor zijn eerste roman en bestseller uit 1983,
De glimlach van het lam, die zojuist in Nederland in herdruk is verschenen.

Klant kan consumentisme tegengaan (Redactie de Volkskrant 7 december 2022, p. 29):
Lezersbrieven over consumentisme, het oeuvre van
Hans Dorrestijn, Bertolt Brecht en fastfoodketens. ‘We laten ons betoveren ten koste van onze eigen portemonnee.
Schoonheid vergaat snel, blijvend is de lelijkheid, dus onderhoud haar wel’
Brief van de dag
Gast-columnist Martin Lambregts waarschuwt in zijn bijdrage tegen consumentisme (O&D, 6/12). Ware woorden. Wat je zelf kunt doen is dit:
1. Leg jezelf standaard één dag bedenktijd op voordat je iets koopt. Vaak is de lol van het zoeken en kiezen er na één dag al af, en blaas je de aankoop af.
2. Ga sowieso niet funshoppen. Die spiegeltjes en kraaltjes in de etalages zijn verleidelijk, dus je komt altijd terug met spullen die je niet nodig had. Maak in plaats daarvan een wandeling, of zoek een andere hobby.
3. Heb je echt iets nodig, kijk dan eerst op Marktplaats of in de kringloopwinkel.
Magie
Heerlijk om na mijn irritatie over de, daags na Sinterklaas geplaatste, advertentie van een supermarkt waarin ‘de Magie van Kerst’ verworden is tot gingerbread-huisjes, het mooie stuk te lezen van Martin Lambregts over de ideologie van het consumentisme.
Kopen, kopen, kopen
om je beter, mooier en gelukkiger te laten zijn? Kijk simpelweg op Wikipedia en lees dat magie de vermeende kunst van het manipuleren van de werkelijkheid is. We laten ons betoveren ten koste van onze eigen portemonnee.

Vechten voor hartslag van hun bestaan (Michiel Maas interviewt Feronika Manimbu en Rosita Tecuari de Volkskrant 6 december 2022, p. 8):
Afgelopen jaren werd er ongeveer
1 miljoen hectare oerwoud omgehakt in Papoea. Vrouwen willen de ontbossing een halt toeroepen en zoeken in Europa steun voor hun strijd. De mannen bezitten het bos en verkopen het liever.
Feronika is naar Den Haag gekomen om te vertellen over wat de ontbossing met Papoea doet, op uitnodiging van de Stichting Solidariteit met Papua. Ze zit in een zaaltje, samen met Rosita Tecuari. Samen komen ze in Europa steun zoeken voor hun ongelijke gevecht – tegen palmoliereuzen, houtdieven, immigranten, militairen en politiechefs. Soms zelfs tegen hun eigen mannen.
Hoe dat in zijn werk gaat is vastgelegd in een rapport met de titel:
Er zijn geen vogels meer (Burung Tidak Ada Lagi) van de Indonesische ngo AJAR. Deze stichting verzamelde vanaf 2013 de verhalen van honderd vrouwen, die illustreren wat er met het bos en het land in Papoea gebeurt.
De
Stichting Solidariteit met Papua begeleidt Rosita en Feronika op hun ‘tournee’: ze zijn net terug van een reis naar Duitsland, waar ze net als in Den Haag een reeks gesprekken en interviews hebben afgewerkt. Die zijn nodig, omdat er in het buitenland zo weinig bekend is over Papoea. Het feit dat ze hier zijn en kunnen spreken over Papoea betekent alles voor ze. Het zijn dit soort kleine stapjes die tellen: het rapport Er zijn geen vogels meer, dat aanleiding was voor hun bezoek, net zo goed als het adatschooltje dat Rosita thuis wil opzetten: om ook de kinderen te leren wat het bos voor Papoea’s betekent.

De redding van de natuur begint onder slecht gesternte (Ben van Raaij de Volkskrant 6 december 2022, p. 13-15):
Delegaties van bijna tweehonderd landen zijn vanaf vandaag in het Canadese Montreal bijeen om de
wereldwijde achteruitgang van de natuur tot staan te brengen. Er moet een soort ‘Akkoord van Parijs voor de natuur’ uitkomen, maar op weg daarnaartoe liggen nogal wat obstakels.
Meer dan tienduizend vertegenwoordigers van de 195 lidstaten van de VN Conventie inzake (CBD), kortweg COP15, moeten er een nieuw VN-biodiversiteitsakkoord afsluiten om de snelle achteruitgang van planten, dieren en ecosystemen aan te pakken.
Het is de vraag of al deze
financiële obstakels in Montreal zonder de aanwezigheid van wereldleiders kunnen worden geslecht. Een onzekere factor is bovendien het Chinese voorzitterschap. China is volgens insiders geïnteresseerd in een succesvol akkoord, niet per se een akkoord van Parijse allure. Een hoge Chinese diplomaat, Zhou Gomei, zei onlangs dat China een ambitieuze deal wil, maar ook een deal die ‘pragmatisch, evenwichtig, redelijk en haalbaar’ is. Klinkt toch wat tegenstrijdig.

Nationaal centrum Biodiversiteit (Redactie de Volkskrant 23 januari 2010):
De Nederlandse opening van het IYB is donderdag in Leiden met een symposium in Naturalis. Het is tevens de aftrap voor het
Nederlands Centrum voor Biodiversiteit Naturalis, een bundeling van Naturalis, het Nationaal Herbarium Nederland en het Zoölogisch Museum Amsterdam. De overheid steekt er 30 miljoen euro in.

De overheid moet alles compenseren, zelfs als de winkelier zijn deur wagenwijd openhoudt (Ibtihal Jadib de Volkskrant 6 december 2022, p. 2):
Afgelopen weekend werd in Het Financieele Dagblad gesproken over de vrees voor een
compensatiesamenleving in een interview met de minister van Financiën. Sigrid Kaag werd daarin bevraagd over het ingestelde energieplafond. Dankzij dit steunpakket worden de energiekosten voor burgers en energie-intensieve mkb’s deze winter beheersbaar gehouden. De kosten bedragen 7,5 miljard euro, waarbij het nog niet duidelijk is waar dat geld vandaan moet komen. Minister Kaag gaat een inventarisatie maken om te bekijken hoe ze dit gat in de begroting kan dichten.
Nu vraag ik mij af wat dit van ons maakt. Wat zegt het
over onze aard als we van de overheid verwachten dat zij de energiekosten compenseert, op straffe van een opstand wanneer die steun maar tijdelijk is, terwijl diezelfde overheid ook een juridisch kader (inclusief controle- en boetesysteem) moet optuigen zodat wij de functie van een deur benutten?

We moeten elkaar verheffen, in de geest van Bomans’ studentenpater (Ibtihal Jadib de Volkskrant 15 november 2022, p. 2):
Een mooi voorbeeld hiervan wordt beschreven door
Bomans in zijn boek Beminde gelovigen, waarin hij een hoofdstuk wijdt aan zijn oude studentenpater. Die man was oprecht blij als iemand met z’n sores bij hem aanklopte, ‘omdat hij een diep respect had voor het verschijnsel mens en zich van elk nieuw exemplaar telkens weer de hoogst denkbare voorstelling vormde’.
Een veelgehoorde wens is gehoord of gezien te worden. Dat lijkt paradoxaal
gezien het feit dat elk medium zo ongeveer uit elkaar barst van de persoonlijke verhalen, inzichten en opinies. Iedereen komt aan bod. Maar zolang we weinig van elkaar verwachten, heeft dat nauwelijks zin. Dan blijft men zitten in slachtofferschap, gekrenkte trots of een of andere modieuze vorm van schaamte. Doorgaans niet de beste uitgangspositie om de wereld te verbeteren.

De publieke omroep heeft zijn eigenlijke taak steeds meer verwaarloosd (Pieter Klok de Volkskrant 28 november 2022, p. 12):
De
affaire-van Nieuwkerk laat zien dat de publieke omroep afgedreven is van zijn eigenlijke taak: de kwaliteit van het maatschappelijk debat bewaken en bijdragen aan een gezonde samenleving.

Wie is hier de baas? (Avinash Bhikhie en en Natalie Righton de Volkskrant 30 november 2022, p. 13):
Ambtenaren vermoeden da de al jaren slepende machtsvraag een rol speelde bij de klachten over Arib.
Rik Driessen, al veertig jaar Kamerambtenaar en woordvoerder namens vier vakbonden voor Kamerambtenaren, zegt tijdens een gesprek over de val van Arib dat de jarenlange machtsstrijd in de Tweede Kamer de kern van het probleem is: ‘Het maakt mij geen bal uit wie de baas van is van de Tweede Kamer. Maar régel het.’
Griffier
Renata Voss gaf in 2017 als reden voor haar vertrek dat ze wilde terugkeren naar de sector ‘waar haar hart lag: het onderwijs’. Directeur Willem Duijzer schreef twee maanden voor zijn vertrek een brief die vooral zijn frustratie over de machtsverdeling in de Kamer onderstreepte.
Intussen is de relatie tussen de
politieke en de ambtelijke leiding totaal ontspoord. Het onderzoek, dat volgens de huidige voorzitter Vera Bergkamp pas over ‘enkele maanden’ is afgerond, zal duidelijk moeten maken of de aantijgingen die tegen Arib zijn geuit in twee afzonderlijke anonieme brieven standhouden.
Een ding is zeker, dat in het
conflict tussen tussen de politieke en de ambtelijke leiding speelt het zondebokmechanisme een cruciale rol.

Groene groei? ‘Onze consumptie maakt steeds de milieuwinst ongedaan’ (Jonathan Witteman interviewt Paul Schenderling de Volkskrant 28 november 2022, p. 18-19):
Het is ‘
nonsens’ te denken dat we als consument op de oude voet verder kunnen, maar dan met een windmolen hier en een zonnepaneel daar, betoogt Paul Schenderling. Om het klimaat te redden moet het simpelweg minder. Hoe ziet de econoom dat voor zich?
‘We doen op dit moment precies waar iemand als
Albert Einstein voor waarschuwde: we proberen onze problemen op te lossen met dezelfde manier van denken waarmee we de problemen veroorzaakt hebben.’ Dat schrijft de Amersfoortse econoom Paul Schenderling (34) in zijn net verschenen boek Er is leven na de groei, een aanklacht tegen de heilige koe van de klimaatcrisis: de consument.
‘We consumeren meer dan de aarde
fysiek aankan’, schrijft Schenderling. ‘Als iedereen zou leven zoals een gemiddelde Nederlander, zouden er drieënhalve planeten aarde nodig zijn om in Redblack%te voorzien.’
‘De
Jevons-paradox verklaart waarom het enthousiasme over nieuwe vergroeningstechnieken – ‘Hoera, we worden circulair!’ – steeds snel bekoelt’, schrijft Schenderling.
Hoe wil je dat bereiken, Nederlanders minder laten consumeren?
‘Door de
belasting te verschuiven van arbeid naar consumptie. Wij pleiten naar het voorbeeld van Thomas Piketty voor een progressieve milieuheffing, die we voor 90 procent van de bevolking weer terugbetalen via de inkomstenbelasting, door de belasting op arbeid fors te verlagen. Alleen de 10 procent rijksten, die verhoudingsgewijs ook de meeste uitstoot veroorzaken, betalen dus de rekening.

Machtsverhoudingen binnen de NPO moeten op de schop (Teun van de Keuken de Volkskrant 28 november 2022, p. 15):
‘We zouden eigenlijk een programma over de
Publieke Omroep moeten maken.’ In de circa vijfentwintig jaar dat ik nu radio- en televisieprogramma’s maak, heb ik deze uitspraak geregeld voorbij horen komen. Ook ikzelf heb het in al die tijd ettelijke keren gezegd. Want terwijl we geregeld anderen de maat namen over misstanden, oneerlijkheid en onrechtvaardigheid, zat het bij onszelf ook niet echt lekker.
Toen de omroep na tien (!) jaar van dit soort
losse contracten echt van mij af wilde, werd mij in eerste instantie geen ontslagvergoeding aangeboden. Ik was immers niet in vaste dienst geweest. Dat iedereen mij afraadde om naar de vakbond te stappen (‘als je dat doet, wil niemand in Hilversum je meer hebben’) is tekenend voor de angstcultuur. Ik was kwaad en deed het toch. De NVJ zorgde ervoor dat ik een maand salaris voor elk gewerkt jaar meekreeg.

Hoe het trauma van het WK van ’74 een vloek is geworden (Arie van Elshout de Volkskrant 28 november 2022, p. 21):
Het Nederlandse voetbal beweegt zich al decennialang tussen de
twee tegenpolen Cruijff en Van Gaal. De een de solist van de geniale ingeving, de intuïtie en het onverwachte, de ander de denker, de psycholoog en de systeembouwer. Cruijff heeft Nederland nooit de wereldtitel kunnen bezorgen. Rest Van Gaal. Hij weet dat het team op een paar uitzonderingen na net onder het niveau van andere toplanden zit. Daarom wil hij zijn spelers het geloof inprenten dat ze toch wereldkampioen kunnen worden. Met die mentale truc hoopt hij te bereiken dat ze boven zichzelf uitstijgen. Wat de voeten tekortkomen, moet met het hoofd worden gecompenseerd. Dat kan lukken. Of niet.

Jan Kuitenbrouwer heeft gelijk de bekende neoliberale vluchtheuvel genaamd ‘zelfregulering’ heeft volledig gefaald. Om de risicobeheersing in de financiële sector te verbeteren en onze politici voor falen te behoeden, is het niet effectiever dat we eerst in betrouwbare informatiesystemen investeren? De homo sapiens heeft een moreel kompas. Daarentegen is het voor de mensheid onmogelijk een robot, lees de wereldwijde ICT-infrastructuur een moreel kompas aan te leren. Alleen een gebruiker van ICT heeft een geweten. Primair gaat het om een cultuurverandering binnen het politieapparaat en niet om een goed huwelijk tussen ict en agenten te smeden. Wanneer Deep learning waarmaakt wat sommige experts beweren, waarom wordt deze kennis dan niet ingezet dat politici betere beslissingen kunnen nemen.

Wij zijn de politiek
Ik ben benieuwd wat Daan Roovers van deze houding vindt. In haar boek Wij zijn de politiek schrijft ze namelijk dat politiek iets is voor iederéén. ‘Politiek is veel te belangrijk om aan politici over te laten,’ stelt ze. Er geldt nog steeds voorkomen is beter dan genezen. Feike Sijbesma heeft in theorie gelijk wanneer hij stelt dat het gaat om voorkomen, aanpassen en de schade herstellen (Buitenhof 20 november 2022, NPO1). Maar Twan Huys verwijst ook naar Greta Thunberg, die de praktijk aanhaalt en zegt dat in de laatste 30 jaar van klimaatactie kwamen politici niet verder dan "bla, bla, bla".

Kruispunt (Arnout Brouwers de Volkskrant 26 november 2022, Opinie p. 21):
Het Westen moet kiezen Oekraïne in de kou of
eindelijk voldoende vuurkracht.
Rusland
escaleert maximaal in de conventionele oorlogvoering en zonder enig respect voor het oorlogsrecht, het Westen staat op de rem. Ook de Verenigde Staten sturen geen Patriot-luchtverdedigingssystemen (die Nederland ook heeft), geen vuurkracht voor de langere afstand (de zogeheten ATACMS), geen moderne gevechtsvliegtuigen.

Het goede, ware en het schone zijn weer in vertrouwde staatshanden (Martin Sommer de Volkskrant 26 november 2022, Opinie p. 21):
Wie verdacht wordt van grensoverschrijding, krijgt te maken met onduidelijke integriteitsbedrijven. Hoor en wederhoor blijken niet altijd noodzakelijk en zelfs een eeuwenoud beginsel als habeas corpus, het recht om te weten wat de aanklacht is, kan opzij worden geschoven. Onlangs werd
Niko Besnier ontslagen, als hoogleraar antropologie verbonden aan de UvA – wederom een bastion van de vrijheid". Aan zijn opvattingen lag het niet, hij had recentelijk nog een manifest tegen racisme en intersectionele discriminatie ondertekend.
Maar volgens de universiteit heerste er rondom hem een
angstcultuur en moest hij vertrekken. Besnier liep naar de rechter, die de universiteit nalatigheid verweet. Het resultaat bleef hetzelfde. Besnier werd ontslagen, nu wegens verstoorde werkrelaties, want zo gaan de dingen. De decaan van de UvA boog na de rechterlijke schrobbering niet nederig het hoofd, maar zei dat ze door het vonnis ‘met stomheid geslagen’ was, en sprak van ‘de omgekeerde wereld’. Besnier was in het gelijk gesteld, maar de verdenking bleef gewoon bestaan. Want bij de standenstaat horen ook lange tenen en een ijzeren geheugen.

De hardnekkige mythe van het Champions League-effect (Kaya Bouwman Margriet Oostveen de Volkskrant 25 november 2022, p. 1, 13-15):
Om
grensoverschrijdend gedrag te verklaren, klinkt vaak het Champions League-argument: topprestaties op de werkvloer ontstaan nu eenmaal geregeld in een harde werksfeer. Alleen is daar geen enkel bewijs voor. ‘Waarom moet die ander nou kapot? Waarom zet je je nagels erin?
Vraag mensen met
verstand van leiderschap of zo’n harde, desnoods ‘noodzakelijk’ grensoverschrijdende afrekencultuur topprestaties voortbrengt en het antwoord is opvallend eensgezind: nee, daar is geen enkel bewijs voor. ‘Zelfs in het leger niet’, zegt Janka Stoker, hoogleraar leiderschap en organisatieverandering aan de Rijksuniversiteit Groningen.

Asscher gaat strijd aan met werkstress (Peter van Ammelrooy de Volkskrant 23 december 2013 p. 19):
Eenderde van het ziekteverzuim onder werknemers is het gevolg van
stress op het werk. Minister Asscher van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SWZ) gaat beroepsziekte nummer één bestrijden met een plan van aanpak voor de komende vier jaar.
Cultuuromslag
Volgens de minister is er een
cultuuromslag nodig in bedrijven, zowel bij werkgevers als bij werknemers. Asscher zegt met zijn programma in de eerste plaats het taboe over het onderwerp te willen doorbreken.
Verder wil de minister bewerkstelligen dat er op personeelsafdelingen en bij medezeggenschapsraden meer aandacht komt voor de bestrijding van werkstress. Op de derde plaats gaat de inspectie van het ministerie van SWZ toezicht houden en optreden. In 2014 trekt Asscher 1 miljoen euro uit voor de bestrijding van werkstress.
Vanaf april volgend jaar wil Asscher boegbeelden inzetten om een breed publiek te bereiken. Deze 'ambassadeurs' moeten uit eigen ervaring over stress op het werk kunnen vertellen in radio- en tv-programma's, sociale media, de pers en bij openbare optredens.
In november wil de minister een 'week van de werkdruk' organiseren en die afsluiten met een conferentie.
Het plan van aanpak sluit aan op een campagne die het Europees Agentschap voor
Veiligheid en Gezondheid op het Werk in 2014 en 2015 houdt.

Grenzen aan de groei (Xandra Schutte De Groene Amsterdammer 17 februari 2022 p. 5):
In de gesprekken die gevoerd werden in wat de
commissie Mansholt is gaan heten, naar oud-landbouwminister en Europarlementariër Sicco Mansholt, ging het al diepgaand over hoe de ecologische problematiek verbonden kon worden met een rechtvaardige verdeling van welvaart, zowel in eigen land als internationaal. De ideeën die toen werden geformuleerd zouden zo omhelsd kunnen worden door Lilianne Ploumen en Jesse Klaver, als programma voor hun politieke samenwerking.
En het ging toen al over kanttekeningen bij
ongebreidelde economische groei, die volgens Den Uyl vooral tot overmatige consumptie leidt en die, belangrijker, ‘niet gelukkiger maakt en het gezamenlijke belang in de weg staat’. Het is een denkwijze die tegenwoordig steeds vaker opduikt: het grensdenken leeft weer.
Vijftig jaar na de
oerwaarschuwing van de Club van Rome
Over de grenzen aan de groei (Jaap Tielbeke De Groene Amsterdammer 17 februari 2022 p. 12-13):
Aan de hand van vier jaartallen -
1972 - 1992 - 2002 - 2022 - maakt Jaap Tielbeke de balans op. Hoe kan het dat we, ondanks alle alarmsignalen, de planetaire grenzen hebben overschreden? En welke lessen kunnen we daaruit trekken voor de toekomst?
2022
Omdat we dwars door het ecologische plafond zijn geschoten, begint het geloof in ‘groene groei’ te wankelen. Kan een comeback van het grensdenken het tij nog keren?
57: Tijdens haar opleiding econometrie aan de Vrije Universiteit leerde
Gaya Herrington blindelings vertrouwen op mathematische modellen. Net als veel studiegenoten kreeg ze na het behalen van haar diploma een baan in de financiële sector. Eerst bij een commerciële bank die tijdens de kredietcrisis van 2008 kopje-onder ging en later bij De Nederlandsche Bank, waar ze onderzoek deed naar de stabiliteit van het financiële stelsel. ‘Het was mijn taak om risico’s te beoordelen, maar ik merkte dat de modellen die we daarvoor gebruikten heel geïsoleerd waren. We zagen niet hoe verschillende risico’s onderling met elkaar samenhangen, waardoor we ze onderschatten.’
Teleurgesteld in de
economische wetenschap besloot Herrington terug te keren naar de collegebanken. Ze meldde zich aan voor een master sustainability aan de Universiteit van Harvard, waar ze voor het eerst in aanraking kwam met een heel ander model: het wereldmodel van Jay Forrester dat door het MIT-team van Meadows was gebruikt voor het Grenzen aan de groei-rapport. ‘Dat vond ik razend interessant. Zo’n model is veel beter in staat om complexe systemen te bestuderen.’
Maar hoe accuraat was het
World3-model, dat in 2004 een laatste upgrade had gekregen, eigenlijk nog? Hoe verhoudt de werkelijkheid zich tot de verschillende scenario’s die decennia geleden uit de computer rolden? Tot Herringtons verbazing had niemand dat recentelijk onderzocht. ‘Toen besloot ik dat zelf maar te gaan doen.’

Economie, Obstakels (Dirk Bezemer De Groene Amsterdammer 24 november 2022, p. 9):
Minister
Kaag zei op de klimaattop COP27 in Sharm-el-Sheikh dat ‘als de private sector en het bredere financiële speelveld er niet grootschalig in stappen, dan is het een onmogelijk pad’. Dit tekent het denken over klimaatbeleid in een maatschappij die gefinancialiseerd is.
Het goede nieuws is dat
Kaag over een half jaar co-voorzitter wordt van een groep van bijna tachtig ministers van Financiën. Die kunnen gezamenlijk makkelijk de visie en monetaire vuurkracht inzetten om de transitie te doen lukken. Maar of ze dat beseffen is onduidelijk. Het probleem, schreef in 1936, ligt niet in nieuwe ideeën, maar in het ontsnappen aan de oude ideeën. Dat geldt nu voor de Wall Street Consensus. Het grootste obstakel voor Kaag en de andere ministers zijn ze zelf.

Herman E. Daly (Jaap Tielbeke De Groene Amsterdammer 24 november 2022, p. 74):
Herman Daly, grondlegger van de ecologische economie, werd ooit weggelachen. Inmiddels is zijn invloed op een nieuwe generatie economen niet te ontkennen.
In 1996 ontving hij zowel de Zweedse
Right Livelihood Award als de Nederlandse Heinekenprijs voor de Milieuwetenschappen.Misschien nog wel belangrijker dan de prijzen is Daly’s invloed op een nieuwe generatie groeicritici. Zonder zijn theorieën over een steady state economy had Kate Raworth haar veelgeprezen donut-diagram waarschijnlijk niet ontwikkeld. En het is mede aan Daly’s baanbrekende werk te danken dat een ‘degrowth’-econoom als Jason Hickel nu de handen op elkaar krijgt voor een boek met de titel Less Is More.

‘In een democratie moet je uiterste geval een politieke partij kunnen verbieden’ (Haro Kraak interviewt Bastiaan Rijpkema de Volkskrant 24 november 2022, p. 18-19):
Wanneer is een partijverbod gerechtvaardigd?
‘Ik betoog dat je een verbod moet beperken tot de gevallen wanneer een partij het
zelfcorrigerende vermogen van de democratie aantast. Alle besluiten kunnen in een democratie worden teruggedraaid, op één na, en dat is het besluit om de democratie af te schaffen, dat is onherroepelijk, kiezers kunnen daar niet op terugkomen. ‘Het zelfcorrigerende mechanisme van de democratie komt in gevaar wanneer de uitingen van een partij in strijd zijn met een van drie fundamentele kenmerken van een democratie: de vrijheid van meningsuiting, evaluatie, dat betekent grofweg vrije verkiezingen, en politieke concurrentie, de voorwaarde dat je meer partijen nodig hebt in een democratie.
Het gevaar van populisme (Human Brainwas, 27 februari 2017):
Bastiaan Rijpkema is publicist, jurist en rechtsfilosoof. Hij werkt aan de Universiteit Leiden en promoveerde op het proefschrift 'Weerbare Democratie: de grenzen van democratische tolerantie', waarin hij onderzoekt hoe ver tolerantie rijkt. Daarnaast schreef hij onder meer voor NRC Handelsblad, de Volkskrant en Trouw.

Onze zorgpolis verandert langzaam maar zeker in een woekerpolis (Danka Stuyver de Volkskrant 24 november 2022, p. 29):
Het
zorgsysteem moet op de schop, zegt minister Ernst Kuipers van Volksgezondheid. Daarvoor zullen we moeten beginnen met een herverdeling van machten, plichten en (maatschappelijke) verantwoordelijkheden.

Het kabinet kan niet langer elk probleem oplossen met een zak geld, het is tijd voor echt begrotingsbeleid (Raoul du Pré de Volkskrant 22 november 2022, p. 12):
De stijgende rente op de staatsschuld zorgt voor
snel oplopende tegenvallers op de rijksbegroting: een prima aanleiding om de financiële dekking weer eens ergens anders te zoeken.
Het is echter
weinig geruststellend dat het kabinet niet eens het begin van een poging doet, zelfs geen uitgangspunten benoemt en er ook nog geen enkele concrete gedachte aan waagt. Kaag schrijft wel aan de Tweede Kamer dat de overheidsfinanciën ‘beheersbaar’ moeten blijven en dat er ‘geen rekeningen worden doorgeschoven naar volgende generaties’, maar daar blijft het bij.

Elena heeft telkens gewaarschuwd. Ze had de oorlog al voorspeld’ (Iris Koppe de Volkskrant 22 november 2022, p. 18-19):
Journalist
Iris Koppe vulde afgelopen jaar een rubriek in de Volkskrant met de oorlogsberichten van haar Oekraïense penvriendin Elena. ‘Ik vraag me vaak af: zouden wij dezelfde bereidheid hebben om te vechten als ons land werd aangevallen?’
De Volkskrant, die hoorde van de jarenlange brief- en appwisseling die
Koppe met Elena onderhield, kwam vanwege het gevaar van die missie met een tegenvoorstel: blijf hier en schrijf op wat Elena jou schrijft. Intussen is ze aan aflevering 90 toe en verschijnt deze week een selectie van de columns in de bundel Elena.
Op 4 maart schrijft
Elena over haar liefde voor de Russische literatuur, en dat ze zich die, ondanks alles, niet door een gek in het Kremlin laat afpakken. ‘Elena heeft die eerste maanden geworsteld met het Russisch. Ze is in Cherson opgegroeid, Russisch is haar taal. Maar al een week na dit bericht liet ze me weten dat ze zich voor het Russisch schaamde, in mei postte ze op sociale media alleen nog maar berichten in het Oekraïens. In juni werd ze door haar familie op de vingers getikt: stop daar toch mee. Accepteer dat je een Russischtalige Oekraïner bent.’
Ik leerde in 2012 in Oekraïne: als je met iemand bevriend bent, laat je alles uit je handen vallen, en doe je wat er mogelijk is om iemand te helpen. Op statenniveau, zo redeneren zij, hoor je dat ook te doen.’
‘''En zo
onthult de oorlog iets anders in ieder van ons. Slechte mensen worden nog slechter, maar goede mensen kunnen vleugels krijgen en boven zichzelf uitstijgen.’
Koppe: ‘Dat vond ik zo’n mooie zin. Het boek eindigt ermee.

Gelijkheid is dus: doen als de mannen. Arme moeders, arme kinderen (Anja Meulenbelt de Volkskrant 22 november 2022, p. 27):
Als minister
Dijkgraafs doel is dat beide ouders fulltime buitenshuis werken, dan hebben we, betoogt feminist Anja Meulenbelt, als maatschappij wel een heel schraal beeld van emancipatie en géén oog voor ruim een half miljoen alleenstaande moeders.
Het zou helpen als er meer
erkenning en waardering komt voor de maatschappelijke bijdrage die mensen leveren die kinderen grootbrengen, in plaats van kinderen te zien als een hindernis voor emancipatie.

Het schadefonds van Sharm el-Sheikh is een doorbraak, maar ook een capitulatie (Michael Persson de Volkskrant 18 november 2022, p. 12):
Kennelijk is het idee nu: het enige wat we
nu kunnen doen is de pijn nog op een enigszins rechtvaardige manier te verzachten. Ook nu zijn woorden makkelijker dan daden. Gaat het Amerikaanse Congres instemmen met het nieuwe schadefonds? Blijft China geclassificeerd worden als ontwikkelingsland, waardoor het als grootste CO2-uitstoter toch recht heeft op geld uit het potje? Wat is eigenlijk klimaatschade?
Daarover mogen 24 landen zich het komende jaar gaan buigen. En dan kijken of er volgend jaar opnieuw een
te kleine stap kan worden gezet.

Je gaat toch anders kijken naar die rode saus bij de Zweedse balletjes van Ikea (Arnout Brouwers de Volkskrant 21 november 2022, p. 21):
De
Adviesraad Internationale Vraagstukken - Veiligheid (AIV) heeft recentelijk een poging gedaan hierop een antwoord te geven. Het taalgebruik is omfloerst, want hardop erkennen dat mensenrechten niet de enige leidraad kunnen zijn van buitenlands beleid blijft vloeken in de kerk – al werd onze diplomatieke praktijk feitelijk tot voor kort steeds meer beheerst door exportpromotie.
De
universele aard van mensenrechten wordt in ons land soms verward met de, uit de aard der dingen, beperkte wijze waarop deze rechten elders afdwingbaar zijn.

Vriendelijke vrouw die mannen tot waanzin drijft (Noël van Bemmel de Volkskrant 21 november 2022, p. 23):
Voormalige Brits ambassadeur
Vicky Bowman was een van de 6.451 gevangenen die donderdag zijn vrijgelaten door het militaire regime van Myanmar. Ze is getrouwd met kunstenaar en politiek activist Htein Lin.
Op politiek gebied hielden
Bowman en haar man zich op de vlakte. Wel stelde zij in een interview begin dit jaar dat de militaire coup van twee jaar geleden schadelijk was voor de Myanmarese economie.
Beiden werden achter gesloten deuren berecht tot één jaar gevangenisstraf en belandden in de beruchte Insein-gevangenis – volgens waarnemers een typisch staaltje gijzelaarsdiplomatie. Daags voor hun arrestatie sloot het VK zich aan bij een initiatief om het Internationaal Strafhof te vragen een zaak aan te spannen tegen Myanmar wegens genocide op de Rohingya-minderheid.

‘Wij, Inuit, zullen de aarde nooit veranderen of geweld aandoen. Wij willen haar behouden zoals ze is’ (Ben van Raaij de Volkskrant 9 november 2022, p. 13-17):
Marisa woont heel haar leven al in Pond Inlet, een Inuit-gemeenschap van 1.500 zielen aan het einde van de wereld, waar het leven zich beweegt tussen maandenlange duisternis en hallucinerend zonlicht. Een paar heuvels bezaaid met houten huizen, twee supermarkten, een school, een dorpshuis en kantoren van de autonome Inuit-provincie Nunavut. Hier in Pond Inlet gebeurt nooit iets, zegt Marisa.
Marisa vindt het jammer dat er doorgaans zo weinig inheemse volkeren op de VN-klimaattoppen aanwezig zijn. Hoewel deze het minst aan de klimaatcrisis hebben bijgedragen, zijn zij vaak degenen die er het hardst door worden getroffen. En het zou volgens Marisa ook goed zijn als er meer geluisterd wordt naar inheemse volkeren, want die hebben rest van de wereld heel wat te leren. Al is het maar omdat ze, in het geval van de Inuit, al duizenden jaren weten te overleven in de harde omstandigheden van het poolgebied.

Jonathan Haidt Het rechtvaardigheidsgevoel Waarom wij niet allemaal hetzelfde denken over politiek en moraal
Als sociaal-psychologisch wetenschapper wil Haidt vooral begrijpen, maar hij doet ook een aantal suggesties om beter met groepsconflicten om te gaan. Grappig is dat in de goedlopende Nederlandse vertaling de conflicten niet meer worden verbonden met religie, zoals in Amerika, maar met moraal. Wat zegt dat over ons?

Michelle Obama over vriendschap: ‘Paste voortdurend op mijn tellen en was altijd bang’ (Mezza AD 13 november 2022):
Voor een first lady is vriendschap een risico. Want geroddeld wordt er. In deze exclusieve voorpublicatie van Het licht in ons uit ons magazine Mezza vertelt Michelle Obama (58) over de intense eerste tijd in het Witte Huis. En hoe ze Denielle, de moeder van een vriendinnetje van dochter Sasha (toen 7), langzaam toe durft te laten.
Mensen voelden zich gedwongen zich te spiegelen aan de glamour van onze entourage. Ik vond het gênant dat iemand het ooit, één seconde lang, nodig zou vinden zich ten behoeve van ons op te dirken. Ik begreep het, maar vond het niet leuk dat mensen het stressvol vonden om bij mijn huis te verschijnen of zelfs maar ernaartoe te rijden. Maar wij waren een gezin van ooit heel gewone lui uit Chicago dat nu in een door beveiligers bewaakt paleis met honderdtweeëndertig kamers woonde.

Hoe denken deze Nederlanders over slavernij-excuses? (Iva Venneman de Volkskrant 15 december 2022, p. 13-15):
Wat betekenen de door het kabinet voorbereide
excuses voor het slavernijverleden voor mensen in Nederland? Om antwoord te krijgen op die vraag peilt de Volkskrant de stemming op vier plekken waar de band met het slavernijverleden letterlijk op straat ligt: het Arubapad in Leiden, het Bonaireplein in Tilburg, het Surinameplein in Doetinchem en de Curaçaostraat in Amsterdam.

Gemeente Den Haag biedt excuses aan voor het slavernijverleden (Daan Ballegeer de Volkskrant 21 november 2022, p. 5):
Het was een systeem gestoeld op
racisme en wit superioriteitsdenken, verklaarde Van Zanen. ‘Fenomenen waar de nazaten van de slachtoffers van kolonialisme en slavernij nog altijd mee worden geconfronteerd.’ Zo’n 20 procent van de bevolking van Den Haag stamt af van mensen die het slachtoffer werden van koloniale onderdrukking of van slavernij.
‘Het
racisme van nu kunnen wij pas echt aanpakken wanneer de herinnering aan de oorsprong van het racisme en de gevolgen ervan, kolonialisme en slavernij, onderdeel wordt van ons collectieve geheugen’, aldus Van Zanen. ‘En dat is op dit moment nog niet het geval.’
Volgens het
KITLV waren er wel degelijk Hagenaren die een belangrijke rol speelden bij de slavernij. ‘Den Haag profiteerde van de overzeese handel doordat veel Haagse edelen en regenten aandelen hadden in de compagnieën, bewindhebbersposten bekleedden binnen de VOC en WIC, als compagniedienaren in de koloniën werkten of plantages met slaven bezaten.’

Wat levert meer op, samenwerken of juist de boel bedonderen? (Martin Sommer de Volkskrant 19 november 2022, Opinie p. 21):
De belofte van politiek – Hoe burgers hoop levend kunnen houden, zo heet het nieuwe boek van de politicoloog Herman van Gunsteren. Hoop, ja, daar zitten we op te wachten, met een kabinet en parlement die elkaar per week vaster in de prut draaien.
Ik zou het
wij-gevoel graag delen, maar het lukt niet. Van Gunsteren levert daarvoor zelf de argumenten, in een eerder boek met de mooie titel Stoppen – U kunt het, u wilt het, u doet het niet (2002). Beginnen is makkelijk, stoppen moeilijk. Dat geldt voor een huwelijk en voor roken. Ook in de politiek is doorgaan de norm. Premier Rutte beloofde een fonkelnieuwe bestuurscultuur, maar het ophouden met de oude blijkt een onmogelijkheid.
Een
mentaliteit van vertrouwen groeit gedurende eeuwen, en kan veel sneller weer worden afgebroken. Ook dat zien we in Nederland voor onze ogen gebeuren. Ernst Fehr, een gedragseconoom die in de mode is en ook het spelmodel hanteert, heeft een opvallende verklaring voor het feit dat vertrouwen te voet komt en te paard gaat: juist mensen met hoge verwachtingen van elkaar ‘gaan zich gedragen als free-riders, vanuit het verlangen naar rechtvaardigheid’. Dat zijn teleurgestelde gekke henkies. Als mijn buurman niet werkt en wel in een dikke auto rijdt, waarom zou ikzelf dan belasting betalen? Die slotsom lijkt me meer een waarschuwing dan een belofte.

Het leven van onze verre nazaten is minder waard dan het onze (Frank Kalshoven de Volkskrant 19 november 2022, p. 17):
Maar eerst wil ik het beter begrijpen – en u vast ook.
We gaan daarom te rade bij misschien wel de vurigste pleitbezorger van de mensheid:
Toby Ord, filosoof te Oxford. Hij schreef The Precipice, existential risk and the future of humanity, dat gek genoeg nog geen vertaling in het Nederlands heeft. Zijn missie is om de mensheid weg te sleuren van de afgrond.
De
huidige waarde van 100 euro over honderd jaar is een schijntje. Het terugrekenen van waarden in de toekomst naar het heden heet ‘verdisconteren’.
Het leven van een
Nieuw-Zeelander is vandaag de dag even veel waard als dat van een Zeeuw; mijn leven vandaag is evenveel waard als het leven van die verre nazaat in 10.122. Verdisconteren geeft geen pas; plaats en tijd zijn irrelevant.
Dit mag een verheven
moreel oordeel zijn, in de echte wereld oordelen mensen anders. Mensen hebben een tijdsvoorkeur, nu is belangrijker dan later, al zijn mensen, dat dan weer wel, er tamelijk slecht in tijdsvoorkeuren consistent door te rekenen. Vandaar, bijvoorbeeld, dat deelname aan pensioenfondsen verplicht is.
Dat mag zo wezen, schrijft
Ord, maar het is verkeerd. De mensheid moet dat vermaledijde verdisconteren maar afleren – omwille van de glorieuze toekomst van de mensheid.

Moderne slavernij - Macht en Onmacht (Filosofisch kwintet 6 november 2022 NPO1):
In vijf jaar tijd is het aantal mensen dat in moderne slavernij leeft gestegen van 40 miljoen naar bijna 50 miljoen. Een leven van uitbuiting, schending van grondrechten en werken onder erbarmelijke omstandigheden tot ziekte of de dood erop volgt. Ondertussen dragen wij de t-shirts en bellen we met de telefoons die daar het resultaat van zijn. Clairy Polak spreekt erover met haar vier gasten, historicus
Gert Oostindie en de filosofen Govert Buijs, Daan Roovers en Eva Groen-Reijman.
Dat het
Westen faalt om de morele standaard hoog te houden en zelfs hypocriet kan worden genoemd, is een probleem op geopolitiek niveau, ziet Gert Oostindie. “Een groot gedeelte van de wereld kijkt naar het Westen en zegt: ‘Jullie zijn verantwoordelijk voor een ongelooflijk deel van wat fout is gegaan in de wereld.’ Dat is tegelijk een fantastisch excuus voor bijvoorbeeld Qatar om niet te hoeven kijken naar wat er in eigen land fout gaat. Maar als de Westerse wereld zelf niet aan de morele standaarden beantwoordt, dan hebben we ook weinig te zeggen tegen andere landen, en zeker niet: ‘Zorg eens dat je je zaakjes voor elkaar hebt.'”

Veel vakantiegangers zijn bang voor vakantie (Govert Derix de Volkskrant 21 juli 2015 p. 17):
Lof der ledigheid
Gekke diersoort, die mens. Zelfs op vakantie neemt hij niet de tijd om tot zichzelf te komen.
Eén van de troostrijkste ideeën uit de geschiedenis van de filosofie is het horror vacui, letterlijk: de afschuw voor de
leegte. Volgens dit denkbeeld heeft de natuur een hekel aan lege plekken. Overal waar op het eerste gezicht niks te ontdekken valt, blijkt ze bij nadere inspectie druk doende er met bacteriën, onkruid of andere verrassingen korte metten te maken met de leegte. Zelfs in het zogenaamde vacuüm in de natuurkunde schijnen vanuit het niets voortdurend deeltjes op te duiken.
Troostrijk is deze gedachte omdat ze doet inzien dat de eventuele verdwijning van de mens bij lange na niet het einde van het leven op aarde hoeft te betekenen. Na de zondvloed ontluikt er een nieuw paradijs van planten en dieren. Met misschien op termijn zelfs een intelligente levensvorm die eindelijk begrijpt hoe je je in die tuin hebt te gedragen. etc.
De filosoof
Erich Fromm had het over de angst voor de vrijheid. De mens in de zogenaamde vrije samenlevingen lijkt er alles aan te doen om die vrijheid te neutraliseren met zoveel mogelijk verplichtingen, ons intussen zorgend makend over de vraag of we het in de ogen van anderen wel goed doen. etc.

Quintessence (Hans Richter GAMMA april 1999):
Quinta essentia, de vijfde substantie. Oorspronkelijk: vijfde element naast de vier traditionele (vuur, lucht, water, aarde), dat in alle dingen latent aanwezig geacht werd. Het fijne van de zaak; de kern van de zaak.
Een partiële verandering is niet zinvol. Iedereen moet van de voordelen van de nieuwe economie overtuigd zijn. De armen verlaten een leven in vernederende armoede, terwijl de rijke employés een consumptief leven vol neurosen inruilen voor een zinvoller leven met een rijkere inhoud. Een dergelijke economie verenigt arm en rijk in een groep met een gemeenschappelijk doel. Dit utopische doel is in elk geval gemakkelijker bereikbaar dan de huidige politiek van het doormodderen. Wie de bovenstaande lijst eens aan een nauwkeurig onderzoek onderwerpt ziet een merkwaardige samenhang. Het idee van Pieter Kooistra13 is een dergelijke utopie, die aan alle voorwaarden van Erich Fromm voldoet!

R. A. Pierloot Veiligheid en stress in de maatschappij
Conclusie
Zowel epidemiologische bevindingen als theoretische analyses vanuit een psychodynamische visie op het ontstaan van psychische stoornissen leveren argumenten om de rol van maatschappij en cultuur als stresserende instanties voor het individu aan te nemen. Uit de aangehaalde gegevens blijkt tevens dat het hier om een complexe problematiek gaat die nog veel onderzoek en op punt stelling vraagt. Tegenover radicale oplossingen, zoals deze van Cooper (1972), die alle heil verwacht van een radicale
vernietiging van de maatschappij kunnen we de waarschuwing van Fromm (1955) plaatsen in verband met door geweld tot stand gebrachte veranderingen. 'Het is utopisch, schrijft Trimbos (1975), om te verwachten dat er ooit gemeenschappen (bijvoorbeeld de 'postrevolutionaire maatschappij') zullen zijn, die geen sociale structuur, geen waarden of normen of geen regels en wetten zouden hebben . . . Het veranderen van regels, die bevorderend zijn voor het ontstaan van een groot aantal psychosociaal deficiënte leden van de gemeenschap, dient een voortdurende en telkens hernomen zorg te zijn van het welzijnsstreven, waaraan ook de psychiatrie een bijdrage moet leveren'. Deze bijdrage zal echter steeds een gevolg moeten zijn van doordachte, overlegde en gefundeerde studie en niet de uiting van een wilde opwelling van ongenoegen en persoonlijke frustratie.

Mooie vrouwen zijn vaak gestraft, handtastelijke mannen worden dat zelden (Marcia Luyten de Volkskrant 17 november 2022, p. 2):
Vrouwen die door mannen verleidelijk worden gevonden, zijn daar vaak voor gestraft. Zie het geknakte leven van
Rosemary Kennedy. De oudste zus van John, Robert en Teddy was begin twintig toen ze ’s avonds ontsnapte uit het nonnenklooster waar vader haar voor een opleiding naartoe had gestuurd. Rosemary maakte plezier in een bar. Dat vond haar vader gevaarlijk voor de politieke carrière van zijn zonen. Hij dwong Rosemary op haar 23ste tot een lobotomie. Die zou haar ‘kalmeren’. Zo bezien was de ingreep geslaagd, want Rosemary kwam lichamelijk en geestelijk gehandicapt eruit en werd in een gesticht opgeborgen tot ze in 2005 stierf. (Haar vader zag zijn zoon president worden. Zijn dochter heeft hij nooit meer bezocht.)

Hoewel de lobotomie in de jaren tachtig, in verfijnder versie, in sommige landen nog werd uitgevoerd, werd het al in de jaren vijftig in Duitsland, Japan en Rusland verboden. In Rusland werd verklaard dat lobotomie 'in strijd is met de beginselen van de mensheid'.

Zweden eisen compensatie van overheid na lobotomie (Reuters de Volkskrant 8 april 1998):
Duizenden Zweden die tussen 1944 en 1963 werden gedwongen
lobotomie te ondergaan, eisen financiële genoegdoening van de overheid. Ze maakten dit bekend nadat de Zweedse tv een documentaire had uitgezonden waaruit bleek dat de operatie zelfs bij kinderen is uitgevoerd....

Overleven (Yasmina Aboutaleb de Volkskrant 17 november 2022, p. V2):
De opvallendste overeenkomst tussen de
mantelzorgers in ‘Kanaal sociaal’ is dat ze stuk voor stuk over hun eigen grenzen gaan.
Mensen moet zelf de balans zoeken tussen fulltime werken, hun gezin en de mantelzorg, zegt een andere ambtenaar. Volgens hem is het vooral aan de mantelzorger zelf om te bekijken wat ze aankunnen. Hij kan dat niet voor ze bepalen. ‘Denkt u dat ze dat zelf wél kunnen?’, vraagt een van de makers.

Nederlandse toestanden in Californië: het recht van de Handigste Harry heerst (Frank Heinen de Volkskrant 15 november 2022, Dichter Geert Buelens legde uit hoe hij zich bleef verbazen: ‘Alles wordt hier benaderd als een managementprobleem.’ De krant stroomt dagelijks vol met bewijzen van die observatie. Na allerhande nutsvoorzieningen worden ook grond, ruimte en uitzicht door overheden weggemoffeld, het private domein in. De burger die zich ertegen verzet, kan rekenen op een meewarige zo-gaat-dat-in-de-echte-wereld-glimlach, of op een reprimande, want Nederlanders bestellen veel online, en al die doosjes moeten nu eenmaal ergens worden opgeslagen.
Overal valt wel wat te halen; voor de
handige bestuurder en de snuggere jurist zijn regels, wetten en bepalingen één groot netwerk van geitenpaadjes richting je eigen voordeeltje.

Wacht niet op anderen, doe nú iets groen (Daphne van Paassen de Volkskrant 10 februari 2018, Zaterdag p. 10-13):
Wat doe je als je letterlijk depressief wordt van alle onheilsboodschappen over het klimaat en apathisch onder een dekentje wilt kruipen? Daphne van Paassen zoekt uit hoe ze in actie kan komen.
Duurzaamheid en gedrag
Linda Steg, hoogleraar omgevingspsychologie aan de Rijksuniversiteit Groningen, doet onderzoek naar duurzaamheid en gedrag. 90 à 95 procent van de Europeanen gelooft in klimaatverandering, blijkt uit een grote nog ongepubliceerde Europese studie. En bijna net zo'n grote groep is ook overtuigd van de menselijke invloed hierop, zegt Steg, die vanuit Nederland meewerkte aan het onderzoek. 'Maar hele grote zorgen? Dat maken ze zich niet', zegt ze.
Onze psyche
Die
paradox - mensen zijn overtuigd van klimaatverandering, maar maken zich slechts enigszins zorgen - zou er weleens de reden van kunnen zijn dat ze nog niet massaal in actie komen, vermoedde de Noorse psycholoog en econoom Per Espen Stoknes, schrijver van What We Think About When We Try Not To Think Of Global Warming.
Angsttherapie
Hoogleraar blue
black%adviseert te beginnen met iets makkelijks. Maakt niet uit wat. 'Onderzoeken laten zien dat als je je groen gedraagt je over jezelf gaat denken als duurzaam persoon waardoor je je gedrag daarmee in overeenstemming wilt brengen - we willen immers consistent zijn en dus ons gedragen naar het beeld dat we van onszelf hebben.'

De ‘geest van Glasgow’ lijkt vervlogen, klimaattop in Egypte weinig ambitieus (Ben van Raaij de Volkskrant 15 november 2022, p. 3):
Aan het begin van de tweede, tevens laatste week van de
klimaattop in Egypte is nog nauwelijks iets toegezegd. Heet hangijzer is vooral financiële compensatie van rijke, vervuilende landen aan arme landen die lijden onder klimaatverandering.
Klimaatcompensatie
Ambitie ontbreekt ook op ander vlak: hoewel de arme landen vooraf
klip-en-klaar hadden gemaakt dat ze op deze top eindelijk harde afspraken met de rijke landen willen over compensatie voor geleden klimaatschade (Laura García-Portela A Response to loss and damage the Excusable Ignorance Objection), en het punt zelfs voor het eerst op de agenda wisten te krijgen, schiet het niet op. De Europese Unie lijkt wat te bewegen, maar de Amerikaanse klimaatgezant John Kerry – zich maandag met een flesje cola van hal naar hal reppend – stelde vorige week glashard dat er géén deal over klimaatcompensatie komt.

Landen willen af van 1,5 graad opwarming (Nick de Jager de Volkskrant 14 november 2022, p. 7):
Volgens de Amerikaanse gezant John Kerry is er weerstand van ‘een klein aantal landen’. De aarde is sinds 2015 al 1,1 graad warmer geworden en wereldwijde broeikasemissies zijn sindsdien niet gereduceerd maar opgelopen.

Het hypocrisieverwijt is uitsluitend bedoeld om klimaatbeleid te saboteren (Sander Schimmelpennick de Volkskrant 14 november 2022, p. 2):
De wereld is niet uitsluitend verdeeld in
ascetische boomknuffelaars en egoïstische klootzakken. De meeste mensen zitten er tussenin. Als puntje bij paaltje komt kiest 95 procent van de consumenten voor het gunstigste reisalternatief. Elkaar de maat nemen zet geen zoden aan de dijk. Een overheid die met regelgeving en prijsprikkels de consument stuurt wél.

Een bezorgd en angstig leven (Hans Bouman Volkskrant Magazine 12 november 2022, p. 62-67):
Na talloze interviews over zijn laatste roman
Kruispunt is het voor de Amerikaanse succesauteur Jonathan Franzen de hoogste tijd het ook eens over zijn favorieten te hebben: de beste fictieve personages uit de wereldliteratuur bijvoorbeeld, of de vijf voedingsmiddelen die meegaan naar een onbewoond eiland.
Hoewel? ‘Ik wil niet echt het woord
vreugde gebruiken, want dat is een heel zeldzame emotie. Ik leid over het algemeen een bezorgd en angstig leven.

Jonathan Franzen Purity (recensie):
Na
The Corrections en Freedom weet Jonathan Franzen opnieuw te imponeren met Purity. Zijn pijlen zijn dit keer gericht op het vergiftigende effect van internet. Virtuozer dan ooit zijn de wisselingen van decor en periode.
Net als zijn voorganger,
Freedom, heeft de nieuwe roman van Jonathan Franzen een bijna provocerend hoogdravende titel. Purity, in de Nederlandse vertaling Zuiverheid: een wat archaïsch klinkend begrip, nauwelijks zonder ironie te bezigen. En het roept ongemakkelijke associaties op, variërend van de rooms-katholieke catechismus tot de Neurenberger rassenwetten. In Duitsland, waar Franzen ooit studeerde, is de term dermate besmet dat het boek daar Unschuld heet.

Lach dan of 'Purity is geen statement tegen internet' (Margriet Oostveen interviewt Jonathan Franzen de Volkskrant 24 oktober 2015, Sir Edmund p. 16-21):
Een gesprek over humor en empathie, over zijn jeugd en over rare seks.
Jonathan Franzen begroet me met de woorden: 'Dood en depressie op elke pagina? Seriously?
In uw memoires The Discomfort Zone verklaart het hoofdstuk 'Two Ponies' veel over uw verlangen komisch te zijn.
'Dat gaat over vreselijke ruzies tussen mijn vader en mijn broer en dagelijkse loopgravenoorlogen tussen mijn vader en moeder toen ik opgroeide. In die tijd begon ik mijn toevlucht in de Peanuts-strips van Schulz te zoeken.'
Amerikanen zijn ook beter in
zelfspot dan Europeanen.
'The Discomfort Zone is één langgerekte oefening in zelfspot. Ik had ooit een theorie... dat we ons vol humor zogen was misschien wel een reactie op onze werelddominantie. Want je zit moreel gezien een beetje in een lastige positie als je de grootste militaire macht ter wereld bent en er slechte dingen gebeuren in jouw naam. Comedy was een manier om te dealen met een doodgewoon iemand zijn, in zo'n land.'

Het christendom is een openeinderegeling, Naastenliefde eerst. (Martin Sommer de Volkskrant 12 november 2022, Opinie p. 21):
De
beslissende factor in het asielbeleid staat daarentegen in geen enkel rapport. Dat is de christelijke inslag van de Nederlandse politiek. De VVD kan aan de slag gaan wat ze wil, maar loopt in deze coalitie tegen een muur. Het idee dat Nederland deze aantallen niet kan verwerken, ruimtelijk niet, qua verzorgingsstaat niet, speelt voor de ChristenUnie helemaal geen rol. En niet alleen voor de ChristenUnie. Het christendom is naar zijn aard een openeinderegeling. Naastenliefde eerst. Het CDA pruttelt, maar komt hier niet uit. D66 werd ooit snedig door Bolkestein getypeerd als CDA zonder God. Nee zeggen is geen optie.
De grote
Tocqueville schreef tweehonderd jaar geleden al dat de theologie weliswaar uit onze samenleving was verdwenen, maar het christendom beslist niet.

Paleontologie biedt een ander perspectief op het klimaatvraagstuk (Frank Kalshoven de Volkskrant 12 november 2022, p. 17):
Nee, het
klimaatprobleem is een mensenprobleem. Niet de aarde, zelfs niet het leven op aarde, nee wij als soort hebben een probleem met bosbranden, droogte, overstromingen, zeespiegelstijging en andere klimatologische verandering. Daar zijn we niet op gebouwd. Zo hebben we het leven op aarde voor onze soort niet ingericht. Zo kunnen we niet comfortabel leven.

Staatssecretaris Uslu: ‘Culturele instellingen moeten hun werknemers en zzp’ers beter gaan betalen’ (Michiel Kruijt interviewt Gunay Uslu de Volkskrant 7 november 2022, p. V2-3):
Er komt
energiecompensatie voor culturele instellingen, zegt staatssecretaris Gunay Uslu van Cultuur en Media. De sector wordt niet genoeg gewaardeerd, vindt ze. ‘In Duitsland en Frankrijk is het heel normaal als je uit de klassieken citeert. Hier zeggen ze: doe niet zo gek.’

Klimaatbeleid wereldwijd (Buitenhof 6 november 2022, NPO1):
De
internationale gemeenschap komt in het Egyptische Sharm-el-Sheikh bij elkaar om over de toestand van ons klimaat te praten. Arme landen willen dat rijke landen gaan betalen voor de aangerichte klimaatschade. Is dat terecht? In Buitenhof minister voor Klimaat en Energie Rob Jetten.
De Nederlandse econometrist
Gaya Herrington rekende de alarmerende scenario's van de Club van Rome door en de bezorgde blik op de toekomst uit 1972 blijkt volgens haar onderzoek aardig te kloppen. Zijn we nog op tijd om het tij te keren?
Amerikacorrespondent
Casper Thomas schreef het boek Amerika’s laatste kans waarin hij een beeld schetst van een verdeelde Verenigde Staten. Hoe kijkt hij naar de midterm-verkiezingen komende week?

Het komt Rutte goed uit om bepaalde discussie ‘gevoelig’ te noemen (Fleur Jongepier de Volkskrant 12 november 2022, Zaterdag p. 6):
Op het moment dat ergens het woordje ‘
schuld’ valt, waait er vaak gelijk een gure tocht de kamer binnen. Dat geldt voor de schuldvraag over wie heeft nagelaten de boodschappen te doen en al helemaal voor een schuldvraag die over verschillende eeuwen en continenten spant. Rijke landen hebben dat woordje de afgelopen jaren dan ook uitstekend ver van klimaattoppen weten te houden. Dit jaar staat het dan toch op de agenda, zij het verscholen achter het net iets gezelligere woordje ‘klimaatrechtvaardigheid’.
Maar door de discussie als
gevoelig te kwalificeren, doet Rutte het voorkomen alsof niet alleen de details en de uitwerking gevoelig liggen, maar ook de vraag als zodanig: óf rijke landen schuldig zijn aan de klimaatschade in ontwikkelingslanden en daar wat aan moeten doen. De reden voor zijn ontwijkende gedrag is simpel: als hij het beestje bij de naam noemt – schuld erkent – zullen er al gauw financiële consequenties moeten volgen.

Wat is klimaatrechtvaardigheid?
Je hoort het steeds vaker, klimaatrechtvaardigheid. Maar wat betekent het precies en wie eist klimaatrechtvaardigheid?
Rijke, industriële landen uit bijvoorbeeld Europa en de Verenigde Staten, die voor een groot deel verantwoordelijk zijn voor klimaatverandering, weigeren op te draaien voor klimaatschade. Schade die zij mede veroorzaakt hebben. Dit zijn landen die hebben bijgedragen aan 92% van de historische uitstoot wereldwijd, maar te laks zijn met het nemen van hun verantwoordelijkheid. Hierdoor wordt de prijs voor klimaatschade betaald door mensen die er het minste verantwoordelijkheid voor dragen.

Levenskunst & Levensgeluk XI: Een Rad van interculturele levenskunst! (Heidi Muijen Civis Mundi Digitaal #56 maart 2018):
Inleiding
Dit Rad schetst verschillende elementaire wegen van wijsheid naar een transculturele ofwel elementaire grondhouding van openheid en verbinding. Het Rad draait rond een
spil van medemenselijkheid en onbaatzuchtige liefde, de quintessence, de liefdevolle bereidheid tot ontmoeting en dialoog. Die spil lijkt me het hart te vormen van diverse wijsheidstradities met rituele praktijken (van yoga, gebedsvormen, sjamanisme, meditatie en mindfulness). Alsook van vormen van deugdethiek, steeds met een couleur locale van de betreffende cultuur en tijd.
Een Derde Weg tussen mythische verbeelding en rationalisme
Zo staat in veel Griekse mythen te lezen dat mensen door goden gestraft worden voor hun (te) vrijmoedige daden, bijvoorbeeld in de Oedipus mythe en in de verhalen over Arachna en Tantalus. Vanuit een levenskunstig perspectief is dit mythische motief van goddelijke (morele) bestraffing te begrijpen als verwijzend naar de levensvraag hoe goed om te gaan met mentale en morele kaders. Hoe te laveren tussen de goddelijke vrijheid zichzelf de morele wet te stellen (auto-nomos) en een mentale staat van gevangenschap waarin men zich door anderen de les laat lezen? Nietzsche betoogt als cultuurcriticus dat christelijke dogma’s, zoals de erfzonde en de dogmatische uitleg van de leer der naastenliefde, de mens klein maakt.

In de schaduw van het WK (VPRO - 25 oktober 2022, 1, 8 en 14 november 2022):
Moderne slavernij
Slavernij, dat is toch allang afgeschaft? Jazeker. Afschaffing van slavernij was In 1833 een feit in Groot-Brittannië, Nederland volgde 30 jaar later in 1863. Tegenwoordig is slavernij overal ter wereld verboden. Het staat ook als artikel 4 in de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens. Toch komt het nog steeds voor. In Mauretanië werd slavernij bijvoorbeeld pas in 2007 wettelijk verboden.

‘Ik ben me ervan bewust geworden dat we het samen moeten doen’ (Fokke Obbema interviewt Michiel van de Stadt de Volkskrant 11 november 2022, p. 16-17):
De artsen gaven hem een paar maanden. Anderhalf jaar later leeft
Michiel van de Stadt (26) nog – intussen heeft hij zijn opleiding afgerond en werk gevonden als consultant. ‘Ik ben me meer als een onderdeel van het grotere geheel gaan zien. Ik geloof in de kracht van het collectief.’
Is uw kijk op de dood veranderd?
‘Het korte antwoord: ja. Hij is vooral veel tastbaarder geworden, want ik word er elke dag mee geconfronteerd, alleen al door alle pillen die ik slik. Voor hun effectiviteit is geen bewijs, het is experimenteel. Het kan hard misgaan. Ik krijg bijna tranen in mijn ogen, als ik dit zeg.
Ik heb geen
angst voor de dood, maar vooral een wil om te leven.’

In de podcast Het WK wegkijken onderzoeken journalisten en voetballiefhebbers Clairy Polak en Hugo Borst de schaduwkanten van het WK voetbal 2022. Hoe zit het bijvoorbeeld met de arbeiders die omkwamen bij de bouw van de stadions, hotels en wegen? Kunnen we spreken van moderne slavernij? En hoeveel smeergeld is er wel niet betaald door de Qatari’s om het festijn te organiseren?

Nog vijf jaar dan moeten we hier weg zeggen de autoriteiten’ (Maartje Bakker de Volkskrant 8 november 2022, p. 16-19):
Bosbranden, smeltend ijs, extreem weer. Gedurende de VN-klimaattop in Egypte portretteert de Volkskrant zeven jongeren die nu al worden geraakt door klimaatverandering. Vandaag: Faith Day (15) uit Engeland. Zij ziet hoe de kliffen waarop ze woont in een razend tempo afkalven, mede door zeespiegelstijging.
Kusterosie is een proces dat in Groot-Brittannië al duizenden jaren aan de gang is. ‘Na de laatste IJstijd, zo’n 9 duizend jaar geleden, is de Noordzee ontstaan’, vertelt Gerd Masselink, hoogleraar geomorfologie van de kust aan de Universiteit van Plymouth. ‘Sindsdien beuken de golven vanuit het noordoosten op de oostkust van Engeland in. Doordat de golven de kust niet loodrecht naderen, wordt het land langzaam uitgesleten.’
Wat voor de één een
bedreiging is, is trouwens voor de ander een zegen, meldt Masselink. ‘Doordat de kust van Engeland afkalft, wordt de Waddenzee gevoed met slib’, zegt hij. Ook langs de Engelse kust vindt een herverdeling van zand, grind en modder plaats. Terwijl op de ene plek de kust afslijt, groeit ze op de andere aan.

‘Als dit zo blijft en de geiten gaan allemaal dood, dan sterven wij ook.’ (Carlijne Vos de Volkskrant 7 november 2022, p. 13-17):
Hoe het klimaat zich zal ontwikkelen in Oostelijk Afrika is een complexe puzzel, zegt
klimaatspecialist Bart van den Hurk, verbonden aan Deltares en hoogleraar bij de VU. ‘In een land als Nederland is het beter voorspelbaar, met bijvoorbeeld z’n regelmatige aanvoer van wind uit het westen. Maar in Oostelijk Afrika spelen lokale terugkoppelingen een grotere rol, bijvoorbeeld wanneer er weinig verdamping optreedt omdat de bodem al zo droog is, en er vervolgens nog langer minder regen valt.’

Hoog in de Andes ziet Emhil het ijs smelten (Joost de Vries de Volkskrant 5 november 2022, Zaterdag p. 1-5):
Emhil heeft een alternatief plan, vertelt hij, mocht zijn voetbaltalent nooit worden ontdekt door Real Madrid. ‘Ik wil mijnbouwkunde studeren. Of een studie in zware machines.’ Een goed idee, zegt zijn vader. ‘Hij moet geld verdienen met zijn hersenen.’ Het gezin is al aan het sparen om straks Emhils studie in de stad te kunnen betalen. Eduardo werkt doordeweeks in de lokale kopermijn, naast het werk op het land. ‘Ik wil niet dat Emhil boer wordt’, zegt zijn vader. ‘Hier op het platteland is voor mijn kinderen geen toekomst.’

Met soep gooien alleen komen we nergens (Maartje Bakker de Volkskrant 5 november 2022, Opinie p. 22-23):
De Zweedse klimaatwetenschapper en -activist
Andreas Malm vindt dat de klimaatbeweging tot nu toe te vreedzaam is geweest. Om de politieke en economische elite tot verandering te dwingen, is hardere actie nodig, betoogt hij.

De ophef moet gaan over de ‘zwendel’ van vervuilers (Jaap Tielbeke De Groene Amsterdammer 3 november oktober 2022, p. 5):
Je zou verwachten dat
Andreas Malm niet vies is van provocatieve acties. De Zweedse milieuhistoricus schreef nota bene een boek met de titel How to Blow Up a Pipeline (in het Nederlands iets braver vertaald als Eco-sabotage).
‘Als je een
herhaaldelijk doelwit kiest, zorg er dan voor dat het een logisch doelwit is’, zei Malm afgelopen weekend op het Brainwash-festival in Amsterdam. Als voorbeeld gaf hij de klimaatrebellen die de banden van SUV’s laten leeglopen. Ik interviewde Malm begin vorig jaar, kort na de verschijning van zijn boek, dat ik met rode oortjes las. Niet dat hij instructies gaf voor het opblazen van pijpleidingen, maar het kwam toch neer op een pleidooi voor vandalisme. Zou dat het grote publiek niet juist afschrikken? Wat ik niet had zien aankomen was hoe snel zijn ogenschijnlijk controversiële ideeën zich zouden verspreiden binnen de klimaatbeweging. Paradiso zat vol met bezorgde burgers die kwamen luisteren naar Malms adviezen over ‘how to fight in a world on fire’.

Essay De aarde was nooit wat ze leek
De vloek van de nootmuskaat (Amitav Ghosh De Groene Amsterdammer 6 oktober 2022, p. 48-52):
De
crisis van onze planeet vindt haar oorsprong in het westerse kolonialisme met zijn minachting voor inheemse volkeren, dieren en natuur. Het begon allemaal op de Banda-eilanden…

De wereld als grondstof(Jaap Tielbeke De Groene Amsterdammer 6 oktober 2022, p. 42-47):
De klimaatcrisis is een cultuurcrisis, stelt de Indiase auteur Amitav Ghosh. De uitbuiting van de levende planeet bewijst volgens hem dat het koloniale wereldbeeld nog steeds dominant is. ‘Het is niet genoeg om te zeggen: luister naar de wetenschap.’
‘Wat we nu meemaken is de
ondergang van dit wereldbeeld’, zegt Ghosh. ‘De aarde zegt luid en duidelijk: dit kan zo niet doorgaan.’ De grote vraag is wat daarvoor in de plaats moet komen. Ghosh heeft zijn hoop gevestigd op het ecocentrische denken dat overal ter wereld aan een opmars bezig is. Het ecocentrisme ziet de wereld niet als levenloos maar als bezield, een beetje zoals het animisme waarmee Ghosh is opgevoed. Net als de Franse filosoof Bruno Latour bouwt hij voort op de Gaia-theorie van James Lovelock. De Britse uitvinder en scheikundige zag de aarde als een levend, zelfregulerend organisme: Gaia. Toen hij de term zo’n vijftig jaar geleden introduceerde kreeg Lovelock veel hoon over zich heen van wetenschappers. Zij deden zijn hypothese af als esoterisch geneuzel. De grote verworvenheid van de Verlichting was nu juist dat we met een rationele bril naar de wereld leerden te kijken. Dat was de sleutel van de vooruitgang.
Op een druilerige maandagmiddag is
Ghosh te gast in het Nederlandse parlement. Het is de dag voor Prinsjesdag, een van de drukste perioden van het parlementaire jaar, dus vandaar de magere opkomst, verontschuldigt GroenLinks-Kamerlid Suzanne Kröger zich. Alleen PVDA-collega Joris Thijssen heeft tijd in zijn agenda gevonden voor deze ‘bijzondere procedurevergadering’ en even later komt ook Lammert van Raan (Partij voor de Dieren) binnen gesneld.

Macht, onmacht en maakbaarheid (Filosofisch kwintet 3 juli 2022 NPO1):
De term
maakbaarheid werd lang geassocieerd met linkse politiek uit de jaren zeventig, maar veranderde sindsdien van betekenis. Vroeger was er de overtuiging dat de maatschappij maakbaar was, nu is er vooral geloof in de maakbaarheid van het individu. Clairy Polak onderzoekt ons vermogen de wereld in beweging te krijgen of zelfs te veranderen. Met filosoof en historicus Philipp Blom, schrijver Nelleke Noordervliet, journalist Jaap Tielbeke en cultuurfilosoof Thijs Lijster.

We leven in de waan van de moderniteit (Ben van Raaij interviewt Amitav Ghosh de Volkskrant 16 en 17 februari 2019 Sir Edmund p. 20-23):
Waarom schuiven wij krachtige klimaatmaatregelen voortdurend voor ons uit? Omdat we ons de omvang en gevolgen van de klimaatverandering niet echt kunnen voorstellen, zegt de Indiase schrijver Ghosh. Kan de literatuur iets doen aan deze ‘crisis van de verbeelding’?
‘Ik verzet me tegen die makkelijke dooddoener, meestal van mensen die je willen neerzetten als een hypocriet: wat doe jij zelf aan het klimaat’, zegt Ghosh. ‘
Dat is de valkuil van de neoliberale ideologie waarin we leven, dat elk wereldprobleem wordt teruggebracht tot het niveau van persoonlijke keuzes en verantwoordelijkheid. Terwijl de klimaatverandering helemaal niet gáát over jou en mij. Het is een structureel probleem dat om structurele oplossingen vraagt. Je verhelpt het niet door andere gloeilampen in te draaien.’
Waarom negeren mensen zulke risico’s? Is het verdringing? Omdat je anders niet aan de kust kunt wonen of op de hellingen van de vulkaan?
‘We leven ook in de waan van de
moderniteit, die geen enkele andere kennis erkent dan de onze. Maar na de tsunami en de kernramp in Fukushima ontdekte men langs die hele Japanse kust 15de-eeuwse merktekens die waarschuwen dat je nooit beneden die lijn moet bouwen vanwege het tsunamigevaar.\\ Voor controversiële standpunten loopt Ghosh niet weg. Zo stelt hij dat Azië en Afrika zich nooit tot westerse welvaartsniveaus kunnen ontwikkelen, omdat het milieu en het klimaat dit niet aankunnen. ‘De consensus op links en rechts is sinds 1945 altijd geweest dat iedereen op de wereld mag streven naar een Amerikaanse levensstandaard. Iedereen een mooi huis, een auto, een koelkast. Inmiddels weten we dat dit een waanbeeld was. Zo’n consumptiepatroon is maar voor een kleine minderheid in de wereld weggelegd’, zegt Ghosh.
Toch kunnen teksten wel degelijk wat teweegbrengen. Mede daarom vergeleek u het klimaatakkoord van Parijs en de klimaatencycliek
Laudato si.
Het lijdt geen twijfel dat de benadering van paus Franciscus veel diepzinniger en interessanter s dan die van het akkoord van Parijs. De paus begrijpt dat de wereld afstevent op een klimaatramp. In het akkoord wordt dat feit helemaal niet benoemd. Als je zoiets niet eens onder ogen ziet, hoe kun je er dan wat aan doen? Hetzelfde geldt voor de kwestie van mondiale rechtvaardigheid. Die staat in het hart van Laudato si, maar nergens in het akkoord.’
Wat mij als
schrijver en lezer fascineert is hoe die twee gezichtspunten een perfecte uitdrukking vinden in de taal, zegt Ghosh.\\ De taal en retoriek van het akkoord van Parijs, hoe belangrijk dat ook is, gaan uitsluitend over techniek, procedures, de rol van deskundigen. Hele bepalingen gaan over het kiezen van ‘klimaatkampioenen’. Wat is dat voor bureaucratische onzin?
Volgens
Ghosh laat de benadering van paus Franciscus zien hoe belangrijk het is om buiten het individualisme en vooruitgangsdenken van de moderniteit te kunnen denken, of dat nu vanuit het verleden is, zoals de oude kerkelijke traditie, of vanuit wereldbeelden die nog niet volledig zijn aangeraakt door die moderniteit, zoals in de in Zuid-Azië spelende historische romans van Ghosh.
Moderniteit is niet het antwoord, maar het probleem, aldus Ghosh. Zoals klimaatwetenschappers hun voorspellingen over de opwarming baseren op geologische en paleobotanische data uit het verleden, zo zouden menswetenschappers en schrijvers moeten kijken naar de geschiedenis om te weten wat ons te wachten staat. ‘We moeten net als de paus doet leren denken in grotere verbanden, voorbij het eigen ik en de eigen soort.’

Wetenschapsfilosofie deel 2 Max Weber: wetenschap en de zin van het leven (Piet Ransijn Civis Mundi Digitaal #71 18 november 2018)
Samenvatting
Een beperking van de wetenschap is volgens Weber dat deze het leven geen zin kan geven, en daarmee ook niet aan zichzelf als onderdeel van het leven. Daarom heeft de wetenschap aanvulling nodig van filosofie en religie en van andere methoden tot kennisverwerving.
Wat is de waarde van de wetenschap?
In zijn
godsdienstsociologische studies toont Weber de cultuurscheppende werking van religies. De wetenschap heeft als onderdeel van het rationaliseringsproces grote invloed gehad op onze cultuur, maar kan religie niet vervangen. Nietzsche schreef reeds, dat de wetenschap geen doelen en waarden aan ons leven kan geven, maar wel bewezen heeft dat zij ons deze kan ontnemen. (Fröhliche Wissenschaft I,7). Weber noemde dit onttovering, Entzauberung.
Charisma in de wetenschap
Het
rationalisatieproces vloeit volgens Weber voort uit profetische doorbraken. Zoals in voorgaande paragraaf beschreven, leidt de profetische conceptie tot een nieuw paradigma, een andere, meer rationele levensvisie dan de eerdere irrationele magische levensvisie met geesten en (half)goden. Deze rationalisering gaar gepaard met ‘Entzauberung’, de ontovering van de wereld en het verdwijnen van goden en geesten met hun betoverende vermogens. In de wetenschap zien we eveneens dat dat baanbrekende wetenschappers met nieuwe paradigma’s komen, zij het op een meer beperkt wetenschappelijk gebied, die grote invloed hebben op de wereldbeschouwing.
De vier levenswaarden
In de Indiase traditie, die in deel 10 aan de orde komt, worden o.m. de volgende vier levenswaarden of doelen onderscheiden, die we ook bij Plato aantreffen (zie mijn artikel in nr 66) en een universeel karakter hebben:
kama, liefde en zingenot, artha, rijkdom en welvaart, dharma, gerechtigheid, cultuur in brede zin als geheel van normen en waarden, moksha, geestelijke bevrijding, verlichting. Wereldlijke kennis dient de eerste drie doelen. Geestelijke kennis dient vooral het laatste doel en ook het voorlaatste. Het gaat uiteindelijk om een evenwichtig geïntegreerd geheel. Daar valt zowel in het oosten als in het westen een en ander aan te verbeteren. Onze cultuur lijkt niet erg geïntegreerd en gebalanceerd. Die van het oosten en andere volkeren evenmin. Het geïntegreerde leven is ver te zoeken, misschien in een mythisch verleden of bij de stichters van grote religies. Onze rationele wetenschappelijke cultuur is dat volgens Feyerabend en Habermas niet, zie deel 6, 7 en 8. Het biedt een onderwerp voor nader onderzoek dat voorbij de wetenschap gaat.

Als het om de boer gaat, gelooft Nederland graag in sprookjes (Sander van Walsum de Volkskrant 3 december 2022, Opnie p. 18-19):
De gedachte dat uitgestrekte akkers en koeien in de wei onderdeel zijn van een
serieus probleem, is strijdig met eeuwenoude clichés die niet alleen door de boer, maar ook door diens afnemers worden gekoesterd, betoogt Sander van Walsum.
Maar breken met de ogenschijnlijke
succesformule van de Nederlandse landbouw? Nee, dat vergt een totale omslag in doen, laten en denken. Een Umwertung aller Werte. Hun steunbetuiging aan de boer is dus niet zozeer ingegeven door sympathie voor diens nood, maar door de eigen onwil om te onderkennen dat het feest van de consumptie eindig is. De boer ploegt dus nog wel even voort.

Extreem rechts is uitgegroeid tot internationale franchise (Sander Schimmelpennick de Volkskrant 11 juli 2022 p. 2):
Wie denkt dat wat in Amerika gebeurt ver weg is, is naïef. Nederland is het meest Amerikaanse land van Europa: bijna net zo rijk en conservatief, en met een vergelijkbare culturele en intellectuele armoede, die ervoor zorgt dat het vrijheidsbegrip niet verder strekt dan opkomen voor het eigen belang en plat anti-overheidssentiment.

Slag om de wereldorde (Brainwash special 3 juli 2022 NPO2):
Het is oorlog aan de grenzen van Europa. En met Rusland als gemeenschappelijke vijand lijkt Europa plots eensgezind. Maar
hoe hecht is die eenheid? Welke breuklijnen zijn er? En is er nog ruimte voor vrede? Die vragen staan centraal in Brainwash Special: Slag om de Wereldorde. Een gesprek onder leiding van Maaike Schoon met schrijver en journalist Michel Krielaars, theatermaker Lucas de Man, hoogleraar Europese Studies Joep Leerssen en filosoof Alicja Gescinska.
Over de grenzen van verschillende disciplines onderzoeken de sprekers wat Europa bindt. Is het continent vooral een economische eenheid, is het een gemeenschap van waarden, zoals vrijheid van meningsuiting en de rechtsstaat, of is Europa sinds het uitbreken van de oorlog in Oekraïne vooral niet-Rusland? Aan de hand van drie reportages wordt ook gekeken naar Russische propaganda en de Nederlandse bereidwilligheid om oorlog te voeren.

Alicja Gescinska boek De verovering van de vrijheid Van luie mensen, de dingen die voorbijgaan Ontdek de verborgen schat van de levenskunst (recensie Dirk Verhofstadt)
En zo moet de
overheid de banksector reguleren, monopolies voorkomen en machtsmisbruik bestrijden. In die zin is de vrijheid zoals Gescinska stelt altijd ‘een begrensde vrijheid’.
Elk leven is risicovol en geen enkele overheid kan ervoor zorgen dat die risico’s verdwijnen (
risicobeheersing). Hier is de uitspraak van de Oostenrijks-Britse filosoof Karl Popper relevant: De poging om de hemel op aarde te verwezenlijken, brengt steeds de hel voort.
De vrijheid van de ooievaar is de dood van de kikker. Wie kwetsbare mensen niet weerbaar maakt, niet opvoedt, geen kansen biedt, niet verzorgt, geen bescherming biedt, zorgt voor een duale samenleving met een kleine groep ‘vrijen’ en een hele grote groep ‘onvrijen’. In dat geval zouden de vrijen een voorrecht genieten. En voorrechten kunnen nooit de basis zijn van een morele samenleving. In die zin zijn we inderdaad verplicht om onze vrijheid te veroveren op diegenen die hun macht misbruiken om anderen in onvrijheid te houden.

Essay Nationalisme als volksvermaak Houdt dit Roemrijk Voorbeeld voor Ogen (Joep Leerssen De Groene Amsterdammer 30 juni 2022 p. 48-51):
In veel boeken, films en muziek wordt het ‘nationale gevoel’ uitgedragen als feelgoodfactor, terwijl de natie er voor het verhaal vaak helemaal niet toe doet. Moet je dan roepen: foei, nationalisme, cancelen die hap?
Billigs theorie van het
banale nationalisme is waardevol maar niet geheel afdoende. Nationalisme oscilleert tussen een saillante politieke aanwezigheid en een latente, gecamoufleerde standby-status – een beetje zoals dolfijnen die onder water zwemmen maar op gezette tijden boven de waterlinie opduiken: soms zie je ze, soms niet. Wie de huidige saillante aanwezigheid van het nationalisme wil begrijpen, moet ook de latente aanloop analyseren, en het onprestigieuze culturele repertoire waaruit wordt geput.

Joep Leerssen over onze diverse Europabeelden
Michelangelo of koekoeksklok? (Xandra Schutte De Groene Amsterdammer 8 juli 2020 p. 12-15):
Ons beeld van Europa berust deels op
ingesleten stereotypen: het noorden is koel, het zuiden is warm. Waarom zijn die ideeën zo standvastig? ‘Voor mij is de Europese wapenspreuk: It’s complicated.”
‘Noord en zuid zouden geen stereotypen zijn als ze niet onmiddellijk werden geactiveerd om ons
een frame te geven voor deze ongewone toestand’, licht Leerssen toe. ‘Stereotypen gedijen het best in situaties van ontreddering of conflict. Ze worden ook bewust gebruikt door de regering om het volk te paaien of zichzelf retorisch te rechtvaardigen. KLM is plotseling onze blauwe trots. Er worden heel oude dingen aangeboord als “Nederland handelsnatie” en KLM als de moderne VOC.’
14: ‘In de
Italiaanse Renaissance zie je dat opkomen’, legt Leerssen uit, met Giorgio Vasari, de eerste kunsthistoricus, die al aangeeft dat van de schilders Cimabue tot Giotto tot zijn eigen generatie elke leerling zijn leermeester heeft overtroffen. Dat is wezensvreemd voor het middeleeuwse wereldbeeld. Dat is wat Wittgenstein zegt: voor religie ligt de waarheid in het verleden, voor de wetenschap ligt de waarheid in de toekomst. Bij Vasari zie je dat zelfbesef ontstaan: wij kunnen het steeds beter gaan doen. En dat wordt dus ook het zelfbeeld van Copernicus tot Galileo tot Newton: we begrijpen de wereld steeds beter.’
Die gedachte vindt haar
culminatiepunt in het Europa van de Verlichting, en dat is West-Europees.
Max Weber sprak al van Entzauberung, onttovering. Ik denk ook heel vaak aan Keats, met zijn begrip van negative capability: het vermogen om in tegenstrijdigheden te leven. Voor mij is de Europese wapenspreuk: “It’s complicated.” Inderdaad, er zijn afgronden van gruweldaden en er zijn toppen van beschaving. De Borgia’s en de Michelangelo’s zitten er nog levensgroot in. Maar dat is eigenlijk best een verstandig zelfbeeld om de moderne tijd mee tegemoet te treden. Een verstandige politiek moet niet op sprookjes gebaseerd zijn.’

Nader tot de sociale wetenschappen (Yvonne Zonderop De Groene Amsterdammer 30 oktober 2013):
Voor het onderzoek naar onderwerpen als taal, identiteit en emoties wordt steeds meer samengewerkt tussen neurologen, psychologen, antropologen, historici en cultuurwetenschappers. Economen zouden ook in dit rijtje moeten staan.
In plaats van specifieke auteurs met een grote naam gaat het om
uiteenlopende wetenschappers die ieder stelselmatig de grenzen van hun vakgebied overschrijden: ‘Sanskritisten als Sheldon Pollock, taalkundig antropologen als Richard Bauman en Charles Briggs, en in Nederland literatuurhistorici als Joep Leerssen’, aldus Leezenberg. Zij hebben bijvoorbeeld laten zien hoe volkstalen wereldwijd zijn gebruikt voor politieke doeleinden en hoe het woord ‘volk’ van betekenis is veranderd. Betrof die vroeger het ‘lage’ volk, nu wordt de term verstaan als een natie met een eigen cultuur en traditie. Economen zouden best meer aandacht kunnen schenken aan cultureel bepaalde, maar ook in de economie belangrijke concepten als ‘waarde’ en ‘vertrouwen’, schrijft Leemans. Wat haar betreft worden de banden met sociale wetenschappen enkel strakker aangehaald.

Dan vind je me maar niet aardig’ (Sara Berkeljon interviewt Seada Nourhussen Volkskrant Magazine 21 mei 2022 p. 12-21):
Ze is hoofdredacteur van het enige Nederlandse ‘black owned’-opinieblad:
OneWorld. Journalist Seada Nourhussen verzet zich tegen ongelijkheid, onrecht, seksisme, racisme – en nog een heleboel meer. Daarmee ligt ze geregeld onder vuur, maar dat houdt haar niet tegen. Integendeel. ‘Ik mis openlijke strijdbaarheid onder journalisten.’
Hij constateerde zelf ook dat hij weinig incasseringsvermogen heeft. ‘
I know, maar dan nog snap ik niet waarom, als je dat van jezelf ziet, je toch gaat proberen een bestseller te schrijven waarin je voortborduurt op de intellectuele arbeid van zwarte vrouwen. Laten we eerlijk zijn, hij verdient veel geld met het intersectionaliteitsdenken, dat hij heeft omgedoopt tot het simpelere ‘vinkjes’. Dat vind ik een ethisch probleem. Waarom schrijft hij niet gewoon een stuk in de krant, waarin hij beschrijft wat zijn inzicht is geweest, en waarin hij iedereen die meer wil lezen over dit onderwerp verwijst naar Kimberlé Crenshaw of Gloria Wekker? Dat deed OneWorld wel: we publiceerden een leeslijst van zwarte, vrouwelijke auteurs over intersectionaliteit.’
En als
Luyendijk alle opbrengsten van zijn boek zou doneren aan een goed doel?
‘Nee. Dat zou liefdadigheid zijn. Hij, als witte man, is zo meteen de expert op het gebied van intersectionaliteit, hij gaat lezingen geven, neemt ruimte in. Sander Schimmelpenninck maakt een serie over vermogensongelijkheid, en het voornaamste gevolg is lof voor Schimmelpenninck. Ik vind dat het zuiverder moet. Ik vind het verkeerd dat we alleen luisteren als iemand zoals Sander of Joris het zegt.

Waarop is identiteit gebaseerd? (Herman Hümmels Civis Mundi Digitaal #109 april 2021):
Bespreking van Kwame Anthony Appiah,
De leugens die ons binden, een nieuwe kijk op identiteit.
Classificatie
Bij ‘identiteit’ ging het tot het midden van de twintigste eeuw om iets zuiver persoonlijks. “De identiteiten waaraan wij tegenwoordig denken worden tegenwoordig vaak gedeeld met
miljoenen of miljarden anderen. Zij zijn sociaal” (p. 21).
In 1950 kwam een invloedrijk boek van de psycholoog Erik Erikson uit. Hij belichtte het belang van sociale rollen en groepslidmaatschappen. Appiah schetst de ontwikkeling van zijn eigen ideeën over identiteit en ontdekte dat identiteiten in drie opzichten iets met elkaar gemeen hebben:
1. Elke identiteit brengt benamingen met zich mee (een
identiteit wordt benoemd),
2. Ze zijn van belang voor mensen (ze geven aan
hoe jij je hebt te gedragen) en
3. Niet alleen geeft jouw identiteit jóu reden om
dingen te doen, zij kan ook anderen reden geven om dingen jégens jou te doen (en hoe ze jou bejegenen).
“Dit beeld van identiteit is in feite een generalisatie van denkwijzen over gender, waarvoor de weg is bereid door feministische wetenschappers” (p. 33). De complexe interactie tussen identiteiten heeft geleid tot het begrip ‘
intersectionaliteit’. Maatschappelijke ongelijkheid doet zich voor langs verschillende assen die elkaar snijden. Wat voor jou geldt, kan voor iemand anders iets anders betekenen, ook al hebben jullie eigenschappen gemeen.

Schuim en As met Seada Nourhussen (Buitenhof 30 oktober 2016):
Zuid Afrika en Burundi hebben besloten zich terug te trekken uit het ICC. De focus van het hof licht volgens deze landen te eenzijdig op het vervolgen van Afrikaanse landen. Waarom worden leiders als Tony Blair en George Bush niet vervolgd? (na ca. 24 minuten). Irak en de Verenigde Staten zijn geen lid van het ICC.

Intersectionaliteit: denken op het kruispunt
Je moet de onderdrukking blootleggen’ (Sacha Hilhorst De Groene Amsterdammer 11 januari 2017):
Ras, geslacht, seksualiteit, klasse: waar we op het ene front tot de
bevoorrechten horen, zijn we op het andere achtergesteld. Ook in het ‘tolerante’ Nederland moeten we aan de slag met ongelijkheid.
‘Mijn inzichten kwamen toch wel vaak via Amerikaanse literatuur’, zegt Anwar. ‘Ik heb het gevoel dat het discours in Amerika zich veel beter leent voor dit soort discussies dan in Nederland.
Intersectionality, white supremacy, queer – het zijn allemaal Engelse termen. Er gebeuren heel veel slechte dingen in Amerika, maar ze hebben wel woorden om het te benoemen. In Nederland zijn die woorden er gewoon niet.’

Nzume en de wenende witte mensen (Asha ten Broeke Volkskrant 5 mei 2017 p. 25):
Ik had gehoopt dat wij, witte mensen, daar inmiddels voor open zouden staan.
Het racismedebat is tenslotte al even gaande. Dat er systematische ongelijkheid bestaat en wit privilege waar wij van profiteren, is genoegzaam bekend. Dat witte mensen een demografische groep zijn die je als zodanig kunt aanspreken op onrecht: idem dito. Je zou dus denken dat we een boek daarover ondertussen met enthousiasme of op zijn minst met enige elegantie kunnen ontvangen.
Ik verwonder mij over deze commentaren, omdat ze op een subtiele manier met zichzelf in tegenspraak zijn.
Deze critici reppen niet over macht - waar Nzume dat steeds wel doet - en ontkennen daarmee dat die een belangrijke rol speelt bij racisme. Maar tegelijkertijd benadrukken ze, door de woorden die ze gebruiken om Nzume weg te zetten en te kleineren, dezelfde machtsverhoudingen tussen witte en zwarte mensen, die ze onbesproken laten. Ze hebben het niet over wit privilege, maar tegelijkertijd proberen ze met elke zin vast te houden aan het privilege om het racismedebat op hun voorwaarden te voeren.
Het is precies deze dynamiek die Nzumes boek zo relevant maakt. Al zullen er natuurlijk altijd wenende witte mensen zijn bij wie een blik in de spiegel vooral leidt tot zelfmedelijden.

Wordt Groot-Brittannië opnieuw Derde Wereld-land? (Peter de Waard Volkskrant 5 mei 2017 p. 28):
Het was de tijd van Margareth Thatcher, het oeroude Europese motto Divide et impera (Verdeel en heers) huldigde. Zij tilde het tot Derde Wereldland afgezakte Groot-Brittannië dat toentertijd, net als Griekenland nu, bij het IMF moest bedelen, weer uit het diepe dal door er voor de Amerikanen een neoliberale brug naar het Europese vasteland van te maken.
Het nieuwe Cool Britannia had een onweerstaanbare aantrekkingskracht op al het wereldwijde geld en talent. Londen werd de hipste stad van de wereld met de grootste verzameling multimiljardairs, de meest succesvolle voetbalcompetitie, mooiste kunstgaleries en beroemdste celebritykoks.
Blair wist zijn zogenoemde Derde Weg heel handig de rest van Europa tegen elkaar uit te spelen en daarmee de positie van Groot-Brittannië als baken van modernisme te verstevigen.

De Westerse cultuur heeft zichzelf slecht verdedigd (David Brooks Volkskrant 25 april 2017 p. 23): Als je de westerse beschaving onderdrukkend vindt, wacht dan maar eens op de wereld die erna komt.
Tientallen jaren geleden begonnen mensen, vooral aan universiteiten, hun geloof in dit verhaal van de westerse beschaving te verliezen. Ze hielden ermee op het te doceren en de grote loopband van cultuuroverdracht brak. Nu wordt veel studenten geleerd, als ze het onderwerp al tegenkomen, dat de westerse beschaving een geschiedenis van onderdrukking is.
Meer en meer regeringen, inclusief de regering-Trump, beginnen er uit te zien als premoderne maffiastaten die worden gerund door op familiebanden gebaseerde commerciële clans. Ondertussen verandert menig geïnstitutionaliseerd, op partijen gebaseerd autoritair regime, zoals in Rusland en China, in een premoderne persoonlijkheidscultus of Maximale Leider-bewind. En dat type bewind is veel onstabieler en gevaarlijker.
Tijdens de verkiezingscampagne schond Donald Trump bijna elke norm van staatsmanschap die de afgelopen eeuwen is ontstaan, en het bleek dat veel mensen dat niet erg vonden of het niet opmerkten. Het geloof in het Westen stortte in van binnenuit. Het is ongelofelijk hoe langzaam mensen opstaan om het te verdedigen.

Nationaal Comité zelf schuldig aan verwatering (Jan Kuitenbrouwer Volkskrant 4 mei 2017 p. 24):
Als iemand de dodenherdenking van 4 mei 'verwaterd' heeft, dan is het het Nationaal Comité zelf. Het doet denken aan de inflatie van het begrip 'held': belangenloze opoffering is geen vereiste meer, een voetbalmiljonair die zijn best doet, is tegenwoordig ook een
'held'.
Zij die hun leven gaven voor 'het goede', of zij die omkwamen door oorlogsgeweld, ongeacht de omstandigheden - beide categorieën zijn de moeite van het herdenken waard. Maar die laatste categorie achteloos opwaarderen tot de eerste, is de definitie van verwatering. Als elke Nederlandse oorlogsdode, of hij nu een Jodentransport saboteerde, een Javaans rijstdorp platbrandde of een bomalarm in de wind sloeg, wordt bijgezet als gevallene voor 'het goede', maken wij het ons nationale geweten wel érg makkelijk.
In die zin koesteren wij op 4 mei een morele maskerade.

Een Andere Kijk (NPO2 23 april 2017):
In de tweede aflevering van Een Andere Kijk op Persoonlijk Leiderschap bezoekt boeddhiste Sarah Marijnissen Jos de Blok wiens controversiële uitspraak: “Managen is flauwekul” hem treffend typeert.
Tegen de tijdgeest in, bouwde hij 10 jaar geleden in Nederland de Stichting Buurtzorg op. Een uniek concept van wijkzorg. De organisatie onderscheidt zich in dat het geen management kent en geen callcenter of planners heeft. Meer dan 14.000 werknemers werken in zelfsturende teams.

Waarom de baas van Buurtzorg de baas van Nederland zou moeten zijn (Rutger Bregman):
Hij praat als mijn oom aan de bar, zijn Engels is slechter dan steenkool en zijn filosofie zó simpel dat je aan je eigen wijsheid begint te twijfelen. Maar dan daagt het besef: Jos de Blok, de oprichter van Buurtzorg, is een van de belangrijkste denkers van deze tijd. ‘Managen is flauwekul. Je moet mensen gewoon hun werk laten doen.’
‘De bestuurders zoeken vooral elkaar op. Die hebben van alles geregeld in opleidingen en congressen waar ze elkaar bevestigen dat ze het goed doen.’
Maar de werkelijkheid is anders. ‘Er is een beeld van vakmensen dat zij niet strategisch kunnen denken,’ zucht De Blok. ‘Dat ze geen visie hebben. Maar vakmensen zitten juist vol met ideeën. Ze bedenken duizend dingen, maar die worden niet gehoord. Want die bestuurders denken dat zij ergens op de hei iets moeten bedenken en het dan moeten vertellen tegen de vaklui.’
De Blok heeft een totaal andere visie. Hij ziet zijn werknemers als intrinsiek gemotiveerde professionals, die zélf het beste weten hoe ze hun werk moeten doen. ‘Mijn ervaring is dat veel managers ontzettend weinig ideeën hebben. Ze hebben hun baan gekregen omdat ze in een systeem passen. En omdat ze volgzaam zijn. Maar niet omdat het grote visionairs zijn. Dan gaan ze bij De Baak trainingen doen en krijgen ze het idee dat ze bij een soort voorhoede van vernieuwers horen.

Institutioneel racisme (Buitenhof 23 april 2017):
Deze week kreeg het debat over institutioneel racisme een nieuwe impuls na het verschijnen van het boek van actrice Anousha Nzume. Witte mensen moeten eens luisteren – én een dikkere huid kweken, klonk de boodschap. Waarom blijft het debat over racisme zó lastig te voeren? En wat zijn de stappen voorwaarts? In Buitenhof één van de grondleggers van het denken over racisme in Nederland: hoogleraar Gender en Etniciteit Gloria Wekker.

Anousha Nzeme Hallo witte mensen
Diversiteitsmars (Volkskrant 22 april 2017 Bijlage Zaterdag p. 2-5)
Ze zucht. 'Weet je: iedereen moet zijn goddelijke gang gaan. Vrienden van mij hebben ook meegelopen, en we zijn nog steeds bevriend. Maar ik heb behoefte aan een sterkere boodschap dan: 'multiculti is ook te gek'. Mij gaat het om machtsverhoudingen, hier bij ons én internationaal. Waar wordt het geld verdiend, door wie? Als je zo'n onrechtvaardig systeem even denkt te kunnen wegknuffelen door met een ballon te gaan lopen, buig je in feite mee met het establishment. Voor jou was het allemaal hartstikke gezellig en je kon je even goed voelen over jezelf, maar ondertussen krijgt mijn zoon een lager schooladvies. Daar wil ik dat het over gaat. Ik wil dat de overheid wordt aangespoord om dáár iets aan te doen. En zodra dat geregeld is ga ik wel wandelen met een ballon. Want ik ben ook dol op knuffelen.'

Megastallen en gezondheid (Buitenhof 23 april 2017):
Joan Veldhuizen, wethouder van het Brabantse Bladel, stapte deze week op: de gezondheidsrisico's van nog meer vee in haar gemeente vond zij onacceptabel. Hoe gevaarlijk is de situatie? Moet de Brabantse veestapel krimpen? Een debat met Anne-Marie Spierings, gedeputeerde van de provincie Brabant (D66), Fons d'Haens, CDA-wethouder in Bladel en de opgestapte wethouder Joan Veldhuizen van de lokale partij Pro5.

De nieuwe standenmaatschappij of We hebben meer democratie nodig, niet minder (René Cuperus Volkskrant 22 augustus 2016 p. 18):
Soms krijg je de indruk dat onze samenleving niet voorwaarts maar achterwaarts gaat. Dat we in een tijdmachine zitten die ons honderd jaar terug in de tijd zet.
De opmars van populisme, Trumpisme en xenofoob autoritarisme baart natuurlijk grote zorgen. Maar deze moet ook en allereerst begrepen worden als reactie, als agressief verweer tegen de onrechtvaardige complexiteiten van de nieuwe globaliserende wereld, eerder dan als veroorzaker ervan. Populisme, hoe riskant ook, is een alarmsignaal van gebrekkige representatie. Het verwateren van de democratie, het afschaffen van de democratische gelijkheid, uit angst voor populisme is het slechtste wat je kunt doen. We hebben meer democratie nodig. Niet minder.

Gekleurde wetenschap (Marjan Slob Volkskrant 16 februari 2017 p. 26):
Moeten rechtse jongeren naar de sociale faculteit?
Je kon erop wachten: na de kunstensector en de rechterlijke macht is de wetenschap aan de beurt om een politieke kleur toebedeeld te krijgen. %redWetenschap moet gaan bewijzen dat zij meer is dan een linkse hobby!
De gewenste diversiteit in wetenschappelijke perspectieven is er al, alleen zul je die eerder tussen dan binnen wetenschappelijke disciplines vinden.
De motie rept echter ook van zorgen over zelfcensuur. Duisenberg haalt een onderzoeker aan die er in zijn vakgebied uit lag omdat hij een afwijkende, 'rechtse' onderzoeksvraag stelde. Dergelijke (zelf-)censuur is inderdaad kwalijk. Het is alleen de vraag hoe je dit voorval interpreteert. Als de druk van het schoolplein: 'Jij zegt foute dingen dus nu hoor je er niet meer bij?' Of als het gevolg van een wetenschapsbeleid dat onderzoekers scherp afrekent op publicaties in gevestigde tijdschriften? Zeker als beginnende wetenschapper kun je eigenlijk geen tijd stoppen in een spannend tegendraads idee waarvan je nog niet weet wat het gaat opleveren. Het vigerende wetenschapsbeleid stuurt wetenschappers richting gebaande paden en het spelen op safe. En ja, dat is een vorm van zelfcensuur. Alleen: dikke kans dat Duisenberg dit een te sociologische interpretatie vindt.

Onder Italianen (Evelien van Veen Volkskrant 22 april 2017 Bijlage Sir Edmund p. 63-67):
Vele romans heeft hij op zijn naam staan, maar met zijn boeken over Italië is de Brit Tim Parks doorgebroken. Hij gidst ons door het land dat zijn werk is geworden, maar ook langs Beckett en Reve, Dickens en Coetzee.
Parks schrijft ook non-fictie over literatuur. Recent is De roman als overlevingsstrategie, waarin hij betoogt dat elk goed boek persoonlijk is en dat de beste verstaanders lezers zijn die met dezelfde problemen worstelen als die ten grondslag liggen aan het boek. Zijn eigen romans zijn ook persoonlijk, ja. Het is niet toevallig dat zijn nieuwe, nog niet in het Nederlands vertaalde boek In Extremis gaat over een zoon en zijn oude, dode moeder.
6. STAD: MILAAN
De enige stad in Italië waar je het gevoel hebt deel te nemen aan het moderne leven is Milaan. Hier wordt gewerkt, hier is energie, hier kun je op iedere straathoek voor een habbekrats de beste koffie krijgen die er bestaat.
'Of ik ooit terug wil naar Engeland? Ik kan niet terug, mijn leven is hier. Het is mijn werk om over Italië te berichten. Dit land gaat snel bergafwaarts en ik, als buitenstaander, schrijf dat op. Niet dat ik het als een van God gegeven taak zie, maar gewoon, het is mijn baan geworden. Ik geloof niet dat de rest van Europa doorheeft hoe belabberd het hier gaat, op financieel gebied, op sociaal gebied - die twee hangen sterk samen.
'Er is hier op geen enkel vlak een meritocratie. De banen die er zijn worden aan elkaar toegespeeld - of iemand familie is, is belangrijker dan of-ie geschikt is. Overal zitten dus de verkeerde mensen op de verkeerde plekken, ja.'

Dat hadden de critici dus helemaal verkeerd gezien (Bart Jungmann Volkskrant 22 april 2017 p. 18-21):
Hoe de spirituele Nederlandse documentaire Down to Earth op eigen kracht een succes én een beweging werd.
Down to Earth is een roadmovie over een gezin dat op verschillende continenten zoekt naar universele normen en waarden. Normaal gesproken is dat een aanbeveling, zo'n film die zich in één zin laat samenvatten. Maar niemand zag aanvankelijk brood in Down to Earth.
Club van Rome
Onlangs werd Down to Earth vertoond op een bijeenkomst van de Club van Rome, een internationale verzameling van wetenschappers die een halve eeuw geleden al vaststelde dat het in milieu-opzicht vijf voor twaalf is. Na afloop zei wetenschapper Dennis Meadows, clublid van het eerste uur, dat Down to Earth hem weer een sprankje hoop bood. Terecht volgens Winters. 'Onze film raakt de kijker in het hart. Dat is een veel grotere kracht dan rapporten.'
Yes we can
Directeur Ton Beurmanjer: 'Wij komen bij mensen achter de voordeur. Dan zie je wat er mis is in onze samenleving. Down to Earth zet je stil. Het lijkt me mooi om het daarover eens met z'n allen te hebben.'

Branco Milanovic waarschuwt voor 19de-eeuwse toestanden. (Koen Haegens Volkskrant 22 april 2017 Opinie p. 6-8):
We beginnen met het goede nieuws. De wereld blijkt de afgelopen decennia een nivelleringsfeestje te hebben gevierd dat zijn gelijke niet kent in de geschiedenis. Een Chinese stedeling verdient inmiddels gemiddeld meer dan een Roemeen of een Litouwer.
Het slechte nieuws
Tot zover de globalisering als feelgood-verhaal. Nu het slechte nieuws. Anders dan liberale politici en economen jarenlang beweerden, is dit geen
win-win situatie. Er zijn ook verliezers. Niet ergens aan de andere kant van de wereld, maar hier, in Nederland. Terwijl Azië opstoomt en de westerse rijken nog rijker worden, ziet de lagere middenklasse haar welvaart stagneren.
Grenzen dicht
Of de stagnatie van het Westen nou gestopt kan worden, of de opkomst van Azië wel of niet doorzet, voor één groep voorziet Milanovic hoe dan ook een zonnige toekomst: de economen. Hij gelooft er niets van dat, met de bestseller van Thomas Piketty en alle andere nieuwe boeken over ongelijkheid, de grote vragen beantwoord zijn. Integendeel. 'Dit is nog maar het begin. De toekomst in de economie is aan big data. Dat klinkt inmiddels als een holle frase, maar we krijgen echt steeds meer en gedetailleerdere gegevens over mensen. Nu én in het verleden.'
De gevolgen daarvan zijn ingrijpend, ook voor gewone burgers. Milanovic voorspelt niets minder dan een paradigmawijziging. 'Economen keken lange tijd noodgedwongen naar abstracties. Naar fictieve modelburgers - de rationele homo economicus - en gemiddelden, zoals het inflatiecijfer of het bruto binnenlands product. Maar wat zegt het nou eigenlijk over onze welvaart als de economie groeit met 2 procent? Wat merken jij en ik daarvan? Vrijwel niets!'

Weerloos tegen de zwarte doos (Laurens Verhagen Volkskrant 13 mei 2017 Bijlage Sir Edmund p. 54-56):
Robots, kunstmatige intelligentie en het internet-of-things schuren aan tegen de grenzen van onze fundamentele mensenrechten, zoals het recht op privacy. Tijd dus om de mensenrechten aan te scherpen en er twee bij te bedenken.
De raad van Europa?
De Raad van Europa is in 1949 opgericht om de democratie en de mensenrechten in geheel Europa te bevorderen. Het is geen onderdeel van de Europese Unie en heeft veel meer lidstaten dan de EU. Het orgaan moet niet verward worden met de Raad van de Europese Unie of de Europese Raad.
De mensenrechten voldoen niet meer in het dit tijdsgewricht van ongebreidelde dataverzameling, kunstmatige intelligentie en robotica. Dit is althans de conclusie van het Rathenau Instituut, dat op verzoek van het parlement van de Raad van Europa het rapport Mensenrechten in het robottijdperk schreef, waarin de zeven bestaande mensenrechten worden geanalyseerd. Het instituut concludeerde dat die moeten worden aangescherpt en er daarnaast twee nieuwe mensenrechten nodig zijn. De Parlementaire Vergadering heeft het rapport inmiddels aangenomen en heeft de Raad van Ministers opgeroepen het verder uit te werken. Het kan nog jaren duren voordat dit leidt tot concrete wetgeving.
Dit zijn de twee extra mensenrechten die volgens het Rathenau Instituut nodig zijn.
- Het recht om niet gesurveilleerd of heimelijk beïnvloed te worden
- Het recht op betekenisvol contact.

Big data (Toine Heijmans Volkskrant 21 april 2017 p. 21):
Maša Galic is een Sloveense juriste die in Tilburg promoveert op de vertechnisering van het Stratumseind, de uitgaansbaan in Eindhoven. Na drie jaar is ze haar verbazing nauwelijks te boven. Wat hier gebeurt, zegt ze, gebeurt met de beste bedoelingen. Iedereen wil een fijne straat. Dat moet ik echt opschrijven. Maar de apparatuur die de engte nu omheint is zo invasief, dat het de menselijke onafhankelijkheid raakt. De vraag is of dat opweegt tegen het resultaat.
Gaan we het nu niet hebben over privacy, want dan haalt iedereen z'n schouders op. Wie niets te verbergen heeft, heeft niets te vrezen - dat is het antwoord als ik er hier naar vraag. Het verkeerde antwoord, zegt Maša: 'We hebben allemaal wat te verbergen, we doen doorlopend dingen fout.' Maar ze zegt ook iets anders.
Een mens gedraagt zich naar de omstandigheden: wij weten dat hier camera's hangen en passen ons aan. Wij zijn niet langer naturel. Dat wordt in de wetenschap het chilling effect genoemd: 'Als ik weet dat ik word geobserveerd, disciplineer ik mezelf'. Best handig, zeg ik, in een straat beroemd om zijn vechtpartijen. 'Klopt', zegt Maša.
'Maar als straks overál camera's hangen, kun je niet meer autonoom zijn. Dan is er geen plek meer voor outsiders. Je krijgt dan een samenleving met mensen die zich anders voordoen dan ze zijn.'
Misschien slaan ze niemand meer op hun bakkes, onder de technologische hemel van Stratumseind. Dan slaan ze iemand ergens anders op hun bakkes.
'Dit zijn sociale problemen', zegt Maša. 'Geen enkele technologie zal de diepe wortels van sociale problemen oplossen.'

The Bible and Western culture Lecture by theologian Maggi Dawn (Radboud Universiteit 11 mei 2017):
Bijbelverhalen vormen de basis van onze cultuur. Toch wordt de bijbel steeds minder gelezen. Volgens de Britse theoloog Maggi Dawn is dit een gemis. Als we de teksten van de bijbel niet meer kennen gaat een deel van de rijkdom van kunst en literatuur verloren. Maggi Dawn pleit dan ook voor eerherstel van de bijbel, ook voor niet-religieuzen. Kom luisteren naar haar visie.
Invloed
De bijbelse teksten hebben niet alleen onze literatuur en kunst beïnvloed, maar volgens Maggi Dawn ook ons rechtssysteem en onze ontwikkeling van taal. In haar lezing laat Maggi Dawn zien wat de waarde is van de bijbel voor niet-religieuze mensen. Luister naar Maggi Dawn en leer hoe de bijbelse verhalen onze cultuur hebben beïnvloed.

In de ’bewustzijnsschil’ staan het ’Ether-paradigma en het Reflexief bewustzijn' diametraal tegenover elkaar en de interacties tussen beide hebben op cultuuroverdracht betrekking. Het morele kompas is een methodiek waarmee het mogelijk is de hokjesgeest te doorbreken. Het gezichtspunt is echter niet nieuw, het was al bij Pythagoras bekend. De definitie Hermeneutische cirkel bevat tot slot de conclusies, in de hermeneutiek komen de verschillende redenering bij elkaar, worden ze een geheel en vormen het nieuwe paradigma. Pythagoras b.v. heeft veel reizen naar het Oosten gemaakt. De oosterse tradities laten metterdaad zien dat de wijsheid, in de zin van de oudste ervaring van de kennis (zingeving), uit het oosten komt. Het Sanskriet b.v. is immers de oudste taal die we kennen. Het wiel is in feite al uitgevonden. De filognost is slechts een ontdekkingsreziger.

Vrijheid van onderwijs heeft kwaliteit geen goed gedaan (Aleid Truijens Volkskrant 15 april 2017 p. 17):
Wist Monique Vogelzang dat niet? Dat is onwaarschijnlijk. Haar verbazing moet wel gespeeld zijn. Vogelzang kent vast wel haar vakliteratuur. Vanaf de jaren negentig van de vorige eeuw hadden we het PRIMA-cohortonderzoek, onder leiding van socioloog Paul Jungbluth, waarbij groepen leerlingen en hun scholen jarenlang werden gevolgd. Jungbluth ontdekte toen dat dat de verschillen tussen scholen enorm zijn, en dat Nederlandse ouders zich klonen in hun nageslacht: hoog- of laagopgeleide ouders brengen dito kinderen voort. Ook toen al waren we kampioen ongelijkheid in de OESO. Niets wijst erop dat er in de tussenliggende jaren iets is veranderd. De inspectie heeft een uitstekend, alarmerend rapport afgeleverd. Nu moet er iets gebeuren: stel hogere eisen aan de scholen en zorg voor betere en hoger opgeleide leraren. Betaal die mensen goed, dan komen ze echt wel. Die ingrepen pakken voor kinderen veel gunstiger uit dan klassenverkleining.

Net als het 'Beloofde land' is 'de Amerikaanse Droom een work in progress'. Voor de schepper, lees 'God' zijn alle mensen uniek. 'God' kent wel de wet van ethische oorzakelijkheid, rechtvaardigheid, maar geen voorkeursbehandeling. Het beschavingsideaal heeft op de toekomst en onze lotsbestemming (amor fati) op het verleden betrekking. De mensheid bestaat uit goede en minder goede acteurs in een groot rollenspel. Er is wereldwijd behoefte het spel beter te leren spelen en broederschap te bevorderen. Hoe richten wij onze levensenergie (levenskracht, oerbron, levensbron, astraallichaam)? We zijn het in eerste instantie zelf om de in het universum aanwezige vrije energie (ether, antahkarana), aan de energietransitie, de overgang van vuile naar schone energie vorm en inhoud te geven. Het spreekt voor zich dat dit een zeer heikel punt is voor de wetenschap.

In een bepaalde copingstrategie kan gebruik gemaakt worden van een veelheid aan mechanismen. Een veelgebruikte indeling is:
Actief aanpakken: het probleem wordt geanalyseerd en opgelost.
Sociale steun zoeken: troost en begrip zoeken bij anderen, samen met een ander het probleem oplossen.
Vermijden: het probleem wordt ontkend en vermeden.
Palliatieve reactie: men richt zich op andere dingen dan het probleem. In extreme vorm kan dit leiden tot verslavingen.
Depressief reactiepatroon: piekeren, zichzelf de schuld geven, twijfel aan zichzelf.
Expressie van emoties: het probleem leidt tot frustratie, spanning en agressie.
Geruststellende gedachten en wensdenken: men houdt zich voor dat het probleem vanzelf wel goed komt of dat anderen het nog veel zwaarder hebben.

De macht der automatismen (Ianthe Sahadat Volkskrant 15 april 2016 bijlage Sir Edmund p. 38-40):
Het is een rage: 'ontspullen' onder leiding van een goeroe. Je ruimt elke dag één ding op, is het idee, en na een maand is de gewoonte ingesleten in de hersenen. Is het zo simpel?
Macht der gewoonte
De Amerikaanse journalist Charles Duhigg schreef er een paar jaar geleden een boek over, Macht der gewoonte (The Power of Habit). Om te illustreren hoe sterk die gewoontemacht is, beschrijft hij het verhaal van een man die door hersenletsel zijn geheugen verloor. Wanneer je hem vraagt waar de deuren in zijn woonkamer naartoe leiden, weet hij het niet. Maar zodra hij honger krijgt, staat hij op en loopt op de automatische piloot naar de keuken.
Daar zit de crux. Terugvallen in een oude gewoonte doet ons hoofd vanzelf. Je wilt het niet, maar het gebeurt toch: wijn in plaats van thee, netflixen in plaats van hardlopen. Een groot deel van onze dagelijkse activiteiten komt niet voort uit een bewuste beslissing, maar uit gewoonte. Vaak best handig, want stel je voor dat je elke dag opnieuw moest uitvinden hoe je naar je werk moet fietsen. Maar als je wilt veranderen, is het een hindernis.
Aansporing, routine en beloning
In de jaren negentig ontdekten Amerikaanse psychologen de zogenaamde 'gedragslus'. Die bestaat uit drie elementen: aansporing, routine en beloning. De aansporing leidt ertoe dat je gaat hunkeren naar een bepaalde beloning, waardoor je automatisch een bepaalde handeling (routine) gaat uitvoeren om die binnen te slepen. Met het herkennen van je eigen gedragslus ben je dus al halverwege de oplossing.
Verzamelaars
De mens is een verzamelaar. Als de welvaart het toelaat, slaat hij aan het kopen. En hoe langer hij iets bewaart, des te lastiger doet hij het weg.
Diverse opruimgoeroes en trendwatchers signaleerden de afgelopen jaren de neiging van de westerse mens om zichzelf te omringen met een overdaad aan huisraad en vervolgens te balen van het uitpuilende nest. Daarom schreven ze handleidingen voor deze verzamelaars.
De meest gelezen zijn vermoedelijk die van de Japanse Marie Kondo, die helpt selecteren, organiseren en opruimen. Want wat geen joy sparkt, mag weg. Ondanks haar neurotische stijl (praten met je sok, afscheid nemen van een theedoek, geen negatieve boektitels) heeft Kondo wereldwijd een flink leger aan opruimvolgelingen.
De meer op duurzaamheid en maatschappelijk engagement geënte opruimer leest Stuffocation van de Amerikaan James Wallman, die in zijn woordspeling de essentie van het probleem vervat: we stikken van de spullen. Minder spullen zorgen voor meer levensgeluk.

De eindfase van de aanleg van grote spoorwegprojecten als de Betuweroute en de HSL-Zuid is aan Rijkswaterstaat opgedragen.

De vraag die gesteld kan worden is in hoeverre hangen de veel besproken debacle’s Enron, Parmalat, Ahold, Shell, Betuwelijn en HSL, de vernieuwingen in het onderwijs (Het Nieuwe Leren) en de kredietcrisis met de organisatiecultuur samen? Elk probleem heeft specifieke kenmerken, maar er kan ook van een generiek patroon worden gesproken.

Ethiek en morele verantwoordelijkheid
Over het algemeen houdt de maatschappij personen verantwoordelijk voor hun handelingen, en zal ze hiervoor complimenteren of veroordelen. Velen geloven echter dat morele verantwoordelijkheid, vrije wil vereist. Een ander belangrijk aspect in de discussie over de vrije wil is dus, of individuen ooit moreel verantwoordelijk kunnen zijn voor hun handelingen, en als dit zo is, in welk opzicht.

In bedrijven waar het misgaat wordt vaak het spel van de 'dubbele’, de verborgen agenda gespeeld. Het betekent zoveel dat een persoon eerst voor zijn eigenbelang kiest, dan voor het belang van zijn collega's, vervolgens voor het echelon boven hem en pas tot slot voor het belang van het bedrijf.

Het ontwarren van het netwerk dat Étienne de La Boétie signaleert hangt samen met dat het de zwakke managers, de 'carrièremanagers' met een groot ego zijn, die dreigen en intimideren om hun gelijk te behalen. De 'carrièremanagers' spelen echter weer in en zijn als het ware de marionet van het echelon boven hen. Er bestaat een natuurlijke neiging van leidinggevenden naar het benoemen van klonen van zichzelf. Managers met een sterk ego (sterke wil) staan wel open voor kritiek, een debat (Luisteren en Spreken).
Als voorbeeld geldt het zelfstandige en onafhankelijke denken van Michel de Montaigne. Het hangt van de organisatiecultuur af of met tegenspraak iets wordt gedaan of dat een whistleblower volledig wordt genegeerd.

Alleen het plaatsen van de wereldvraagstukken in de juiste context maakt het mogelijk probleem en oplossing dichter bij elkaar te brengen. Daarvoor is het eerst nodig deze context te begrijpen. Aan de hand van het 5Ddenkraam en symbolische beelden is het mogelijk te laten zien hoe verschillende concepten in de universele context met elkaar samenhangen. Cultuuroverdracht dient op de imitatie van Plato en niet op verbale intimidatie betrekking te hebben.

De beschavingstransformatie die in het holos tijdperk plaats vindt bouwt op eerdere transformaties voort. De drie dimensies maken het mogelijk om het bewustzijn eindeloos te verruimen, je blik te verbreden en te vernieuwen. Welke dimensie laten we in het leven een centrale rol spelen? De singulariteit van het oneindige bewustzijn is een inzicht dat op een andere manier de samenhang en de totaliteit weergeeft.
De algemene relativiteitstheorie veronderstelt verder voor het huidige heelal minstens twee soorten singulariteiten: het centrum van een zwarte gaten en zogeheten naakte singulariteiten, dat wil zeggen de zichtbare tegenhangers van zwarte gaten (zonder gebeurtenissenhorizon). Van het bestaan van dit laatste verschijnsel is men niet geheel overtuigd, maar er zijn sterke aanwijzingen dat er behalve zwarte gaten inderdaad ook naakte singulariteiten bestaan.

In het rapport ‘E i V’ worden in het bijzonder dichotomieën beschreven.

J. krishnamurti Een wereld in CRISIS leven in onzekere tijden (p. 41):
Het denken is mechanisch, leidt tot een mechanistische filosofie, mechanistische fysica en het denken heeft mensen verdeeld in ‘ik’ en ‘niet-ik’, ‘wij’ en ‘zij’, hindoes, boeddhisten, communisten, socialisten, jongeren en ouderen, hippies, bourgeois, de gevestigde orde enzovoort. Al die structuur is het gevolg van het denken.
133/134: Deze kwestie, goed en kwaad in conflict met elkaar, bestaat al vijftigduizend jaar of langer. In de oude grottekeningen in Frankrijk en andere delen van de wereld ziet u goed en kwaad altijd in gevecht met elkaar. En de uitkomst van die strijd wordt beschouwd als de hoogste moraliteit. Goed kan nooit verband houden met kwaad. Liefde kan niet in verband staan met haat, met woede, met jalouzie. Als ze op die manier verband houdt, is het geen liefde; dan maakt ze deel uit van genot, verlangen enzovoort.
En is het zaad, leven zonder enig conflict, diep geplant in het diepe dal van de hersenen waar de grond veel rijker is dan de grond van de aarde? En van hieruit kan het groeien, het antwoord, het besluit, de actie die eruit voortkomt.

Dit was bekend aan iedere hoge Ingewijde in ieder tijdperk en in ieder land: 'Ik en mijn Vader zijn een,' zei Jezus (Joh.x.30). 7. Als hij gedwongen wordt te zeggen, elders (xx.17): 'Ik ga op tot mijn Vader en uw Vader', betekende dat hetgeen juist gezegd is. Het was eenvoudig om aan te tonen dat de groep van zijn discipelen en volgelingen die zich tot Hem aangetrokken voelden, tot dezelfde Dhyani Boeddha, 'Ster', of 'Vader' behoorden, alweer van hetzelfde planetenrijk en divisie als Hij. Het is de kennis van deze occulte lering die uitdrukking kreeg in de recensie van 'The Idyll of the White Lotus', toen de heer T. Subba Row schreef: 'Iedere Boeddha ontmoet bij zijn laatste inwijding alle grote adepten die het Boeddhaschap bereikt hebben gedurende de voorgaande eeuwen...iedere klasse adepten heeft zijn eigen verbond van geestelijke communie die hen samenbindt... De enige mogelijke en doeltreffende manier om in te gaan in zo'n broederschap... is door zichzelf binnen de invloedssfeer te brengen van het Spirituele licht dat uitstraalt vanuit iemands eigen Logos.

De psychosynthese van Assagioli maakt het mogelijk geest en lichaam met elkaar te verbinden. Het is het denken dat het hogere deel van het bewustzijn, het Zelf van het lagere scheidt.
Volgens Assagioli is psychosynthese geen doctrine, evenmin een psychologische ‘school’, en ook geen exclusieve methode ter vorming van de eigen persoonlijkheid, een vorm van therapie of een manier van opvoeden; we moeten het voornamelijk zien als een soort levenshouding, een streven naar integratie en synthese op ieder gebied; als een serie activiteiten, die deze synthese tot doel hebben. Niemand kan pretenderen, de enig ware vertegenwoordiger te zijn. Assagioli weigerde zich vast te leggen, organisatorisch evenmin als theoretisch; hij weigerde een bindend schema op te stellen. Psychosynthese beschouwt een conflict niet als iets definitiefs of essentieels. Zij vormt een stadium, een tijdelijke subjectieve toestand, tijdelijke fasen in het proces van groei. Zij kan worden afgewisseld – en zij wordt ook afgewisseld – met, en uiteindelijk vervangen door de echte levende ervaring van tussenmenselijke contacten, relaties en wisselwerking, door samenwerking tussen personen en tussen groepen van mensen – en zelfs door een onmerkbaar in elkaar overgaan door intuïtie, invoelingsvermogen, begrip en vereenzelviging. Een evenwichtige, krachtige persoonlijkheid laat geweld en zwakheid, opwinding en neerslachtigheid in elkaar oplossen in plaats van met elkaar te laten botsen (Roberto Assagioli boek Over de wil (p. 101/102).

Gerrit Teule start in zijn boek Wat Darwin niet kon weten zijn gezichtspunt vanuit de hardware. Het onderzoeksrapport ‘E i V’ vertrekt daarentegen ook vanuit de 'mentale software' (Geert Hofstede), het 5D-concept, namelijk de doelmatige ordening van de informatievoorziening.

Randall Niles Wat Is Er Met Mij Gebeurd - Reflecties op een reis (p. 20):
In het midden van de 18e eeuw maakte David Hume de “machine-analogie” in biologische systemen met succes ongeldig omdat we volgens hem slechts konden raden wat zich afspeelde op het moleculaire niveau. Maar de fenomenale ontdekkingen in de laatste paar decennia hebben eindelijk ondubbelzinnig aangetoond dat levende systemen in feite wel degelijk machines zijn – zelfs tot op het diepste, moleculaire niveau!
Pas in de afgelopen twintig jaar, met de komst van de moleculaire biologische revolutie en met de vooruitgang in de cybernetische- en computertechnologie (informatica), werd het eindelijk mogelijk om Hume’s kritiek te ontkrachten en eindelijk is de analogie tussen organismen en machines overtuigend geworden…in elke richting waarin de biochemicus tuurt, reizend door het bizarre moleculaire labyrinth, ziet hij apparaten en toestellen die herinneren aan onze eigen twintigste eeuwse wereld van geavanceerde technologie.
Hier is een kort overzicht van enkele voorspellingen die ik onderzocht tijdens de exercitie met mijn Notitieboek (p. 52):
• Hij zou geboren worden uit een maagd (Jesaja 7:14 / Matteüs 1:21-23; Lucas 1:26-35)
• Hij zou in Bethlehem geboren worden (Micha 5:2 / Matteüs 2:1; Lucas 2:4-7)
• Hij zou aangekondigd worden door een gezant van de Heer (Johannes de Doper) (Jesaja 40:3-5; Maleachi 3:1 / Matteüs 3:1-3; 11:10; Marcus 1:2-3; Lucas 7:27)
• Hij zou wonderen uitvoeren (Jesaja 35:5-6; Matteüs 9:35, en door alle Evangelieboeken heen)
• Hij zou goed nieuws prediken (Jesaja 61:1-2 / Lucas 4:14-21)
• Hij zou zichzelf 173880 dagen na het decreet om Jeruzalem te herbouwen voor de eerste keer als koning presenteren (Daniël 9:25 / Matteüs 21:4-9; Marcus 11:1-10; Lucas 19:29-38)
• Hij zou Jeruzalem als koning rijdend op een ezel Jeruzalem binnengaan (Zacharia 9:9 / Matteüs 21:4-9; Marcus 11:1-10; Lucas 19:29-38)
• Hij zou een vernederende en pijnlijke dood sterven (Psalmen 22; Jesaja 53 / Matteüs 27; Marcus 15; Lucas 23; Johannes 19)
• Zijn handen en voeten zouden worden doorboord (Psalmen 22:16; / De kruisigingsverslagen van Matteüs 27; Marcus 15; Lucas 23; Johannes 19)
• Zijn beulen zouden om zijn kleren dobbelen (Psalmen 22:18; Johannes 19:23-24)
• Geen van zijn botten zouden tijdens zijn executie worden doorbroken (Psalmen 34:20; Johannes 19:32-36)
• Zijn zij zou doorboord worden (Zacharia 12:10; Johannes 19:34-37)
• Hij zou sterven met zondaars en begraven worden in de tombe van een rijk man (Jesaja 53:9; Matteüs 27:57-60)
69: Te dien tijde was er een zekere Jezus, een wijs mens, indien men hem althans een mens noemen mag; want zijn werken waren wonderbaar. Hij onderwees degenen, die graag in de waarheid onderricht wilden worden, hij werd gevolgd niet alleen door vele Joden, maar ook door vele heidenen. Deze was de Christus, die door de oversten van ons volk bij Pilatus aangeklaagd en op zijn bevel gekruisigd werd. Doch die hem bij zijn leven gevolgd hadden, verlieten hem na zijn dood niet; want hij is hun ten derden dage weer levend verschenen, gelijk de goddelijke profeten, onder meer andere wonderlijke dingen, van hem voorzegd hadden. Aan hem is het dat de christenen, die tegenwoordig nog bestaan, hun naam ontleend hebben.

Er is zeker sprake van een analogie tussen organismen en machines. Ook al zijn sinds David Hume op het moleculaire niveau meer details bekend de psychosynthese van Assagioli is een transformatieproces, waarbij in de mens de macht van het ego naar het hogere Zelf kan verschuiven. De onsterfelijkheid van de ziel, dus dat wat Kurzweil met computertechnologie denkt te bereiken is, zoals René Girard laat zien, impliciet in de mens aanwezig.
Michel Serres Rede uitgesproken ter gelegenheid van de intrede van René Girard in de Académie Française
U ontdekte de werking van de
zondebok, het bindmiddel voor het collectief. U ontdekte ook dat eerste bindend mechanisme: het nabootsen, dat dominantie en dus ook onderwerping voortbrengt. Dit nabootsen ontspringt aan ons zenuwstelsel, zoals onlangs is gebleken met de ontdekking van spiegelneuronen.

Hersenen en Leren Spiegelneuron (p. 154)
Neuronen in de hersenen waarmee we de handelingen van andere personen onbewust registreren en nadoen en waarmee we ons kunnen inleven in de gevoelens van anderen.

Sander Bais Interview NRC Handelsblad, 7 november 2009):
Toen de Britse natuurkundige en schrijver C.P. Snow in 1959 zijn beroemde essay The Two Cultures publiceerde was theoretisch fysicus Sander Bais veertien jaar.
Breking van licht (Brekingsindex) of refractie is het verschijnsel dat lichtstralen van richting veranderen als ze van het ene medium (doorzichtige stof) in het andere terecht komen. Het elementaire inzicht in de breking van licht leidde bijvoorbeeld tot lenzen, en zo tot telescopen waarmee mensen hun horizon in de ruimte steeds verder verlegden, en tot microscopen waarmee zij steeds dieper in cellen, moleculen en atomen doken. Tot zij tegen harde grenzen aanliepen. Astronomen die steeds dieper in de kosmos tuurden, en zo ook steeds verder terug reikten in de tijd, stuitten bij 13,7 miljard jaar op de oerknal.
Hij wijst ook onbetreden gebieden aan. Wat zich vlak voor, tijdens en direct na de oerknal heeft afgespeeld gaat ons verstand te boven. En we hebben geen idee hoe – nagenoeg midden tussen die allergrootste en allerkleinste schalen van de kosmos – het complexe samenspel van hersencellen het menselijk bewustzijn voortbrengt.

William A. Savage Bespiegelingen over licht en duisternis
Wanneer licht in aanraking komt met doorzichtige materie van verschillende dikte – bijvoorbeeld een prisma of een regendruppel – wordt wit licht gedifferentieerd in de bekende kleuren van het spectrum. Het prisma, dat ervoor zorgt dat de gekleurde stralen ontstaan uit de oorspronkelijke straal wit licht, is te vergelijken met een layacentrum. In de theosofische literatuur is een layacentrum een mathematisch nulpunt of enkelvoudig punt, waar energie, levenskracht of stof zich manifesteert op of uitstraalt naar het ene gebied, terwijl het tegelijk uit een ander gebied verdwijnt – zoals een substantie die neerslaat of oplost, overgaat van de ene toestand in een andere. Manifestatie komt voort uit potentialiteit: ongemanifesteerde duisternis.

Raymond Kurzweils wet van versnellende opbrengsten
In zijn essay uit 2001, 'de wet van de versnellende opbrengsten' stelt Kurzweil een generalisatie van Moore's wet voor. De wet van Moore vormt voor de meeste aanhangers van de singulariteitshypothese de basis van hun geloof in de singulariteit en beschrijft een exponentieel groeipatroon in de complexiteit van geïntegreerde halfgeleidende circuits. Kurzweil breidt dit uit en sluit technologieën van ver voor de geïntegreerde schakelingen in tot toekomstige vormen van computatie.

De futuroloog Raymond Kurzweil was maandag 4 januari 2010 wintergast bij Raoul Heertje. Nu slikt Ray Kurzweil zo’n 150 vitaminepillen per dag in zijn streven naar onsterfelijkheid - een kwestie van tijd volgens hem - en hoopt hij zijn overleden vader tot leven te wekken met gebruik van diens dna. Straks zijn er bij ons allemaal chips geïmplanteerd en het moment dat robots het van ons overnemen, is niet ver. Volgens Kurzweil zullen computers in 2029 even intelligent zijn als mensen. Is Kurzweil een krankzinnige geleerde? Wie zijn ideeën leest, zou het denken. Maar niet alles is zo vergezocht als het lijkt, en veel ontwikkelingen die Kurzweil voorspelde, kwamen uit. Bill Gates bestempelde hem tot dé expert op het gebied van de toekomst van kunstmatige intelligentie. Kurzweil is bovendien de uitvinder van een nieuwe generatie synthesizers en van uiterst bruikbare software voor dyslectici en blinden. Tijdens het idfa (19-29 november) is een documentaire over Kurzweil te zien, getiteld Transcendent Man.

H.P. Blavatsky: De Geheime Leer Deel II De rassen van het ‘derde oog’ (p. 337):
Bovendien is al eerder aangetoond dat ‘natuurlijke selectie’ een zuivere mythe is, als hieraan de oorsprong van de variaties wordt toegeschreven (zie hieronder, Afdeling III, over darwinistische mechanische veroorzaking); omdat het ‘overleven van de geschiktsten’ pas kan plaatsvinden nadat er bruikbare variaties en verbeterde organismen zijn ontstaan. Waar kwamen de ‘bruikbare variaties’ vandaan die het oog ontwikkelden? Alleen uit ‘blinde krachten . . . zonder doel en zonder plan?’ Deze redenering is kinderachtig. De ware oplossing van het mysterie is te vinden in de onpersoonlijke goddelijke wijsheid, in de VERBEELDINGSKRACHT ervan – weerkaatst door de stof.

Oud-conrector Jan Jimkes (N.R.C. 12 april 2008):
Anderen in het onderwijs kropen bij de gezagsdragers op schoot, wilden hogerop, hielden zich stil. Ik kon me kwaad maken. Ik vond mijn hobby muziek interessanter.
Netelenbos zei tijdens haar verhoor precies hetzelfde als tien jaar geleden. Ze deed me denken aan zo'n apparatsjik uit de voormalige DDR, die zei dat de Berlijnse muur niet eens zo'n slecht idee was. dat hij alleen te snel was afgebroken.

Bij Netelenbos valt duidelijk de door Dijsselbloem gesignaleerde tunnelvisie te bespeuren.

Gerard Verhoef, Bolleboosjes tussen plebs (Volkskrant 16 mei 2008):
Het gebrek aan plaatsen op categorale gymnasia is geen toeval, maar het gevolg van bewust beleid. Dat had de bedoeling voordelig te zijn voor kinderen uit zwakke milieus zonder aandacht te schenken aan kinderen die slimmer zijn (ongeacht hun milieu). Voor slimmere kinderen, was de gedachte, doen we niets. Als ze al nut hebben, dan toch alleen om de zwakkere kinderen te helpen. Het beleid heeft averechts gewerkt voor de kinderen waar het om ging en ook de slimmere kinderen hebben aanzienlijke slechter onderwijs gekregen dan ze anders zouden hebben gehad. Nu zijn er ouders die naar de rechter stappen. Lijkt me terecht. Het gaat om bewust beleid dat bewust is ingezet, met bewust deze consequenties. Het was de bedoeling dat deze kinderen geen plaats zouden hebben.

Cultuuroverdracht laat zien hoe we moeten leren. 'Vmbo'ers leren niet hoe ze moeten leren' (Volkskrant 7 december 2009).
Petra Tasseron: ‘Onze ervaring als ouders van twee dochters op vmbo-basis/kader is dat ze niet leren hoe ze moeten leren. Ze lopen vier jaar rond met een lege agenda en raken eraan gewend dat er geen huiswerk gemaakt wordt. Zo kweek je vanzelf hangjongeren'.
G. Verhoef: 'Het probleem is niet dat ze niet leren leren. Het probleem is dat ze niet leren, ze kunnen er onderuit, het hoeft niet per se'.
De als het maar leuk is cultuur in het onderwijs is een rem op het leveren van echte prestaties. De vraag kan worden opgeworpen in hoeverre heeft de Commissie Parlementair Onderzoek Onderwijsvernieuwingen'' onder voorzitterschap van Jeroen Dijsselbloem echt een aanzet tot vernieuwing van het onderwijs gegeven?

De bottleneck op de route hangt vaak samen met hokjesgeest. Wanneer je bereid bent het belangenspel mee te spelen krijg je een beloning.
Het principe van belonen en bestraffen staat centraal.
Het zijn de zwakke managers, de 'carrièremanagers' met een groot ego, die dreigen en intimideren om hun gelijk te behalen.
Opportunistische managers hanteren het foefje van de 'kool en de geit sparen' , grijze muizen bekennen geen kleur. Door hun standpunten abstract te formuleren is het niet mogelijk dat ze daarover later verantwoordelijkheid behoeven af te leggen. Volgens grote ego’s ligt de oorzaak van problemen altijd aan de omgeving en nooit aan henzelf. Managers met een sterk ego kunnen tegen kritiek en nemen wanneer dat wenselijk is effectieve beslissingen.

De geschiedenis leert dat de verbeeldingskracht, de complexiteit van de menselijke geest zich niet zo gemakkelijk laat beheersen. Door socialisten werd er vroeger op gewezen dat de directeur het volk arm en de pastoor ze dom hield. Nu is er ondanks de welvaart zelfs een grotere tweedeling tussen arm en rijk ontstaan. Het impliceert dat we, mede als gevolg van het uitbesteden van de moraal aan de markt, de lat lager hebben gelegd. De kredietcrisis laat zien dat de bestuurders te veel met het bemachtigen van bonussen in de weer zijn geweest en dat ze daardoor onvoldoende tijd hebben overgehouden om echt op het winkeltje te passen. Nu zorgen het onderwijs en de teloorgang van de media (Volkskrant 13 december 2008) er voor om de domheid van het volk te bevorderen en de toezichthouders, die zich met gebakken lucht bezig houden voor het eerste. Door een gebrek aan een consistent en gedeeld waardepatroon is de afstand tussen ideaal (Goede, Ware en Schone) en gesignaleerde werkelijkheid duidelijk toegenomen. De symptomen van ressentiment in de maatschappij zeggen iets over het psychosociale klimaat van deze tijd. Draait het niet juist om de discipline moraliteit? De dubbele moraal maakt het lastig om de veelheid van culturen met universele waarden te verbinden. Waarom laten we het gebeuren dat de schijnwereld in het multiculturele Nederland toeneemt?

====

Leraar en Leerling (Nietzsche, Individueel – en Collectief, Eenheid in Verscheidenheid)

Matteüs: Pas op voor valse profeten, die in schaapskleren op jullie afkomen maar eigenlijk roofzuchtige wolven zijn (7:15).
Augustinus: Het is roemrijker de oorlog te doden met het woord dan met het zwaard, de vrede te winnen met de vrede dan door de oorlog.
Thomas Hobbes: Niets wat stervelingen maken, kan onsterfelijk zijn.
Wie in zichzelf kijkt, zal de gedachten en hartstochten van alle andere mensen kennen.
Nature hath made men so equal in the faculties of body and mind as that, though there be found one man sometimes manifestly stronger in body or of quicker mind than another, yet when all is reckoned together the difference between man and man is not so considerable as that one man can thereupon claim to himself any benefit to which another may not pretend as well as he. For as to the strength of body, the weakest has strength enough to kill the strongest, either by secret machination or by confederacy with others that are in the same danger with himself.
Baruch de Spinoza: Toch kan de natuur niet worden weerstreefd en behoudt ze haar vaste en onveranderlijke orde.
Toch worden harten niet door wapenen, maar door Liefde en Edelmoedigheid overwonnen.
Ten slotte dat waarzeggers dán de meeste macht hebben uitgeoefend onder het volk en het meest te vrezen waren voor hun koningen, als de moeilijkheden voor de staat het grootst waren.
God had de dingen niet op een andere manier of in een andere volgorde kunnen maken dan Hij gedaan heeft (...) Er kan dus ook slechts één manier zijn om de natuur van de dingen te begrijpen, namelijk aan de hand van de universele wetten en regels van de natuur.
Facies totius Universi, quamvis infinitis modis variet, manet tamen semper eadem (De Geheime Leer Deel II p. 1)
('The face of the whole universe, though it varies in infinite modes, yet remains always the same', Correspondence of Spinoza, Letter 64)
F. Nietzsche: Be the master and maker of yourself.
Wees meester en vormgever van jezelf.
Psychiater Dirk De Wachter: in de ongelukkigheid komen de grootste verbindingen tot stand. (Brainwash)

Peter Kropotkin Anarchist Communism
'Everywhere you will find that the wealth of the wealthy springs from the poverty of the poor' Fuelled by anger at injustice and optimism about humankind's ability to make a better, truly communal society, the anarchist writings of Peter Kropotkin have influenced radicals the world over, from nineteenth-century workers to today's activists. One of twenty new books in the bestselling Penguin Great Ideas series. This new selection showcases a diverse list of thinkers who have helped shape our world today, from anarchists to stoics, feminists to prophets, satirists to Zen Buddhists.

In de voetsporen van de jaren zestig (Omroep MAX 28 januari 2023 NPO2):
In Parijs bezoekt
Philip samen met journaliste Jacqueline Wesselius de plekken van de studentenopstand van mei ’68. Op het Domplein in Utrecht vertelt John Panders nog steeds vol trots over zijn harde protestacties. Philip loopt met Wouter van Dieren door de Amsterdamse Jordaan, die zonder zijn protest niet meer zou hebben bestaan.

Van de kick naar de klas (Evelien van Veen de Volkskrant 12 juli 2022 p. V4-6):
Als
oorlogsverslaggever verloor Joeri Boom zijn beste vriend, als India-correspondent zijn huwelijk. Tegenwoordig staat hij als meester voor leerlingen van groep 7 en 8. De vraag is: voor hoelang?
Van 2012 tot 2017 woont Boom, deels met zijn vrouw en twee jonge dochtertjes, in New Delhi. Vóór die tijd werkt hij zeventien jaar voor De Groene Amsterdammer, een tijd waarin hij regelmatig als oorlogsverslaggever naar conflictgebieden gaat, vaak samen met fotograaf Jeroen Oerlemans, die zijn beste vriend wordt. Ik wil weg is aan hem opgedragen; Oerlemans wordt in 2016 in Libië doodgeschoten door een sluipschutter van IS.
Vandaar het basisonderwijs?
‘Dat zat al lang in mijn hoofd. Het is misschien ook een soort
schuld inlossen tegenover de kinderen die ik oorlogen zag rondrennen en die ik niet kon helpen. Ik weet nog dat ik in Afghanistan met Jeroen door de sneeuw liep, om de beurt in elkaars voetsporen, want er konden mijnen liggen. Vanaf de top van een heuvel zagen we een schoolklasje aan de oever van een zoutmeer. Een lerares luidde de bel en riep de kinderen bij elkaar. Het was zo’n sereen beeld, we durfden er niet heen. En ik dacht: wauw, dit zijn echt de dapperste mensen, de leerkrachten in oorlogsgebied, want die vluchten niet, die blijven.’

Als het waar is wat Madeleijn van den Nieuwenhuizen schrijft over nepotisme in de media, ben ook ik er gloeiend bij (Max Pam de Volkskrant 18 januari 2023, p. 19):
Onlangs stond in de Volkskrant een voortreffelijk stuk van
Marilse Eerkens, waarin zij onderwijsminister Robbert Dijkgraaf bekritiseert. Volgens Eerkens is Dijkgraaf ‘de zoveelste minister die in het afgelopen decennium heeft geprobeerd om ouders tevredener te laten zijn met een ‘lager’ schooladvies’. Dat is inderdaad een wereldvreemd streven. ‘Tegen ouders zeggen dat ze niet zoveel waarde moeten hechten aan de status van een bepaald opleidingsniveau is net zoiets als tegen zwaarlijvige mensen zeggen dat ze minder moeten eten’, schrijft Eerkens.
De boze vinger heffen tegen het
nepotisme zal evenmin helpen. Het beschermen van je kind is een oerdrift, die niet verdwijnt door sussende woorden van een minister. Het is belangrijker het onderwijs te verbeteren en zo in te richten dat ieder kind precies terechtkomt waar het aan de verwachtingen kan voldoen. Maar dan hebben wij het wel over een ideale wereld.

Westerse escalatie? Die is er pas als Oekraïne westerse wapens gebruikt om Russisch grondgebied aan te vallen (Heleen Mees de Volkskrant 18 januari 2023, p. 29):
Toen de
Oekraïense president vlak voor Kerst een bliksembezoek bracht aan Washington, twitterde Donald Trump jr. dat de Oekraïense president Zelensky eigenlijk een ondankbare internationale bijstandskoningin was. In zijn toespraak voor het Amerikaanse Congres ’s avonds diende Zelensky hem van repliek. De militaire steun aan Oekraïne is geen liefdadigheid, aldus Zelensky. Het is een investering in veiligheid en democratie wereldwijd waar Oekraïne uiterst verantwoord mee omspringt.

Napels aan de Noordzee’ is in werkelijkheid polderlulligheid (Alex Mazereeuw de Volkskrant 11 januari 2022, p. V2):
Treffend is de scène waarin
De Mos dineert met Limburgse wethouder Jos van Rey, die ‘in hetzelfde schuitje’ zit (Van Rey werd eerder veroordeeld voor corruptie en verkiezingsfraude). Als dit dan inderdaad een samenkomst was van ‘Napolitaans Nederland’, had het toch vooral iets knulligs: het was meer Veep dan House of Cards.

Kolonisten-AOW of In de spierballenpolitiek blijkt ruimte voor soepelheid (Sheila Sitalsing Volkskrant 20 juni 2016 p. 2):
Voor fraaie inkijkjes in de
bestuurscultuur in Nederland moesten we afgelopen weekend bij NRC Handelsblad zijn. Daaruit viste ik het volgende pareltje op: een minister van CDA-huize die in 2008 over een onwettige situatie die de overheid al geruime tijd onder de pet hield tegen zijn ambtenaren opmerkte: 'Wetswijziging lokt alleen maar een groot debat uit. Kunnen we het niet provisorisch oplossen?' Later werd deze CDA-man vicepresident van de Raad van State, de hoogste bestuursrechter in het land.
Dat vind ik grappig, en ook wel mooi, dat in het land van onkreukbaarheid als hoogste deugd en regels zijn regels ook op de hoogste niveaus iemand in al zijn ingebeelde onkreukbaarheid zegt:
'Kunnen we het niet provisorisch oplossen?' Schijnheiligheid kan iedereen treffen, zou Jos van Rey zeggen.
De pijlen zijn nu op
Lodewijk Asscher gericht, toevallig nu minister van Sociale Zaken, omdat hij de SVB dwong de wet te overtreden, maar de fascinerende geschiedenis gaat terug tot het eerste kabinet van Jan Peter Balkenende. Premiers bemoeiden zich er persoonlijk mee, ministers van PvdA-huize en van het CDA: iedereen heeft zich druk gemaakt, ingespannen en erop toegezien dat de zaak buiten de publiciteit bleef.
Het
interessante aan de zaak is dat er onder de bestuurdelijke stoerheid, de spierballenpolitiek en de regels zijn regelsretoriek wel degelijk ruimte blijkt voor soepelheid. Nu nog het politieke lef om dat in het openbaar te verdedigen.

Met volle overgave (Ariejan Korteweg interviewt Mohamed Mbougar Sarr de Volkskrant 7 januari 2023, Boeken p. 7-9):
Met
De diepst verborgen herinnering van de mens schreef de Senegalese schrijver een duizelingwekkende ideeënroman, waarvoor hij de Prix Goncourt kreeg. Wat vindt hij van zijn enorme succes?
Is er een passage in het boek waarover u bij uitstek tevreden bent?
‘Het boek begint met de belevenissen van die
Parijse bende van Afrikaanse schrijvers en vertalers, met hun pretenties, hun zware literaire discussies, hun uitspattingen. Dat blijft dicht bij wat ik zelf meemaakte, maar is tegelijk een complete transformatie. Het is misschien niet het beste deel van het boek, maar ik had veel plezier bij het schrijven.’

De trappisten van Tilburg Bidden, werken, rusten (Ralf Bodelier De Groene Amsterdammer 22 december 2022, p. 68-73):
Achttien trappisten huist Abdij Koningshoeven. Ze leven in een traditie van stilte en gehoorzaamheid. En in autonomie. Tegendraads en duurzaam. De monniken bouwen door aan een betere wereld.

Dit is geen straf van de natuur (Ralf Bodelier Volkskrant 20 juni 2020 Opinie p. 18-19):
De ecodicee bestrijden
Eind 18de eeuw hadden Kant en Voltaire goede redenen om de theodicee te bestrijden. Vandaag zijn er even goede redenen om de ecodicee aan te pakken. De eerste reden ligt voor de hand.
De natuur verdient geen goddelijke status. De natuur heeft geen ogen en oren waarmee ze ons waarneemt, ze beschikt niet over een moraal of over het vermogen om te oordelen. De natuur denkt niet over de mens na, laat staan dat ze ons straft of corrigeert. En nee, de natuur is ook niet ‘vergevingsgezind’, zoals Luyten schrijft. Het is precies andersom. Mensen nemen waar, denken na, oordelen, straffen en vergeven. Mensen zijn geïnteresseerd in de natuur, verzamelen kennis over de natuur en corrigeren de natuur. Wég met de malariamug en het coronavirus, red de panda!
Rampspoed? Een straf van God, dacht men vroeger. In de coronacrisis krijgt de natuur dezelfde krachten toebedeeld, ziet filosoof
Ralf Bodelier. En daar schieten we weinig mee op.
Niet God of de natuur zal ons redden.
Alleen onze eigen, menselijke scheppingskracht leidt tot een betere wereld voor iedereen.

Opvoeden, wat kun je? Schipperend voor ouder spelen (Ranne Hovius de Volkskrant 30 november 2007):
En dan, bij het horen van de hartslagjes van de baby, slaat de kracht van de
evolutionaire voorbestemming toe: 'Toen is ook mijn moederhart beginnen te kloppen', vertelt Inge Becks. 'Vanaf dat moment ben ik van het kleintje gaan houden met een liefde die ik nooit voor mogelijk heb gehouden.' Dat kleintje, Yahmina, zal het al net zo min aan vaderliefde ontbreken. Dirk Draulans beschrijft in Dagboek voor mijn dochter het eerste jaar van zijn kleine 'mirakel'.
De opvoeding van de
moderne westerse cultuur, constateert ontwikkelingspsycholoog Paul van Geert, is over het algemeen van hoge kwaliteit. En op grond van onderzoek ziet hij ook weinig reden om de softe jaren zestig-ouder als de schurk in het drama aan te wijzen: 'Verschillen tussen groepen ouders met een meer democratische en een meer autoritaire opvoedingsstijl zijn statistisch nauwelijks waar te nemen.' 'Opvoeden', zegt Van Geert, 'is nu eenmaal tastend door de mist je weg zoeken en hopen dat elke volgende stap je de goede kant opleidt.' Effecten op de lange termijn zijn zelden te voorspellen, en het geloof in het maakbare kind is al jarenlang tanende. Dat laatste heeft te maken met de toegenomen kennis over het brein.
Van Geert is een van de achttien wetenschappers die door Carine Ex zijn geïnterviewd voor haar boek Opvoeden, wat kun je?

Bestuurscultuur (Buitenhof 7 juni 2020 NPO1
Het ging maandag fout op de Dam in Amsterdam. Hoe kijkt oud-voorzitter van de Onderzoeksraad voor Veiligheid
Tjibbe Joustra daarnaar?
Het racismedebat wordt volop gevoerd, maar wat is de kern van het probleem? Daarover antropoloog Gloria Wekker en D66-senator Boris Dittrich.
Staatssecretaris van Financiën
Hans Vijlbrief over de chaos bij de Belastingdienst en over hoe bedrijven meer buffers hebben om een crisis te kunnen managen.
Bioloog en journalist
Dirk Draulans over de tweede coronagolf.

Helaas, er is geen enkele reden om de leesramp te relativeren (Aleid Truijens de Volkskrant 3 januari 2023, p. 19):
Voorspelbaar genoeg gebeurt dat wel, juist door degenen die medeverantwoordelijk zijn voor de
ramp en de oplossing. Henk Hagoort, voorzitter van de VO-Raad, grijpt het nieuwsbericht gretig aan om op Twitter de kanttekeningen van het CPB ‘onthutsend’ te noemen en Pisa-onderzoek ‘onbruikbaar om beleid op te baseren’ te verklaren. De VO-Raad zal dus rustig doorgaan met het faciliteren van falend leesonderwijs.

Ommekeer Sander Donkers de Volkskrant 5 december 2022, p. 1):
n zijn nieuwe roman
Tasmanië onderzoekt schrijver Paolo Giordano het gegeven ‘dat alles, hoe erg ook, achtergrondruis in onze levens wordt’. In een interview met NRC betrekt hij het op grote zaken als klimaatontwrichting, covid en de oorlog in Oekraïne, maar ik moest aan zijn woorden denken toen ik zaterdag na de wedstrijd tegen Amerika mijn neus buiten de deur stak.

‘Ik kan niet huilen om het klimaat. Niemand kan dat’ (Thomas de Veen interviewt Paolo Giordano NRC 2 december 2022):
In zijn
nieuwe roman onderzoekt Paolo Giordano waarom elke crisis na een tijdje ‘normaal’ wordt. „We leven met het idee van een op handen zijnde ineenstorting, maar het beïnvloedt onze hoofden niet echt.”
Kent schrijver
Paolo Giordano (1982), wiens nieuwe roman Tasmanië gaat over de wens om een kind te krijgen én over de crises die de wereld bedreigen, eigenlijk iemand die daarvoor gekozen heeft? „Nee, ik denk het niet.
„Ja, het wórdt relevanter, als het dichterbij komt. In het Westen is het
klimaatprobleem, ondanks alles, nog achtergrondruis. Ik kan niet huilen om het klimaat. Niemand kan dat.”
Daar gaat Giordano’s boek over – over het gevoel van onthechting, bijvoorbeeld als het over het klimaat gaat. De roman vangt aan met de klimaatconferentie in Parijs van 2015, waar de hoofdpersoon belandt. Vooral om zijn eigen leven te ontvluchten – hij bekent „als er geen klimaatconferentie was geweest, had ik waarschijnlijk wel een ander excuus verzonnen om op pad te gaan, een gewapend conflict, een humanitaire crisis, wat dan ook, zolang ik maar kon opgaan in iets anders en groters dan mijn eigen zorgen”, in de vertaling van Manon Smits.

Ingrijpende sociale veranderingen (Piet Ransijn Civis Mundi Digitaal #97, april 2020 II):
Deel 2: Mogelijke veranderingen bij de coronacrisis
Leiderschap
De coronacrisis noopt tot
internationale samenwerking, maar ook tot een krachtige nationale aanpak. Hoe deze ogenschijnlijk tegenstrijdige tendensen worden verbonden in de EU is nog niet in kannen en kruiken. ‘Dit kan het einde van Europa betekenen’ kopte de Volkskrant een interview met de Italiaanse schrijver Paolo Giordano (Sander Plij 18 april 2020). Het is al vaker gezegd dat het avondland zou ondergaan. Dat leek er veel op, maar leidde daarna tot meer samenwerking, die ook volgens Giordano structureel gezien hard nodig is, omdat het virus geen grenzen kent. Gezien de onvoorspelbaarheid en complexiteit van de veranderingen, weten we niet hoe het gaat lopen. Het zal wellicht anders lopen dan verwacht, voor zover er uitgesproken verwachtingen zijn.

Inspiratie van onze gids deze week: (Karolien Knols de Volkskrant 17 mei 2019):
De Italiaanse schrijver Paolo Giordano (De eenzaamheid van de priemgetallen) heeft alweer zijn vierde boek geschreven en gidst ons graag langs films, muziek, eten en - natuurlijk - boeken.
De hemel verslinden, Giordano’s vierde roman, verscheen een jaar geleden in Italië, maar zoals dat gaat met succesvolle auteurs: de publiciteit gaat nog door als het boek voor de schrijver alweer naar de achtergrond is verdreven. Dat maakt het, geeft hij toe, moeilijker om er nog met even groot enthousiasme over te praten als vlak na verschijning. ‘Het gaat dus steeds vaker over thema’s die gerelateerd zijn aan je verhaal. In het geval van ''De hemel verslinden: over de jeugd die de straat opgaat om te demonstreren voor het klimaat. Je moet ze serieus nemen, die jongeren. De jeugd is de thermometer van de samenleving.’

De hemel verslinden (Edwin Krijgsman de Volkskrant 28 december 2018):
Paolo Giordano wil te veel in deze onvolmaakte roman, die je desalniettemin ademloos uitleest.
Groen paradijs
Aanvankelijk is de masseria een hof van Eden waar
eendrachtig wordt gezaaid en geoogst en de lucht zindert van geluk en bedrijvigheid, alles volgens streng ecologische en morele normen. Maar het fanatieke idealisme en activisme van de bewoners leidt, samen met sluipende onderlinge haat en nijd, tot de teloorgang van hun groene paradijs.
Die beweging die je maakt, van de cijfers naar het menselijke verhaal, zit in je roman als het gaat over de
slachtoffers van de atoombom.
„Ja, dat is een voorbeeld van de onpersoonlijke wetenschap die een punt bereikte waar alle menselijkheid uit zicht was verdwenen, waardoor die destructief werd. Voor mijn hoofdpersoon wordt het interessant als hij overlevenden van de atoombom te spreken krijgt. Door het persoonlijke drama raakt hij gegrepen.”

VWS verstopt De Jonge in hooiberg (de Volkskrant 3 december 2022, p. 9):
Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) gaat
geen openheid verschaffen over eventuele contacten tussen CDA-minister Hugo de Jonge en andere bewindspersonen over de mondkapjesdeal. Niet alleen de inhoud van die contacten blijft geheim, maar ook of die contacten er zijn geweest.
Bij VWS gaan er inmiddels stemmen op om helemaal geen
chatberichten meer te openbaren. De op een na hoogste ambtenaar van het ministerie, Abigail Norville, betwijfelt zaterdag in een interview met de Volkskrant of whatsappberichten van belang zijn voor transparantie en verantwoording afleggen. ‘Wat dragen al die whatsappberichten eraan bij? Ik vraag me werkelijk af wat Nederlanders er beter van worden als we zo veel appjes moeten openbaren.’

Zo veel mensen zijn zo lang onderschat (Abigail Norville de Volkskrant 3 december 2022, Opinie p. 22-25):
Topambtenaar
Abigail Norville wil meer streetwise collega’s aantrekken op haar ministerie. ‘Mensen die weten hoe het is als een overheid er niet voor je is..’ Zo kunnen signalen uit de samenleving beter worden opgepikt.
Als
Abigail Norville, de een-na-hoogste ambtenaar op het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, een sollicitatiegesprek afneemt, vraagt zij: ‘Uit wat voor nest kom je, met welke waarden en normen ben je opgevoed en wat zie ik daar vandaag de dag nog van?’
Openbaarheid kost veel tijd, zegt u. Vindt u dan niet dat u die tijd erin moet steken?
‘Niet op deze manier. Ik vraag me werkelijk af wat Nederlanders er
beter van worden als we zo veel appjes moeten openbaren.’
U wilt de ambtenarij minder Haags maken. In hoeverre bent u zelf al verhaagst?
‘Ik snap inmiddels wel
hoe het werkt in Den Haag, maar ik kan me er nog over verbazen, bijvoorbeeld over het aantal mensen en afdelingen waarmee je iets moet afstemmen. Ik loop nog weleens bij een collega binnen om te zeggen: wat belachelijk dat dit zo gaat. Dat is denk ik van belang. Zodra je het allemaal voor lief neemt, kun je het ook niet meer veranderen.’

Het geluid van een kind dat nee zegt (Boeddhistische blik 15 januari 2023, NPO2):
Van alle moeilijke taken die je als
mens met jezelf confronteren, is het ouderschap misschien wel de ingewikkeldste. Bijna alle mensen willen het graag goed doen en juist daarom gaat het vaak verkeerd. Elf moedige ouders gaan tijdens een driedaagse opvoedretraite op zoek naar de onderliggende overtuigingen en zelfafwijzende gedachten die ten grondslag liggen aan conflicten tussen ouder en kind. In de hoop op een uitbreiding van het helende veld en om meer kwetsbaarheid en eerlijkheid in onze alledaagsheid te brengen, delen deze ouders hun kwetsbaarste vraagstukken met de camera en de kijker.

Boeddha in de polder (20 december 2022, NPO2):
Het zijn onzekere tijden vol
burn-outs, depressies en stress. In een spirituele zoektocht gaat Joris Linssen in gesprek met mensen die een persoonlijke crisis hebben weten om te buigen tot een waardevolle levensles. Joris ervaart de kracht van de maan met schrijfster Susan Smit, ontdekt een boeddhistische monnik Sander Oudenampsen in een katholieke kerk en drumt samen met yogaleraar Raymond Vijverberg om de zomer te verwelkomen.

Boeddha in de Bijlmer - (Boeddhistische blik 4 december 2022 NPO2):
De
Bijlmer lijkt soms maar niet van haar negatieve imago af te komen, maar voor de van oorsprong Surinaamse Audia (39), die met haar drie zoontjes in de Amsterdamse wijk woont, is het een plek waar ze bezieling vindt in het Nichiren boeddhisme.
Op tienjarige leeftijd wordt
Audia door een familielid vanuit Suriname meegenomen naar Nederland. Haar toekomstmogelijkheden zouden hier veel hoger liggen, maar eenmaal aangekomen in de Bijlmer wordt die belofte niet ingelost: vanaf haar achttiende mag ze geen onderwijs meer volgen en ze ervaart een traumatische tijd in het pleeggezin waar ze veel zorgtaken krijgt. Het duurt tot haar 26e jaar, voordat ze weg durft te lopen. Hoewel het licht aan de horizon gloort, moet ze zichzelf helemaal opnieuw uitvinden, te beginnen bij een verblijfsvergunning. Ze merkt vooral dan hoe de beoefening van het boeddhisme haar helpt richting te geven aan haar nieuwe leven en hoe ze haar negatieve beeld over de Bijlmer, mede veroorzaakt door haar jeugdtrauma’s, weet om te buigen tot een positief beeld.

Onderwijs weerspiegelt ook het lelijke gezicht van meritocratisering (Edith Hooge FD 20 december 2020):
In het kort
·
Meritocratie kent ook schaduwkanten.
· Want
merites (eigen verdienste) wordt te eenzijdig bepaald door hoogte schooldiploma.
· We moeten ook andere capaciteiten gaan waarderen.
Edith Hooge is voorzitter van de Onderwijsraad en hoogleraar onderwijsbestuur aan TIAS, Universiteit van Tilburg.

Profiel Georges Sorel
Een intellectueel in de marge (Ewoud Kieft De Groene Amsterdammer 1 december 2022, p. 54-57):
In de ouderwetse oorlogsromantiek van
soldatenmoed en opoffering herkende de Franse filosoof Georges Sorel iets wat het socialisme vaak ontbeerde: de bezielende werking van mythische verhalen. Wat leert het huidige socialisme ervan?
Het was allemaal
pure romantisering, precies zoals in de VS nu nog steeds de vrijheid om een wapen te dragen wordt verheerlijkt door politici die zelf in omhekte villa’s wonen. Geweld is acceptabel, en zelfs toe te juichen, zolang het uit edelmoedige motieven voortkomt, daar komt de morele code van zo ongeveer elke actiefilm uit Hollywood nog steeds op neer.

Antoine Deltour of Personificatie van de strijd tegen het establishment (Sheila Sitalsing de Volkskrant 27 april 2016 p. 2):
Op support-antoine.org kunnen sympathisanten hun steun betuigen aan
Antoine Deltour, gruwel van de Luxemburgse autoriteiten en multinationals, held van de mensen die zeggen op te komen voor de kleine man en voor wat ze fiscale rechtvaardigheid noemen. Gisteren begon de rechtszaak die de Luxemburgse autoriteiten tegen Deltour hebben aangespannen.
Deltour overhandigde in 2012 zijn bestanden aan een Franse journaliste, wier publicatie nog niet veel losmaakte. Twee jaar tijd later stortte het internationale consortium van onderzoeksjournalisten ICIJ zich op de rest van de duizenden documenten en het Luxleaks-schandaal was geboren.
De voorloper van de
Panama Papers gaf een fraai inkijkje in hoe een EU-lidstaat een indrukwekkende trapeze had opgebouwd aan fiscale ontwijkingsmogelijkheden waardoor multinationals overal ter wereld actief kunnen zijn, maar nergens ter wereld in overdreven mate hoeven bij te dragen aan de financiering van zaken die nodig zijn om een samenleving draaiende te houden.
Deltour staat terecht in Luxemburg. Hij kan voor tien jaar de gevangenis in draaien, maar hij heeft de publieke opinie aan zijn kant, net als de Europese Commissie, de OECD en andere instanties die er ook klaar mee zijn.
Zo is Deltour de personificatie geworden van de strijd tegen 'de 1 procent', tegen het establishment, en tegen de partijen die groot en machtig genoeg zijn om zich te onttrekken aan de regels. Niet door ze te overtreden, maar door ze te omzeilen. Dat is legaal. Deltour heeft laten zien dat legaal en normaal niet per se hetzelfde zijn.

'Het lijkt weer 1939.' Hans Goedkoop de Volkskrant 5 mei 2022 p. 4):
Hans Goedkoop, historicus en voormalig presentator van geschiedenisprogramma
Andere tijden, de jaarlijkse 4-meilezing voor in de Nieuwe Kerk. Het eerste deel van zijn toespraak ging over het indrukwekkende ‘morele kompas’ dat de Joodse advocaat en schrijver Abel Herzberg in concentratiekamp Bergen-Belsen aan de dag legde.
Volgens Goedkoop bieden en boden Nederlandse wetten die ‘nog maar kort geleden’ in het leven zijn geroepen
Russische miljardairs bescherming. Dit alles ‘om een prettig vestigingsklimaat te scheppen voor het geld van die agressor, waarvan we ook toen al wisten dat het dievengeld was.

‘Mijn eenzaamheid is goed omringd, daardoor kan ik anderen toelaten’ (Fokke Obbema interviewt Dirk de Wachter de Volkskrant 2 december 2022, p. 16-17):
De Belgische psychiater
Dirk de Wachter viel ‘een noodlottige lastigheid te beurt’: kanker. Het heeft zijn ideeën over het leven niet veranderd, zegt hij, eerder bevestigd. En daarin is de mens fundamenteel eenzaam.
Waar put u troost uit, behalve uit uw naasten? Helpen filosofie, kunst of religie u wellicht?
‘Op religieus vlak noem ik mezelf een ‘
christelijk non-theïstisch mens’, een absurde tegenstrijdigheid. Mensen roepen dan: ‘Hoe kun je christelijk zijn zonder in God te geloven?’ Toch is dat mijn positie. Mijn oom, die missionaris in Congo was, zei aan het einde van zijn leven: ‘Of er een hemel en een God bestaan weet ik niet, maar ik geloof zeer in de boodschap van liefde van Jezus.’ Daar kan ik me heel goed in vinden. Ik ben een romanticus die in de liefde en de literatuur gelooft. Maar als het erop aankomt ben ik bovenal een nuchter mens. Dat geldt meestal ook voor het vooruitzicht van mijn dood. Soms scheurt het vlies, heb ik het te kwaad. Gelukkig kan ik me dan een gevoelig mens tonen.’

Zwitserse oud-CEO beëindigt zijn leven (Nanda Troost de Volkskrant 31 mei 2016 p. 27):
Opnieuw een zelfdoding van een (oud)topman van de Zwitserse verzekeraar Zurich. Is de druk op deze managers te groot?
Het gaat om
Martin Senn (59), tot december topman van de verzekeraar. In 2013 pleegde financieel directeur Pierre Wauthier zelfmoord. Senn was toen CEO van Zurich Insurance Group.
Zelfmoorden onder managers
Rond de bankencrisis werd de financiële sector opgeschrikt door een aantal zelfmoorden onder topmanagers. Onder hen Huibert Boumeester, tweede man bij ABN Amro, die zijn baan was kwijtgeraakt na een vijandige overname (Fortis e.a.).
De Belgische psychiater Dirk de Wachter zei eerder al dat de kans dat topmensen zelfmoord plegen veel groter is dan dat ze hulp inroepen. 'Ik denk dat het in de persoonlijke levens van nogal wat managers een ravage is', zei De Wachter in zakenblad Trends. 'Het is bovendien typisch voor mensen die op een hoog niveau werken om voor alles of niets te kiezen. Dat is het harakirisyndroom, het niet mogen falen.'

Uw maandelijkse zorgpremie nog verder omhoog? Dat kan niet. Dus moet de politiek kiezen in de zorg (Christiaan Rompen de Volkskrant 2 december 2022, p. 23):
Ziekenhuizen komen niet uit met hun budgetten. In plaats van dat de zorgverzekeraars dat risico dekken, schuiven ze het af op de zorgverlener. Als die dat niet meer pikt, wordt iets anders duidelijk: de premies deugen niet.
Zo is het
risico dat bij het vak verzekeren hoort, verlegd van de verzekeraars naar de ziekenhuizen en andere zorgaanbieders. Nergens in de Zorgverzekeringswet is afgesproken dat zorgaanbieders ook verzekeringsmaatschappij moeten spelen.
En terwijl de verzekeraars hun
reserves aanhouden en vergroten, schuiven zij hun risico door naar de zorginstellingen. Toezichthouders weten dit en gedogen dit. Rolverzaking dus.
En dan wordt
pijnlijk zichtbaar dat de premies veel te laag zijn om alles wat de zorgpolis momenteel belooft voor iedereen waar te kunnen maken. Omdat de basis zorgpolis niet nog veel duurder kán worden, resteert geen andere optie dan eindelijk het politiek maatschappelijke debat te openen over keuzes in de zorg.

Zacht autoritaire windvaan en handige ritselaar (Leen Vervaeke de Volkskrant 31 november 2022, p. 31):
Woensdag overleed de voormalige Chinese leider
Jiang Zemin. Hij regeerde van 1989 tot 2002 over China – een tijdperk van toenadering tot het Westen en pragmatisme.
President
Jiang Zemin werd aanvankelijk afgeschreven als een politieke windvaan. Maar hij heeft zijn vele critici versteld doen staan. Hij overleefde zonder veel moeite de eerste zeven maanden zonder zijn mentor, de in februari overleden Deng Xiaoping, en heeft zich zelfs ontpopt als een hervormer....
Jiang Zemin werd van een Chinese bureaucraat tot een machtige mannetjesmaker (Eva Rammeloo Trouw 30 november 2022)
De Chinese oud-leider
Jiang Zemin is overleden. Hij legde de basis voor een nieuw, kapitalistischer China. Zijn invloed bleef lang na zijn terugtreden merkbaar.
In het bericht over
Jiangs overlijden benadrukt de CCP woensdagavond hoe ‘kameraad Jiang Zemin de stabiliteit van Shanghai effectief handhaafde’.

De pensioensector heeft de politiek in de tang met slimme framing (Martin ten Cate de Volkskrant 1 december 2022, p. 27):
Morgen begint de artikelsgewijze behandeling van de
Wet toekomst pensioenen, WTP. Hoe (on)gunstig die wet straks ook uitpakt voor de gepensioneerden, de sector zelf is financieel binnen. Hopelijk denkt de Eerste Kamer straks nog eens dieper na over het stelsel.
In 2021 bedroegen de kosten van de pensioensector
14,5 miljard euro. Daarvan ging geen cent naar uw pensioen(opbouw). Het waren hoofdzakelijk lonen en salarissen voor de sector zelf. Maar liefst 7 miljard euro werd uitbetaald aan bonussen.
De
pensioensector en politici zijn erin geslaagd een beeld te creëren dat we geld tekortkomen. Een knap stukje framing, maar het is echt onzin. Nederland is een puissant rijk land. Het heeft ieder jaar een groot spaaroverschot en het heeft per saldo grote vorderingen op het buitenland. Ons pensioenstelsel is simpel te hervormen en wat we dan met de pensioenpotten moeten doen, is een luxeprobleem. De WTP zal waarschijnlijk in de Tweede Kamer worden aangenomen. Nu maar hopen dat er in Eerste Kamer wel conceptueel wordt nagedacht.

Er worden redelijke eisen gesteld aan schoolbestuurders nu zijn ze kwaad (Aleid Truyens de Volkskrant 30 november 2022, p. 23):
Hij herinnert de
schoolbestuurders aan twintig jaar falen: op het internationale Pisa-leesvaardigheidsonderzoek onder 15-jarigen zakte Nederland van een mooie negende plaats in 2003 naar een 26ste plaats in 2018, onder het EU-gemiddelde. Terecht is dit Wiersma’s grootste zorg en zet hij in op de verbetering van de basisvaardigheden.

‘Het is mijn taak om leraren te helpen. Als schoolbesturen daar niet aan meehelpen, zal ik ingrijpen’ (Aluid Truyens interviewt Dennis Wiersma de Volkskrant 27 augustus 2022, Zaterdag p. 6-8):
Luister naar leraren, zegt minister voor Primair en Voortgezet Onderwijs
Dennis Wiersma, dan weet je wat voor hen het beroep onaantrekkelijk maakt. ‘Dat leraren zich vaak slechts uitvoerders voelen van wat bestuurders voor hen bedenken, leidt tot scheve gezichten.’

Dronkers hoorde er niet bij (Martin Sommer de Volkskrant 9 april 2016 p. 19):
Jaap Dronkers vond dat Ons Onderwijs 2032 ten koste gaat van gelijke kansen.
Dronkers was getuige geweest voor de commissie-Dijsselbloem, die in 2007 de
onderwijsvernieuwingen onderzocht. Daar vertelde hij hoe hij in 1997 samen met dagblad Trouw was begonnen met het publiceren van de prestaties van middelbare scholen.
Het was voor het ministerie zo onverdraaglijk geweest, dat Dronkers tien jaar lang geen toegang kreeg. 'Bis zum auf den heutigen Tag', riep hij Dijsselbloem toe. 'Niente!' Het zat hem nog dwars. Zoals hem ook dwarszat dat zijn afscheidsrede toen hij in 1999 als hoogleraar uit Amsterdam vertrok, nergens werd gepubliceerd. Hij behandelde daarin de verschillen in becijfering bij schoolonderzoeken en centraal schriftelijke examens en hoe zwarte scholen hun leerlingen met een hoger cijfer een kontje dachten te geven.
Dronkers verwijt de politiek het denken over onderwijs uit handen te hebben gegeven aan deelbelangen zoals de onderwijswerkgevers. Denk aan Paul Rosenmöller van de VO-raad, die het ene na het andere flexibiliseringsplan lanceert; allemaal namens de
schoolbesturen en allemaal met de verzekering dat hier louter en alleen het publieke belang wordt gediend.
Dronkers' laatste waarschuwing was dat een aan zichzelf overgelaten onderwijsbestel 'in dienst staat van de leidende groeperingen en alleen hun belangen zal behartigen'. Ik zal hem zeer missen, want zonder stoorzenders als Dronkers gaat het niet.

Carrièrevrouw? Zo zou ik mijzelf niet willen noemen. Ik wilde mij graag ontwikkelen (Marjon Bolwijn interviewt Mies Streekstra de Volkskrant 28 november 2022, p. 16-17):
Mies Streekstra is 100 jaar. Hoe kijkt de econoom, gepensioneerde topvrouw bij Berenschot en einzelgänger naar de eeuw die achter haar ligt?
Naast mijn werk en na mijn pensioen was ik actief in allerlei besturen, zoals van de
schouwburg en de muziekschool in Amstelveen. Ook ben ik ouderling geweest van de hervormde kerk en gemeenteraadslid voor de VVD. Dat laatste zou ik nu niet meer doen.’
Wat zou u nu niet meer doen?
‘Ik koos voor de VVD omdat ik hecht aan
vrijheid. Maar ik vind dat de VVD de mensen die het moeilijk hebben aan de kant laat staan. De verschillen tussen rijk en arm zijn groter geworden. Ik ga niet meer op de VVD stemmen, maar op de PvdA.’

Leuk emancipatie, maar doe jij de was? (Marieke de Ruiter de Volkskrant 26 november 2022, Zaterdag p. 1-5):
55 jaar nadat
Joke Smit met Het onbehagen bij de vrouw de tweede feministische golf ontketende, vinden Nederlanders de ongelijkheid tussen mannen en vrouwen nog altijd de belangrijkste om te bestrijden. Maar zélf veranderen? Dat willen ze liever niet, blijkt uit een enquête in opdracht van de Volkskrant.
Het vergt een
lange adem, maar de snellere route, een nieuwe emancipatiegolf, lijkt volgens de enquête vrijwel uitgesloten. 55 jaar na Joke Smit, denkt slechts één op de drie Nederlanders nog iets te winnen te hebben met emancipatie. Een nog kleinere minderheid voelt zich überhaupt nog feminist.

James Long boek Mens, vonk der eeuwigheid
Hoofdstuk Steenkool of diamant? (p. 158,159):
Als de goddelijke intelligentie inderdaad elk deeltje van de oneindigheid doordringt, dan heeft ieder mens de beschikking over alle kracht en elk scheppend initiatief om met die goddelijke intelligentie en haar constructieve elementen in de natuur te werken. We mogen dan veel steenkool en ruwe olie in onze samenstelling hebben, maar we hebben ook de potentie van een diamant. Daarom spraken de boeddhisten, vooral in Tibet, over de Heer Boeddha als
‘het diamanten hart’, hij van wie het hele wezen door de druk van de eeuwen en de intensiteit van zijn ervaringen was omgezet in de zuiverheid en kracht van de diamant. Door het vuur van de beproeving veranderde de aard van Gautama van heel ondoorzichtig in een die heel doorschijnend was; een even volmaakte weerspiegeling van het licht in hem als van het leed van de mensheid buiten hem. Inderdaad een voorbeeld van mededogen, want hij was wat wilskracht en vastberadenheid betreft hard als diamant, en tegelijk geheel en al oor voor de hartenkreet van de wereld, zodat hij afstand deed van de zegening van de alwetendheid om terug te keren naar de aarde en de hele mensheid te laten delen in de glorie van zijn triomf.
Hoofdstuk De zes verheven deugden van het boeddhisme – II (p. 173,174):
Vraag — Ik ontving kort geleden een brief van een vriendin die in de
particuliere verpleging werkt. Ze schreef hoe ‘treurig het leven was’ – ze had haar uiterste best gedaan en toch was haar patiënt, van wie ze veel was gaan houden, gestorven. ‘En zo gaat het maar door’, schreef ze, ‘de ene patiënt na de andere: sommigen worden beter, anderen slepen hun leven in ellende voort, en weer anderen ‘halen’ het niet en sterven’. Het lijkt gemakkelijk de beginselen te begrijpen als we hier erover spreken, maar als je ze dag in dag uit onder vrij moeilijke omstandigheden moet toepassen, komen er heel andere dingen kijken.\\ Commentaar — Hieruit blijkt duidelijk het fijne onderscheid tussen louter theorie en praktijk. Het zou het toppunt van huichelarij zijn als we niet zowel het verdriet als het geluk van anderen zouden meevoelen. We moeten voor hun vreugde en hun smart steeds gevoeliger worden, en in dezelfde mate ongevoeliger voor de onze. Dat is een eerste vereiste.

Een weerbare staat en broederschap zijn nu cruciaal (Peter Giesen de Volkskrant 26 november 2022, Opinie p. 18-19):
De oorlog in Oekraïne heeft de
[[SriAurobindo|vijand weer teruggebracht. We ervaren angsten die we vergeten waren, zoals de angst voor kernwapens. Maar de oorlog biedt ook de kans om een betere wereld tot stand te brengen, met minder markt en meer ordening, met minder concurrentie en meer solidariteit en oog voor het gemeenschappelijk belang. Hoe onveiliger de buitenwereld, hoe groter de noodzaak van een veilige binnenwereld. Komende winter moet blijken of de prille nieuwe wereld bestand is tegen de spanningen die de oorlog oproept. Het zal een belangrijke test zijn.

De band tussen Londen en Rusland
Welkom in ‘
Londongrad’ (Patrick van IJzendoorn De Groene Amsterdammer 28 april 2022, p. 12-13):
Londen heeft altijd een
grote aantrekkingskracht uitgeoefend op Rusland, en Britse politici ontvangen de Russen en hun roebels met open armen. Maar hoeveel invloed heeft Russisch geld precies op de Britse politiek?
Londen heeft altijd een aantrekkingskracht uitgeoefend op Russen, van tsaar
Peter de Grote, Dostojevski tot Abramovitsj. Wie door Bloomsbury wandelt ziet onder meer blauwe gedenkstenen voor Lenin (virtuele buurman van de komische schrijver Jerome K. Jerome) en voor Alexander Herzen, de laatnegentiende-eeuwse opstandeling en oprichter van de Vrije Russische Pers. In de bedeesde buitenwijk Bromley woonde de anarchist Peter Kropotkin.
De Britse hoofdstad was niet alleen de broedkamer van het communisme, van Marx’ Das Kapital, maar ook
profiteur van de teloorgang ervan. Eind jaren negentig begonnen de eerste rijke Russen te arriveren. Londen voldeed aan alle wensen: de taal, gunstige tijdzone, toponderwijs, privacy, een betrouwbaar rechtssysteem, volop cultuur en vermaak. En alles was te koop, mooi beschreven door Mark Hollingsworth in Londongrad From Russia with Cash;the Inside Story of the Oligarchs. Chique pleinen veranderden in ‘Red Squares’ en landhuizen in Sussex in datsja’s. Chelsea werd ‘Chelski’.

Topman Triodos Bank: ‘We zijn in Nederland veel te geduldig. Het probleem is nu’ (Koen Haegens interviewt Peter Blom de Volkskrant 4 juni 2021):
Hij pionierde al met ‘
duurzaam bankieren’ toen het grote geld nog niet eens wist wat dat betekende. Na veertig jaar vertrekt Peter Blom als hoogste baas bij Triodos Bank. ‘Hebben politici en ceo’s wel in de gaten dat we op een zinkend schip zitten?’
U was in die tijd fan van de Russische revolutionair
Peter Kropotkin (1842-1921). Bent u nog steeds anarchist?
‘Je hebt natuurlijk een heleboel soorten anarchisme. De variant waarbij mensen zelf verantwoordelijkheid nemen, uit een sociaal motief, sprak me al vanaf de middelbare school aan. Kropotkin schreef een reactie op Darwins survival of the fittest;. Hij had het over wederzijdse hulp. Die nam hij als wetenschapper in de dieren­wereld waar, maar hij zag het ook in menselijke gemeenschappen, zoals de Zwitserse horlogemakers.

Historicus en evolutiebioloog Peter Turchin over toenemende ongelijkheid (Piet Ransijn Civis Mundi Digitaal #107, februari 2021):
3 De
theorie van collectieve actie van Mansur Olson: individuele en collective belangen
Door de persoonlijke voordelen die groepsbelangen opleveren, zijn mensen eerder geneigd hun eigen groepsbelang te steunen dan een collectief belang dat iedereen ten goede komt. Daarom zullen ze noodgedwongen, onder dwang van de omstandigheden eerder tot collectieve actie overgaan dan vrijwillig. Ze kunnen ook worden meegenomen door een golf van collectief enthousiasme voor een goed doel of worden bewogen door internationale gevoelens van medemenselijkheid of door sociaal-culturele en religieuze waarden zoals solidariteit, samenwerking en altruïsme, volgens Tolstoj, Durkheim, Kropotkin, Sorokin en Turchin.
De verzorgingsstaat: meer geïntegreerde samenleving of samenleving in verval?
Samenwerking, collectieve solidariteit, een hoge mate van sociale cohesie en inzet voor collectieve belangen correleren met algemene welvaart en gaan achteruit bij sociale ongelijkheid en onderlinge strijd die sociaal-cultureel verval inluidt. Ook in pre-industriële samenlevingen, zoals Turchin, Kropotkin, Sorokin en anderen laten zien. De verzorgingsstaat, die onder meer wordt bedreigd door toenemende ongelijkheid en afnemende collectieve inzet, laat een eigentijds voorbeeld zien van deze processen. Ook al is deze niet meer betaalbaar willen wij de levensstandaard kost wat kost handhaven, hetzij door ‘roof’ en uitbuiting van andere volken, door gecoördineerde samenwerking, of beide, aldus Olson en Turchin.

Het verlangen naar veiligheid leidt tot beloeren, aangeven en klikken (Martin Sommer de Volkskrant 2022 8 oktober 2022, Opinie p. 21):
De
commissie voor de Werkwijze van de Kamer mag de scherven opvegen. Die kan beginnen het laatste deel te lezen van het advies over de kwestie van landsadvocaat Pels Rijcken. Onder punt 8 vraagt de landsadvocaat bijzondere ‘zorgvuldigheid en proportionaliteit’ in de omgang met Betrokkene, met een hoofdletter B. Die Betrokkene is Khadija Arib.
Voor het soort bezwaren dat leeft tegen
Arib is een stevig gesprek het geëigende antwoord. In het verslag van Pels Rijcken staat dat verschillende pogingen niets hadden opgeleverd en dat twee griffiers, twee directeuren en het personeel van de PvdA-fractie kennelijk niet tegen haar waren opgewassen. Daarna is de landsadvocaat ingeschakeld. Daarmee is een fatsoenskwestie geëscaleerd tot een juridisch gevecht.

Vooruitgang met stikstof zal meer aan Van der Wal te danken zijn dan aan Remkes (Kustaw Bessems de Volkskrant 7 oktober 2022, Opinie p. 16):
Laten we hier wel even vaststellen: mócht er
vooruitgang worden geboekt in het stikstofdossier, dan is dat meer aan Van der Wal te danken dan aan Remkes. En aan Hoekstra of Rutte zal het helemaal niet hebben gelegen.

Machtsspel Oekraïense oligarchen bereikt Amsterdamse rechter (Tom Kreling de Volkskrant 5 april 2018):
De kern van het conflict is eenvoudig. In 2013 kocht miljardair
Rinat Achmetov, een van de rijkste mensen van Oekraïne en eigenaar van het grootste staalbedrijf en de grootste energieproducent van het land, met zijn bedrijf SCM voor 860 miljoen dollar het telecombedrijf Ukrtelecom van een bedrijf op Cyprus.
Maar – en nu wordt het interessant –
op de achtergrond speelt ook nog een andere Oekraïense oligarch een rol: Dmitry Firtash. Deze Firtash zou volgens de Financial Times bij de privatisering van het telecombedrijf een deel van de deal gefinancierd hebben, waardoor hij nu nog circa 300 miljoen euro van Raga krijgt.
Maar Firtash is tevens bekend van zijn zakelijke banden met Paul Manafort, de voormalig campagnemanager van Donald Trump. Manafort werkte eerder ook als pr-man voor de pro-Russische Janoekovitsj. Manafort is zelf in de Verenigde Staten door speciaal onderzoeker Robert Mueller aangeklaagd voor belastingontduiking.
Zo grijpt alles in elkaar, in een zaak met
financiële en politieke belangen. En dat machtsspel van Oekraïense oligarchen strekt zich inmiddels uit van Oekraïne tot Cyprus en van Groot-Brittannië tot de Amsterdamse rechter.

Kleptocraat voelt zich thuis in 'Moskou aan de Theems' (Patrick van IJzendoorn de Volkskrant 7 maart 2016):
Een rondje door Londen met corruptiebestrijder
Borisovitsj laat zien hoe dubieuze Russen de duurste huizen in de stad bezitten. 'Niemand stelt hier vragen.'
Wat Borisovitsj ergert is dat zijn landgenoten die over de
ruggen van de gewone Russen rijk zijn geworden, geen strobreed in de weg wordt gelegd door de Britse autoriteiten, hoe slecht de Brits-Russische relatie ook heet te zijn. Om dat aan te tonen, laat hij de tour eindigen op Whitehall, waar de overheidsdepartementen staan en de premier resideert. Op Horse Guards Avenue wijst hij op een elegant appartement. 'Dat is voor 11 miljoen pond gekocht door Igor Shuvalov, de op vier na belangrijkste politicus onder Poetin. Hij heeft een fraai uitzicht over de Theems, nietwaar?'

Spelen, de motor van de evolutie
Wat heeft het leven voor zin als we geen plezier kunnen maken? (David Graeber 6 augustus 2014):
Sinds Darwin beschouwen wij de biologische wereld uitsluitend in
economische termen. Dat apen, kikkers of zelfs mieren meer doen dan alleen maar voortbestaan, wil er bij wetenschappers nauwelijks in. Toch lijken kreeften soms voorwerpen te verplaatsen gewoon voor hun plezier.
In Rusland kwam een alternatieve school van het darwinisme op, die
samenwerking in plaats van concurrentie aanwees als de drijvende kracht achter evolutionaire veranderingen. In 1902 werd deze benadering verwoord in een populair boek, Wederzijdse hulp: Een factor in de evolutie, van de natuurvorser en revolutionair-anarchistische propagandist Peter Kropotkin.
In een expliciete reactie op de sociaal-darwinisten betoogde
Kropotkin dat hun hele theoretische basis niet klopte. Juist de soorten die het meest effectief samenwerken zijn op de lange termijn het meest concurrerend. Kropotkin, die als prins was geboren (en als jonge man afstand deed van die titel) heeft vele jaren als natuurvorser in Siberië gewerkt voordat hij gevangen werd gezet wegens revolutionaire agitatie, waarna hij ontsnapte en naar Londen vluchtte. Wederzijdse hulp ontstond uit een serie essays die hij had geschreven in reactie op sociaal-darwinist Thomas Henry Huxley en somde de Russische inzichten uit die tijd op: hoewel concurrentie ongetwijfeld een factor was in de natuurlijke en sociale evolutie was de rol van samenwerking uiteindelijk doorslaggevend.

Frans Timmermans: Bas Heijne is een praatjesmaker NRC-columnist is 'Opperpriester van het eigen morele gelijk' (16 maart 2014):
Minister van Buitenlandse Zaken Frans Timmermans (PvdA) was afgelopen week te gast bij College Tour. Op zijn Facebook-account wilde hij zijn grote schare volgers bedanken voor de ‘vele positieve reacties’. Eén van hen wees de bewindsman op de zaterdag-column van NRC-denker Bas Heijne. Heijne schrijft over de Nederlandse houding ten opzichte van Rusland in onder meer het Oekraïne-dossier. Heijne hekelt slappe excuses, idiote drogredenen en schaamteloos cynisme en de rol daarbij van Timmermans.
‘Opperpriester van het eigen morele gelijk’
De Timmerfrans-volger weet dat de bewindsman beschikt over een
kort lontje: omgaan met kritiek is bepaaldelijk geen forte van de sociaal-democraat. “Hij wordt bij wijze van spreken al woedend als zijn aansteker het niet doet, dat ziet hij als een directe en persoonlijke aanval”, vertrouwde een oud-fractiegenoot ons eens toe. De kritiek van Heijne leidde dan ook tot een felle reactie.

Een bevlogen telg van de jaren zestig (Peter de Waard de Volkskrant 7 juni 2010):
Als leraar geschiedenis op de onderbouw van de pedagogische academie aan de Loudelsweg in Bergen liet hij scripties schrijven over de Russische anarchist
Peter Kropotkin....
Hans Verploeg die op 26 mei op 65-jarige leeftijd overleed aan een erfelijke leverziekte, moet toen 26 jaar zijn geweest.
Hij studeerde
politicologie en geschiedenis en was een telg van de jaren zestig. Kropotkin (1842-1921) was een revolutionair die hem wel aansprak. Hij zou er later, samen met ‘kabouter’ Roel van Duijn, nog een studie aan wijden die in 1978 werd gepubliceerd.

Eigen stem, eigen klank eigenwijs (Merlijn Kerkhof interviewt Sylvia Huang de Volkskrant 13 juli 2022 p. V10-12):
Ze is een natuurtalent dat zich niet de wet laat voorschrijven. En dus verlaat Sylvia Huang na acht jaar het Concertgebouworkest om de eerste viool te spelen bij de opera in Brussel. ‘Ik dacht,
waarom niet?
Tot slot: zien we je nog eens terug als
concertmeester bij het Concertgebouworkest?
Weer een schaterlach: ‘Ik doe niet aan carrièreplanning. Ik leef per dag. Alles is bij mij een beetje geïmproviseerd.’

Voorbij Bach (Nell Westerlaken de Volkskrant 12 juli 2022 p. V10-11):
Han de Vries (80) was een
wereldster als hoboïst, maar sinds zijn pensioen heeft hij de hobo (zijn ‘vijand’) voor de schilderskwast verruild. Honderden schilderijen maakte hij sindsdien, nu samengebracht in een boek. ‘Totaal anders dan musiceren. Niemand denkt dat je Rembrandt bent.’
Absoluut geen therapeutisch gedoe
Vader De Vries was architect, hij verongelukte toen Han 17 was. Onder het pseudoniem Chanah Milner kreeg zijn moeder na de oorlog bekendheid als zangeres van het Joodse lied. Zijn jeugd speelde zich af tussen mensen die het kamp hadden overleefd of die in het verzet hadden gezeten, kunstenaars en artiesten, en niemand kwam zonder littekens. ‘Op verjaardagen bij Mien en Dick Elffers mocht de kamerdeur nooit dicht. Mien had Ravensbrück overleefd en in Vught gezeten. Na een incident was ze met tachtig andere vrouwen opgesloten in een bunker. De volgende dag ging de deur open en donderde de helft er dood uit. Mien leefde nog. Ze is er totaal claustrofobisch van geworden.’
‘Nee, nee, het is absoluut geen therapeutisch gedoe, dat schilderen van mij’, bezweert hij. Niettemin lijkt er veel
nacht en ontij in zijn werk te zitten, woedende zeeën, graven, doden, omineuze berkenbossen en anonieme massa’s opgejaagde wezens. Die beelden zijn ‘volstrekt algemeen’, zegt hij, ‘het zal wel iets te maken hebben met mijn achtergrond, dat komt er dan blijkbaar uit, maar daarvan ben ik me tijdens het schilderen niet altijd bewust. Soms heb ik een vage sfeer in mijn hoofd en die verschijnt dan op het doek.’

Eén familie, twee werelden. De Heus, miljardairsfamilie die pal achter de boeren staat (Michael Persson de Volkskrant 13 juli 2022 p. 13-15):
Ze staan dankzij hun
veevoermultinational hoog in de lijst rijkste Nederlanders en bezitten een koninklijk onderscheiden kunstcollectie. Ze doen er ook alles aan om de boeren te steunen in hun protesten. Wie is de familie De Heus?
Eén familie,
twee gezichten. Zeer salonfähig, maar ook voor de boeren op de bres. Het is, in deze zwaar gepolariseerde tijden, bijna onvoorstelbaar dat dezelfde naam aan weerszijden van de culturele kloof opduikt. Of is er toch een verband tussen die twee?
‘Wie het beter heeft eet meer vlees of vis, dat heeft ook iets met status te maken’, aldus
global director business development Hein Brenninkmeijer vorig jaar op de M&A-website Mena. En dan is daar dus meer kippen-, varkens-, koeien- en visvoer bij nodig. Conclusie, in 2004: dáár moeten we zijn.
Volgens De Heus is dit een onjuiste voorstelling van zaken door Brenninkmeijer, die niet meer werkzaam is bij De Heus. ‘Met familiebedrijven hebben we vaak een
culturele fit. Dergelijke bedrijven hebben vaak uitstekende adviseurs in dienst, die op een zeer goede manier de belangen van hun cliënten behartigen.

Te veel om dood te slaan (Joeri Boom De Groene Amsterdammer 9 juni 2022):
Deze week verschijnt
Ik wil weg*, van voormalig oorlogsverslaggever, correspondent in India en Groene-redacteur Joeri Boom. Het rommelde in Kasjmir en dus liet Boom zijn gezin in Delhi achter en trok hij met een jonge fotograaf naar de opstandige regio. ‘Dit wordt een goed verhaal, boss.
*) Dit is een hoofdstuk uit
Ik wil weg, een boek van voormalig Groene-redacteur Joeri Boom

Leve de loonslaaf (Wilma de Rek de Volkskrant 9 juli mei 2022, Boeken p. 4):
Jan Lucassen wijdde zijn levenswerk aan werk. In het onlangs in vertaling verschenen
De wereld aan het werk geeft de emeritus hoogleraar een zeer gedetailleerde beschrijving van de geschiedenis van arbeid wereldwijd – en daarmee ook van ongelijkheid.

Oorlog mét koelkast, of vrede zonder (Arnon Grunberg de Volkskrant 6 juli 2022 p. V6-7):
Als
marktwerking niet de oplossing is, wat dan wel?
Arnon Grunberg vermoedt dat de zoekterm ‘
neoliberalisme’ nog een lange toekomst voor zich heeft, omdat het schrikbeeld relevant blijft: waar het collectief het individu vermorzelt, begint het totalitarisme.
Hoe ruim het begrip is geworden, mag blijken uit een recente observatie van
Volkskrant-columnist Kustaw Bessems. Hij meent dat minister De Jonge in zijn speeches keer op keer afscheid neemt van het neoliberalisme, terwijl zijn beleid uitstekend onder die noemer kan worden geschaard – waaruit tevens blijkt dat woord en daad twee verschillende kanten uit kunnen marcheren.
Uit ergernis over de veronderstelling dat neoliberalisme als politieke stroming niet zou bestaan en als gedachtengoed niet te definiëren zou zijn, schreven historicus Bram Mellink en socioloog Merijn Oudenampsen, met hulp van Naomi Woltring, het boek Neoliberalisme Een Nederlandse geschiedenis, dat in deze krant verdiend vijf sterren kreeg van recensent Ronald van Raak. Ondertitel van hun boek luidt Een Nederlandse geschiedenis.
Ik vermoed dat de zoekterm ‘
neoliberalisme’ nog een lange toekomst voor zich heeft, omdat het schrikbeeld, zie juist ook China, relevant blijft: waar het collectief het individu vermorzelt, begint het totalitarisme.

Schrijvers en columnisten hoeven niet aardig te zijn (Arnon Grunberg de Volkskrant 5 juli 2022 p. 7):
In 2004 schreef Frits Abrahams in NRC: ‘
De moedigste van allen was Remco Campert, die het als eerste durfde te zeggen.’ In een column, kort na de moord op Theo van Gogh, had Campert gesteld dat vrijheid van meningsuiting iets anders is ‘dan de vrijheid om de mensen tot in hun ziel pijn te doen’.
Ik had natuurlijk moeten zeggen dat het er voor schrijvers en columnisten niet op aankomt
aardig te zijn. Naast stijl en inzicht in de condition humaine – het meest houd ik van Remco’s gedichten – is ook moed een vereiste, geloof ik.
Daarom sluit ik me nu nogmaals graag aan bij wat
Abrahams in 2004 schreef.

Johan Remkes gaat als ‘brandjesblusser’ bemiddelen tussen boeren en politiek (Pepijn de Lange de Volkskrant 4 juli 2022 p. 7):
Die gesprekken moeten in de tweede helft van augustus beginnen, schrijven minister Henk Staghouwer (Landbouw) en minister Christianne van der Wal (Natuur en Stikstof) aan de Kamer.
Vicevoorzitter Jos Ubels van Farmers Defence Force is sceptisch over de beslissing van het kabinet. ‘Ik snap niet wat het doel is van deze exercitie’, schrijft hij in een reactie aan persbureau ANP. ‘Het kabinet maakt blunder op blunder en nu sturen ze een bemiddelaar op pad die eenzijdig het gesprek aan moet gaan zonder aan de doelen te mogen tornen.’ Ook boerenactiegroep Agractie ziet de benoeming van Remkes niet zitten. ‘
Hij geniet geen vertrouwen in de sector’, aldus voorman Bart Kemp.

Chefsache Bas van der Schot (de Volkskrant 4 juni 2022 p. 21) Attach:763

Remkes gaat als bemiddelaar gesprekken tussen boeren en politiek leiden (Binnenlandredactie AD 3 juli 2022):
Johan Remkes is aangewezen als bemiddelaar die gesprekken met boeren en de politiek moet leiden. De Tweede Kamer had om zo’n bemiddelaar gevraagd vanwege de heftige reactie uit de agrarische sector op de ingrijpende stikstofplannen.

Michael Schur Perfect: de handleiding – Het juiste antwoord op elke ethische kwestie
Wat betekent het om een goed mens te zijn? Hoe beoordelen we of acties
goed of slecht zijn? Wie bepaalt eigenlijk wat goed en slecht is? En als we nu een perfect mens willen worden, hoe doen we dat?
Schur neemt de lezer mee op een reis die 2.500 jaar aan ethiek beslaat, en hij beschrijft wat grote denkers hebben gezegd over moraliteit, fatsoen en ethisch handelen. Hij legt uit wat ze bedoelen, hoe je erom kunt lachen, hoe je het kunt toepassen en hoe je je leven zou moeten leven als je een goed mens wilt zijn.
Ethiek en humor, gaat dat samen? Ja, bewees Michael Schur in zijn comedyserie The Good Place. In zijn nieuwe boek schrijft hij geestig over filosofen als Aristoteles en Kant. Waar komt zijn fascinatie vandaan? En waarom wil hij die zo graag overbrengen?
Perfect: de handleiding moet voor de ethiek gaan betekenen wat A Brief History of Time van Stephen Hawking heeft betekend voor de astrofysica, zei Schur al eens grappend.

‘Leraren in romans doen het imago weinig goed’ (Iantha Sahadat interviewt Ton Bastings Volkskrant 19 december 2018 p. 27):
U eindigt uw proefschrift met een persoonlijk betoog over de problemen van het moderne onderwijs en het imago van de leraar.
Het onderwerp van mijn proefschrift is met mijzelf verweven. De herwaardering van het leraarschap gaat mij aan het hart. Het vak Nederlands heeft in het mbo ten onrechte een marginale rol. Dat je zie trouwens in het hele onderwijs – niet alleen bij ons. Het niveau gaat omlaag, het niveau van de leraren Nederlands is enorm gekelderd, ja wat verwacht je dan van leerlingen.
‘De overheid wil het imago van leraren verbeteren. Maar je ziet in onderzoek dat het zelfbeeld van leraren en de opkomst van het lerarentekort parallel lopen aan het nieuwe leren . Als ik kijk naar mijn directe omgeving: natuurlijk gaat het zelfbeeld omlaag als je vijf vakken moet geven waar je te weinig kennis van hebt.’

Macron profileert zich weer als redder (Daan Kool, Marc Peeperkoorn Volkskrant 5 maart 2019 p. 5):
In een open brief aan alle burgers van de Europese Unie ontvouwt Emmanuel Macron vandaag zijn visie voor Europa. De Franse president hoopt daarmee de geesten rijp te maken voor zijn Europese verkiezingscampagne. Het is niet de eerste keer dat hij met een uitvoerig EU-plan komt, maar niet eerder stond er voor hem zo veel op het spel. De Europese verkiezingen in mei zijn de eerste echte peiling voor Macron sinds hij in 2017 aantrad als president.
De brief staat op opiniepagina’s van kranten in alle 28 EU-lidstaten; in Nederland drukt de Volkskrant hem af. De 41-jarige Macron doet daarin een waaier aan ambitieuze voorstellen voor ‘een Europa dat beschermt’. Hij pleit onder meer voor een Europees minimumloon, een verbod op financiering van politieke partijen door buitenlandse mogendheden en een gemeenschappelijk Europees asielbeleid.
Het Europese concurrentie- en handelsbeleid moet strategische bedrijven beschermen tegen vijandige overnames en de EU-regels
voor milieu en rechtvaardige belastingen overeind houden.
Vόόr de venieuwing van Europa (Emanuel Macron Volkskrant 5 maart 2019 p. 22-23):
We zullen ons concurrentiebeleid moeten hervormen, ons handelsbeleid herzien: sancties opleggen aan of verbieden van bedrijven die afbreuk doen aan onze strategische belangen en onze
basiswaarden, zoals milieunormen, gegevensbescherming en eerlijke belastingbetaling; en gaan staan voor een Europees voorkeursrecht inzake strategische industrieën en overheidsopdrachten, in navolging van onze Amerikaanse en Chinese concurrenten.
De vooruitgangsgedachte weer opvatten, betekent ook
voorop lopen bij het milieudebat. Kunnen wij straks onze kinderen nog recht in de ogen kijken, als we niet ook onze klimaatschuld inlossen? De Europese Unie moet zijn ambities vaststellen – koolstofvrij in 2050, halvering van de pesticiden in 2025 – en het beleid afstemmen op deze eisen: een Europese klimaatbank om de ecologische transitie te financieren; een Europese gezondheidsautoriteit om onze voedselveiligheid te versterken; een onafhankelijke wetenschappelijke toetsing van stoffen die gevaarlijk zijn voor gezondheid en milieu om de lobbydreiging tegen te gaan, enz.

Franse rebellen tegen het systeem (Martin Sommer Volkskrant 22 april 2017 Bijlage Opinie p. 5):
Niet vergeten: president Hollande won vijf jaar geleden onder verwijzing naar zijn 'grootste vijand': de financiële wereld. Macron is al bij al een radicale keuze. Mocht Le Pen winnen, dan wil ze af van de euro en vooral wil ze de staatsschuld in gedevalueerde nieuwe francs betalen. De dag na haar overwinning is de volgende financiële crisis een feit.
Is Frankrijk bijzonder? Wij hebben het graag over de Franse weigering te moderniseren, het immobilisme. Maar het ongenoegen is veel wijder verbreid. Premier May schrijft vervroegde verkiezingen uit in verband met de Brexit. Hier denken we aan de excentrieke Britten, met één been in Europa en één been erbuiten.
Toch is het Britse gemor ook niet alleen maar Brits, aangezien ze in de VS intussen president Trump hebben gekozen. Vergeet Nederland niet. Hier wordt nu ouderwets geformeerd. We zijn al bijna vergeten dat de vorige regering bij de verkiezingen vrijwel werd gehalveerd.
Het kwam allemaal bekend voor.
Onze eigen onderkoning Piet Hein Donner had twee weken geleden precies dezelfde boodschap aan de natie. Het gaat niet slecht maar goed en we moeten niet achter rattenvangers met hun referenda aanlopen. Daarvoor is zowel de samenleving als het bestuur te ingewikkeld geworden. En we hebben onze welvaart, rechtsstaat en stabiliteit aan Europa te danken.
Nu is het bestuur zo impopulair, dat álle overgebleven kandidaten zich als antisysteemkandidaten profileren. Niet alleen Le Pen en de zeer linkse Mélanchon keren zich tegen het establishment, ook Fillon en Macron.
Allemaal antisysteemkandidaten dus, die stuk voor stuk niets liever willen dan de macht. Dit alles leidt tot voorspelbaar gefnuikte verwachtingen straks. De meest hoopgevende kandidaat is zonder twijfel Emmanuel Macron.
Macron doet onweerstaanbaar denken aan Hans van Mierlo, toen hij de antisysteempartij D66 presenteerde in een filmpje. Weggedoken in zijn kraag sprak hij zijn klaagzang uit over de ingezakte partijen in het verkalkte Nederland. Maar dat was wel vijftig jaar geleden. De rebellen van toen zijn de regenten van nu.

Als Frankrijk valt (Martin Sommer interviewt H.L. Wesseling Volkskrant 22 april 2017 Bijlage Sir Edmund p. 22-25):
Aan Frankrijk heeft historicus H.L. Wesseling zijn leven gewijd. Een gesprek over zijn nieuwe boek en de vreemdste verkiezingen die hij ooit heeft meegemaakt.
HOE KOMT HET DAT KERK EN STAAT ZO'N ENORME KWESTIE WAREN?
Veel van wat over de negentiende eeuw in het boek staat, komt de 21ste-eeuwer bekend voor.
Er zijn recentelijk zeker tien boeken verschenen over het verval van Frankrijk. Maar al in 1849 was de Franse decadentie onderwerp van debat. 'Toen al teerde Frankrijk op dat enorme verleden, van Lodewijk XIV tot en met Napoleon, met heel Europa aan zijn voeten. Waarom stemde 80 procent van het land op Napoleon III? Alleen maar vanwege de naam. Na 1815 is Frankrijk nooit meer geworden wat het was geweest. De hang naar grandeur zat ook achter het Franse imperialisme. In tien jaar tijd werd Frankrijk het op één na grootste koloniale rijk. Terwijl Fransen zelf niet emigreren. Afrika is nooit van enige economische betekenis geweest. Pure geopolitiek.'
DE NOTIE VAN VERVAL SPEELT OOK EEN ROL BIJ DE PRESIDENTSVERKIEZINGEN WAARVAN WE MORGEN DE EERSTE RONDE BELEVEN. GAAT FRANKRIJK ZICH SCHRAP ZETTEN TEGEN DE MODERNISERING OF GAAT HET ZICH JUIST VOEGEN?
'Het zijn de vreemdste verkiezingen die ik ooit heb meegemaakt. Normaal zou zijn: Hollande gaat op voor een tweede termijn, tegen Fillon. Zo is het twee eeuwen gegaan. Links tegen rechts. Fillon is uiteraard rechts, tegen het homohuwelijk, en katholiek, met zijn kasteel. Maar hij heeft een onwaarschijnlijk programma dat onfrans is. Hij wil een half miljoen ambtenaren schrappen.
Terwijl Fransen nog altijd niets liever willen dan ambtenaar worden. En hij wil het arbeidsrecht terugbrengen van tweeduizend naar twintig pagina's. Ik geef het je te doen in Frankrijk. De enige acceptabele aanpassing van het arbeidsrecht is daar verdere verkorting van de werkweek.'

Blokkeerboeren voeren actie bij de verkeerde Schouten (Ariejan Korteweg de Volkskrant 14 juli 2022 p. 9):
Een van de blokkerende boeren was Barry Klein Holkenborg, melkveehouder in Ruurlo. Een
ervaren actievoerder, hij was in Stroe en op het Malieveld en reed vorig jaar met de trekker naar Bennie Jolink om de Normaal-zanger het boerenbelang bij te brengen; Jolink vond dat intimiderend.
Dit is de
laatste verslaggeverscolumn van Ariejan Korteweg. In het Zaterdagkatern van komend weekeinde staat zijn afscheidsstuk.

Het mechanisme, dat Kustaw Bessems in zijn publicatie Donald, net zo gewoon als wij neushoorns beoogt te duiden hangt met het 'Groot Verhaal' van Teun van Keuken en een gloedvol Groot Verhaal van Thom Egberts samen. Het onderzoeksrapport 'E i V' brengt het 'Grote Verhaal' met behulp van de Kwintessens tot uitdrukking. Het Rathenau Instituut houdt zich bezig met vraagstukken op het snijvlak van wetenschap, technologie en samenleving en die politiek, beleid en samenleving daarover informeert. Om het welzijn van de samenleving te bevorderen houdt daarentegen het onderzoeksrapport 'E i V' zich bezig met vraagstukken op het snijvlak van wetenschap, religie en filosofie, lees de status quo van béta, alfa en gammawetenschappen en de synthese van politiek, beleid en samenleving op basis van het morele kompas. De unificatietheorie kan niet worden uitgevonden want het is de status quo van de alfa-, béta- en gammawetenschappen.

Spiegelpaleis, het kristalpaleis is een metafoor voor ons reflexief bewustzijn, de spiegelsymmetrie (weerspiegeling, weerkaatsing). De definitie van het reflexief bewustzijn biedt, net als de Allegorie van de grot van Plato of het Hologram-paradigma (Cultuur holografisch gespiegeld, Het holografische paradigma) een model om de spiegelwerking van de psyche, het bewustwordingsproces te verklaren.

Opmerkelijk dat de grondslag van het pensioenstelsel buiten het debat blijft (Fokke Oeseberg de Volkskrant 12 juli 2022 p. 29):
De laatste tijd wordt weer het nodige gediscussieerd over ons pensioenstelsel. Thema’s zijn de rekenrente, het feit dat er niet geïndexeerd wordt et cetera. Bijdragen onlangs in de Volkskrant op 4 juli (Cees Grimbergen), 8 juli (Lezers over Pensioenen) en 9 juli (Frank Kalshoven). Interessant is dat in deze artikelen niet de grondslag van ons stelsel (kapitaalstelsel) ter discussie wordt gesteld.
Dat doet Dirk Bezemer (RUG) wel. Hij vermeldde twee jaar geleden in een artikel in De Groene dat op het ogenblik 32 miljard euro aan pensioenpremies wordt ingelegd en dat de lieve somma van 8,4 miljard euro (sic) wordt betaald aan uitvoeringskosten, bonussen en transactiekosten. Hij baseert zich daarbij op het boek
Waar blijft mijn pensioen? Hoe ons pensioenstelsel uw pensioen ondermijnt van Martin ten Cate.

De wereld anders denken (Jan Postma interviewt James Bridle De Groene Amsterdammer 14 juli 2022 p. 44- 49):
In
Ways of Being onderzoekt de Britse kunstenaar James Bridle het leven in een werkelijkheid die de mens overstijgt. Om nieuwe ideeën te formuleren, voorbij het trauma van de klimaatrouw. ‘Het is bevrijdend te beseffen dat wij niet de belangrijkste soort op aarde zijn.’ Bridle laat zien hoeveel van de harde grenzen die we waarnemen tussen dingen in werkelijkheid poreus of zelfs illusoir zijn, dat zoveel van zulke afbakeningen niet de realiteit maar onze pogingen houvast te krijgen op dat wat van nature veranderlijk en ongrijpbaar is, dat wat overal in elkaar overvloeit. Dat zelfs wat we begrepen als biologische individuen en soorten hopeloze vereenvoudigingen zijn. Dat het nu eenmaal zo is dat we geneigd zijn eenvoudige verhalen te verzinnen over de wereld. Ways of Being lijkt te zijn geschreven in de stellige overtuiging dat de wereld zoals hij is niet de wereld is zoals hij zal zijn. Dat ons voorstellingsvermogen altijd maar verandert en dat de wereld die we ons kunnen voorstellen de wereld is waarin we leven.
De bioloog
Edward Osborne Wilson geloofde stellig dat de enige manier om onze relatie met de planeet te veranderen het cultiveren van een diepe liefde ervoor is. Biofilie, noemde hij het. Het is iets waartoe we zeker in staat zijn, maar ook iets waartoe we maar zelden komen. Ik denk er weliswaar vaak over, zonder dat dat betekent dat ikzelf vaak op dat punt weet te geraken.

Een land van kleine buffers Er is genoeg geld, maar we gebruiken het verkeerd Dirk Bezemer De Groene Amsterdammer 4 februari 2021 p. 9
Zaterdag stond de ambtelijke top van het Openbaar Ministerie, rechtspraak en politie gezamenlijk met een groot interview in Trouw. De drie topambtenaren vrezen de bezuinigingen die op de pandemiesteun gaan volgen. Ze wensen deze keer buiten schot te blijven. Want, en hier gebruiken ze grote woorden: anders kunnen ze hun rol binnen de rechtsstaat niet naar behoren vervullen. Tussen de regels door lees ik: nu al eigenlijk niet meer.
Natuurlijk, de hele Tweede Kamer heeft zich bij de Algemene Beschouwingen in september uitgesproken voor een sterkere overheid. De topambtenaren vertrouwen het echter niet.
Het gaat niet alleen om
geld, ook om mensen. De rechtspraak komt tweehonderd rechters tekort, de politie krijgt de roosters nauwelijks meer rond. Ze wil duizend mensen erbij, op de langere termijn 3500. Ze lopen op hun tenen en de burger merkt het. Verdachten worden niet opgepakt, rechtszaken slepen.
Dit is deel van een
groter plaatje. Bij het schrijven van mijn boek Een land van kleine buffers stuitte ik op kleine financiële buffers bij veel huishoudens, bij bedrijven en bij gemeenten, en ook op zeer magere reële buffers, in mensen en middelen, in de gehele publieke sector.
In 2013 al rapporteerde het CBS dat gemeenten, provincies en waterschappen met een tekort van
4,1 miljard euro worstelden. De krimp vertaalde zich in afname van menskracht. In 2008 werkten er bij het rijk 123.000 mensen, in 2018 121.000 – en dat terwijl de Nederlandse bevolking toenam van 16,4 miljoen naar 17,2 miljoen mensen en de samenleving snel complexer werd. Ook bij de gemeenten daalde het aantal medewerkers in die jaren, van 171.000 naar 147.000 mensen. Bij de provincies van dertienduizend naar elfduizend. Hoe kan een krimpende publieke sector de maatschappij op hetzelfde niveau blijven ondersteunen?

Economie Pensioen (Dirk Bezemer De Groene Amsterdammer 25 juni 2020 p. 9):
Nadat de FNV vorige week het pensioenakkoord toch niet had goedgekeurd, verscheen er een erg chagrijnige minister Wouter Koolmees op de televisie. Pensioenen zijn z’n hobby, en hier heeft hij jaren voor gewerkt. In het akkoord gaat de fictieve rekenrente van tafel, kortingen worden nu vermeden maar komen later net zo goed nog, de belofte van een vast pensioen moeten we loslaten. Ik denk dat veel mensen niet precies begrijpen waarom we daar blij mee moeten zijn.
Op de ongeveer 31 miljard euro pensioenuitkeringen per jaar wordt 8,4 miljard euro betaald aan uitvoeringskosten (één miljard), bonussen (twee miljard) en transactiekosten. De cijfers komen uit het boek
Waar blijft mijn pensioen? Hoe ons pensioenstelsel uw pensioen ondermijnt van Martin ten Cate.
Het boek werd in september 2019 aan de Nyenrode Universiteit gepresenteerd, in aanwezigheid van minister Koolmees en vertegenwoordigers van de pensioensector. Het viel dood. Er kwam nauwelijks een gesprek op gang. De minister reageerde lauw. De reacties na de pauze van de pensioenspecialisten waren nietszeggend.
Voor een boek dat zo’n fundamenteel punt aan de orde stelt, was deze lauwe reactie verbijsterend. Dat de gemiddelde Nederlander een beetje glazig gaat kijken bij dekkingsgraden en omslagstelsels is te begrijpen, maar dit waren de mensen die erover gaan.
Inhoudelijk heel vreemd, maar best te begrijpen als je bedenkt waar die 8,4 miljard aan kosten naartoe gaan. Naar vermogensbeheerders in Londen en New York, maar ook naar de Nederlandse pensioensector. Jazeker: er is een sector ontstaan rond die enorme spaarpot. Minister Koolmees praat nooit serieus over het afbouwen van het kapitaaldekkingsstelsel, maar zit in plaats daarvan om de tafel met de pensioensector… die leeft van het kapitaaldekkingsstelsel. Hij heeft dus niet de ruimte om onbevangen naar de problemen te kijken. De minister zou vooral met onafhankelijke macro-economen moeten praten. Dan kunnen we die 8,4 miljard beter besteden. Ik denk ook dat de minister er zelf een stuk vrolijker van gaat worden, want hij houdt van oplossingen.

Economie Blauwe trots (Dirk Bezemer Groene Amsterdammer 28 mei 2020 p. 9):
Universiteiten en zelfs MBA-opleidingen gingen de schaduwzijden van de markteconomie bestuderen. De kritiek richtte zich op bankiers en de financiële sector, maar het besef dat die verknoopt waren met de geglobaliseerde economie nam toe. Wat ook meespeelde is dat Amerika zichtbaar begon af te takelen, terwijl China meer werd dan slechts een fabriekshal van het Westen. De machtsbalans was aan het verschuiven. Globalisering was niet meer onverdeeld fantastisch voor het Westen. Dus ontstond er, heel opportunistisch, in het Westen meer ruimte voor globaliseringskritiek. Andersglobalisme werd mainstream.
Nu al is het narratief rond de Nederlandse megabedrijven aan het kantelen. De blauwgekleurde trots op KLM is aan het verdwijnen, nu duidelijk wordt dat het bedrijf belasting ontwijkt in Ierland en zelfs tijdens de acute crisis Air France-KLM de topman nog een douceurtje wilde geven. In het verlengde van KLM zullen Unilever, Philips, AkzoNobel en andere Nederlandse bedrijven tegen het licht gehouden worden.

In de huidige consensus politiek van de kool en de geit sparen staat niet de moraal, maar het belonen en bestraffen, het zondebokmechanisme centraal. Wanneer je je niet aan de regels van het spel houdt dan word je buitengesloten of opgesloten. Recent stond in de Volkskrant dat het aantal gevangenen in Nederland sinds 1985 is verviervoudigd. Marcel van Dam scheef er een aardige column over. Gaan we alleen voor de worst ('carrot and stick' van Hans van Baalen?) Uitgangspunt van veel politici is dat de wetenschap, de technologie in staat is alle problemen wel op te lossen. In de politieke machtsspelletjes verschuift het accent steeds meer naar de beeldvorming, niet naar de inhoud. Doordat de vorm van het debat gaat overheersen wordt het steeds lastiger om inhoudelijk een punt te scoren. Holle retoriek en het willen scoren met schijnoplossingen komen centraal te staan en dit geldt ook voor de pensioenparadox.

Prijsimplosie (Koen Haegens De Groene Amsterdammer 9 juni 2022 p. 9):
Blijft over optie twee:
creatieve disruptie (disruptive innovation, creative destruction). Het is tijd dat Europa en de Verenigde Staten de regels van het spel herschrijven, net als Ford en Amazon ooit deden. Stoppen dus met de vruchteloze pogingen om Rusland op zijn eigen, fossiele terrein te verslaan. De duurzame ommekeer is nu nodig – en niet pas in 2050.

De doe-het-zelf economie (Koen Haegens Volkskrant 13 mei 2017 Bijlage Zaterdag p. 10-11):
Van zelf scannen in de supermarkt tot thuisbankieren: bedrijven weten hun klanten steeds vaker in te zetten als gratis arbeidskracht. En dit is pas het begin.
Greep op de wereld
Ergens bij horen, identiteit, echte keuzes: dat klinkt verdacht veel als het verlanglijstje van de burgers die de afgelopen jaren zo massaal voor populistische partijen kozen. Take back control. Het blijkt ook keer op keer uit de onderzoeken van het Sociaal en Cultureel Planbureau: mensen zijn op zoek naar greep op de wereld om zich heen. Naar hernieuwde
zeggenschap over hun leven. De politiek blijft het antwoord daarop schuldig. Maar het doe-kapitalisme staat te trappelen om een surrogaat te bieden voor datgene wat mensen in democratisch opzicht tekortkomen.
De mogelijkheden van het doe-het-zelfkapitalisme zijn eindeloos.

Lopen voor de wetenschap, tegen Trump (Martijn van Calmthout Volkskrant 21 april 2017 p. 15):
Eensgezind over de wetenschap, verdeeld over klimaatontkenning
Zaterdag marcheert wetenschappelijk Nederland in Amsterdam voor de wetenschap. Maar niet iedereen.
Een mars voor wie hecht aan wetenschap en feiten, zo afficheren de organisatoren van de March for Science Nederland de manifestatie zaterdag om 12 uur op het Museumplein. Inspiratiebron is de Amerikaanse mars in Washington, ook zaterdag, waar wetenschappers te hoop lopen tegen de ingrepen van de regering-Trump tegen wetenschappelijke instellingen als het milieubureau EPA. Ook het schrappen van klimaatbeleid en Trumps 'alternatieve feiten' moeten het ontgelden.

Duitse overheid moet veel meer investeren (Raoul Leering, Carsten BrzeskiVolkskrant 21 april 2017 p. 23):
Wilbur Ross, de Amerikaanse minister van handel, herhaalde in de Financial Times eerdere Amerikaanse beschuldigingen dat China, Japan maar ook Europa oneerlijk handeldrijven met de VS. Voor alle duidelijkheid voegde hij eraan toe dat president Trump dit niet langer tolereert. Trump houdt vast aan zijn 'America First- beleid' en dit leidt tot het opschudden van de Amerikaanse handelsrelaties, aldus Ross.
Zoals met veel uitspraken van Trump en zijn team zit ook in de kritiek op Duitsland, naast veel onzin, dus een kern van waarheid. Het is tijd dat Duitsland zijn rol serieus neemt in het bijdragen aan een wereldeconomie met evenwichtiger handelsbalansen.

De kredietcrisis leert dat de kwantitatieve modellen van het CPB geen rekening houden dat een mens meer is dan een koel en calculerend wezen, maar zich vooral door emoties en angsten laat leiden. De basis van de economische ordening is op eenvoudige rekensommen gebaseerd. Om dit in de gemanifesteerde wereld te illustreren maken we gebruik van de economische kringloop van François Quesnay, de kringloop van geld – en goederenstromen, de import en export. Wereldwijd is de invoer van alle landen gelijk aan de uitvoer van allen, 'Invoer + Uitvoer' = 0. Het exportoverschot van het ene land hangt met de schuldenberg van een ander land samen. Artificiële intelligentie leert dat het veel lastiger is om met kwalitatieve parameters, de kwalitatieve relaties rekening te houden.

Alleen lijden is niet genoeg (Asha ten Broeke Volkskrant 21 april 2017 p. 25):
Er waren dagen dat Charles Darwin te ellendig was om uit bed te komen. Hij leed aan een chronische ziekte, al wist geen enkele arts die hij bezocht een diagnose te stellen. Zijn hart ging soms wild tekeer, zijn buik raakte overstuur, hij was duizelig, had hoofdpijn, rillingen, angsten, hysterische huilbuien en was vaak extreem uitgeput. Zelf merkte hij dat de symptomen samenhingen met wat hij 'opwinding' noemde - wij zouden zeggen: met stress. Een belangrijke wetenschappelijke bijeenkomst, onverwacht bezoek, de drukte van het leven in de stad; het maakte hem zo beroerd dat hij vaak niet of maar kort kon werken.
Het is niet moeilijk om te zien hoe zoiets tot een neerwaartse spiraal kan leiden. Zeker, kwalen gaan wel eens vanzelf over, en tijd heelt soms wonden. Maar er bestaat ook veel pijn die niet weggaat, alleen omdat de samenleving vindt dat dit lijden niet 'echt genoeg' is voor hulp.
Ik vraag me af: hoeveel ellende verergert juist doordat we mensen in eerste instantie de juiste hulp en voldoende ruimte, respect en medeleven ontzeggen? Hoeveel mensen zouden beter af zijn als ze, net als Charles Darwin vroeger, af en toe in bed mogen blijven, gewoon omdat ze zelf zeggen dat het allemaal even niet meer gaat?

Onderwijs nog niet klaar voor 2032 (Remco Meijer Volkskrant 20 april 2017 p. 9):
D66'er Paul Schnabel presenteerde in 2016 een ingrijpend plan om het onderwijs klaar te stomen voor de 21ste eeuw. De Kamer debatteert nu over een afgezwakte versie. Zijn politici kopschuw voor vernieuwingen in het onderwijs?
Wat is er mis met het huidige onderwijsaanbod?
De analyse dat vernieuwing nodig is, werd vorige week bevestigd in het jaarverslag van de Onderwijsinspectie. 'Vergeleken met leerlingen in andere landen zijn Nederlandse leerlingen minder gemotiveerd om te leren', stelde de inspectie. Ze zijn ook minder bereid hard te werken: 'Ze ontwijken vaker complexe problemen en blijven minder lang geïnteresseerd in de stof die ze zouden moeten leren.'

Jeroen Dijsselbloem heeft gelijk (Frits Bolkestein Volkskrant 20 april 2017 p. 26):
Door de invoering van de euro konden de huidige tekortlanden tegen een veel lagere rente lenen dan daarvoor. Zij hebben dat in een waar bacchanaal (= drank + vrouwen) gedaan. Waar is dat geld gebleven? Wat is ermee gebeurd? En nu moeten ze terugbetalen. Dat valt niet mee. Dan boffen ze nog dat de rente zo laag is. Straks loopt de rente op en dan wacht ons een waar gehuil van verontwaardiging.

'Aartsvijand' Gülen: Erdogan is vergiftigd door macht (de Volkskrant 18 juli 2016, redactie):
De Turkse premier Erdogan is 'vergiftigd' door macht. Dat zegt de Turkse liberale islamitische geleerde Fethullah Gülen, die door Erdogan wordt gezien als het brein achter de mislukte coup van afgelopen weekeinde, maandag in de Duitse krant Der Spiegel. 'Omdat Erdogan zelf zo'n machtshonger heeft, denkt hij dat iedereen daaraan lijdt.'
Uitlevering
De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken
John Kerry zei maandag dat de VS geen formeel verzoek tot uitlevering van Gülen hebben ontvangen. Erdogan heeft gezegd dat hij wil dat Washington zijn rivaal, die hij verdenkt achter de mislukte staatsgreep te zitten, uitlevert.
Volgens
Kerry zijn daarvoor officiële wegen en dat heeft hij zijn Turkse ambtsgenoot Mevlut Cavusoglu ook duidelijk gemaakt, zei hij. 'Turkije moet met bewijs komen, niet met beschuldigingen.' De VS zullen volgens Kerry niets ondernemen om een legale procedure tegen te houden.

Rivaliserende wereldrijken (Niall Ferguson De Groene Amsterdammer 22 oktober 2004):
Velen zien een overwinning van John Kerry op 2 november als een noodzakelijke voorwaarde voor restauratie van wat vroeger eenvoudig «het Westen» heette. Maar is die transatlantische toenadering nog wel mogelijk?
De Oxford-historicus en journalist Timothy Garton Ash stelt in zijn nieuwe boek Free World dat de Verenigde Staten en de Europese Unie te veel gemeenschappelijke belangen hebben om permanent van elkaar vervreemd te raken. Hij ziet «geen onverbiddelijk uiteendrijven van twee solide continentale platen», maar eerder «elkaar overlappende continentale lagen».
Garton Ash wijst erop dat de recente transatlantische verwijdering veel complexer is dan wat Robert Kagan suggereerde in zijn vermaarde essay Of Paradise and Power. Daarin werden de strijdlustige (van Mars afkomstige) Amerikanen tegenover de lafhartige (van Venus afkomstige) Europeanen gesteld. Om te beginnen waren de Europese regeringen niet eensgezind in hun afwijzing van de oorlog tegen Saddam Hoessein. Een meerderheid ondertekende brieven waarin het Amerikaanse beleid werd ondersteund. Ten tweede waren de Amerikanen niet eensgezind in hun steun aan de oorlog. De opiniepeilingen van het afgelopen jaar laten zien dat alleen de Republikeinen «van Mars» komen. De Democraten zijn in hun weerzin tegen het voeren van oorlog even «venusiaans» als de Europeanen. Zelfs conservatieve Amerikanen hebben minder imperialistische neigingen dan men in het buitenland meestal denkt. Een boer uit Kansas vertelde Garton Ash vorig jaar: «Ik denk dat we te veel proberen de zaakjes van de hele wereld te regelen (…) net als de Romeinen deden.» Deze republiek is een zeer onwillig imperium. Garton Ash concludeert dat de Amerikanen en Europeanen nog altijd veel te veel gemeenschappelijk hebben om toe te staan dat er een permanente verwijdering ontstaat.

Remco Campert bracht de duistere oorlogsjaren en de frivole jaren zestig bij elkaar (Sander van Walsum de Volkskrant 5 juli 2022 p. 12):
Zijn gedichten, verhalen en romans zeggen meer over de voorbije tijd dan foto’s en bewegende beelden.
Leven en dood heeft hij met de dezelfde onbevangenheid bejegend, waardoor hij lichtheid bracht in duistere thema’s. Die lichtheid was overigens betrekkelijk, meende dichter Ramsey Nasr. ‘Hij verstond de kunst om te verhullen dat iets eigenlijk heel moeilijk is.’ Dat zat er al in toen hij op 10 mei 1940 tegen zijn moeder over de zojuist uitgebroken oorlog zei: ‘Ik vind er niets aan.’ Een deel van het oeuvre van Remco Campert zal onvermijdelijk in de vergetelheid raken. Maar de gedichten, de verhalen en de romans waarin de geest van de jaren zestig is gestold, hebben eeuwigheidswaarde. Omdat ze meer zeggen dan foto’s en bewegende beelden uit die tijd.

Kennis zit niet meer in je hersenen (Aleid Truijens de Volkskrant 10 oktober 2015 p. 18):
Ik vind dit rapport niet inspirerend, om maar eens een woord te gebruiken waar het Platform dol op is. Het toont verbluffend weinig visie op onderwijs. Er worden stokoude vernieuwende ideeën ontvouwd, platgetreden paden uit vier decennia mislukte onderwijsvernieuwing. Stokoud is bijvoorbeeld het idee dat je op school moet leren 'sollicitatiebrieven te schrijven'. Natuurlijk moet dat. Alsof er één leraar Nederlands is die dat niet allang doet! Zo vaak dat voor belangrijker dingen als literatuur geen tijd overblijft.
Het bekendste is het cliché dat kennis 'in onze gedigitaliseerde tijd' minder ertoe doet en dat onderwijs er minder nadruk op moet leggen. Schnabel zegt daarover in Trouw:
'Vroeger zat je kennis in je hersenen en je boeken, nu is dat de computer.' Hij 'worstelde' eerst nog 'met de emotie om daarvan afscheid te nemen', nu is zijn visie hierop 'radicaal veranderd'.
Schnabel is dus om. Kennis zit niet meer in je hersenen. Goh. Welke profeten hebben hem zover gekregen? Zou deze wetenschapper, hoogleraar, oude baas van het Sociaal en Cultureel Planbureau echt niet weten dat kennis iets anders is dan informatie? Dat wie niks weet en snapt ook niet kan opzoeken? Dat het bij kennis gaat om een zinvol verband, niet om de feiten zelf maar om het begrijpen van hun samenhang? Dat zou treurig zijn.
Kennis is ongezellig. 'In Nederland hoor je weinig te weten. Als je dat toch doet, is het je geraden om het verborgen te houden', schreef de
wijze Remco Campert.
Wat gaan we kinderen onderwijzen? Dat moet de vraag zijn, niet 'wat moeten ze leren'. Leren doe je overal en altijd, thuis en op straat; school brengt je dingen bij die je niet vanzelf leert - een onderscheid dat pedagoog Gert Biesta terecht maakt.
Niet kneden, maar helpen vormen. Toekomstige volwassen de werktuigen bieden om kritisch na te denken over de wereld, dat zou de taak van onderwijs moeten zijn. Daarover zwijgt het rapport. Misschien iets voor het volgende 'voorstel'.

John Gray The Immortalization Commission Science and the Strange Quest to Cheat Death
At the heart of human experience lies an obsession with the nature of death. Religion, for most of history, has provided an explanation for human life and a vision of what comes after it. But in the late nineteenth and early twentieth centuries, such beliefs came under relentless pressure as new ideas―from psychiatry to evolution to communism―seemed to suggest that our fate was now in our own hands: humans could cease to be animals, defeat death, and become immortal.
In
The Immortalization Commission'', the acclaimed political philosopher and critic
wikipn:John_Gray_%28filosoof%29John Gray takes a brilliant and frightening look at humankind's dangerous striving toward a scientific version of immortality. Probing the parallel faiths of Bolshevik "God-builders," who sought to reshape the planet and psychical researchers, who believed they had evidence of a nonreligious form of life after death, Gray raises fascinating questions about how such beliefs threaten the very nature of what it means to be human. He looks to philosophers, journalists, politicians, charlatans, and mass murderers who all felt driven by a specifically scientific and modern worldview and whose revolt against death resulted in a series of experiments that ravaged whole countries. An urgent examination of Darwin's post-religious legacy, The Immortalization Commission is an important work from "one of Britain's leading public intellectuals" (The Wall Street Journal).
Recensie Frans Jacobs, Hoogleraar Wijsgerige Ethiek
Na de dood van Lenin kreeg een commissie de opdracht een passende rustplaats voor hem te scheppen. Na drie dagen kwam er een taak bij: ze moesten er ook voor zorgen dat zijn lijk zou worden geconserveerd. De opdrachtgevers waren immers de overtuiging toegedaan dat de wetenschap er ooit in zou slagen Lenin weer tot leven te wekken. Voor filosoof John Gray heeft deze ‘'Immortalization Commission' een hoog symbolisch gehalte. Zij laat zien dat wetenschap en occultisme vaak met elkaar samengaan, vooral bij pogingen de dood te overwinnen.
In het derde en laatste hoofdstuk, ‘Sweet Mortality’, poneert Gray stellingen die hij ook in andere publicaties uitdraagt en dan met name de stelling dat het geloof in de vooruitgang van de mensheid door middel van wetenschap een mythe is, een verhaal dat we onszelf vertellen om ons gerust te stellen. Maar we leven in een fundamenteel chaotische wereld, waarvan we de samenhang nooit kunnen kennen. We moeten dan niet denken dat wetenschap
onwankelbare natuurwetten opspoort, die we naar onze hand kunnen zetten; dat is een occult geloof. Wie denkt dat de wetenschap de problemen wel zal oplossen die zij zelf heeft opgeroepen (zoals vervuiling en klimaatverandering), zal tot zijn schrik ontdekken dat inmiddels weer nieuwe problemen de kop opsteken, die ten slotte onoplosbaar zullen blijken. Dan gaat de mensheid eraan. Het meest destructieve dier dat de evolutie heeft voortgebracht, zal zichzelf vernietigen.
Dat beschouwt Gray niet als een sombere boodschap, al heeft de situatie voor hem wel iets absurds: het
evolutieproces heeft een dier voortgebracht dat zich daarboven meent te kunnen verheffen, maar het zal ten slotte zijn leefmilieu en dus zichzelf vernietigen. Dat de gedachte aan d%[|sterfelijkheid]] ‘zoet’ is, demonstreert Gray bijvoorbeeld als volgt: stel, je hebt je laten invriezen, in wat voor wereld word je dan straks wakker? Niet de wereld waarin je je thuis voelde en waar je welkom was bij je geliefden.

Jacobine Geel ontvangt (NPO2 10 september 2017) de Britse religiewetenschapper en schrijver Karen Armstrong. Zij is bekend van haar boeken over geweld en religie en haar pleidooi voor compassie. Armstrong is in Nederland om een eredoctoraat in ontvangst te nemen aan de VU, vanwege haar bijzondere verdienste op het gebied van interreligieuze dialoog. Jacobine Geel is geboeid door Armstrong: 'Een wijze en spannende denker, deze vrouw. En als zij zegt dat het vermogen tot compassie de lakmoesproef is voor ware religiositeit, ben ik graag bereid haar te geloven.' Geel gaat met de vooraanstaande Britse in gesprek over onder andere de rol en de toekomst van religie in de samenleving en de compassie die we nodig hebben voor een betere wereld.
In het interview legt
Karen Armstrong de nadruk op de Gulden regel en vindt dat religie een kunstvorm is. De reformatie, het aanpassingsproces, de cultuuroverdracht is niet eenmalig. Om de onbalans te herstellen vindt er continu een veranderingsproces plaats.

Is het paasverhaal actueler dan ooit? (Jacobine op zondag 16 april 2017):
Met drie vertellers uit The Passion gaat Jacobine Geel op zoek naar hun persoonlijke verhaal van hoop en opstanding: met Jorgen Raymann, Lenette van Dongen en Remco Veldhuis. Pasen is het feest van de opstanding. Ieder jaar kijken er miljoenen mensen naar The Passion. De verscheidenheid en de veelheid der menselijke werken berust op Pasen, symboliek rond de kruisiging, opstanding, verrijzenis, wederopstanding en wedergeboorte.

Pasen gaat veel verder weg dan Christus (Beri Shalmashi Volkskrant 18 april 2017 p. 22):
Juist religieuze dagen zoals Pasen zijn doordrenkt met wereldgeschiedenis, hoe dieper je zoekt hoe meer je beseft dat er van elkaar geleend moet zijn in tradities, dat het uiteindelijk gaat om hoe mens en natuur tot elkaar in verhouding staan. Zo'n ei is daar een prachtig voorbeeld van.

Zijn de VS en China bezig een allesvernietigende valstrik van Thucydides te zetten? (Peter de Waard de Volkskrant 24 augustus 2021 p. 19):
Die van China en de VS zou kunnen leiden tot de
verwoesting van de aarde. Albert Einstein zei eens: ‘Ik ken de wapens niet waarmee de Derde Wereldoorlog zal worden uitgevochten. Maar ik weet wel dat in de Vierde Wereldoorlog stokken en stenen worden gebruikt.’ Hopelijk torpedeert die gedachte de klassieke theorie van Thucyclides’ valstrik.

Jan van der Putten doet in Buitenhof 16 april 2017 verslag over de veranderende wereldsituatie en laat zien hoe Xi Jinping, volgens de leer van Confucius Donald Trump onderricht.

Jan van der Putten Botsende supermachten China en Amerika op ramkoers?
Begin 1968 toog ik naar Parijs, waar ik me aan de Sorbonne verder ging bekwamen in mijn promotie-onderwerp over het geschrift van de pseudo-kerkvader Arnobius. In de Bibliothèque Nationale bestudeerde ik het enige belangrijke Arnobius-handschrift, op de Sorbonne gaf ik een serie colleges over de man en zijn werk, voor het vakblad Vigiliae Christianae schreef ik in het Frans vier zeer specialistische artikelen, en zelfs zou ik een teksteditie met commentaar maken voor een beroemde Franse serie van Latijnse auteurs. Wat, hebt u nog nooit van de beroemde Arnobius gehoord? Schaam u niet: ikzelf was hem ook bijna vergeten toen ik na jaren mijn proefschrift ‘Arnobii Adversus Nationes 3, 1-19, uitgegeven met inleiding en commentaar’ trachtte te herlezen. Ach, dacht ik, wat moet die auteur geleerd zijn geweest... Parijs was vooral leuk vanwege mei ’68. Verboden te verbieden! De verbeelding aan de macht! En zelfs, geheel ten onrechte: De Gaulle moordenaar! Vanaf het begin heb ik er middenin gezeten. En vanaf het begin heb ik er verslag over gedaan in het dagblad De Tijd, dat op dat uitgelezen moment net geen correspondent meer ter plekke had. Het was mijn eerste ervaring met de grote politiek, met immense menigtes, met (mislukte) revoluties. En het was ook de eerste en tot op heden laatste keer dat ik heb vastgezeten in een politiecel. Samen met honderden andere studenten was ik opgebracht omdat we geweigerd hadden de binnenplaats van de Sorbonne te ontruimen, waar we stonden te luisteren naar een vurige toespraak van een roodharige jongeman, die Daniel Cohn-Bendit bleek te zijn, alias Dany Le Rouge. Het was het begin van de meirevolte. Een jaar lang heb ik Arnobius Arnobius gelaten om het journalistieke handwerk te leren, voornamelijk op straat.
In 2003, na 35 jaar buitenlandjournalistieke mallemolens, werd het tijd een beroep te kiezen. Voor het eerst heb ik toen iets gedaan wat voor de hand lag. Omdat ik wist dat China het in de wereld ging maken, of wij dat nu leuk zouden vinden of niet, verruilde ik Arnobius definitief voor Confucius en opende een praktijk als China-expert. Wat doet in mijn geval een China-expert? Deze website wil u informeren over de woorden die ik over China spreek en schrijf en over de belangrijkste nieuwsontwikkelingen en gebeurtenissen in en rond China.

G.R.S. Mead APOLLONIUS OF TYANA The Philosopher Explorer and Social Reformer of the First Century AD
SECTION IV - The Apollonius of Early Opinion
Arnobius, the teacher of Lactantius, however, writing at the end of the third century, before [36] the controversy, in referring to Apollonius simply classes him among Magi, such as Zoroaster and others mentioned in the passage of Appuleius to which we have already referred. [Arnobius, Adversus Nationes, i, 52; ed Hildebrand (Halle 1844) p 86. The Church Father, however, with that exclusiveness peculiar to the Judæo-Christian view, omits Moses from the list of Magi.]

Arnobius van Sicca, in het Grieks Ἀρνόβιος ἐκ Σίκκης, ook wel Arnobius de Oudere (geboren in Noord-Afrika in het midden van de derde eeuw, gestorven in de vierde eeuw), is een van de vroege kerkvaders van het christelijk geloof. Hij was een Numidiër die in het polytheïsme was opgegroeid. Arnobius studeerde retorica en vestigde zich in Sicca Veneria, nu El Kef in Tunesië. Aanvankelijk was hij tegen het christendom, maar hij bekeerde zich later. Omstreeks 303, tijdens de christenvervolgingen door keizer Diocletianus, schreef Arnobius het enige van hem bewaard gebleven boek, Adversus Nationes, waarin hij het polytheïsme afkeurde, en stelde dat het enige juiste pad het geloof in God is.
De kerkvader Hiëronymus van Stridon vermeldt enkele biografische gegevens van Arnobius in zijn Chronicon en in De Viris Illustribus, onder andere dat hij - vóór zijn bekering - een leermeester zou zijn geweest van de christelijke wijsgeer Lactantius. Deze noemt hem echter niet in hun bewaard gebleven werken. Andere bronnen over Arnobius zijn niet bekend.

H.P. Blavatsky zoals ik haar kende (Annie Besant Theosofia april 2007):
Uithoudingsvermogen en geduld zijn zeker de weergaloze eigenschappen geweest van HPB zoals ik haar gedurende de laatste jaren van haar leven gekend heb en zoals ik over haar gehoord heb van diegenen die zo gelukkig waren om haar meer jaren te kennen dan ik kan tellen tijdens haar huidige leven.
Als
leraar inspireerde HPB, zij reikte suggesties aan, zij onderwees niet. Zij kon eigenlijk alleen maar met resultaat onderwijzen wanneer de leerling volledig met haar in contact stond en intuïtief snel de gaten vulde die zij in haar uiteenzetting open liet. In zulke gevallen placht zij de ene gedachte na de andere te uiten, met een prachtige rijkdom aan voorbeelden uit de meest uiteenlopende bronnen, waarvan de gedachten op het oppervlakkige niveau vaak niet met elkaar overeenkwamen, maar wanneer men ze achteraf weer zorgvuldig bestudeerde, bleken dat altijd weer a.h.w. schakels te zijn die licht wierpen op de een of andere ongebroken keten. De tussenliggende schakels waren in het duister achtergebleven en als de leerling ze óók in het licht kon brengen door het gebruik van zijn eigen intuitie, dan was dat goed. Maar wanneer de leerling haar denken niet beantwoordde, en haar snelle slagen als antwoord bij de rots geen vonk deed ontstaan , dan bleef HPB voor zo iemand altijd een raadsel, duister, verhuld, verloren in een web van metafysica en bleek zij net zo onbevredigend voor hen te zijn als zij hopeloos voor haar waren.

De Geheime Leer Deel III, p. 651: Skandha’s zijn de kiemen van het leven op alle zeven gebieden van het bestaan en vormen de samenheid van de subjectieve en de objectieve mens. Elke trilling die wij hebben doen ontstaan is een skandha.
De
exoterische skandha’s hebben met de stoffelijke atomen en trillingen of de objectieve mens te maken, de esoterische met de innerlijke en subjectieve mens.

Skandha’s – een kwestie van leven en dood (Cecil Messer Theosofia juni 2004):
Ofschoon de
skandha’s niet-permanent zijn en steeds veranderen, zegt HPB: ‘niets… kan ooit verloren gaan uit het Skandische archief van iemands leven. Niet eens de kleinste sensatie, de nietigste actie, impuls, gedachte, indruk of daad kan verbleken of verdwijnen uit of in het Universum’ (3,415). Volgens de Boeddha: ‘wanneer de Skandha’s opkomen, blinken en verzinken om uiteindelijk te sterven, o monnik, zo wordt u steeds geboren, komt tot bloei en sterft’ (4,33).
Het derde of passieve model van de
skandha’s komt voor terwijl het in Devachan ‘verblijft’. Dus is hetgeen tussen levens overblijft in een gezuiverde en ongeconditioneerde toestand: waarlijk een ‘nieuw Ego’. De skandha’s liggen in een soort passieve toestand waar geen karma geproduceerd wordt. Dus is viññana, in zijn hogere aspecten, enigszins werkzaam in Devachan. De Mahatma KH zegt dat er in Devachan ‘zuiver spirituele waarnemingen, emoties en gevoelens van het zesde beginsel zijn [boeddhi], versterkt en om zo te zeggen, vastgemetseld door een deel van het vijfde [manas], dat deel dat noodzakelijk is in Devachan voor het achterhouden van een goddelijke gespiritualiseerde notie van het ‘ik’ in de Monade [zesde en zevende beginsel]’ (1,327). Misschien zijn de skandha’s in dit derde model identiek met de zogenoemde ‘permanente atomen’ van Annie Besant of met HPB’s ‘parels van het menselijk bestaan’. Volgens HPB is wat overblijft in Devachan ‘de MONADE in verbinding met MANAS, of liever het aroma daarvan – datgene wat overblijft van elke persoonlijkheid, wanneer deze zich waardig betoond heeft en afhangt van Atma-Boeddhi, de Vlam, aan de levensdraad [d.w.z. Fohat]’(5,238). Als voorbereiding op het vertrek van de Pelgrim uit Devachan zijn de vruchten van voorbije levens, zowel zoet als bitter, bewaard gebleven en ‘wacht Karma met zijn leger skandha’s op de drempel van Devachan’ (6,86). Zij vormen een regiment van vijanden en vrienden, elk een familielid, dat klaar staat om zich aan onze entourage te hechten voor de volgende reis.

H.P. Blavatsky Isis ontsluierd Een sleutel tot de mysteries van oude en moderne wetenschap en religie (Deel 1)
Hoofdstuk 1
Oude dingen met nieuwe namen (p. 68,69):
Enkele schrijvers van onze tijd waren eropuit om te bewijzen dat Zarathoestra de grondlegger van de magie was, omdat hij de stichter was van de religie van de magi. Ammianus Marcellinus, Arnobius, Plinius en andere historici uit de oudheid hebben afdoende aangetoond dat hij slechts een hervormer van de magie was zoals die werd beoefend door de Chaldeeën en Egyptenaren.1
Hoofdstuk 5 De ether of het astrale licht (p. 195,196):
We beginnen nu dagelijks bewijzen te krijgen dat deze krachten ten grondslag liggen aan de theürgische mysteriën, en zouden daarom misschien de occulte vermogens die oude en moderne thaumaturgen bezaten, evenals een groot deel van hun meest verbazingwekkende verrichtingen, kunnen verklaren. De gaven die door Jezus aan sommige van zijn discipelen werden overgedragen waren van die soort. Op het ogenblik van zijn wonderbaarlijke genezingen voelde de man van Nazareth een kracht van zich uitgaan. Wanneer Socrates in zijn dialoog met Theages1 over zijn huisgod (daimon) spreekt en over zijn macht om óf zijn wijsheid (dat is van Socrates) aan zijn leerlingen mee te delen óf te beletten dat deze degenen met wie hij verkeerde ten goede kwam, geeft hij het volgende voorbeeld ter ondersteuning van zijn woorden: ‘Socrates, ik zal u iets vertellen’, zegt Aristides, ‘dat – bij alle goden! – werkelijk ongelooflijk is, maar toch waar. Ik maakte vorderingen wanneer ik met u omging, zelfs al was ik in hetzelfde huis, hoewel niet in dezelfde kamer, maar nog meer als ik in dezelfde kamer was . . . en nog veel meer als ik u aankeek. . . . Maar ik maakte verreweg de grootste vorderingen als ik naast u zat en u aanraakte.’
196,197: Bij de oude Grieken was Kurios de god-geest (nous).
‘Koros [Kurios] betekent de zuivere en onvermengde aard van het intellect – wijsheid’, zegt Plato.2 Kurios is Mercurius, de goddelijke wijsheid en ‘Mercurius is de Sol’ (zon),3 van wie Thoth (Hermes) zijn goddelijke wijsheid ontving, die hij op zijn beurt in zijn boeken aan de wereld bekendmaakte. Hercules is ook de zon – de hemelse voorraadschuur van universeel magnetisme;4 of, beter gezegd, Hercules is het magnetische licht dat, wanneer het zich een weg heeft gebaand door het ‘geopende oog van de hemel’, de sferen van onze planeet bereikt en aldus de schepper wordt..
1) Plato, Theages, 130d, e. Cicero geeft dit woord daimovnion weer als quiddam divinum, iets goddelijks, niet iets persoonlijks.
2) Cratylus, 396b.
3) Zie Arnobius, Adversus gentes, 6:12.
411: Maar Epicurus die met zijn leer – die direct in strijd is met de tussenkomst van een opperwezen en goden bij het vormen of besturen van de wereld – wat atheïsme en materialisme betreft veel verder ging dan de stoïcijnen, leerde niettemin dat de ziel een verfijnde, tere essentie heeft, gevormd uit de gladste, rondste en meest verfijnde atomen; en deze beschrijving brengt ons weer bij dezelfde verfijnde ether. Arnobius, Tertullianus, Irenaeus en Origenes dachten, ondanks hun christendom, met de meer moderne Spinoza en Hobbes, dat de ziel stoffelijk is, hoewel van zeer fijne aard.

Net als H.P. Blavatsky in haar ouevre onderkent Chris van der Heijden in zijn DAT de nasleep NOOIT MEER van de Tweede Wereldoorlog in Nederland dat elke homo sapiens schrijft zijn eigen levensverhaal.

De paradox is dat heersers moeten dienen in plaats van heersen. Authentieke leiders leren het denken in vaste patronen los te laten, dus door de schijnwaarheden, de schijnheiligheid in het leven, de ingebakken clichés te demystificeren. Leiders die in hun werk eenzijdig de nadruk op aardse zaken als geld leggen dien je direct te ontslaan. Een goede manager neemt ook foute beslissingen, maar zo weinig dat de continuïteit van de organisatie daardoor niet in gevaar komt. De overheid is er voor een actieve dienstverlening aan de burger. Met klachtgericht werken is niets mis. Door de marktideologie “Voor wat hoort wat” te omhelzen heeft de overheid in eigen voet geschoten.

Groen Linkse Matthäus (Martin Sommer Volkskrant 14 april 2017 p. 23):
In de krant kwamen onlangs drie gediplomeerde historici voorbij die schamperden dat vrouwen in Nederland pas in de jaren vijftig gelijkberechtigd werden, dus wat nou christelijke traditie. Dat zeiden ze in reactie op Buma van het CDA, die het gelijkheidsstreven had teruggevoerd op de joods-christelijke wortels. Ik weet dat Buma's inspiratiebron Larry Siedentop heet, een belangrijk Brits-Amerikaanse ideeënhistoricus.
Volgens Siedentop gaan de individuele rechten terug op de apostel Paulus. Met als getuigenis diens brief aan de Galaten. 'Er is geen jood of heiden meer, geen slaaf of vrije, geen man of vrouw, want u bent allen één in Jezus Christus.' Over de christelijke grondslag van Jesse Klavers derde harde voorwaarde, ruimhartiger toegang voor vluchtelingen, hoeven we niet te twisten.
Larry Siedentop is geïnteresseerd in de morele dimensie van politiek. Anders dan menigeen denkt, gaat politiek niet ten onder aan technocratie bij gebrek aan ethiek. De politieke vraag is hoe morele intuïties in de praktijk uitpakken. Het christendom heeft ook tekortkomingen, aldus Siedentop. Het is een moraal van het individu ten overstaan van zijn naaste. De barmhartige Samaritaan, om zomaar een passant te noemen.
De burger en zijn verhouding tot de gemeenschap zijn er evenwel bij ingeschoten, met andere woorden de gezamenlijke verantwoordelijkheid voor het reilen en zeilen van de samenleving. Daar zit een christelijk gat.

Larry Siedentop Inventing the individual: Analytical history of the development of civil society from within
Langzamerhand lijkt in de westerse cultuur het beeld van de middeleeuwen als ‘donkere periode’ minder dominant te worden. Lange tijd was de gedachte overheersend dat die fase ‘tussen’ de bloeiperiodes van oudheid en moderniteit weinig goeds heeft voortgebracht en kon worden weggezet als tijdperk van nodeloos bloedvergieten, heksenvervolgingen, politieke chaos, religieuze haarkloverijen, kruistochten en ketters. Een tijd waarin redelijke kennis onderdrukt werd door onredelijk geloof. Waarin mensen met een kritische zin het leven zuur werd gemaakt, als men überhaupt al durfde te denken. Dit toonaangevende verhaal begint echter haarscheuren te vertonen.
Ergens aan het eind van het boek vraagt Siedentop zich dan ook af: “Was Paul the greatest revolutionary in human history?” (353) Hiermee komen we op het centrale punt. Siedentop betoogt dat het christendom de voedingsbodem heeft gelegd voor het ontstaan van het moderne liberalisme omdat het als eerste de mens als individu heeft erkend. In de Bijbel wordt namelijk de waardigheid van ieder afzonderlijk mens benoemd. “Er zijn geen Joden of Grieken meer, slaven of vrijen, mannen of vrouwen – u bent allen één in Christus Jezus”, aldus Paulus in de brief aan de Galaten (3,28). Het duurde lang eer Europa en vervolgens andere delen van de wereld dit inzicht van principiële gelijkwaardigheid hebben laten doordringen – en die ontwikkeling is nog steeds gaande – maar het veranderde de gewoonten, moraal en wetgeving in Europa op een grondige manier. De basisingrediënten van die revolutie waren er dus al aan het begin van onze jaartelling.

H.P. Blavatsky Isis ontsluierd Een sleutel tot de mysteries van oude en moderne wetenschap en religie (Deel 1)
Hoofdstuk 15. India – de bakermat van de mensheid (p. 711):
Had men de in de eerste hoofdstukken van Genesis opgenomen allegorieën beter begrepen, zelfs in hun geografische en historische betekenis die volstrekt niets esoterisch omvatten, dan konden de beweringen van de ware uitleggers ervan, de kabbalisten, moeilijk zo lang zijn verworpen. Iedereen die de Bijbel bestudeert, moet zich ervan bewust zijn dat het eerste en tweede hoofdstuk van Genesis niet uit dezelfde pen kunnen zijn gevloeid. Het zijn duidelijk allegorieën en gelijkenissen1, want de twee verhalen van de schepping en het bevolken van onze aarde spreken elkaar lijnrecht tegen in bijna alle details wat betreft volgorde, tijd, plaats en methoden die bij de zogenaamde schepping werden gevolgd.
1) Zie Galaten 4:24, en Mattheus 13:10-5.

Mattheüs 13: 10 En de discipelen tot Hem komende, zeiden tot Hem: Waarom spreekt Gij tot hen door gelijkenissen?
11 En Hij, antwoordende, zeide tot hen: Omdat het u gegeven is, de verborgenheden van het Koninkrijk der hemelen te weten, maar dien is het niet gegeven.
12 Want wie heeft, dien zal gegeven worden, en hij zal overvloediglijk hebben; maar wie niet heeft, van dien zal genomen worden, ook dat hij heeft.
13 Daarom spreek Ik tot hen door gelijkenissen, omdat zij ziende niet zien, en horende niet horen, noch ook verstaan.
14 En in hen wordt de profetie van Jesaja vervuld, die zegt: Met het gehoor zult gij horen, en geenszins verstaan; en ziende zult gij zien, en geenszins bemerken.
15 Want het hart dezes volks is dik geworden, en zij hebben met de oren zwaarlijk gehoord, en hun ogen hebben zij toegedaan; opdat zij niet te eniger tijd met de ogen zouden zien, en met de oren horen, en met het hart verstaan, en zich bekeren, en Ik hen geneze.

H.P. Blavatsky Isis ontsluierd Een sleutel tot de mysteries van oude en moderne wetenschap en religie (Deel 2)
Hoofdstuk 4 Oosterse kosmogonieën en bijbelverhalen (p. 208,209):
En nu stellen we opnieuw de vraag: Wie waren de eerste christenen? Zij die gemakkelijk werden bekeerd door de welsprekende eenvoud van Paulus, die hun in naam van Jezus vrijheid beloofde van de enge banden van de kerkelijkheid. Ze begrepen maar één ding; ze waren de ‘kinderen van de belofte’ (Galaten 4:28). De ‘beeldspraak’ van de mozaïsche Bijbel werd aan hen onthuld; Hagar staat voor het verbond ‘van de berg Sinaï dat slaven baart’ (Galaten 4:24), de oude joodse synagoge, en ze belichaamde het Jeruzalem dat ‘in slavernij leefde met zijn kinderen’, maar het nieuwe en vrije Jeruzalem is ‘een moeder voor ons allen’. Aan de ene kant de synagoge en de wet die iedereen vervolgden die het waagde zich buiten het smalle pad van onverdraagzaamheid en dogmatisme te begeven; aan de andere kant het heidendom3 met zijn voor het oog verborgen grootse filosofische waarheden, dat zich slechts voor de weinigen ontsluierde, en het gewone volk hopeloos liet zoeken om te ontdekken wie in dit overvolle pantheon van godheden en subgodheden de god was. Aan anderen beloofde de apostel van de besnijdenis, gesteund door al zijn volgelingen, mits ze gehoorzaamden aan de ‘wet’, een leven in het hiernamaals, en een wederopstanding, een gedachte die ze nooit eerder hadden gehoord.
210: Houd dus stand in de vrijheid waarmee Christus ons heeft vrijgemaakt, en laat u niet opnieuw een slavenjuk opleggen. Zie, ik Paulus zeg u: als u zich laat besnijden, zal Christus u niets baten. 1
En wat zien we Petrus schrijven? Wie bedoelt hij, wanneer hij zegt:
zij die hoogdravende woorden spreken . . . Terwijl ze hen vrijheid beloven, zijn ze zelf slaven van het verderf:
want waar men door beheerst wordt, daarvan is men slaaf. Want indien ze, nadat ze zich door de kennis van de Heer en Verlosser van het vuil van de wereld hebben losgemaakt, daar toch weer in verstrikt raken en erdoor worden overheerst. . . . was het beter voor hen geweest de weg van de rechtvaardigheid nooit gekend te hebben, dan die weg wel te kennen, en zich vervolgens af te wenden van het heilige gebod dat hun is overgeleverd. 2
1) Galaten 4:30, 5:1-2.
2) 2 Petrus 2:18-21.

Paus Adrianus, de Nederlandse paus (Documentaire 25 december 2022 en 31 december 2022 NPO2):
Deze documentaire neemt de kijker mee terug in de tijd naar 1522, dit jaar precies 500 jaar geleden. Het is het jaar van de verkiezing van
Adrianus van Utrecht tot paus, de enige Nederlandse paus ooit. Hoe kon een timmermanszoon uit Utrecht het tot paus schoppen? En waarom hadden de Romeinen zo'n hekel aan hem? Hij was nog maar anderhalf jaar paus toen hij onder verdachte omstandigheden stierf. Vergiftigd misschien?

De bloedrode zon symboliseert er is niets nieuws onder de zon. Dit wordt niet alleen door boeken als De weg van Michael Puett en Leraar met hart en ziel Over persoonlijke en professionele groei van Parker J. Palmer, maar ook door recent besproken boeken De ondergrondse spoorweg (Buitenhof 22 januari 2017), De Nederlandse paus Adrianus van Utrecht 1459-1523 en Halleluja (VPRO boeken 22 januari 2017) tot uitdrukking gebracht.
Fritjof Capra heeft uiteindelijk een positieve boodschap: de mensheid als geheel, maar ook elk individu, kan keuzes maken tussen de kansen en bedreigingen die de toekomst brengt. Wij kunnen tegengestelde ontwikkelingen met elkaar verzoenen om het leven op deze planeet te behouden en te versterken.

Magic, magic, magic (Menno Pot interviewt Sting Volkskrant 15 april 2017 Bijlage Sir Edmund p. 62-67):
5. Meditatie: Transcendente meditatie
'Mijn streven is tweemaal per dag twintig minuten te mediteren, maar meestal kom ik maar tot één sessie. Ook goed. De man die me aan het mediteren kreeg, is mijn goede vriend David Lynch, de filmregisseur, met wie ik in de jaren tachtig aan de speelfilm Dune werkte. Op de set vertelde hij over transcendente meditatie. Hij is een prominente beoefenaar.
'Ik herinner me dat ik verbaasd was: het was totaal niet zweverig of religieus, maar eigenlijk heel praktisch. Gewoon een techniek waarmee je voorkomt dat je hersenen als een nest puppy's door de kamer stuiven. Ogen dicht, alles loslaten en wachten tot je voelt dat je in een andere mentale toestand belandt. Ik heb er al meer dan dertig jaar baat bij.'
8. Wereldleider: Paus Franciscus (Jorge Mario Bergoglio, 1936)
'Ik ben 65, ik voel me fit en ik ben ontzettend tevreden over mijn leven. Mijn zevende decennium op deze wereld bevalt me geweldig goed, tot nu toe. Ik ben in veel opzichten gelukkiger dan ooit, maar voor de mensheid en de planeet is het natuurlijk een barre tijd.
'Trump. Het Brexitschorriemorrie. Poetin. Erdogan. Assad. Het zijn clowns die niets anders doen dan hun eigen onmetelijke stupiditeit en misdadigheid etaleren.
'Laatst zat ik me af te vragen of ik eigenlijk nog een wereldleider kan verzinnen die ik werkelijk respecteer. Tot mijn eigen verbazing kwam ik uit bij de paus: paus Franciscus, meneer Bergoglio. Dat zeg ik nota bene als afvallige katholiek. Ik ben agnost.
'In het verleden zijn er foute pausen geweest, maar
Franciscus is er eentje die oproept tot respect en naastenliefde voor álle mensen, of ze nou christenen zijn of niet. Eigenlijk ken ik geen andere leider die dat zo overtuigend doet. Ik geloof dat hij het meent.
'Tjonge, deel ik nou een pluim uit aan het opperhoofd van de katholieken? De Sting van 1977 zou niet goed zijn geworden.'

We hebben veel meer alarmisme nodig (Ben van Raaij interviewt Pankaj Mishra Volkskrant 15 april 2017 p. 10-13):
In de VS, Europa, het Midden-Oosten en India dagen verliezers van de globalisering de kapitalistische wereldorde uit. Nogal wiedes, zegt Pankaj Mishra, die een boek schreef over de wortels van hun woede.
Ook in uw boek staat ressentiment centraal.
'Dat is een cruciale ervaring, die in zijn vroegste vorm al beschreven werd door Rousseau. Een gevoel van jaloezie, vernedering en machteloosheid in een kapitalistische maatschappij waarin zowel concurrentie en eigenliefde als het idee van gelijkheid steeds belangrijker worden. Naarmate het kapitalisme zich ontwikkelt, botst de belofte van de gelijkheid steeds meer met de feitelijke structurele ongelijkheid, en dat mondt uit in wrok. Het idee dat anderen je inhalen, het veel beter hebben. Je wilt zijn als zij, maar dat lukt niet. Die gefnuikte mimetische begeerte is een belangrijke moderne drijfveer.
'Globalisering heeft de idealen van vrijheid, gelijkheid en concurrentie universeel gemaakt. Dat maakt dat ressentiment echt giftig, want iedereen wordt geraakt. Je leeft niet meer in beschermde gemeenschappen of natiestaten, maar in een enorme wereldwijde markt waarin iedereen geacht wordt te wedijveren met iedereen. Misschien wel met mensen in China die onze banen inpikken. Dat is ongekend. Een wereld zonder duidelijke begrenzingen, waarin mensen zich volkomen onveilig voelen.
Ook het westerse populisme komt volgens u voort uit wrok.
'Je ziet in alle westerse landen een opleving van nationalisme. Een herontdekking van een denkbeeldig verleden, toen de wereld nog vertrouwd en heel was, toen er geen vreemdelingen waren. Maar dat is een sprookje, een op zich natuurlijke reactie op een tijd van snelle en duizelingwekkende veranderingen. Mensen willen terug naar een wereld waarin het leven nog goed was. Door iedereen uit te sluiten die hun leven verpest: immigranten die ineens mensen opblazen, of Brusselse bureaucraten die hun land lijken te hebben overgenomen. Het is verlangen naar een voorbije tijd.'
En wat kunnen we daaraan doen?
'Daar vragen ze in Amerika altijd meteen naar: hoe lossen we het op? Maar er zijn problemen waarvoor geen oplossingen bestaan. Zoals klimaatverandering. Het enige wat we kunnen doen is vertragen wat onvermijdelijk is. Proberen de beloften van de moderniteit voor zo veel mogelijk mensen te realiseren. En op die manier de toekomst wat minder verontrustend en gewelddadig maken. Maar dan moeten we de problemen wel eerst correct benoemen en de enorme schaal ervan onder ogen zien. En daarin ligt mijn rol als schrijver.'

De Clintons waren woest over Hillary's falende campagne (Stieven Ramdharie Volkskrant 15 april 2017 p. 7):
In Shattered inside Hillary Clinton's Doomed Campaign, schetsen twee ervaren politieke journalisten een ontluisterend beeld van Clintons campagne. Volgens de Witte Huis-correspondenten Jonathan Allen (Politico) en Amie Parnes (The Hill), die met tal van Clintons stafleden spraken, gaf de Democraat vooral haar adviseurs de schuld van alle ellende. Het tweetal volgde de presidentsverkiezingen vanaf het begin.
Bill Clinton die Hillary's adviseurs op hun donder geeft. 'Jullie moeten verdomme je werk doen'. Hillary die ook pissig is en afgeeft op haar staf omdat de campagne niet verloopt zoals ze wil. 'Waarom doe jij het niet?', snauwt ze als ze kritiek krijgt bij een debatvoorbereiding. Een nieuw boek dat dinsdag uitkomt, geeft aan dat Clintons campagne niet zo'n geoliede machine was als men dacht.
Tijdens de debatoefening, komt alle frustratie naar boven. Vooral als haar belangrijkste strateeg, Jake Sullivan, kritiek heeft op haar antwoorden. 'Dat was niet goed', zegt Sullivan op een gegeven moment tegen haar. Hillary reageert meteen geïrriteerd. 'Echt waar?', snauwt ze terug. Sarcastisch: 'Waarom doe jij het dan niet?' Advocaat Sullivan, afgestudeerd aan Yale en ooit debatkampioen op school, besluit de uitdaging aan te nemen.
Donald Trump bezocht Michigan nog op de laatste dag van de campagne. Maar het Clinton-team deed het meteen af als een wanhoopsdaad. Op de verkiezingsavond zagen Clinton, Sullivan en de andere adviseurs tot hun stomme verbazing hoe Michigan inderdaad naar Trump ging. Net als Pennsylvania en Wisconsin, de twee andere Democratische staten die Clinton al in haar zak dacht te hebben. En dat terwijl de miljardair veel minder geld had besteed aan bijeenkomsten, reclame en peperdure aanvals-video's. Trumps campagne kostte 'slechts' 647 miljoen dollar.

Geert Mak (Volkskrant 20 november 2004): ‘Omdat de mentaliteit van topmanagers en topbestuurders langzaam maar zeker die van de hele samenleving wordt.’ Door zijn positie zet de manager de toon, stelt Mak. Hij bepaalt de richting die de samenleving opgaat. ‘En dat is nu totaal de verkeerde kant uit.’ Mentaliteit is volgens Mak allesbepalend.
‘Kijk naar de topambtenaren op het ministerie van Onderwijs. Daar is geen enkel besef meer van good-taxpayers’ money. Het is als in de nadagen van de Gouden Eeuw: de staatskas is een ruif waar je uit eet. Wie kan, die graait.’

Jan Verplaetse Het morele brein. Een geschiedenis over de plaats van de moraal in onze hersenen
Vandaag is het onderzoek naar het morele brein terug. Op dit ogenblik brengen specialisten wereldwijd met behulp van nieuwe beeldtechnieken hersenprocessen in kaart die ze verantwoordelijk achten voor het opwekken van morele gevoelens, het verwerven van sociale kennis of het totstandkomen van antisociaal gedrag. Momenteel weet niemand welke richting dit onderzoek uitgaat. Volgt er opnieuw een ontgoocheling of volgt er een echte doorbraak waardoor menselijke moraliteit in de toekomst een medisch manipuleerbaar verschijnsel wordt?

Jan Verplaetse Het morele instinct Over de natuurlijke oorsprong van onze moraal, Samenvatting van 'Het morele instinct':
Wat is goed en wat is kwaad? Dit boek is een uitvoerig antwoord op die vraag. Het verklaart moreel en immoreel gedrag als uitdrukkingsvormen van vijf morele systemen. Vier ervan berusten op intuïties of emoties (de hechtingsmoraal, de geweldmoraal, de reinigingsmoraal, de samenwerkingsmoraal) en slechts één is rationeel (de beginselenmoraal). Deze moralen zetten mensen ertoe aan om dingen te doen of te laten, maar op diverse gronden en op verschillende manieren. Gemeenschappelijk aan alle moraal is dat die onze individuele vrijheid begrenst ten gunste van het hogere belang.
Verplaetse vertelt wat we weten over de oorsprong en de ontwikkeling van moraal. Hij laat zien dat moraal veelal berust op biologische, automatische en emotionele processen. Neurowetenschappelijke bevindingen leveren overtuigend bewijs voor de diepe verankering van moraal in het menselijk lichaam. Zo heeft de ontdekking van duidelijk gemaakt dat empathie - volgens Schopenhauer de basis van alle moraal - een neurobiologisch gegeven is.
Dit boek gaat niet over de geest van de ethiek, maar over het vlees van de moraal. Het laat zien wat de mens, waar ook ter wereld en tot welke cultuur hij ook behoort, bezit aan vermogens om met het conflict tussen eigenbelang en hoger belang om te gaan. Het verschuift de focus van culturele diversiteit naar biologische gegevenheden.
Verplaetse pleit ten slotte voor een ethiek die niet alleen rekening houdt met morele beginselen, maar ook met de vier emotiemoralen. De ethiek van de toekomst zal een evenwicht moeten vinden tussen emotie en rede.

Adriaan Bekman Aandacht voor professionele ruimte in het onderwijs Minder geklaag, meer inspiratie! Is dat mogelijk?
George Steiner beschrijft in zijn boek Het oog van de meester (De Bezige Bij, 2004), dat het enige echte leerproces zich nog altijd afspeelt tussen meesters en leerlingen. De leerling moet een weg zoeken om aan de meester voorbij te komen. De meester leidt de leerling naar de bronnen.

Zingeving
Wat is de zin voor student en docent van een onderwijssysteem dat, zo is mijn conclusie, vooral opvoedt tot geprogrammeerd handelen en afschrikt tot het opzoeken van de vrije risicovolle bewegingsruimte? Dit vraagstuk toont zich in hoe docenten en studenten oordelen over hun eigen bestaan in deze rollen. Wanneer ik gedurende een aantal jaren met grote regelmaat studenten en docenten bevraag op hoe zij hun huidige bestaan beoordelen dan valt mij op dat het klagen over wat niet klopt de overhand heeft op de inspiratie waarmee het vak gedaan wordt. Je moet even boren wil je terecht komen bij de bron van waaruit docent en student in dit proces werken. Het gaat veel meer direct over de belastende en veeleisende situaties, de organisatie die niet klopt, de onduidelijkheid over schema’s en eisen die gesteld worden, de belastende extra arbeid met al die kwaliteit toetsen. De werking van dit systeem toont zich mijns inziens nog eens versterkt als studenten na hun opleiding aan het werk gaan. Ze komen dan in een wereld terecht waar opeens geen belangstelling meer is voor concepten en modellen. Ze komen in een wereld terecht van concrete hiërarchische machtsverhoudingen tussen mensen waarbinnen concreet gepresteerd moet worden. Ze staan op zichzelf. Ze worden aangezet zich te voegen in het organisatie geheel, in de eigen organisatie cultuur van bedrijf en team en ook wordt tegelijkertijd eigen initiatief verwacht en ondernemend handelen. Ze komen vandaag de organisatie binnen zonder een lange termijn perspectief, zonder een lange termijn ontwikkelagenda. Ze stappen in contract banen en moeten zelf de weg zoeken naar het volgende interessante alternatief.

Persoonlijk leiderschap
Een leerkracht stoeide met het vraagstuk hoe hij de studenten zo kon disciplineren dat zij de lessen geschiedenis volgens het gevraagde systeem wilden volgen om zo te kunnen beantwoorden aan de eisen die de programma’s stelden. Het lukte hem niet daar echte stappen in te zetten. In een zelfonderzoekproces kwam hij tot het inzicht dat hij het mogelijk om moest draaien. Hoe kan ik met mijn studenten zo geschiedenis doen dat zij discipline leren? Dat bleek veel beter te werken. Het focus was niet meer het vullen van vaten wat al snel tot verveling en gedoe leidt maar was het ontbranden van een vuur.
Deze docent was erg op zijn stof en de inhoud gericht en had weinig aandacht voor het proces dat zich voltrekt tussen docent en student. Zijn inspiratie lag bij het thema en niet bij het leren van de studenten. Door de draai die hij maakte kon hij zich veel meer op het proces richten wat zich afspeelt, de studenten waarnemen in hoe zij met de stof, elkaar en hem omgaan.
Wat kan een docent doen opdat de studenten innerlijk in beweging komen en op onderzoekpad gaan? Hoe scheppen zij samen professionele ruimte?
Dat vraagt allereerst van docenten dat zij de ontmoeting met studenten aangaan. Wie ben jij, wat beweegt jou, wat is jouw vraag, wat is jouw volgende stap? Ook omgekeerd.
Vervolgens is van de docent gevraagd dat hij een origineel proces voor zijn studenten inricht waarin zij met elkaar de stof verkennen en zich eigen maken?
Een essentieel vermogen daartoe is het voeren van dialoog met de studenten. De kern van dialoog voeren is luisteren naar de ander. Wat zegt zij of doet zij, welke gevoelens zijn daarmee verbonden, wat is de wilsrichting? Door vragen te stellen die tot nadenken leiden, door initiatieven te nemen die verrassende situaties scheppen, komen de studenten in beweging. Doordat studenten zich op eigen wijze de opgedane ervaringen en inzichten bewust maken, dat documenteren en daarover verslag doen, verinnerlijken ze het geleerde en wordt dit tot eigen geestkapitaal waarmee het leven gemeesterd kan worden. Het is het persoonlijk leiderschap van de docent dat het persoonlijk leiderschap van de student doet ontvonken.

Willen we in staat zijn deze aandacht voor de docent – student relatie en dialoog te geven, dan zal daartoe de besturing en aansturing in de onderwijsinstituten een ander accent moeten krijgen.
Nu is de besturing er vooral op gericht de buitenwereld te laten zien hoe goed beantwoord wordt aan alle kwaliteitseisen die allerlei instanties stellen. Klopt het studenten dossier, worden de voorgeschreven procedures gevolgd, is de opleiding geaccrediteerd, volgen de onderwijzers alle bijscholingen enzovoort.
Wat nu nodig is, is een versterkte aandacht voor de unieke kwaliteit van de docent – student dialoog en confrontatie, voor hun gemeenschappelijke proces en resultaat, voor hun gezamenlijk ontwikkelen van de professionele ruimte. Dit vraagt de moed om aan te knopen bij de concrete personen en het concrete proces dat zich voltrekt. Om dit een goede grond te geven is er een vernieuwde aandacht nodig voor de volgende vraagstukken:
Hoe richten we een inspirerend, avontuurlijk leerproces in voor dit vak, voor dit thema? Het zoeken en scheppen van een geëigend proces voor deze inhoud.
Hoe komen docent en student in dialoog, bevragen elkaar, luisteren naar elkaar en nemen initiatieven? Het tot elkaar doordringen en elkaar in beweging brengen.
Hoe knopen we alles vast aan de biografie van docent en student opdat zij in staat zijn samen zingeving te scheppen vanuit wat meegemaakt wordt?
Wat zou het mooi zijn als docent en student het samen gaan doen. Samen onderzoeken en experimenteren, samen leerprojecten vorm geven, samen een vak leren, samen wetenschap bedrijven.
Het is de leraar die de leerling meeneemt in een proces van leren, verkennen, oefenen, experimenteren, uitvinden, reflecteren, samen dialogerend. Het is de leerling die de leraar voor verrassende vragen stelt en ook ongebruikelijk interpretaties. Dat is samen leren vanuit de echte ontmoeting leraar – leerling. Dat is het innemen van professionele ruimte op een horizontale manier.

Horizontaal leiderschap ontwikkelen
Vervolgens vertelde Adriaan Bekman wat dit praktijkonderzoek inhoudt. Hij put hierbij uit 28 jaar leidinggegeven in het NPI, wat hij tot 2005 heeft gedaan. Daarna is hij een eigen adviesorganisatie begonnen, het IMO, een internationaal instituut met 72 leden. Ook zat hij twaalf jaar in het bestuur van Zonnehuizen, waarvan acht jaar als voorzitter. Het horizontaal leiderschap staat bij zijn lectoraat aan de Stenden Hogeschool centraal.
Als algemeen principe stelde Adriaan Bekman dat je niet alleen met jezelf bezig moet zijn. Ga naar buiten, was destijds ook zijn advies aan de FAG. Diegenen floreren, die de wereld ingaan. Want er komen vragen op en je straalt wat uit.
Een tweede principe dat hij in de praktijk had ervaren, was dat sociale vraagstukken niet natuurwetenschappelijk, sociologisch, te benaderen zijn. Maar net zo min geesteswetenschappelijk. Echter wel interactief, waarbij de ziel in dialoog treedt. Zonder dat gaat het niet. Deze benadering kent ook een eigen methodologie. Namelijk dat er in het sociale geen waarde is die objectief is. Die moet steeds worden geschapen.
Rudolf Steiner zegt hierover dat deze waarden werken als een natuurwet als je ze schept. Binnen het NPI is hierover lang geworsteld. Maar het is Adriaan Bekman inmiddels duidelijk geworden dat een gezonde ontwikkeling van het sociaal organisme een ultieme schepping van de menselijke ziel is. Sociale processen spelen zich dialogisch af, waarbij ritme een realiteit is. In het sociale zijn er ook geen modellen.
Deze overwegingen brachten hem tot drie voorwaarden waaraan moet worden voldaan:
1. zijn onze processen op de klant gericht; dan pakken eventuele overheidseisen ook goed uit,
2. alles in dialoog, in vraag en aanbod; dit werkt echter ook omgekeerd: door de vraag ontstaat tevens inzicht bij jezelf,
3. biografisch passend, geënt op de eigen unieke individualiteit.
Dus een drieslag van proces, dialoog en biografie. In het kader van onderzoek noemt Bekman dit de methodologie van de evidentie. Het is ‘action research’ in het sociale: een scheppend proces/onderzoek.
Je moet er geen project van maken, heeft hij ontdekt, dan hebben mensen het alleen over anderen. Mensen moeten daarentegen de kans krijgen hun eigen verhaal over zichzelf te vertellen, dus concreet waar zij mee bezig zijn. Zulke verhalen laten de geest zien die er werkt, terwijl opvattingen alleen dat niet doen.

Reynold Chandansingh De effectiviteit van “de gewone held” Wat is bepalend voor je leiderschap?
Leiderschap is een aspect van je interactie met anderen, meer dan een op zichzelf staand aspect van jou als manager of persoon. Omdat leiding geven gebeurt tussen mensen, is leiderschap niet een set van je eigenschappen, maar het sociaal proces tussen jou en je eigen manager, collegae (peers), medewerkers, klanten, leveranciers, e.a. Een interactie waarin je beïnvloedt en beïnvloed wordt. Met een gelijkwaardige relatie, in plaats van de hiërarchische betekenis die vaak aan leiderschap wordt toegekend.
Je leiderschap is dus niet vaststaand, maar ontstaat dus altijd in context, in het moment. Als manager ben je effectiever als je de context begrijpt en accepteert, doelen daarbinnen formuleert en ruimte creëert door grenzen te verleggen. Door aansluiting bij de context, vorm geven aan een nieuwe context. Het spanningsveld van ruimte krijgen en ruimte creëren, gebruikmakend van voortschrijdend inzicht.
In de praktijk is er niet één specifiek leiderschapstype succesvoller dan de ander. De diverse typen kunnen effectief zijn, zoals uit onderzoek blijkt. In dat opzicht kun je zeggen dat de diverse managementboeken en -trainingen waardevol zijn door diverse typen te beschrijven en aan te dragen. Echter, het onderzoek gaf ook aan dat de persoonlijke invulling bepalend is en vooral in de context en het moment ontdekt zal worden (of niet). Dat is lastig en al die boeken geven daar geen “formule” voor. Het is niet anders …

Henry Mintzberg Hoe heb jij je partner gekozen? (besluitvorming)
De Canadese professor Henry Mintzberg heeft een tijdje gelezen een nieuw boek geschreven. Het heet Mintzberg on Management. Sinds het begin van zijn carriere schrijft Mintzberg over management. Hij verbaasd zich over de discrepantie tussen de theorie en de praktijk. Toen hij Managers, not MBA’s schreef, ging er een zucht van verlichting door managementland. Eindelijk, erkenning! Vele managers maakten zich al jaren ongerust. Wat ze lazen in de MBA managementboekjes kwam niet overeen met hun praktijk van brandjes blussen, improviseren en ‘de zaak draaiende houden’. Mintzberg is lekker eigenwijs en dat vinden wij in Europa wel leuk. In Amerika geniet hij minder populariteit en is hij zelfs een beetje controversieel. Dat maakt hem niet minder interessant. Op YouTube vond ik een klein clipje, waarin hij aangeeft hoe hij denkt over management en besluitvorming. Interessant materiaal!

Waar gaan we voor? De constatering van Pierre Vinken dat de evolutie in tegengestelde richting verloopt wordt in het rapport 'E i V' echter met devolutie aangeduid. De vraag komt op of bij Pierre Vinken van een universele geest sprake is. In hoeverre zijn denken en voelen, theorie en praktijk, de beide hersenhelften bij Pierre Vinken echt in balans?
Het gaat om de reciprociteit (zie gegeneraliseerde 'reciprociteit' van Putnam) tussen beide kanten van de medaille.
Paul Frentrop portretteert Pierre Vinken als een opportunistische korte termijn denker, die niet in goed rentmeesterschap gelooft.

Hoe komen we tot een juiste beslissing in de complexe keuzemaatschappij? Ethische vraagstukken zijn keuzevraagstukken, welke beslissing nemen we in situatie A en welke in situatie B? Waardoor laten we ons bij specifieke levensvragen leiden en in hoeverre zijn we er van bewust wanneer we met twee maten meten? In het onderwijs dient aan de besluitvorming over ethische vraagstukken meer aandacht te worden besteed. Het rapport ‘E i V’ bevat hoofdlijnen hoe probleem en oplossing met elkaar zijn verbonden en biedt daarmee achtergrondinformatie voor het creëren van pasklare oplossingen.

Zorg eerst dat het geld de leerling bereikt (Presley Bergen Volkskrant 4 januari 2010)
Het staat vast dat van de ruim 30 miljard, meer dan de helft niet ten goede komt aan het primaire proces. Het is de overheid die uiteindelijk verantwoordelijk is voor de kwaliteit van het onderwijs. Zij weigert echter scholen te dwingen financieel transparant te zijn en daarmee schiet zij in eigen voet.
Presley Bergen laat zien hoe sterk de afgelopen vijftien jaar de bureaucratie in het onderwijs is toegenomen.

Het primaire proces in het onderwijs draait om de relatie ‘Leraar en Leerling’, de kennisoverdracht van inhoudelijke kennis. Door de schaalvergroting en de daarmee samenhangende bureaucratie in het onderwijs is deze relatie aardig onder druk komen te staan. In bureaucratische geleide organisaties staat veelal niet de klant, de leerling waar het feitelijk om moet draaien, maar het bouwen van eigen koninkrijkjes centraal. Het is een utopie te geloven dat door schaalvergroting de effectiviteit en efficiency in een dergelijke organisatie toeneemt. Het tegendeel is eerder het geval. Aan de neerwaartse spiraal, die de afgelopen decennia in het onderwijs naar voren is gekomen, is de zogenaamde marktwerking mede debet.

Inventarisatie van de knellendste problemen van het Nederlandse onderwijs (Volkskrant 29 december 2009)
Sywert van Lienden en Leonard Geluk richten zich op de toekomst. In mijn ogen is dat voor een onderwijsinstelling in zoverre relevant, dat zij leerlingen opleiden voor marktsegmenten waar voldoende vraag aanwezig is. In de meeste beroepen gaat het er om dat men een zodanig basispakket heeft verworven dat men direct inzetbaar is. In het bedrijfsleven zal men zich verder specialiseren en door education permanente nieuwe vaardigheden eigen moeten maken.

Waarom wordt in de media wel aan de mening van een nitwit als Geert Wilder uitgebreid aandacht besteed, maar nauwelijks aan de publicaties van de onderzoeksjournalisten David Simon, Bart Tromp en Marcel Metze, coryfeeën op hun vakgebied? De massamedia schromen niet om onderbuikgevoelens breed uit te meten. Onbenullige thema’s krijgen naar verhouding veel te veel aandacht. De emotie-TV viert hoogtij. Kijkcijfers dicteren het aanbod. Het streelt blijkbaar ons ego wanneer we op TV mensen zien die nog dommer, slechter, lelijker .... zijn dan wij. De TV wordt een poppenkast, waar theater hoogtij viert. Het komt er op neer dat we door selectieve informatie onze eigen vooroordelen bevestigd willen zien.

In zijn boek Counter-Democracy betoogt de Franse politicoloog Pierre Rosanvallon dat populisme een logische pendant is van een uit het lood geslagen democratie. Het dilemma is dat partijpolitici deel uitmaken van een politieke mores en daardoor niet boven die heersende cultuur staan, maar er onlosmakelijk mee verbonden zijn. Om een cultuuromslag te realiseren gaat het uiteindelijk om een integrale denktrant (de synthese tussen de domeinen van de alfa-, béta- en gammawetenschappers) die het parochiale denken van het ’eigen koninkrijkje’, de 'bv-Ego' overstijgt.

De geschiedenis leert dat personen als Socrates en Jezus Christus, die aan de kant van het volk staan, juist het slachtoffer worden van een politieke moord. Als het slecht gaat zoeken de ‘daders’ een ‘zondebok’. Om zelf buiten schot te blijven treedt het zondebokmechanisme in werking. Juist diegenen die niet corrupt zijn worden opgeofferd.

====

Samenvatting (Paradigmawisseling, Ommekeer in het denken, Ethiek)

Johannes 1:1: In het begin was het Woord, het Woord was bij God en het Woord was God. Het was in het begin bij God.
Johannes 1:3: Alle dingen zijn door Hetzelve gemaakt, en zonder Hetzelve is geen ding gemaakt, dat gemaakt is.
Lukas 1 77: Om Zijn volk kennis der zaligheid te geven, in vergeving hunner zonden,
78
door de innerlijke bewegingen der barmhartigheid onzes Gods, met welke ons bezocht heeft de Opgang uit de hoogte;
Lukas 11 52: Wee u, gij wetgeleerden, want gij hebt den sleutel der kennis weggenomen; gijzelven zijt niet ingegaan, en die ingingen, hebt gij verhinderd.
Mattheüs 7:7-12 Alles nu wat gij wilt, dat u de mensen doen, doet gij hun aldus: want dit is de wet en de profeten.
Mattheüs 18:20 Want waar twee of drie vergaderd zijn in Mijn Naam, daar ben Ik in het midden van hen.