1.3.2 Paradoxen en Ommekeer

Zonder politiek conflict geen democratie (Ariejan Korteweg de Volkskrant 23 maart 2024, katern Zaterdag p. 2-4):
Optimistisch politicoloog Tom van der Meer pleit voor een heropleving van het politieke conflict voor meer afstemming in de Tweede Kamer. ‘Een compromis zonder conflict, zoals we afgelopen jaren vaak zagen, leidt tot technocratische politiek.’

Afrikaanse leiders worden al te vaak in het Westen verkozen en niet in hun eigen land, waardoor Afrikaanse verkiezingen op The Muppet Show lijken.” Ubuntu is de toekomst van de hele wereld en niet alleen van Afrika? Mogobe Ramose belicht de stem van het geweten, het morele kompas en de realpolitik door een Afrikaanse bril.

Zonder politiek conflict geen democratie (Ariejan Korteweg de Volkskrant 23 maart 2024, katern Zaterdag p. 2-4):
Optimistisch politicoloog Tom van der Meer pleit voor een heropleving van het politieke conflict voor meer afstemming in de Tweede Kamer. ‘Een compromis zonder conflict, zoals we afgelopen jaren vaak zagen, leidt tot technocratische politiek.’

Ommekeer (Antropologie, Chaospunt, Nieuw paradigma, 'Persoonlijkheid - Individualiteit', Bodhisattva Pad, 'Hoofdroute')

Polen vieren bij demonstraties traditioneel een hoogmis van harde en grimmige symboliek (Arno Haijtema de Volkskrant 8 maart 2024):
De rubriek Beeldvormers onderzoekt hoe een foto onze kijk op de werkelijkheid beïnvloedt. Deze week: de anti-dictatoriale Poolse vlaggen van weleer komen Poetin nu heel goed uit.
Solidarnosc, dat was toch de vakbond die in de jaren tachtig opstond tegen de communistische dictatuur in Polen? Wiens charismatische leider, de besnorde Lech Walesa uit Gdansk, de klokken van de vrijheid luidde en met zijn brede volksbeweging een politieke aardverschuiving veroorzaakte achter het IJzeren Gordijn? Die aldus een voorschot nam op de ineenstorting van de dictatuur?
Wel wrang dat ook op de Russische televisie juist de vlag met dat frivole handschrift van Solidarnosc wappert. Doet denken aan Nietzsches Umwertung aller Werte: broederschap belijden, maar de broeders tegelijk de rug toekeren.

Een dystopische wereld: van literair bedenksel tot de werkelijkheid van nu?
Deel 12A: In de greep van de technologie (Maarten Rutgers Civis Mundi Digitaal #126, september 2022):
Controle
“Het toverwoord” van de huidige tijd is controle zegt de Duitse juriste, publiciste en auteur van vele essays en romans Juli Zeh in een soort zelfinterview(38) – we komen haar in deze serie artikelen nog uitgebreid tegen. – Ze gaat verder en stelt “juist ons tijdperk, dat zogenaamd hulde brengt aan de individuele vrijheid, wordt vooral beheerst door de idealen van controle en conformiteit.” En opgepast, het is veelal volstrekt onduidelijk wie ons controleert, op grond van welke wettelijke regeling we worden gecontroleerd en wie onze gegevens aan derden doorgeeft of verkoopt.
Het is zoals de Engelse organisatie Big Brother Watch die strijdt tegen de toenemende bewaking en het gebrek aan erbij behorende wetgeving, zegt(39): “Vandaag wordt u in de gaten gehouden door een netwerk van intelligente bewakingssystemen.
Alegre(40): “Moslims over de hele wereld knielden neer om te bidden, het was niet alleen hun God die luisterde. Gegevens uit een app geven veel meer informatie dan alleen religieuze voorkeur. Het vertelt bedrijven en regeringen, wanneer een persoon bidt, hoe vaak.” In het vorige deel van de serie zagen we al een hele reeks voorbeelden hoe gegevens misbruikt worden. Ze protesteert heftig tegen het schenden van fundamentele mensenrechten door technologie en maakt zich grote zorgen. Het zou geen thema zijn in de wereld van de techreuzen. Overigens ook maar beperkt in de wereld van de rechtshandhaving.
(38) Zeh J: Fragen zu Corpus Delicti. Verlagsgruppe Random House, München, 2020
(39) Big Brother Watch Reclaiming privacy. Defending freedom
(40) Susie Alegre Saving our Souls in the Digital Age. Techonomy, 3 februari 2021

‘We moeten anders leren denken’ (Maarten Steenmeijer interviewt Benjamin Labatut, katern Boeken & Wetenschap 9 september 2023 p. 2-5):
Wat als mensen niet meer de baas zijn over hun eigen bedenksels? Schrijver Benjamín Labatut legt in De Maniac, over een briljant wiskundige, de blinde vlekken van de wetenschap bloot. Juist de romanvorm is daarvoor heel geschikt, vindt hij. ‘We hebben fictie nodig om de werkelijkheid te begrijpen.’
‘De kern van het schrijven is dat je je ratio op nul zet en het onbewuste traint. Dat is het creatieve deel van het proces. Daarna moet je al dat materiaal meedogenloos onderwerpen aan je innerlijke redacteur en dat vereist de eenzaamheid van je werkkamer, waar je hardop leest, luistert en schrapt, schrapt en nog eens schrapt. Eerst laat je de tuin in het wild groeien, daarna ga je snoeien.’

The Intuition: Knowledge by Fusion (Shirley Nicholson Quest magazine Maart/April 2004, p. 44-53):
Every one of us possesses the faculty, the interior sense, known as intuition, . . . the only faculty by means of which men and things are seen in their true colors. It is an instinct of the soul, which grows in us in proportion to the use we make of it . . . .[It] awakens the spiritual senses in us and the power to act. (H.P. Blavatsky)

De oplossing van het mysterie van het leven komt een stapje dichter bij wanneer we met de gulden regel Wat gij wilt dat u geschiedt doe dat de ander, het balansmechanisme van de wederkerigheid in het universum serieus rekening gaan houden. Het menselijke bewustzijn, het reflexieve bewustzijn weerspiegelt het universum.

Het oude vraagstuk zelfzucht (egoïsme) van Barbara Ehrenreich, zal door de algoritmen, die Laurens Verhagen beschrijft eerder groter, dan kleiner worden. Zowel Martin Sommer met zijn verslag De achterkant van het asielbeleid als Raoul du Pré met Doorsluisparadijs (de Volkskrant 25 november 2018, Opinie p. 5) signaleren dat het thema rechtvaardigheid (mensenrechten) voor de overheid een uiterst complex vraagstuk is. Door het accent op rechtvaardigheid, het balansmechanisme evenwicht door tegenwicht, neemt het vertrouwen in de overheid toe. De paradox van de risicobeheersing is echter dat door de eenzijdige focus op marktwerking en de egotripperij van AI-specialisten, de complexiteit van het vraagstuk alleen maar wordt vergroot.

Open Monumentendagen 9, 10 september, 8 en 9 september 2018
Historische rondwandeling door het stadhuis ZAAL 3 DE BURGEMEESTERSKAMER
Schoorsteenstuk Burgemeesterskamer 1671 vervaardigd door Theodorus Ferreris]]
Voorgesteld is hoe de wijsheid, de voorzichtigheid en de kracht een op een troon gezeten Romeinse consul bijstaan. De ondeugden onbezonnenheid, toorn en wankelmoedigheid worden verjaagd. Etc.
De graven van Holland en De Haarlemse gravenportretten
De gravenportretten zijn namelijk eerder op te vatten als een geïllustreerde kroniek dan als een van onderschriften voorziene portrettengalerij. In dit boek worden de panelen in hun historische context geplaatst. Beschreven wordt hoe ze er uitzagen toen ze eind vijftiende eeuw ontstonden in het Haarlemse klooster van de karmelieten en welke functie ze destijds vervulden. Alle gravenportretten zijn afgebeeld in het boek, enkele in kleur. Van de Middelnederlandse tekst is een editie gemaakt. Ook de lotgevallen van de panelen door de eeuwen heen worden beschreven: de verschillende manieren waarop men de portretten waardeerde en er gebruik van maakte en de restauraties van beeld en tekst. De verschillende bijdragen in het boek zijn zoveel mogelijk op elkaar afgestemd en tot een doorlopend verhaal bewerkt.
"Wapenvermeerdering" op beide Schouwen
Aan de inname van Damiate hadden de Haarlemmere de zogenaamde Wapenvermeerdering te denken, die werd verleend door Keizer Frederik (het zwaard) en de Patriarch van Jeruzalem (het kruis). De voorstelling van het wandtapijt toont hoe de Patriarch van Jeruzalem het kruis voor het wapenschild van Haarlem overhandigt. Hij is opgestaan van zijn zetel. Een geknielde krijger neemt het ereteken in ontvangst. Het is vervaardigd door Joseph Thierpont in 1630. Gezeten op een troon onder een baldakijn zit Keizer Frederik met zwaard en rijksappel in het midden van de voorstelling.
Rechts is een krijger met een vaandel neergeknield en op de achtergrond zijn krijgslieden. De schilder is Pieter Grebber (1630).

Cornelis Verhoeven PLATO, DE CULTUUR VAN HET TWEEDE OOG
3. (p. 11):
Van Plato wordt door Aristoteles gezegd, dat hij in zijn jeugd in de leer was geweest bij de filosoof Cratylus die op zijn beurt beïnvloed was door Heraclitus. Misschien is toen onder invloed van het heraclitische 'panta rhei' en de gedachte dat de ware vaard van de werkelijkheid ongrijpbaar blijft en ons altijd weer ontsnapt, de grondslag gelegd voor de onrust die altijd op zoek blijft naar wat voorbij het voor de hand liggende en vanzelfsprekende ligt en wat bijna niet anders dan als een andere, tweede wereld kan worden voorgesteld, een wereld voorbij het eerste oog. Maar die andere wereld is eerder een term waaraan de onrust voorlopig blijft haken dan een wereld op zich zelf die, om definitief gekend te worden, alleen maar het offer van de zichtbare wereld vraagt.
6. (p. 11):
Die dingen zelf noemt Plato 'eidos' of 'vorm'. Het woord is niet alleen aan de visuele sfeer ontleend: het blijft daar ook aan vast zitten. De voTin is in de zogeheten ideeënleer het uiteindelijke voorwerp van een kritisch en gezuiverd zien dat verder gaat dan het onkritische eerste oog. Wat in het platonisine de ideeënleer is begint bij Plato als een cultuur van het tweede oog. Hij kan aan het voorwerp daarvan de naam 'vorm' geven, omdat hij met die cultuur uiteindelijk wil terugkeren naar het uitgangspunt, hetzelfde ding, maar nu verlost van zijn vanzelfsprekendheid. Hij cultiveert op die manier dus niet een verwerping van het eerste oog of van de zintuiglijke waarneming in het algemeen, maar een verdieping van de aandacht die ons ervoor behoedt aan de dingen voorbij te zien.

In de wereld draait het om het vraagstuk van Leraar en Leerling, de ‘oplossing’ van de leugenaarsparadox. Mozes, Socrates, Plato, Aristoteles, Pythagoras, Jezus, Boeddha, Mohammed, Bahá'u'lláh, Friedrich Nietzsche, Douglas Hofstadter, Peter Sloterdijk, Hans Clevers, Robbert Dijkgraaf, Hans Achterhuis, Henk Procee, Ad Verbrugge en Pim van Lommel zijn wetenschappers, die het probleem van het ego onderkennen, maar wel op elkaars inzichten voortbouwen. Ook een zeer grote verscheidenheid kunstenaars en cabaretiers brengt in hun werk de immateriële wereld tot uitdrukking. Maar te veel politici prevaleren dwaasheid boven wijsheid.

De boodschap, het nieuwe inzicht van Jezus (historisch-kritisch benaderd) Keer dan ook uw andere wang toe is de keerzijde van het Oog om oog, tand om tand uit het Oude Testament en berust op de Gulden Regel Wat gij wilt dat u geschiedt doe dat de ander (balansmechanisme van de wederkerigheid). Voor religies behoort De Gulden regel (ethic of reciprocity) tot de core business.

Er wordt beoogd de Kwintessens , de 'innerlijke' dimensie (religieuze dimensie, ‘innerlijke stem’) met behulp van de Gulden middenweg (pelgrimage), de verborgen 5e Dimensie, het 5Ddenkraam (5D-concept) en de 5 bij 5 matrixstructuur, de evolutionaire 'Bewustzijnsschil' weer te geven, Natuur en Cultuur, (probleem en oplossing) Slachtoffers en Daders met elkaar te verbinden.

‘Ik heb sterk de drang er het beste van te maken.’ (Eva Hoeke interviewt Tina de Bruin Volkskrant Magazine 11 december 2021 p. 16-23):
Hoe is het je gelukt die ommekeer te maken?
‘Door me in de zaken te verdiepen. Ik ben er echt voor in psychoanalyse gegaan. Ik heb alle radertjes bekeken en geolied, en zo is er geleidelijk aan begrip ontstaan voor waarom de dingen zo zijn gelopen, en de posities van alle betrokkenen.’
Wat een werk. ‘Dat heeft járen geduurd. Maar ik ben er dankbaar voor, want het heeft me gered. Het maakt je leven veel makkelijker als je kwetsbaar bent, open bent, je niet verschuilt. Als je dat durft en toelaat, is dat een enorme bron van zekerheid. Want iedereen heeft die pijn, die is universeel. En hoe meer je dat toelaat, en deelt met mensen, hoe meer je erachter komt dat je niet de enige bent die zich rot voelt.

De vader van de cognitieve gedragstherapie (Evelien van Veen de Volkskrant 4 november 2021 p. 31):
Geestelijk lijden kwam volgens Aaron T. Beck helemaal niet voort uit masochisme, zoals Freud had bedacht. Met het stellen van vragen via zijn cognitieve gedragstherapie zette hij notoire somberaars op een ander spoor.

Klimaatdenkers Wat het betekent om zalm te zijn (Frank Mulder De Groene Amsterdammer 4 november 2021 p. 12-15):
De ecologische crisis komt voort uit de moderne scheiding tussen mens en milieu, zegt Martin Lee Mueller, filosoof, verhalenverteller en kunstenaar in Oslo. De zalm leert ons om onszelf weer te zien als deel van de wildernis.
Maar daar komt bij dat de kweekzalm vaak ontsnapt – buiten de netten leeft evenveel wilde zalm als kweekzalm – en dat brengt de wilde zalm serieus in gevaar. ‘Hij verdringt de wilde zalm, want hij groeit veel harder en is competitieverblack%. En hij neemt zeeluis mee uit de kwekerijen, waar tien tot dertig procent van de wilde zalmen aan sterft.’ Maar uiteindelijk is het een zwakkere soort, die nooit heeft geleerd om zich af te stemmen op de natuur.
Maar kweekzalm maakt het wel mogelijk voor veel mensen om zalm te eten, en het is goed voor de Noorse economie. Is dat het niet waard? In de Noorse zakenkrant Dagens Næringsliv zei een vooraanstaande hoogleraar visserij-economie het openlijk, een jaar of tien geleden: ‘Waarom hebben we wilde zalm nodig? Als het in de weg staat van de kweekzalmindustrie, dan moeten we bereid zijn om wilde zalm op te offeren. De industrie creëert waarde en banen langs de hele kust.’ En dat verwende mensen dan een speeltje missen, is geen ramp: ‘Die vinden wel weer wat anders.’ Mueller was diep geschokt toen hij het las. ‘Hier, uit het land van Arne Næss, met zijn deep ecology, en van Gro Harlem Brundtland, met haar duurzame ontwikkeling, komt het pleidooi om een dier te laten uitsterven, omdat dat goed is voor de industrie? Waar komt dit vandaan? Wat voor waarden zitten daarachter? En hebben die waarden misschien te maken met de huidige ineenstorting van de ecologie? Dit was voor mij een directe aanleiding voor mijn onderzoek.’
Uiteindelijk is het cruciaal om op zoek te gaan naar de goede verhalen, zegt Mueller. ‘De vrijheid van de mens ligt vooral in het kiezen van zijn verhaal, meer dan wat hij binnen dat verhaal doet.’

Censuur (Annemiek Verhoef de Volkskrant 3 november 2021 p. 28):
Nieuwe service van educatieve uitgeverijen: scholen zelf hun lesboeken laten samenstellen, zodat die naadloos aansluiten bij de eigen bubbel. Uitgevers en hun auteurs moeten hun mond opendoen. Want de overheid laat alle ruimte voor de huidige gumcultuur.
Het Instituut voor de Nederlandse Taal benoemde ‘gumcultuur’ onlangs zelfs tot woord van de week met als toelichting: cultuur waarin het andere weggegumd wordt.

Is oktober op de beurs inmiddels de leukste maand van het jaar geworden? (Peter de Waard de Volkskrant 3 november 2021 p. 21):
Dat beursfeest staat in schril contrast met de maatschappelijke somberte. De onoplosbare problemen – van de pandemie en de opwarming van de aarde tot de vluchtelingenstromen, de schuldopeenhoping, de claimcultuur, de jeugdproblematiek en zelfs het voetbalhooliganisme – lijken zich op te stapelen. Iedereen wil een mooie toekomst voor kinderen of kleinkinderen, maar iedereen eist nu zijn geld op.
En omdat centrale banken en overheden iedereen op zijn wenken bedienen, is dat goed voor de aandelenmarkt.

Over twee winters is de ruimte om inkomenspolitiek te bedrijven via de belastingen helemaal verdwenen (Heleen Mees de Volkskrant 3 november 2021 p. 29):
Behalve over een ambitieus klimaatbeleid moet het nieuw te vormen kabinet daarom ook afspraken maken over een ambitieuze herziening van de loon- en inkomstenbelasting. Jammer genoeg zegt de proeve van een regeerakkoord daarover helemaal niets.

‘Aanscherping zinloos zonder handhaving’ (Willem Feenstra Mark Misérusde de Volkskrant 2 november 2021 p. 1):
Om de nieuwe besmettingsgolf te dempen, breidt het kabinet dinsdagavond naar verwachting onder meer de coronapas uit. Een maatregel die ingewijden met verbazing bezien. Want wat heeft uitbreiding voor zin, als gemeenten nu al nauwelijks handhaven?

Historicus die wist dat je bij grote maatschappelijke thema’s de menselijke maat nooit uit het oog moet verliezen (Margriet Oostveen de Volkskrant 1 november 2021 p. 22):
Terwijl het publieke debat over migranten grimmiger werd, gaf historicus Annemarie Cottaar ze een menselijk gezicht, als een van de eersten die hun dagelijks leven hier vastlegden.
Met Nadia Bouras en Fatiha Laouikili maakte ze een boek over de eerste Marokkaanse gastarbeiders, met een veelgeprezen tentoonstelling, die in 2009 per bus langs 17 dorpen en steden in de Rif zou reizen. Die stelde ze samen met Anne-Marie Boer, destijds curator van het Haagse Museon en al snel een hartsvriendin: ‘Annemarie had zo’n groot talent voor vriendschap, en ze wist altijd waar het leuk was, ik hoefde maar achter haar aan te lopen’.

Zonder kompas is het lastig varen (Arnout Brouwer de Volkskrant 30 oktober 2021 Opinie p. 20-21):
Het mislopen van de onderzeebootdeal tussen Frankrijk en Australië is het volgende bewijs dat er een nieuwe tijd is aangebroken. Ieder land wordt gedwongen na te denken over de nationale veiligheidsbelangen, ziet Arnout Brouwers. Wanneer herijkt Nederland zijn kompas?
Kort na de bekendmaking van het Aukus-pact heette het dan ook dat het streven naar ‘strategische autonomie’ voor de EU weer een boost had gekregen. Maar met evenveel recht kun je concluderen dat de deal juist de toenemende irrelevantie van de EU en de Franse dromen over strategische autonomie op het wereldtoneel laten zien. Dat blijft het probleem: de kloof tussen wat de EU ‘moet’ in dit tijdsgewricht van multipolariteit, ontwrichting en technologische revolutie, en wat de EU ‘kan’ wordt almaar groter, niet kleiner.
Boter bij de vis
Europa-expert Luuk van Middelaar schreef in NRC dat de Europeanen bij hun planning inzake de VS rekening moeten houden met ‘de zwartste scenario’s’. Terecht, want dat moet altijd als het over veiligheid gaat. Maar waarom gaat deze boodschap over Amerika erin als Gods woord in een ouderling? Getraumatiseerde atlantici hebben het gaullisme ontdekt, psychosociale hulp komt in de vorm van therapeutische sessies over strategische autonomie.
Dit is pas het begin van een ingrijpend transformatieproces, niet het einde. Omdat een klein land als Nederland niet kan overleven zonder allianties, moet het in dezen alle ijzers in het vuur houden. Daarbij moet het niet alleen opnieuw leren investeren in middelen, maar ook in het vereiste denkwerk voor een nieuw nationaal kompas.

Het ethische gezicht van Facebook (Patrick van IJzendoorn de Volkskrant 1 november 2021 p. 23):
Achter het fataal gebleken besluit om na de verkiezingen van 2010 met de Conservatieven een coalitie aan te gaan, zat destijds de intentie om het eiland te vrijwaren van een hard rechts beleid. Een soortgelijke logica zal, naast een jaarsalaris van omgerekend meer dan drie miljoen euro, hebben meegespeeld bij zijn Don Quichoteske poging om van Facebook een ethisch bedrijf te maken.
Moed kan Nick Clegg in elk geval niet worden ontzegd.

Niet alleen Shell is traag in klimaattransitie (Bard van de Weijer de Volkskrant 30 oktober 2021 p. 13):
Shell verloor deze week een van zijn belangrijkste medestanders: pensioenfonds ABP. Symboolpolitiek, zoals Shell beweert? Of loopt de druk inmiddels zo sterk op dat het energieconcern zijn koers zal wijzigen?
In duurzame opwekking renderen de investeringen veel minder, een van de redenen waarom het concern hier relatief weinig geld in steekt.
Er gaapt nog altijd een enorm gat tussen wat landen beloven te investeren in duurzame opwekking en wat er nodig is om de opwarming van de aarde tot anderhalve graad te beperken, zo bleek deze week opnieuw uit diverse rapporten van gezaghebbende klimaatinstanties.
Dit gat is niet zomaar te dichten. De aanleg van een windpark op zee kost zeven jaar en vooral vergunningen vergen een eeuwigheid. Burgers stribbelen tegen als er hoogspanningsverbindingen aangelegd moeten worden of windparken op land verschijnen. Dat de energietransitie traag gaat, is niet alleen de schuld van Shell. Het komt ook door overheden die te traag reageren met het aanpassen van regelgeving. En van ons burgers.
Dus dat Van Beurden boos reageert als je hem vraagt wat zijn kleinkinderen zullen vinden, is begrijpelijk. En tegelijk is er die andere realiteit. Namelijk dat zijn concern, dat de kennis en het geld heeft om de energietransitie sneller in gang te zetten, weinig haast lijkt te hebben.
Dat kun je cynisch noemen. Als je elk kwartaal miljarden over houdt, zou Shell makkelijk meer geld in duurzame opwekking kunnen steken. Van Beurden zegt het zelf ook: hij heeft zijn oude fossiele (‘legacy’) onderdelen nodig om de eigen energietransitie te betalen.
Het komt ook door overheden die te traag reageren met het aanpassen van regelgeving. En van ons burgers.
Dus dat Van Beurden boos reageert als je hem vraagt wat zijn kleinkinderen zullen vinden, is begrijpelijk. En tegelijk is er die andere realiteit. Namelijk dat zijn concern, dat de kennis en het geld heeft om de energietransitie sneller in gang te zetten, weinig haast lijkt te hebben.

De januskop van de Kamervoorzitter (Leden van de hoofdredactie en senior redacteuren van Trouw, 19 december 2019):
De Tweede Kamer heeft het zichzelf bepaald niet gemakkelijk gemaakt met de verrassende keuze voor PVV’er Martin Bosma als nieuwe Kamervoorzitter. Hoe geloofwaardig is het dat uitgerekend het Kamerlid dat, samen met partijleider Geert Wilders (PVV), zo’n polariserende politieke stijl had en allerlei grondrechten ter discussie stelde, vanaf vandaag een volstrekt neutrale voorzitter van het parlement zal zijn?

Jan Terlouw is binnen D66 een roepende in de woestijn. Feitelijk toont Rob Jette een Janus-gezicht. Hij volgt de derde weg van Boris Johnson en Dominic Cummings (Patrick van IJzendoorn de Volkskrant 27 mei 2020 p. 9). De derde weg, de extreme vorm van het kapitalisme gaat overheersen, wanneer de moraal buiten het verkoopverhaal ('fact free-politics' ‘blije klimaatontkenner’ Donald Trump) wordt gehouden.

De dure eed van Hannibal (Lode Goukens Civis Mundi Digitaal #69, oktober 2018 - II):
Bespreking van: John Prevas, De dure eed van Hannibal.
De fascinatie met de klassieke oudheid blijft groot en dat is vooral te danken aan enkele historische figuren die altijd al tot de verbeelding spraken zoals Alexander de Grote, Julius Caesar en Hannibal Barcas. Vooral die laatste blijft voor velen een geniale veldheer met één opmerkelijke prestatie: hij stak de Alpen over met zijn olifanten en versloeg vervolgens de Romeinse legioenen. Iets waarover Prevas zeer boeiende zaken weet te vertellen.

Nepnieuws vroeger en nu (Patricia van Bosse Civis Mundi Digitaal #66, september 2018 - II):
Bespreking van:Han van der Horst Nepnieuws Een wereld van desinformatie.

Wat de EU volgens de Britten kan leren van Julius Caesar (Patrick van IJzendoorn De Groene Amsterdammer 1 augustus 2018):
Toen Boris Johnson twee jaar geleden door Michael Gove in de rug werd gestoken, werd dan ook meteen een vergelijking getrokken met het verraad van Julius Caesar. De schaduw van de tiran valt nog steeds over het eiland dat hij twee keer is binnengevallen. Dat komt mede doordat Shakespeare’s Julius Caesar nog regelmatig wordt opgevoerd, zoals afgelopen voorjaar in het Londense Bridge Theatre, waar regisseur Nicholas Hytner de toeschouwers deel had laten uitmaken van de cast.

Daden (Koen Haegens de Volkskrant 30 oktober 2021 Opinie p. 23):
Uiteindelijk kan het menselijke verlangen om het oude, vertrouwde leven te redden ook een krachtige impuls zijn voor verandering. Uit onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau deze zomer blijkt dat het overgrote deel van de Nederlanders zich oprecht druk maakt over het klimaat.
Wat voor twijfel zorgt, is of de getroffen maatregelen effectief zijn. Er heerst ook bezorgdheid over de kosten van het levensonderhoud. Worden de lasten wel eerlijk verdeeld? Die vraag is internationaal van cruciaal belang, maar ook binnen Nederland en tussen burgers en bedrijven.
Eerlijk en effectief: dat zijn verre van onmogelijke opgaven. Aan de wereldleiders de taak om hier niet alleen de komende weken lippendienst aan te bewijzen, maar vooral ook daarna de daad bij het woord te voegen.

Toegang geweigerd (Laurens Verhagen de Volkskrant 30 oktober 2021 Wetenschap p. 26-27):
Behalve een oppermachtig techbedrijf en geoliede geldmachine is Facebook ook eigenaar van een onvoorstelbare hoeveelheid gebruikersdata. Wetenschappers kijken daar likkebaardend naar, maar lopen tegen muren op.
‘Je voelt je als onderzoeker als een beginnend schaakspeler die het opneemt tegen een oppermachtige schaakcomputer die ook nog eens de regels maakt en verandert.’ Claes de Vreese werkt als hoogleraar politieke communicatie aan de Universiteit van Amsterdam dagelijks met gebruikersdata van Facebook, maar ziet tot zijn frustratie dat hij van het Amerikaanse socialemediabedrijf nauwelijks medewerking krijgt. De Vreese: ‘Dat is voor een wetenschapper zeer onbevredigend, maar voor de maatschappij als geheel onacceptabel.’

Facebook heeft het zwaar te verduren in de VS (Maral Noshad Sharifi de Volkskrant 29 oktober 2021 p. 3):
Het bedrijf Facebook krijgt een nieuwe naam: Meta. Het sociale netwerk Facebook verandert niet van naam. ‘Voortaan zullen we eerst the metaverse zijn, niet eerst Facebook’, zei ceo Mark Zuckerberg in de online bekendmaking. Facebook ligt de laatste dagen zwaar onder vuur in de VS, door dagelijks nieuwe onthullingen.
Klokkenluider
Dat alle drek er nu uit komt heeft alles te maken met Frances Haugen, de 37-jarige klokkenluider en oud-medewerker van het bedrijf die eerder deze maand Amerikaanse volksvertegenwoordigers liet weten dat Facebook winstmaximalisatie boven veiligheid plaatst. Ze nam bewijs mee: tienduizenden foto’s van interne memo’s, e-mails, strategieplannen en presentaties. Die worden nu door een aantal media doorgespit, waaronder The Wall Street Journal en The Washington Post.

Geachte reactie - Schoolleiders (Marja Creemers de Volkskrant 23 december 2023, katern Zaterdag p. 24):
Professionele vakverenigingen, ­beroepsstandaarden, verplichte professionalisering en een professionele infrastructuur dragen bij aan de oplossing van deze problemen. De beroepsgroep van schooldirecteuren in het primair onderwijs organiseert deze vier pijlers sinds jaar en dag zelf.
Aandacht voor de impact van de schooldirecteur is nodig. Uit onderzoek blijkt dat een sterke schooldirecteur de kwaliteit van het onderwijs, het pedagogisch klimaat én het werkklimaat in de school positief beïnvloedt. Kijk maar eens in OECD (2016), Onderwijsraad (2019), Trendrapportage arbeidsmarkt leraren po, vo en mbo (2023). Helaas is dat onvoldoende op het vizier.
Schoolleiders (2) Siep de Haan:
In het onderwijs hoort het vooral te draaien om leerlingen en docenten. De rest is bijzaak. De rest moet daarom zo klein mogelijk worden gehouden. Iedere euro die niet naar de (kleinere) klassen gaat is in wezen een verloren euro.
Helaas lijkt het omgekeerde het geval. Het gaat in de media en politici vooral om meer onderwijsbestuurders, meer onderwijsbestuursbureaus, nog meer schoolleiders, afdelingsleiders, leerjaarcoördinatoren en vooral meer externe adviesbureaus met vermeende experts op afstand.
Wat docenten in de grote ­steden en elders vooral nodig hebben is een woning, een parkeerplek en kleinere klassen. En veel minder bureaucratie en lestijd gevuld met zinloze vakken. Dit jaar is burgerschap voor politici en bestuurders belangrijker dan rekenen en lezen. Wat docenten vooral helpt: minder onderwijsvernieuwers en minder vermeende experts, die keer op keer weer goud geld verdienen, door ­iedere drie jaar een nieuw onderwijsvehikel te bedenken, wat na drie jaar weer wordt vervangen door weer een ander experimenteel gedrocht.

Schoolleiders (Brief van de dag - Ap Eigenhuis de Volkskrant 21 december 2023, p. 29):
De radioreclame om 7.500 schoolleiders te bedanken, trekt de belangstelling van Aleid Truijens. Terecht. Mijn verbazing komt echter uit een andere hoek: het aantal van 7.500. Zijn het er echt zó veel?
Dat is één schoolleider op 2.400 inwoners van Nederland. Dat zijn vier schoolleiders in een gemeente van 10 duizend inwoners. Maar het klopt. Ciska van Aken, directeur van St. Walfridus in Bedum, vertelt dat Bedum met nog geen 9.000 inwoners vier scholen telt. Zij wijst zelf op de te grote versnippering: elke school een eigen visie, talloze informatiesystemen, geen samenwerking...
Geen wonder dat er zoveel schoolleiders zijn en er nog steeds sprake is van een personeelstekort: er is een dik organisatieprobleem. Met een betere organisatie zouden er wel eens minder schoolleiders nodig kunnen zijn. Dat is zeker zo, indien ook de stichtingsbesturen worden aangepakt waaronder de scholen vallen. Dan blijven er een paar duizend schoolleiders over, die weer voor de klas kunnen gaan staan om les te geven.

Wees op je hoede als luidkeels respect wordt geëist voor een beroepsgroep (Aleid Truijens de Volkskrant 19 december 2023, p. 15):
De tekortschietende kwaliteit is niet de schuld van één partij, maar van jarenlange verwaarlozing, door overheid, schoolbesturen en lerarenopleidingen, van de kwaliteit van het onderwijs, en het ontbreken van vaste standaarden voor vereiste kennisniveaus en beoordeling. Lees het uitstekende recente artikel van vakdidacticus Nederlands Theo Witte: Naar een professionele cultuur voor het beroep van leraar – Voorstellen voor een fundamentele aanpak van het kwalitatieve lerarentekort. Wittes zinnige voorstellen berusten op vier pijlers: professionele vakverenigingen, beroepsstandaarden, verplichte professionalisering en professionele infrastructuur.

De Ellips van (Ewald Engelen De Groene Amsterdammer 2 juli 2020 p. 9) heeft op de onnatuurlijke kringloop betrekking. Een gesloten lus ontstaat wanneer we de hokjesgeest laten overheersen.

Profiel Jacinda Ardern
Altijd positief (Maarten van Dun De Groene Amsterdammer 2 juli 2020, p. 36-39):
De Nieuw-Zeelandse premier Jacinda Ardern is dankzij haar warmte, visie en koelbloedigheid een baken van nieuw leiderschap. Terwijl ‘sterke mannen’ als Trump, Johnson en Bolsonaro de greep verliezen, toont Ardern dat de wereld snakt naar menselijkheid en verbinding.
Het gezin woont naast het politiebureau en Ardern leert al vroeg dat lang niet iedereen wint in het leven. Het dorp heeft een grote gemeenschap Maori, de oorspronkelijke bewoners van Nieuw-Zeeland, en Jacinda’s vriendjes en vriendinnetjes zijn Maori-kinderen. Van dichtbij ziet ze dat de trotse Maori in Nieuw-Zeeland tal van problemen hebben: hoge werkloosheid, alcoholmisbruik, huiselijk geweld en geestelijke problemen. Een oppas van de jonge Ardern krijgt een gele huidskleur door een hepatitisbesmetting, een andere buur pleegt zelfmoord. ‘Als kind bekeek ik de wereld nooit door een politieke lens’, zegt Ardern later over die tijd. ‘Dat doe ik eigenlijk nog steeds niet.’

Onze omgang met ouderen
Je tijd wel gehad? (Marja Pruis De Groene Amsterdammer 18 juni 2020, p. 30-35):
Hoe ouder mensen worden, hoe harder ze verkondigen niet gereduceerd te willen worden tot hun leeftijd. Ondertussen ziet de samenleving ouderen steeds meer als een probleem. ‘Kan het ene leven écht meer waard zijn dan het andere?’
Ik was al een tijdje aan het nadenken hoe hierover te kunnen schrijven, over het onvermogen een samenleving te plooien naar iets wat op zich een verworvenheid kan worden genoemd: dat mensen een langer leven is beschoren. Of dit uit menselijke hoogmoed voortkomt, nonchalance, verdringing. Of weerzin. Waarom stopte ik met de geregelde bezoekjes aan de vriendin toen ze nog maar één klein kamertje tot haar beschikking had in een tehuis waarvan de geur me angst aanjoeg?
Maar ook in de anders zo redelijke columns van bijvoorbeeld Marjan Slob (56) en Aleid Truijens (64) in de Volkskrant wordt de morele kaart getrokken door de belangen van verschillende generaties tegen elkaar uit te spelen. Truijens oppert dat zestigplussers met hun kabbelende leventjes zich zouden moeten schamen, zo vanzelfsprekend als ze er kennelijk van uitgaan dat jongeren hun verre-van-kabbelende leven lamleggen voor een ziekte die henzelf niet treft. Slob haalt de econoom Amartya Sen aan om te definiëren wat een rechtvaardige samenleving is: een samenleving die jou de kans geeft je capabilities te ontplooien. Hier wordt ‘de pijl van de tijd’ belangrijk, aldus Slob. Ontplooien doe je immers mettertijd, en tijd is scheef verdeeld tussen de generaties. ‘Ouderen hebben veel tijd gehad zich te ontplooien, jongeren nog niet. Beleid dat iedereen “solidair” over één kam scheert en generieke richtlijnen uitvaardigt die ieders ontplooiingsmogelijkheden beperken, miskent dat jongeren hier extra hard door worden getroffen.’ Met andere woorden…
Tegen de tijd dat ze over de drempel van het verzorgingshuis worden geholpen, roepen ze bij wijze van spreken nog: ‘Ik? Bij die oudjes?’ Saillant genoeg blijken millennials zich bewuster te zijn van de urgentie van de vraag ‘Nederland vergrijst, hoe gaan we daarmee om?’ dan de generatie die aan het vergrijzen is. Wat dat is? Hoogmoed die niemand kan verklaren maar die des avonds komt, om nog maar eens op Elsschot te variëren. De meeste mensen boven de vijftig, zo komt uit recente Amerikaanse peilingen naar voren, voelen zich minstens tien jaar jonger, terwijl 65-plussers zich over het algemeen twíntig jaar jonger voelen. Jenny Diski schreef in een bespreking van het boek van Segal dat je niet eeuwig in dat warme maar snel afkoelende bad van jezelf-eeuwig-jong-wanen kunt blijven zitten.

De psychiater in coronatijd
‘We hoppen van angst naar angst’ (Malou van Hintum De Groene Amsterdammer 27 mei 2020, p. 36-40):
De moderne psychiater analyseert de geestelijke noden van onze samenleving en houdt ons voor: of het nou corona is, kanker, overgewicht, depressie of armoede, als autonoom individu is al je ongeluk terug te voeren op je eigen keuzes.
De Wachter is net zoals Denys een medialieveling en een rockster geworden. Toen het hippe centrum voor levensvragen The School of Life de twee samen met klinisch psycholoog en psychoanalyticus Paul Verhaeghe half december vorig jaar op het podium in de Stopera zette, was die avond in een mum van tijd uitverkocht. ‘Ze vinden het natuurlijk vleiend dat dit aan hen wordt gevraagd’, denkt filosoof Marjan Slob, die het gesprek tussen de Vlaamse Drie modereerde. ‘Hun kerntaak is om te kijken naar individuen in nood, ze beoefenen een individualistische discipline, maar het is voor hen toch wel erg verleidelijk om daar lessen uit te trekken voor een algemeen publiek.
En inderdaad, we konden het al lezen: als je oud bent, heb je te lang geleefd; als je obesitas hebt, heb je te veel gevreten; als je diabetes hebt, maakte je de verkeerde leefstijlkeuzes; en als je hebt gerookt, ben je gewoon een stommeling. Of het nou corona is, kanker, overgewicht, depressie of armoede: als autonoom, zelfbewust individu is al je pech en ongeluk terug te voeren op jouw keuzes, jouw leefstijl, jouw gebrek aan incasserings- en doorzettingsvermogen.
Die manier van denken is het – doorgeslagen – resultaat van een emancipatieproces dat mensen bevrijdde uit knellende tradities en sociale systemen die conformering eisten op straffe van levenslange exclusie en marginalisering. En die manier van denken veroorzaakt een hoop maatschappelijke onrust, omdat eigenlijk iederéén wel iets te verliezen heeft ten opzichte van een ander.

Boze witte mannen serieus nemen (Marjan Slob de Volkskrant 8 april 2019, p. 19):
Natuurlijk moeten politici de woede van witte mannen serieus onderzoeken, maar laat dat alsjeblieft niet betekenen dat ze laf en klakkeloos buigen voor grote bekken . Laat dat betekenen dat politici vragen naar de redenen voor die woede. Persoonlijk denk ik dat politici dan veel goede redenen te horen zullen krijgen. Maar sommige redenen zullen stoelen op onwaarheden, of op een kleinzielige moraal. Durf dat dan ook te zeggen. Als je geen onderscheid maakt tussen goede en slechte redenen voor boosheid, dan behandel je alle boze witte mannen in feite als infantiele schreeuwers – terwijl slechts sommigen van hen dat zijn. Die laatste groep weerwoord geven is het meest eerlijke, het meest egalitaire, het meest democratische, wat je kunt doen. Dat is boze witte mannen serieus nemen.

Zij hebben bommen, wij mindfulness? (Sebastiaan Valkenberg Volkskrant 19 juni 2017 p. 18):
Zwaardmacht
'Het succes van het terrorisme is niet het terrorisme, het succes van het terrorisme is de angst voor het terrorisme', zegt psychiater Damiaan Denys.
Laten we aannemen dat het zo werkt. Dan nog wil de alles-is-perceptiebenadering niet geruststellen. Op deze manier kun je alle pijn wegrelativeren. Weet dat verdriet slechts in je hoofd zit en draai het weg zoals je dat doet met het volume op een radio. Prompt verliest het leed zijn venijn. Het is een nogal cerebrale exercitie.
Hoe moet terreurbestrijding dan wel? De zwaardmacht moet doen waarvoor ze is aangesteld, meer dan nu het geval is. Allicht dat veiligheidsdiensten geen aanslagen kunnen voorkomen als de daders onder de radar blijven. Alleen blijkt telkens weer dat ze wel degelijk 'in beeld' waren. Zo ook Salman Abedi, die in Manchester toesloeg. Hij was net terug uit Syrië, IS-leden hadden hem daar getraind.

We moeten vaart maken met de Energietransitie (Ab van der Touw, Allard Castelein, Jeroen de Haas, Marjan van Loon en Pieter van Oord de Volkskrant 26 oktober 2016 p. 25):
Creëer een minister voor economie, klimaat en energie voor samenhang in het beleid.
Wij zijn ervan overtuigd dat de energietransitie moet plaatsvinden om klimaatverandering tegen te gaan en zien het versnellen van de transitie ook als een kans voor het ontwikkelen van een nieuwe economie. Om dit te realiseren is een ondernemende, stimulerende overheid nodig, die voor bedrijven de ruimte creëert om hun rol in de energietransitie in te vullen.
Dat betekent een geïntegreerd beleid op het gebied van klimaat, energie en economie, met borging over de kabinetten heen. Zo'n beleid heeft een consistente uitvoering door de verschillende bestuurslagen nodig om snelheid te kunnen maken. Op die manier creëren we een toekomst waarin duurzame producten en markten tot ontwikkeling komen, en bedrijven verantwoord kunnen investeren, innoveren en nieuwe banen scheppen.
Wij hebben de afgelopen weken contact gezocht met andere Nederlandse bedrijven over dit pleidooi voor het versnellen van de energietransitie. We hebben daarbij veel bijval gekregen. Inmiddels wordt dit pleidooi met de vier bovenstaande punten door 40 bedrijven onderschreven, een aantal dat nog dagelijks toeneemt.

Hillary Clinton heeft met haar uitspraak 'Ik ben de laatste tussen jullie en de apocalyps.' (Mark Leibovich interviewt Hillary Clinton de Volkskrant 16 oktober 2016) in zoverre gelijk dat door Trump c.s. de chaos in de wereld wordt versterkt. Het verkiezingsteam van Donald Trump heeft alles uit de kast gehaald om de publieke opinie te manipuleren. Net als George Bush schiet hij daarmee in eigen voet. Sheila Sitalsing heeft gelijk de oppertrol in het Witte Huis heeft de weg gewezen. Het oude vraagstuk dat Jan Zijderveld aanhaalt dat de taart alleen eerlijker kan worden verdeeld wanneer de economie groeit is een gotspe. Globalisering van kapitaalmarkten heeft niet geleid tot een verbetering van de risicodiversificatie van kapitaalverschaffers (L. Bovenberg en C.N. Teulings hebben met hun CPB Discussion Paper Rhineland exit ongelijk gekregen).

De waarheid ontmaskerd (Arnon Grunberg Volkskrant 2 februari 2021 p. V8-9):
Op een eigenaardige manier toont de wereld van de overleden spionageromanschrijver John le Carré de praktische kant van de moraalfilosofie. Geen afscheid op een vliegveld zal ooit nog hetzelfde zijn, merkt Arnon Grunberg.
Misschien kwam het doordat Le Carré net was overleden en ik begonnen was met het bekijken van op zijn romans gebaseerde films dat ik aan Checkpoint Charlie moest denken, de legendarische grensovergang tussen West- en Oost- Berlijn die ik als kind had gepasseerd.
Ook al zijn we niet in dienst van professionele informatiezoekers, wij helpen allemaal de werkelijkheid een handje, althans dat denken we te doen.

De overheid gebruikt meer risicoprofielen om na de toeslagenaffaire scherp op te letten (Margriet Oostveen de Volkskrant 2 februari 2021 p. 9):
Gaat u anders even gezellig mee naar de Amsterdamse Bijlmer in augustus 1975. Nadat drie Surinamers in een winkel hebben gevochten en de straat zijn opgerend besluit hoofdinspecteur Van Riessen daar ‘een stevig plukkie’ mee naar het bureau te nemen, in de hoop dat ze ertussen zitten. Bewoners van de Bijlmer zelf zien hoe tientallen Surinaamse mannen lukraak worden opgepakt: ‘een razzia van ongekende omvang’. Leo van Sprang zegt namens hen tegen de Gooi- en Eemlander: ‘…we willen (…) een gelijkwaardige behandeling hebben, net als iedere Nederlander’.

Laat het tot u doordringen voordat u binnenkort in het stemhokje staat: wie VVD stemt, oogst Dave Roelvink (Sander Schimmelpennick Volkskrant 1 februari 2021 p. 21):
Het mag duidelijk zijn: verheffing, of zelfs maar het goede voorbeeld geven, is volstrekt uit de mode. Dat onze jeugd niets beters kan verzinnen dan dingen slopen en vuurwerk afsteken is een direct gevolg van de weigering van onze elite om leiding te geven, consistent beleid te voeren en klasse te tonen. De bovenkant moet de onderkant de weg wijzen, maar hoe het goede voorbeeld te geven als je het zelf zo overduidelijk verleerd bent?
Wie gewoon doet, doet al gek genoeg, maar het lijkt me nu weleens genoeg met al die gewone gekte. Onze laagcultuur maakt namelijk ziek. Letterlijk, omdat meer dan 75 procent van de ic-bedden wordt bezet door veel te dikke mensen, en figuurlijk, omdat de normalisering van de laagcultuur niets minder dan de wegbereider van het populisme is. Laat het tot u doordringen voordat u binnenkort in het stemhokje staat: wie VVD stemt, oogst Dave Roelvink.

‘Nederland gidsland’ (Hans van Nijnatten Volkskrant 1 februari 2021 Hans van Nijnatten (p. 21) :
Het wordt tijd dat we ons zelfbeeld als gidsland laten vallen of op zijn minst aanpassen. Want het klopt niet meer. En we moeten niet gek opkijken als premier Rutte straks niet meer zo serieus genomen wordt in Europa.
Het is tijd voor bescheidenheid. En laten we dan tegelijk alle energie stoppen in het wel voor elkaar krijgen van urgente zaken. Het wordt tijd voor een nieuwe aanpak waarin we echt laten zien dat we het nog steeds kunnen!
Het wordt een hele uitdaging.

De Roos School voor de Filosofie (Sander van Walsum de Volkskrant 5 maart 2016):
Praktische filosofie heeft tot doel inzicht te krijgen in jezelf en de wereld.
Hoe? Door in te zien hoe onze geest werkt.
Door vastgeroeste ideeën los te laten.
Door te relativeren en te lachen om jezelf.
Praktische filosofie draait om aandacht.
Scherp je zintuigen. Word stil.
Luister, kijk, voel, proef met échte aandacht.
'Spiritualiteit is een bevrijding van de angst waarin de kerken ons ooit gevangen hielden, en waarin banken en verzekeringsmaatschappijen ons nu nog gevangen houden', zegt Mark Hoek. Zijn onderkomen, een voormalig kantoorpand van uitgever Sanoma dat hij mag gebruiken in afwachting van de verkoop, is beduidend soberder dan dat van De Roos.

In Den Haag (De Groene Amsterdammer 4 november 2021 p. 79):
eschokt ben ik. Alsof je die elektrische auto van rechts niet hebt zien aankomen. Aukje van Roessel stopt bij De Groene. Onspectaculaire, tientallen jaren volgehouden maar o zo fraaie en lezenswaardige achtergrondverhalen over ‘Den Haag’. Ik dacht dat ze mij – toch ook 72 – moeiteloos zou overleven. Maar nee: ze blijkt een mens, ook aan zo’n journaliste komt een eind.
Aukje, het ga je goed: ruitenwisser in een moddercircuit.
Ewald Engelen
Engelen predikt steeds weer voor zijn eigen parochie wanneer hij enerzijds meldt dat het klopt dat rechts niet deugt, en anderzijds dat alles wat links is en niet tot de Partij voor de Dieren behoort helemaal niet deugt.

75 jaar na Neurenberg
Een minuscuul stapje (Chris van der Heijden De Groene Amsterdammer 28 oktober 2021, p. 42-47):
Deze maand is het 75 jaar geleden dat in Neurenberg de kopstukken van nazi-Duitsland terechtstonden. Daar zou het fundament gelegd zijn van de internationale humanitaire politiek. Maar tussen woord en daad liggen heel wat hobbels.
Zowel het een als het ander ging destijds zo goed als iedereen, niet alleen Amerikanen maar ook Russen, Engelsen, Fransen en anderen (Nederland, ‘politionele acties’) te ver, want het impliceerde dat ook andere daden van andere landen dan die van nazi-Duitsland (lees: de eigen daden) onder een vergrootglas kwamen te liggen. %blueDat was ongewenst.
En dus zag men voorlopig geen andere mogelijkheid dan doen wat in Neurenberg ook gebeurde: schipperen of, onaardiger gezegd: veinzen, een zekere mate van hypocrisie tentoonspreiden. Een van degenen die dit doorzag was de later wereldberoemde Aimé Césaire. In zijn Discours sur le colonialisme blueblackin de strijd tegen Hitler. Het was geen antiracisme waartegen men zich verzette, schreef hij, het was geen schending van het mensenrecht. Het was slechts de misdaad tegen de blanke mensen die in Neurenberg terecht had gestaan. Dat wrong en wel zo sterk dat het niet anders dan barsten kon.

Net als H.P. Blavatsky in haar ouevre onderkent Chris van der Heijden in zijn DAT de nasleep NOOIT MEER van de Tweede Wereldoorlog in Nederland dat elke homo sapiens zijn eigen levensverhaal schrijft. Ook Chris van der Heijden laat in zijn epiloog Tijd als bladerdeeg (p. 704-708) zien dat er een route is, die naar een oplossing leidt. ‘Tijd als bladerdeeg ’ is het punt, dat de homo sapiens met elkaar verbindt.

De Kwintessens, twee in één toont de MENS, de synthese, de eenheid die bestaat uit de ziel en de relatie tussen geest en lichaam. Bij de twee in één kan ook aan de kwadranten van Daniel Ofman worden gedacht of de definitie van Jan Börger: De Basis van alle cultuur is de ether, d.w.z. de eenheden voor zich gedacht en de eenheden in-een gedacht en dat tegelijkertijd. De tijdgeest, de Zeitgeist kunnen we beïnvloeden (BOEK VAN HET LEVEN, 'Akasha-kronieken', Noösfeer).

In Den Haag
Nawoord (Aukje van Roussel De Groene Amsterdammer 28 oktober 2021 p. 10-11):
Is er in de afgelopen vier decennia veel veranderd in de Haagse politiek en de journalistiek? We hadden de radio en Lubbers, we hebben soundbites en socials. Politiek redacteur Aukje van Roessel maakte in haar imposante loopbaan alles mee. Nu voor de laatste keer, beziet ze, scherp en alert als altijd, de wereld ‘in Den Haag’.
Er kwamen Kamerverkiezingen aan en hij maakte zich zorgen over de grote rol die mediabekendheid was gaan spelen bij het opstellen van de kandidatenlijst. Hij vreesde dat Kamerleden met veel inhoudelijke kennis, die gericht zijn op het maken en controleren van wetten, steeds minder op de lijst zouden komen. In de media verschijnen is een graadmeter aan het worden, voor noest werkende backbenchers is steeds minder plaats. Dat was kort samengevat zijn waarschuwing.
De sloop van de verzuilde samenleving waarin je als katholiek, protestant of arbeider een bijpassende krant las, naar een bijpassende school ging, je bij een bijpassende vakbond aansloot en op een bijpassende politieke partij stemde, was al begin jaren zestig ingezet.
Maar wie had bij die afbraak kunnen bedenken dat de zuilen zouden plaatsmaken voor de waarin velen nu leven? Ook nu van gelijkgezinden, maar dan niet op basis van een geloof of levensovertuiging, maar op basis van lifestyle, complotdenken over de herkomst van het coronavirus, een verlangen naar een niet-bestaand verleden, weerzin tegen buitenlanders, voorkeur voor veganistisch eten of wat dan ook. En die bubbels van nu worden niet aangestuurd door voormannen – of een enkele voorvrouw – zoals destijds de zuilen, maar door algoritmen die de ‘bubbelleden’ steeds verder naar binnen zuigen en hen daarmee het zicht op andere meningen en invalshoeken ontnemen. Al gold toen net zoals nu geldt: mensen zijn niet willoos, al was je kritisch opstellen tegenover dominee en pastoor destijds niet makkelijk, zoals het nu niet eenvoudig is je te verzetten tegen algoritmen.

Essay Identiteitspolitiek (1)
De nativistische kramp (Jan Willem Duyvendak De Groene Amsterdammer 4 november 2021 p. 42-45):
De strijd tegen identiteitspolitiek door geharnaste nativisten is gebaseerd op een illusoir monocultureel verleden. De dominantie van het nativisme staat een effectieve aanpak van hardnekkige ongelijkheden in de weg.
Terwijl de Kulturkampf door nativisten wordt aangeblazen, zijn er andere kloven in de Nederlandse samenleving die veeleer aandacht zouden moeten krijgen: de grote ongelijkheden tussen Nederlanders in inkomen – vooral vermogen –, gezondheid, woonsituatie, opleiding. De dominantie van het nativisme staat een effectieve aanpak van die ongelijkheden in de weg. In plaats van minderheden daarvoor verantwoordelijk te houden, zou het gesprek moeten gaan over de vraag hoe sociaal-economische rechtvaardigheid en culturele diversiteit samen kunnen gaan.

'Waar moet die nog respect aan ontlenen?' (Stevo Akkerman inerviewt Jan Willem Duyvendak Trouw 28 maart 2021):
Op zoek naar verklaringen voor rellen en rechts populisme wordt gesproken over achterstanden en cultuur. Maar misschien moeten we het eens over de man hebben, zegt Jan Willem Duyvendak, hoogleraar sociologie. ‘Waar moet die nog respect aan ontlenen?’

Het verleden toont aan dat men minder overspannen moet reageren op identiteitspolitiek (Adriejan van Veen de Volkskrant16 april 2018):
‘Identiteitspolitiek’ is voor velen hét schrikbeeld van deze tijd. Partijen als Denk en Bij1 zouden hiermee de samenleving splijten. Wanneer antiracisten pleiten voor aanpassing van Zwarte Piet of koloniale standbeelden, dan wordt dit weggezet als schadelijke identiteitspolitiek.
Columniste Elma Drayer noemt het een ‘giffabriekje’ (de Volkskrant, 28 april 2017), en voor socioloog Eric Hendriks ligt identiteitspolitiek op één lijn met de excessen van zowel de Culturele áls de Franse Revolutie (NRC, 5 sept. en 25 okt. 2017). Het bepleiten van maatschappelijke veranderingen vanuit een groepsidentiteit ligt in het Nederland van 2018 dus zeer gevoelig.

Kom niet aan ons nationale zelfbeeld (Dirk-Jan van Baar Volkskrant 11 september 2015 p. 20):
Na kritiek van buitenaf gaven ook cultuurdragers blijk van een nieuw soort lichtgeraaktheid.
Afkeer
Nederland wordt veelkleuriger en kent steeds meer (luidruchtige) minderheden die zich verdrukt voelen. Dat geldt zelfs voor de blanke meerderheid, die moet inbinden en de eigen cultuur bedreigd acht. De islam wekt met zijn zichtbare aanwezigheid afkeer op.
Identiteitspolitiek, die selectief in de geschiedenis winkelt om de eigen uniciteit te bewaren, roept altijd en overal reacties op. Dat geldt voor Nederland evenzeer als voor de rest van de wereld. Helemaal ongelijk hebben de VN-juristen niet als zij hier een nationalistisch en chauvinistisch (Moïsi) klimaat ontwaren. Dat betekent dat ons naast al het multiculturele onbehagen nog veel meer politieke correctheid wacht. Mét alle ergernis en clichés die daarbij horen.
Minderheden worden dan half geruststellend, half ridiculiserend toegesproken (denk aan Ewald Engelens Het is klasse, suffie, niet identiteit!). Geruststellend wanneer minderheden verzekerd wordt dat het heus wel goed komt met hen als de klassenstrijd eenmaal gestreden is. Maar vaker nog ridiculiserend: ‘Wie durft aandacht te vragen voor genderneutrale toiletten nu de wereld vergaat?’

Antropologie van het hiernamaals en het 'hiervoormaals' (Piet Ransijn Civis Mundi Digitaal #66 september 2018 II):
De zielenreis van Michael Newton bezien als een sociaalwetenschappelijk onderzoek
Griekse filosofen als Pythagoras en Plato refereren ook naar (een vorm van) van reïncarnatie. Een dergelijke leer was in Europa meer wijd verspreid voordat deze mede door het christendom in diskrediet raakte. Bijv. bij Plato vinden we de opvatting van een samengestelde persoonlijkheid in drie zielendelen: het begerende, het strevende en het kennende zieledeel. Dit stemt overeen met de meer uitgebreide Indiase filosofie hieromtrent, die acht aspecten van de persoonlijkheid onderscheidt. Zie hierover o.m. C I Dessaur, De droom der rede, het mensbeeld in de sociale wetenschappen en H Groot, Verborgen wijsheid uit de Oepanishaden. Bij Plato vinden we de volgende indeling:
1. mensen bij wie het begerende zielendeel met verlangens, pleziertjes en genot de overhand heeft, vormen de laagste klasse. Zij hebben vooral ijzer en brons in hun constitutie. De deugt die hen past is matigheid.
2. mensen bij wie het strevende zielendeel de overhand heeft, vormen de middenklasse van de toezichthoudende klasse van ‘de wachters’, die zilver in hun constitutie hebben, met als passende deugd dapperheid. In India is dat gerechtigheid, dharma, recht en plicht.
3. mensen bij wie het kennende zielendeel de overhand heeft, zijn de bestuurders van de staat en ook de filosofen. Zij hebben meer goud in hun constitutie en de deugd die hen past is wijsheid. Zie Wikipedia, verwijzend naar De Staat (Politeia) en W T de Bary, ed. Sources of Indian Tradition.
India kent een vergelijkbare indeling naar de vier levenswaarden: 1. kama: genot en liefde, 2. artha: rijkdom en welvaart, 3. dharma: gerechtigheid en 4. moksha: geestelijke bevrijding door inzicht. Deze waarden corresponderen overwegend met resp. 1. het werkende volk, 2. de middenstand van handelslieden en ambachtslieden, 3. de krijgslieden en de overheid, 4. de priesters en intellectuelen. De vier Middeleeuwse standen boeren, burgers, adel en geestelijkheid komen hiermee enigszins overeen en lijken kenmerkend te zijn voor agrarische samenlevingen.

Wijsheid en wetenschap (Patricia van Bosse Civis Mundi Digitaal #104, 1 december 2020):
Een paar maanden geleden werd mijn aandacht getrokken door een artikel in de Volkskrant, waarin de vraag werd gesteld – ik parafraseer nu – of oude wijzen niet gedateerd zijn. Intussen is er immers zo veel wetenschappelijke kennis waar zij geen weet van hadden. De auteur, Kees Kraaijeveld, directeur van de Argumentenfabriek, pleit voor ‘wijsheid die gebaseerd is op kloppende, wetenschappelijke kennis over de wereld en de mens’. Er werd verwezen naar recent werk van wetenschappers onder de noemer: Evidence Based Wisdom.
Tot slot
De rol van wijsheid om het leven van mensen te verbeteren kan nauwelijks onderschat worden. Alles wat de ontwikkeling van wijsheid bevordert zou een hele hoge prioriteit moeten hebben. Om die reden is alle aandacht voor wijsheid zeer welkom, dus ook vanuit de wetenschappelijke hoek, of het nu al veel heeft opgeleverd of niet.
Om welke benadering het nu gaat: wetenschappelijk, door de inspiratie van oude teksten, door kunst, door ervaringen in het dagelijkse leven, de belangrijkste les is om open en nieuwsgierig te zijn. En te reflecteren, dat lijkt essentieel in welke benadering dan ook. Als we het er over eens zijn dat wijsheid belangrijk is (en wie kan dat ontkennen?) en er zijn nu zelfs wetenschappelijk bevestigende inzichten, dan zouden deze toegepast moeten worden in het onderwijs, op alle niveaus en leeftijden. Ook een basishouding waarin het gaat om het belang van alle mensen en de wereld zou het ’wijsheidsgehalte’ van de politiek en de journalistiek verhogen, iets waar we allen veel baat bij zouden kunnen hebben. Het zou werkelijk een rol kunnen spelen om het leven en het functioneren van de maatschappij te verbeteren.

Dit is geen straf van de natuur (Ralf Bodelier de Volkskrant 20 juni 2020, Opinie p. 18-19):
De ecodicee bestrijden
Eind 18de eeuw hadden Kant en Voltaire goede redenen om de theodicee te bestrijden. Vandaag zijn er even goede redenen om de ecodicee aan te pakken. De eerste reden ligt voor de hand. De natuur verdient geen goddelijke status. De natuur heeft geen ogen en oren waarmee ze ons waarneemt, ze beschikt niet over een moraal of over het vermogen om te oordelen. De natuur denkt niet over de mens na, laat staan dat ze ons straft of corrigeert. En nee, de natuur is ook niet ‘vergevingsgezind’, zoals Luyten schrijft. Het is precies andersom. Mensen nemen waar, denken na, oordelen, straffen en vergeven. Mensen zijn geïnteresseerd in de natuur, verzamelen kennis over de natuur en corrigeren de natuur. Wég met de malariamug en het coronavirus, red de panda!
Rampspoed? Een straf van God, dacht men vroeger. In de coronacrisis krijgt de natuur dezelfde krachten toebedeeld, ziet filosoof Ralf Bodelier. En daar schieten we weinig mee op.
Niet God of de natuur zal ons redden. Alleen onze eigen, menselijke scheppingskracht leidt tot een betere wereld voor iedereen.

Europa moet zich solidair tonen (Maurits Chabot interviewt Timothy Garton Ash de Volkskrant 20 juni 2020, Opinie p. 22-23):
Een gebrek aan solidariteit tussen Noord en Zuid-Europa, de Brexit, de ondermijning van de democratie in Oost-Europa en steun van Rusland noch de Verenigde Staten. Toch ziet Timothy Garton Ash mogelijkheden voor Europa om sterker uit de coronacrisis te komen.
Verschuift de manier waarop Europa zich verhoudt tot wereldmachten als China en de VS door de coronacrisis?
‘We staan met enerzijds machtsblok VS en anderzijds China voor een periode die veel wegheeft van een nieuwe Koude Oorlog. Dat plaatst Europa tussen twee hete vuren. Wat Europa moet doen, is een tweeledig beleid voeren. Daarin moeten we duidelijke elementen van insluiting betrekken: onze eigen samenlevingen beschermen voor inmenging van buitenaf. Taiwan en de Chinese democratie beschermen, steun uitspreken voor Hongkong. Tegelijkertijd moet je zo veel mogelijk constructieve betrokkenheid behouden, want we hebben gezamenlijke belangen in economisch opzicht, klimaatverandering en het bewaren van vrede.’
Een van de twee kanten die u schetst is een beleid van insluiting en inperking. Wat bedoelt u daar precies mee?
‘We moeten nadenken over de vraag in hoeverre we afhankelijk willen zijn van China en Huawei voor grote infrastructurele projecten als het 5G-netwerk. Het risico is dat je over vijf jaar bijvoorbeeld geen groot Westers bedrijf hebt als alternatief voor Huawei. Ook moeten we China duidelijk maken dat we met de VS staan voor de onafhankelijkheid van Taiwan. Het gaat erom dat je gezamenlijk een lijn trekt, dat je je als een verenigd Europa sterk maakt voor eigen, interne belangen en dat je de waarden buiten je continent verdedigt.’

Eigenbelang (Dirk Bezemer De Groene Amsterdammer 9 juli 2020 p. 9):
Het zuiden van de eurozone is de kip met de gouden eieren van de Nederlandse economie. Voor de prijs van vier kopjes koffie per jaar per Nederlander willen Rutte en Hoekstra die kip nu slachten. Dat zijn de kosten voor Nederland van het coronaherstelplan van de Europese Commissie ter waarde van 750 miljard euro, volgens een brief van Herman van Rompuy en anderen vorige week in de Belgische krant De Standaard. Rutte en Hoekstra zijn tegen het plan.
De euro was en is een gouden deal voor Nederland. Natuurlijk willen we kosten maken om de euro-economie in stand houden – uit welbegrepen eigenbelang, want wie gaat ons leger betalen als de Italianen het niet meer doen? Dit gaat niet om Italië ‘helpen’. We helpen onszelf, als handelsoverschotland, door de tekortlanden bij te staan in de coronaramp.
Het is in ons eigenbelang dat Zeeland en Friesland welvarend zijn, of we daar nu wonen of niet. Dat eigenbelang geldt in Europa ook – economisch zelfs sterker. De export vanuit de Randstad naar Zeeland kunnen we best missen, maar als de Europese markt wegvalt of krimpt hebben we echt een groot probleem.
Er zijn twee mogelijkheden: ofwel Rutte en Hoekstra snappen dit allemaal en verzetten zich tegen het plan van de Commissie om binnenslands de rechtse, onwetende kiezer aan te spreken. Ze moeten zich dan diep gaan schamen. Ofwel ze snappen het niet. Ze moeten zich dan opnieuw diep gaan schamen. Oké, er is eigenlijk maar één mogelijkheid. Ik hoop dus dat de premier en zijn minister gelouterd van hun zuidelijke vakantie terugkeren en de Italianen een nederige dankbrief sturen voor twee decennia stimulans van de Nederlandse economie. En die paar euro per persoon betalen we natuurlijk graag. We zullen er geen kopje koffie minder om drinken.

Amerika is een grap (Maartje Laterveer Volkskrant 27 juni 2020 Zaterdag p. 2-5):
Oud-diplomaat en voormalig minister van Buitenlandse Zaken Madeleine Albright ziet met lede ogen aan hoe de VS hun internationale positie verbroddelen. Hoog tijd voor een machtswissel dus.
Professioneel bleef ze dezelfde doelen nastreven als toen ze in de regering zat: het bevorderen van democratie in de wereld en het mondig maken van vrouwen. Verschillende partijen bedelden om haar adviezen, van denktanks en de Georgetown Universiteit tot het Congres, ze werd zelfs door haar goede vriend Václav Havel gevraagd president te worden van Tsjechië. Op alles, behalve dat laatste, zei ze ja, en ze begon samen met drie anderen een internationaal adviesbureau: The Albright Group (TAG).

Stekel De andere Václav (Olaf Tempelman de Volkskrant 8 mei 2019, p. 19):
De ene Václav is de andere niet. Timothy Garton Ash omschreef wijlen de Tsjechische president Václav Havel als subtielste politicus die hij ooit ontmoette en Václav Klaus, in dezelfde tijd premier van Tsjechië, als de lompste. Welke Václav begin jaren 90 zijn stempel drukte op Tsjechië, laat zich raden.
Klaus was in Nederland op uitnodiging van FvD en vertelde deze krant dat de Sovjet-Unie en de Europese Unie één pot nat zijn: beide nomenklatoera die altijd verkeerd zitten. Het goede nieuws voor tegenstanders van zulke nomenklatoera, is dat Klaus als premier liet zien dat één enkele man dogmatischer en botter kan zijn dan duizend apparatsjiks bij elkaar.
Jammer dat Klaus zichzelf in 2019 ook krediet geeft voor mensenrechten in Tsjechië. De Václav die zich daar een leven lang voor inspande, heette Havel.

Wie was Multatuli?
Eduard Douwes Dekker werd op 2 maart 1820 geboren op de bovenste verdieping van een klein huisje in de Korsjespoortsteeg te Amsterdam. Een jongen van eenvoudige afkomst die zijn milieu ontsteeg. Met de roman Max Havelaar werd hij op slag beroemd. In het Multatuli Huis, het geboortehuis van Nederlands grootste 19e-eeuwse schrijver, zijn het museum en het Multatuli Genootschap gevestigd.

Biefstuk en waarheid (Arnon Grunberg Volkskrant 18 februari 2020 p. V10-12):
Er zit iets raadselachtigs aan Multatuli, W.F. Hermans heeft over dat raadsel zelfs een heel boek geschreven.
Om zijn ambivalentie ten opzichte van het schrijverschap beter te begrijpen moeten we kijken naar idee 527, de beroemde brief van Max Havelaar aan Multatuli. Havelaar geeft daar een definitie van de schrijver waarin Multatuli zich meen ik kon vinden: ‘Een schrijver – iemand die van schrijven een beroep maakt – spreekt zonder dat hy iets te zeggen heeft. Hy levert uitdrukkingen, waar geen indruk is. Hy weerkaatst beelden die niet bestaan. Hy jaagt op pikante tegenstellingen en moet daaraan de waarheid opofferen.’
Nogmaals, het is de waarheid die de inzet is van zijn oeuvre, en het is mede die inzet die ervoor heeft gezorgd dat zijn grootheid boven twijfel verheven is. Let op het woordje ‘mede’. De beroepsschrijver offert waarheid op aan dubieus esthetisch genot. ‘Hy moet haar kleuren, opsieren, aankleden…’, noteert Havelaar.
Multatuli maant schrijver en nooit te vergeten dat het waarheidsgebod uit ambiguïteit en dubbelzinnigheden bestaat, maar toch altijd gebod moet blijven. Zijn polemische houding herinnert ons eraan dat lafheid de grote vijand is van de intellectueel en de schrijver, hij verzoekt ons niet de ogen te sluiten voor al te menselijke halfslachtigheid, want wie daar de ogen voor sluit, offert waarheid op voor biefstuk.
Dít is – nogmaals – zijn grootheid.
Boven dit alles schittert zijn humor, zijn oeuvre is doordesemd van een ingenieuze en dubbelzinnige zelfrelativering en ja, dan is er zijn stijl, zonder welke het allemaal gedoemd was te mislukken: ‘Wie ’t afkeurt, keur ik af.’

Boemerang (De Groene Amsterdammer 28 februari 2019, p. 11):
Wil je als politicus het algemeen belang dienen of grijp je alles aan om het vuur van wantrouwen bij de kiezers te doen oplaaien? Die vraag moeten politici zichzelf stellen, ook als het gaat over de stijging van de energierekening.
Kim Putters geeft in zijn boek een aantal suggesties om het opvlammen van dat ondergronds smeulende veen te voorkomen. Een daarvan gaat over de opvatting die politici zelf hebben van hun rol. Ben je er als politicus om, uiteraard vanuit je eigen politieke opvattingen, het algemeen belang te dienen? Of grijp je alles aan om het vuur te doen oplaaien om daar zelf baat bij te hebben? En ja, dat laatste is makkelijker dan het eerste. Dan hoef je alleen maar ‘brevet van onvermogen’ te roepen tegen staatssecretaris Keijzer, zoals Thierry Baudet deed, en het smeulende wantrouwen is weer gevoed. Terwijl de fractievoorzitter van Forum voor Democratie zelf ook graag met cijfers schermt als hem dat uitkomt bij het bang maken van mensen. Om het vuurtje op te poken, en de aandacht van de eigen staatssecretaris af te leiden, kun je – zoals regeringspartij CDA deed – de fout met de energierekening ook bij het Planbureau voor de Leefomgeving leggen. En meteen vraagtekens plaatsen bij de 13 maart te verschijnen doorrekening van het Klimaatakkoord door dat Planbureau.
Putters hoopt dat een uitslaande veenbrand wordt voorkomen doordat politici genezen van die koopkrachtwolk-waan, kernkabinetten instellen die de grote maatschappelijke thema’s in samenhang aanpakken in plaats van verkokerd, zichzelf hergroeperen in nieuwe politieke bewegingen, de polder laten herleven, en hun rol als politicus dus anders opvatten dan nu. Ze moeten beginnen met hun rolopvatting. Zonder dat volgt de rest toch niet. Putters heeft zijn hoop gevestigd op de jeugd. Maar waarom wachten? Zonder medewerking van de ouderen die nu aan de touwtjes trekken, gaat het niet lukken.

De beste lesdag van hun leven (Peter Dieleman Volkskrant 2 februari 2019 Opinie p. 10):
Greta Thunberg, Anuna De Wever en Lilly Platt zijn spijbelende, dansende vlinders voor een schone, blauwe lucht. Jonge (15, 17, 11 jaar) Aletta’s, gezegend met een vol bewustzijn, doorzettingsvermogen en moed. Geen kiesrecht maar met een onverzettelijke wil om te stemmen over een hoger mondiaal belang.
Actievoeren doet pijn (Erich Grothe de Volkskrant 2 februari 2019 Opinie p. 10):
Minister Slob ‘biedt geen ruimte’ voor het spijbelen van leerlingen om de klimaatdoelen onder de aandacht te brengen. Dat hoeft hij ook niet te doen, dan is het namelijk geen spijbelen meer. De scholieren doen het gewoon, minister Slob, en dat kan ik nog begrijpen ook. Actievoeren doet soms een beetje pijn. Staken doe je ook niet in je vrije tijd. Voor al die ludieke acties uit de jaren ’60 en ’70 is ook nooit toestemming gevraagd. Dus scholieren: gewoon doen als je dat wil.
Wakker worden (Annemiek van Dongen-Schrage Volkskrant 2 februari 2019 Opinie p. 10):
Ik ben erg geschrokken van de reactie van Arie Slob. In de normale wereld zorgen de grote mensen voor de kleine mensen. De kleine mensen waarschuwen: ‘Hé, word wakker, let op, het gaat zo mis.’ En hoe gaat het dan in een normale wereld?
Zelf schrijven (Eus Wijnhoven Volkskrant 2 februari 2019 Opinie p. 10):
In zijn column stelt Nico Keuning dat een verplichte leeslijst het lezen onder de jeugd stimuleert. Daarbij wordt o.a. Max Havelaar aangehaald, maar zelfs de hertaling uit 2010 was veel te hoog gegrepen voor middelbare scholieren. De aanpak van een verplichte lijst is decennialang tevergeefs gehanteerd om daarmee kinderen te overtuigen vaker een boek te lezen. Wat kinderen wel tot lezers maakt, is hen zelf laten schrijven. Dat kan vanaf groep 3 of 4. Laat hen zelf verhalen verzinnen en die aan elkaar voorlezen. Laat hen het mooiste verhaal van de klas kiezen en vertellen waarom ze dat zo mooi vinden. Laat hen klassikaal vertellen wat zij zo goed vinden aan een specifiek boek.
Door te schrijven, ga je veel bewuster lezen. Volgens mij kan dat een succesvoller oplossing zijn voor de ontlezing (boeken) dan een verplichte leeslijst.

Kennis zonder grenzen
In dit artikel bespreekt Wim Rietdijk zijn radicaal rationalistische visie op de rol die de wetenschap zou moeten spelen. Hij hekelt het relativistische standpunt dat sommige moderne wetenschapsfilosofen innemen en wijst op de belangen die sommige mensen hebben bij het in stand houden van irrationaliteit.
Wim Rietdijk is wis- en natuurkundige en cultuurfilosoof. Hij heeft gepubliceerd over zeer uiteenlopende onderwerpen, van de vierdimensionale fysische werkelijkheid tot euthanasie.

Eudaimonia heeft betrekking op de 4e Dimensie van de Zwaartekrachtruimte die Gerrit Teule in zijn boek Hebben wij een ziel? of van het Blokuniversum waar Jim van de Heijden gebruik van maakt. Het blokuniversum is niet volledig gedetermineerd, zoals Wim Rietdijk tracht te bewijzen. Het is onze vrije wil, het is het vermogen van de mens zich aan de veranderende omgeving aan te passen en de mogelijkheid van creativiteit die het leven zinvol maakt. Creativiteit, verbeeldingskracht (imaginatie) zorgt dat het lichtpuntje aan het eind van de tunnel feller gaat schijnen. De gangbare methode om de wils- en verbeeldingskracht te verenigen is yoga, contemplatie, meditatie.

Om op gene zijde, de verborgen 5e dimensie grip te krijgen biedt de discussie tussen Ruud van Wees over zijn publicatie De ecologische crisis en de materialistische geestverduistering in wetenschap en maatschappij en Wim Rietkerk in het tijdschrift Civis Mundi een goed houvast.

C.W. Rietdijk Enkele kanttekeningen bij stellingname Ruud van Wees
Omdat de niet-rationalistische benadering echter ook weinig vertrouwen wekt (zij verwerpt bijvoorbeeld de stelling van Taine die ons eerste motto vormt en is dan ook bij gebrek aan strenge argumentatie speculatief), ben ik op zoek gegaan naar een "vierde weg". De essenties daarvan zijn in een zestal punten samengevat; voor details en wetenschappelijke onderbouwing verwijs ik naar de in de referenties aangegeven literatuur.

Ruud van Wees Een korte reactie op kanttekeningen C.W. Rietdijk
Dat gezegd hebbende zou ik de ‘voorstellen’ die Rietdijk doet ten aanzien een ‘vierde weg,’ eigenlijk een ‘Derde Weg’ in de fysica, naast de klassiek-deterministische en intrinsiek-indeterministische, willen bijvallen. Zo op het oog, ik ben nu eenmaal geen fysicus, lijkt die derde weg neer te komen op het harmoniëren van de fysica met de parapsychologie en niet-reductionistisch bewustzijnsonderzoek. En wel via de (her)invoering en empirische onderbouwing van een vorm van terugwerkende causaliteit, waarin we hopelijk een in de geschiedenis van de natuurwetenschappen afgevallen ‘oude bekende,’ namelijk de doeloorzaak (en misschien mede de vormoorzaak en intentie-oorzaak?) mogen herkennen. Ik hoop dat ik hem zo juist interpreteer.

De titel van het boek het CHAOSPUNT de wereld op een tweesprong van Ervin Laszlo wordt als actueel thema gebruikt. Het biedt een kader voor het formuleren van een kosmische visie (Ervin Laszlo boek Kosmische Visie Wetenschap en het Akasha-veld) op een oud vraagstuk.
144/145: De met de nobelprijs voor natuurkunde onderscheiden fysicus Manfred Eigen heeft aangetoond dat de vorming van suprasystemen onder invloed van auto- en kruiskatalytische cycli de grondslag vormt van de evolutie van alle levensvormen op aarde.
De fysisch chemicus en expert in de thermodynamica Ilya Prigogine werd onderscheiden met de Nobelprijs nadat hij de wijze waarop kruiskatalytische systemen tot de evolutie van complexe systemen leiden [en de theorie over het zelforganiserende karakter van het universum, vert.] had uitgewerkt.
De in het boek besproken perioden Mythos, Theos, Logos en Holos (p. 66/76) corresponderen met de vier yuga’s.

De beschavingstransformatie die in het holos tijdperk plaats vindt bouwt op eerdere transformaties voort:

Het boven aangehaalde citaat van Sahih al-Boechari stemt overeen met (cursus theosofie):
Verder geven de meesters als commentaar: ‘We willen ware en onzelfzuchtige harten; zonder angst en trouwe zielen.’ Ze verzekeren de aspirant dat ‘Elke stap die in onze richting wordt gezet, ons zal dwingen om er één naar hem te zetten’, maar de voorwaarden worden helder neergezet: ‘..u moet me aantrekken door een zuiver hart en een langzamerhand ontwikkelende wil.’

Echte leiders geweld Congo nog vrij (Mark Schenkel de Volkskrant 10 juli 2019, p. 7):
Krijgsheer Bosco Ntaganda is veroordeeld door het Internationaal Strafhof, maar nog steeds is Congo een gewelddadig oord. ‘Het Strafhof is achter de voetsoldaten aangegaan, de krijgsheren, niet achter degenen die uiteindelijk aan de touwtjes trekken.’
‘Het Strafhof is achter de voetsoldaten aangegaan, de krijgsheren, niet achter degenen die uiteindelijk aan de touwtjes trekken’, zo verklaart Phil Clark, Strafhof-deskundige en verbonden aan de School of Oriental and African Studies in Londen. Thijs Bouwknegt van het NIOD in Amsterdam, tevens Strafhof-volger: ‘De warlords zijn makkelijk te vervangen. Nieuwe poppetjes worden misschien alleen wat stiekemer.’
Elites
De poppenspélers, degenen met touwtjes in handen, zijn veelal politieke en militaire elites in Congo en de buurlanden Oeganda en Rwanda.
Achter de poppenspelers aangaan is lastig, want zij genieten als topfiguren in zittende regimes praktische bescherming tegen de aanklagers van het Strafhof. Het hof heeft geen eigen politiemacht om arrestaties mee te verrichten, het is voor medewerking afhankelijk van staten – een fundamenteel gebrek, zoals ook bleek in heel andere zaken, tegen de president en vice-president van Kenia wegens verkiezingsgeweld. Zij werkten het Strafhof actief tegen en ontsprongen de dans.

Wim van den Dungen Levensboom (Sepher Yetzirah)
Indien we 'sepher' met ruimte en 'sephar' met tijd vergelijken, dan betreft 'sippur' (of 'communicatie') de 'quintessense' of 'vijfde dimensie'. Aan de vierdimensionale 'kubus' van het Aardse bestaan wordt een vijfde 'hyper'-dimensie toegevoegd.

De 5e Dimensie komt in de vierde Anti-Dühring wet naar voren.
Jasper Schaaf geeft in zijn boek Boeddhisme en betrokkenheid (p. 53) een vierde Anti-Dühring wet, de 'wet' van de Spirale Form der Entwicklung, oftewel de spiraalvorm van de ontwikkeling. Wanneer door tegenspraak iets nieuws ontstaat is er sprake van een ontwikkeling, één met een richting.
Zo kan bijvoorbeeld in de economie een spiraalvormige keten van interacties gedurende langere tijd de richting bepalen naar hoogconjunctuur of naar crisis. Geen eeuwige richting, wel een van langere duur.

‘Ik schaam me voor weinig’ (Mirjam van Hengel interviewt Remco Campert Volkskrant Magazine 6 juli 2019 p. 18-25):
Je mag ook verzinnen, toch? Hugo Claus loog in interviews alles bij elkaar.
‘Ja, dat was geweldig! Ja, Hugo was daar heel goed in, die maakte overal gewoon een ander verhaal, het interesseerde hem niks, haha. Ik kan dat niet, zo fabuleren. Ik wil toch zo dicht mogelijk bij de werkelijkheid komen. Maar het is ook niet zo dat ik uiteindelijk nou erg hecht aan wat er wordt opgeschreven, ik ga het nooit controleren ofzo, ik laat er nooit iets uithalen.’

De woorden moeten de lezer in het gezicht vliegen (Daniela Hooghiemstra interviewt Dimitri Verhulst Volkskrant 6 juli 2019 Wetenschap & Boeken p. 7-9):
Hoe schrijft de schrijver? Dimitri Verhulst hoeft zich er niet toe te zetten, hij belandt automatisch achter zijn schrijftafel. Zijn ‘schrijversoog’ schakelt hij nooit uit.
Kleeft aan het putten uit het echte leven niet het risico dat u erdoor overmand raakt?
‘Ik gebruik de literatuur niet voor zelfonderzoek. Daarvoor ben ik te spaarzaam op mezelf. Ik ga mezelf niet kapot schrijven. Tegen de tijd dat ik iets beschrijf, bemeester ik het.
‘Het vervelende is alleen dat als je tegenwoordig een boek schrijft, je daarna alsnog bij de psychiater belandt. Interviewers vinden je leven interessanter dan je werk. Ik kon wel genieten van Hugo Claus, die gewoon zat te liegen over zijn leven. Omdat ik dat niet kan opbrengen, zit ik als brave sul al snel te vertellen over mijn jeugd. Maar ik kan het wel, trouw aan mezelf blijven en mensen tegelijkertijd mee een drempel over nemen, zeggen: kijk, dit is kunst! De waarheid dáárvan is mijn leven.’
Mattis zegt: de liefde moet in één keer goed zijn. Als er laswerk nodig is, hoeft het niet. Denkt u daar zelf ook zo over?
‘U moet niet denken dat ik Mattis ben. Dat is niet zo. Ik weet geen hol van de liefde. Wie mij op dat terrein als goeroe neemt, gaat dolen over de zeeën. Ik heb daarover echt geen waarheid in pacht en indien wel, dan zou men zich af moeten vragen waarom ik zelf dan toch meer dan één relatie gehad heb in mijn leven. Over schrijven kan ik wel iets vertellen, maar over de liefde echt geen kloten.’

Buitenland Passé (Casper Thomas De Groene Amsterdammer 4 juli 2019, p. 7):
Een raadsel van deze tijd: waar is de conservatieve cultuurcriticus die Poetins aanval op de democratie en rechtsstaat verwerpt?
Van Donald Trump hoeven we dit in ieder geval niet te verwachten. Toen hem op de recente G20-top in Osaka werd gevraagd of hij Poetins analyse in het FT-interview deelde, antwoordde de Amerikaanse president bevestigend door te wijzen op San Francisco en Los Angeles, steden die volgens Trump ‘een treurig aangezicht’ boden omdat ze bestuurd worden door ‘liberal people’. San Francisco en LA dienen hier als rechts steno voor niet-wit en niet-heteroseksueel, een bewijs dat racisme en homofobie aan die kant van het politieke spectrum hand in hand gaan.
In de context van die wereldwijde confrontatie tussen liberalisme en zijn vijanden krijgen politieke handelingen extra gewicht omdat ze bepalen naar welke kant de balans doorslaat. En dus is er verontwaardiging wanneer koningin Máxima praat met de Saoedische kroonprins Mohammed bin Salman zonder de moord op journalist Jamal Khashoggi ter sprake te brengen. En dus klinkt in Nederland kritiek wanneer Mark Rutte lachend op de foto gaat met Jair Bolsonaro, de illiberale leider van Brazilië, zoals hij eerder dit jaar deed tijdens het World Economic Forum. Nu democratie en rechtsstaat wereldwijd onder druk staan is de schijnbare verbroedering op dit soort internationale fora dubbelhartig.

Inspiratie van onze gids deze week: (Karolien Knols de Volkskrant 17 mei 2019):
De Italiaanse schrijver Paolo Giordano (De eenzaamheid van de priemgetallen) heeft alweer zijn vierde boek geschreven en gidst ons graag langs films, muziek, eten en - natuurlijk - boeken.
De hemel verslinden, Giordano’s vierde roman, verscheen een jaar geleden in Italië, maar zoals dat gaat met succesvolle auteurs: de publiciteit gaat nog door als het boek voor de schrijver alweer naar de achtergrond is verdreven. Dat maakt het, geeft hij toe, moeilijker om er nog met even groot enthousiasme over te praten als vlak na verschijning. ‘Het gaat dus steeds vaker over thema’s die gerelateerd zijn aan je verhaal. In het geval van ''De hemel verslinden: over de jeugd die de straat opgaat om te demonstreren voor het klimaat. Je moet ze serieus nemen, die jongeren. De jeugd is de thermometer van de samenleving.’

Het menselijk lichaam (Edwin Krijgsman de Volkskrant 23 februari 2013):
Oorlogen beginnen vaak pas nadat ze zijn opgehouden. Adjudant Antonio René komt lichamelijk ongeschonden terug van een missie in Afghanistan, waarbij vijf van zijn mannen zijn omgekomen. Met een meedogenloze discipline kom je elk verdriet te boven, weet hij. Terug in Italië plant hij zijn dagen daarom boordevol: geen seconde tijd voor getob. Maar in het hoofd van de adjudant is alles uit het lood na de Afghaanse hel.
'Het is een vuile oorlog, de vuilste van allemaal', zegt een van de leidinggevenden tegen zijn manschappen. 'We zitten in een land met vuile, corrupte mensen. Er valt hier niets te verbeteren. Als we de boel een beetje hebben opgeknapt en weggaan, wordt het weer net zo'n shitzooi als daarvoor.'
Weggaan - wie het vergund was, doolt nu, zoals adjudant René, door de smeulende puinhopen van helse herinneringen. Hoe hels, maakt Giordano in deze beklemmende roman duidelijk.

Eenzaam, breekbaar en onbereikbaar (Ronald de Rooy Trouw 17 januari 2009):
In het bejubelde debuut van Paolo Giordano sluiten twee eenzame pubers vriendschap. Maar hun jeugdervaringen staan een echt contact in de weg. Wat zijn de redenen van het overdonderende succes van deze debuutroman? Een deel ervan is misschien te verklaren uit de exacte wetenschappelijke vorming van de auteur. De schijnbare tegenstelling tussen bèta en alfa was al eerder een vruchtbare basis voor grootse literatuur. Italië dankt grootse meesterwerken aan bijvoorbeeld de scheikundige Primo Levi, de elektrotechnicus Carlo Emilio Gadda, en de met wiskundemodellen vertrouwde Italo Calvino. Ook Giordano’s exacte vorming is duidelijk voelbaar in deze debuutroman, bijvoorbeeld in zijn volmaakt beheerste schrijfstijl. Giordano’s zinsbouw is altijd glashelder, zijn woordkeus en register altijd gemiddeld, nooit verheven, nooit laag.
Het nazi-atoomonderzoek is goed gedocumenteerd. Biedt dit verhaal nieuw perspectief?
‘De rol van Frankrijk in de wedloop om een atoombom te maken is relatief onbekend. In Duitsland weten we van de Uranverein en het atoombomonderzoek van Werner Heisenberg, en mensen kennen Robert Oppenheimer en het Manhattan Project, maar de rol van Franse atoomonderzoekers is lang onderbelicht geweest.

‘Verleden was voor mij te gevaarlijk’ (Fokke Obbema interviewt Christa Anbeek Volkskrant 8 april 2019 p. 12-13):
Die ervaringen doorkruisen ons gewone leven en creëren chaos. Is chaos de essentie van ons bestaan, terwijl we doen alsof het niet zo is?
‘In onze maatschappij zijn we erop gericht chaos te marginaliseren. We staan met onze rug naar de dood; de medische wetenschap wil beheersen, controleren, voorkomen. Chaos is taboe. We hebben een sterk geloof in de stuurbaarheid van het bestaan, ook al beseffen we ergens dat het een illusie is. Maatschappelijk is het gevaar dat we gaan doen alsof we weten hoe het leven moet. Dat kan tot zelfgenoegzaamheid leiden.
‘Het mooie van chaos kan een besef van ontzag zijn. En dat we het beste uit onszelf moeten halen, ook al zijn we maar klein. Ik zou ervoor willen pleiten de chaos te rehabiliteren. Hij is verbonden met de meest waardevolle momenten, wanneer je erachter komt wat je aan elkaar hebt. Wanneer blijkt dat de ander je niet in de steek laat of je onverwacht helpt. Helaas doen zich dan ook de grootste tegenvallers voor. Diep in mij zit nog altijd het wantrouwen: straks gebeurt er iets in mijn leven waardoor het nooit meer goed komt.’

‘Waakhond blijft ook als tachtiger alert’ (Remco Meijer Volkskrant 8 april 2019 (p. 2, 14-15):
Op 30 april wordt Pieter van Vollenhoven 80. Vandaag verschijnt een nieuw pamflet van zijn hand. De man die nooit prins mocht worden, vindt de Nederlandse veiligheidscultuur ‘een casinospel’.
De vorm van zijn oproep, een boek van ruim honderd pagina’s, is opmerkelijk. Over een eerdere boekpublicatie, (2012), schrijft Van Vollenhoven met zelfspot: ‘Zo’n succes was dat – dacht ik – nu ook weer niet. Ik heb in ieder geval na de publicatie nooit een uitnodiging voor het Boekenbal mogen ontvangen.’
Maar de uitgever (Balans) heeft hem weten te overreden en nu ligt er . Het is, behalve een verhaal over de tekortkomingen op het gebied van de veiligheid, ook een terugblik op zijn beroepsleven. Rode draad: uit misstanden moet lering worden getrokken, ook als dat ongemakkelijk is of geld kost. En hou het strafrecht erbuiten, want iedereen moet na een ongeluk of ramp vrijuit kunnen praten over wat er mis ging. Het Openbaar Ministerie heeft, met zijn strafrechtelijke onderzoeken, een eigen verantwoordelijkheid.
Verlossing
Tien jaar duurde het voordat Van Vollenhoven het een beetje begon te ‘maken’. Nederland had het al moeilijk genoeg gevonden om een prins-gemaal (Bernhard, daarvoor Hendrik) een doel in het leven te geven, maar hoe kon een reserve-prins-gemaal zijn bestemming vinden?
Van Vollenhoven vindt dat de tien rijksinspecties die Nederland telt een organisatie moeten worden, de Nationale Veiligheidsinspectie, met een uniforme werkwijze (net als de Nationale Politie) en hetzelfde gezag als de OVV. De waakhond moet onafhankelijk van de overlegcultuur op departementen kunnen opereren. Hij schrijft: ‘Nog nooit heb ik bij een onafhankelijk onderzoek meegemaakt dat er bij een voorval sprake was van een ‘donderslag bij heldere hemel’. Alles is volledig bekend, maar veelal ontbreekt de veiligheidscultuur om dit intern aan de orde te kunnen stellen.’ Dat kan goed aflopen, maar ook slecht: veiligheid als ‘casinospel’.
Voorts moeten mensen vrijuit kunnen spreken, zonder vrees dat hun verklaringen in een strafdossier tegen hen worden gebruikt.

‘Prozac had mij niet het antwoord gegeven’ (Fokke Obbema interviewt Willemijn Dicke Volkskrant 4 februari 2019 p. 12-13):
Haar spirituele speurtocht maakte van atheïst Willemijn Dicke een gelovige. Maar wat heeft ze gevonden?, wil Fokke Obbema weten. ‘Ik moest weer ontdekken dat ik liefde ben.’
Tien jaar geleden begon de 48-jarige bestuurskundige Willemijn Dicke aan een spirituele speurtocht (pelgrimstocht). Doel was haar bestaan weer zin te geven.
Wat was de meest vormende ervaring in die tien jaar?
‘Voor mij is vrijheid de ruimte vergroten tussen de prikkel die een ander geeft en mijn eigen gedrag. Wie dat onder extreme omstandigheden kon, was de schrijfster Etty Hillesum. Toen zij in het concentratiekamp zat, wilde ze toch de regie over haar eigen gedachten behouden en niet alle Duitsers gaan haten. Die vrijheid, die ruimte voor jezelf, kun je leren vergroten. Emoties vloeien voort uit gedachten die je al lang hebt. De vrijheid ontstaat wanneer je die gedachten onderkent en ze stil kunt maken. Dat past bij wat je in mystieke stromingen aan beoefening leert.’
Wat spreekt u zo aan in de mystiek?
Mystiek zie ik als tegenhanger van orthodoxie, waarin alles is vastgelegd in leefregels en je doet alsof je alles zeker weet. Bij mystiek ga je ook op zoek naar het transcendente, maar dan door naar binnen te keren. Vanuit de stilte die je aantreft, leg je verbinding met het hogere. Alle mystieke richtingen hebben overigens dezelfde troostrijke boodschap voor je: je wordt niet geboren met schuld, alles is liefde, alles komt goed. Dat is ook de oorspronkelijke boodschap van het christendom.’
Hoe reageerde uw omgeving op uw zoektocht?
‘Ik ben er vriendschappen door kwijtgeraakt. Atheïstische vrienden misten de running gag over God als smeermiddel in de conversatie. Als ik alleen maar het woord spiritualiteit gebruikte, reageerden mensen al defensief. Een collega uit Delft riep: ‘Ik spuug van dat woord, ik kan het niet eens uitspreken.’ Wat ik jammer vind, is dat atheïsten niet de mogelijkheid openhouden dat een andere benadering dan de rationeel-wetenschappelijke van waarde kan zijn. Die technieken om verbinding met het transcendente te zoeken, zijn voor hen per definitie waardeloos. Waarom willen zij niet de mogelijkheid openhouden dat ze een hele dimensie (verborgen 5e dimensie) zouden kunnen mislopen? Maar goed, dit gesprek lukt dus niet met atheïsten.’

Ik mis ze zo, de christenen van toen (Keyvan Shah-bazi Volkskrant 4 februari 2019 p. 18):
Barmhartig Op een dag zei ik tegen ze, dat religie mij alleen leugens, haat en moordpartijen had gebracht. Ik zei dat ik niets met een god te maken wilde hebben, die dingen toestaat die ik met eigen ogen de Iraanse ayatollahs onschuldige kinderen heb zien aandoen. ‘Mijn religie is liefde’, zeiden de christenen, ‘ik verdeel mensen niet in groepen; wij zijn allemaal gelijken. Ik probeer te handelen zoals ik vermoed dat Christus zou doen: ‘ga de vluchteling tegemoet met brood; want voor het getrokken zwaard is hij gevlucht, en voor de gespannen boog en de druk van de oorlog.’ Voor mij is er maar één land: de aarde, één volk: de mensheid, en één geloof: de liefde.’
Ik werd er stil van. Zoveel barmhartigheid was ik van Allah, zijn profeet Mohammed en diens volgelingen niet gewend. Ik ben nog altijd overtuigd atheïst, maar nu het christendom steeds verder uit Nederland verdwijnt, mis ik ze zo, de christenen van toen.

Hoe het ‘ik’ van nu de wereld ervaart (Aleid Truijens Volkskrant 2 februari 2019 Sir Edmund Opinie p. 30-31):
De dikke bloemlezing van Polak en De Vries biedt een prachtig panorama van wat ‘ons’ bezighoudt.
Populair bij jongste generatie
De grenzen van de genres zijn vervaagd. Tussen verhaal en beschouwing, autobiografie en polemiek, reportage en persoonlijke zoektocht en de column als mini-versie van al deze. De grens tussen journalistiek en literatuur werd ook poreus.

Blijf staan (Ianthe Sahadat interviewt Edel Maex Volkskrant 31 januari 2019 p. V12-13):
Zen-leraar en psychiater Edel Maex (62) runt een stresskliniek, waar hij mensen leert hun gevoelens niet te verdringen, maar ze met aandacht en mildheid te beschouwen. Een houding die volgens hem weleens hét recept tegen burn-out zou kunnen zijn.
En een mindfulnesstraining is dé oplossing?
‘Mij gaat het om menselijkheid, respect voor jezelf en anderen, mindfulness is er maar een voorbeeld van. Ik zie het als een onderdeel van een bredere onderstroom in de samenleving die zegt: zo kunnen we niet leven, dit moet anders. Het is een nood aan zingeving, samenhang, verbondenheid, ethiek.’

Ziek van de stress of Omgaan met stress, is het aan de mens wel besteed? (Wilma de Rek Volkskrant Magazine 4 februari 2017 p. 26-30):
De mens heeft het brein van een vis als het op stress aankomt: hij is niet toegerust op de moderne tijd. Vandaar de toename van burn-outs en depressies; we worden massaal ziek van werkdruk, prikkels en slecht nieuws.
Zo kampt inmiddels één op de acht werknemers in Nederland met een burn-out. Het gaat niet alleen om mensen die werk combineren met de zorg voor een gezin, ook een groeiend aantal jongeren heeft last van stress. Een maand geleden sloeg Kinderombudsman Margrite Kalverboer alarm over de werkdruk bij tieners, die in toenemende mate tot mentale problemen leidt.
Help, ons stresssysteem schiet tekort
Om echt te snappen hoe het zit met aandoeningen als burn-out en depressie moet je terug in de tijd. Geen honderd jaar, geen tienduizend jaar, maar miljarden jaren. Je moet terug naar het begin van het leven op aarde.
Oxazepam en zelfhulpboeken
Door Nederlandse apotheken werden in dat jaar 167 miljoen standaard doses afgegeven voor slaap- en kalmeringsmiddelen (diazepam, oxazepam, temazepam: de 'pammetjes').
We zijn geen nieuwe Tesla's, opgetrokken uit speciaal voor ons geproduceerde hightechsnufjes; we zijn opgelapte roestbakken vol oude onderdelen, waaronder een alarmsysteem dat bij het minste of geringste schel begint te piepen.
De realiteit is dat er geen pasklare oplossing bestaat voor dat haperende stresssysteem. Het stresssysteem zelf gaat voorlopig niet veranderen, daarvoor verloopt evolutie te traag. En de hoeveelheid stressoren waarmee de mens zich omringt zal op korte termijn ook niet slinken. Hooguit kun je sommige stressoren uitschakelen. Letterlijk, door je mobiel uit te zetten of werk zo te organiseren dat je niet belachelijk vroeg je bed uit hoeft om massaal in de file te gaan staan. Of figuurlijk, door te beseffen dat veel stressoren zijn ingebeeld.
Uiteindelijk zitten we allemaal in hetzelfde, gammele schuitje.
Wie beseft, écht beseft hoe we zijn geworden wie we zijn, heeft de sleutel tot zichzelf in handen.

Zό werkt het (Mieke Zijlmans interviewt Annita Rogier Volkskrant 24 januari 2019 p. V12-13):
Stressklachten die worden genegeerd. Drukke kantoortuinen met amper een plek om je terug te trekken. Klinkt bekend? Annita Rogier – auteur van een anti-burn-outhandboek, voorzitter van een vereniging voor stress- en burn-outcoaches – legt uit wat er misgaat in organisaties. En hoe het beter kan.
‘Mensen hebben behoefte aan een plekje waarop ze zich nu en dan rustig terug kunnen trekken, al is het maar voor een paar minuten. Waarin ze ongestoord een gesprek kunnen voeren. Elk bedrijf zou dat soort ruimten moeten hebben.’
Wat doet u zelf, wanneer de stress u naar de strot grijpt?
‘Wat mij geregeld redt, is dat ik nu en dan zonder enig schuldgevoel mijn mobiele telefoon ‘kwijtraak’ en dan een paar uur onbeschaamd luier. In de ‘drukdrukdruk: kijk mij nou’-cultuur is dat vast niet hip. Maar juist onbereikbaar zijn is wat mensen overeind kan houden.’

Effectief omgaan met stress en conflicten: wat is "coping"?
Stress is zo een aanzienlijk probleem geworden dat iedereen er wel eens last van lijkt te hebben. Bij de een gaat het makkelijker voorbij, bij de ander leidt stress tot depressie, burnout of andere ziekten. In de psychologie gebruikt men de term "coping" als het gaat om het reageren op een probleem, een conflict of een stressvolle situatie. Afhankelijk van de context, van de persoonlijkheid van de persoon zijn er meerdere copingstrategieën en copingmechanismen.

Touwtjes (Sheila Sitalsing Volkskrant 7 mei 2018 p. 2):
Maar het liefst was ze mij wanneer ze uitlegde hoe je dat doet, een lekker boek schrijven. In een mooi gesprek met Carolina Lo Galbo voor VPRO Boeken vertelde ze over de schrijver die in het hoofd van de lezer moet gaan zitten, 'om aan touwtjes te trekken', om te bepalen wanneer de lezer lacht en wanneer de lezer geëmotioneerd is. Beginnende schrijvers probeerde ze aan het verstand te peuteren 'dat schrijven niet gaat over expressie, over jezelf, over je eigen zieleroerselen, maar over impressie, over wat de schrijver de lezer laat ervaren.'
Soms stond ze haar tanden te poetsen en dacht: je bent de vernietiger van dromen, Renate.
Ik hoop dat ze vanuit de hemel af en toe nog een brief stuurt.

De gewone man wil een knuffel (Marco Visscher interviewt Jos Palm Volkskrant 14 oktober 2017 Opinie p. 6-8):
Populisme, slogans als 'Normaal Doen' en de verklaringen van Rutte III: over aandacht heeft de gewone Nederlander niet te klagen. Maar, meent historicus Jos Palm, het blijft bij mooie woorden. Echte erkenning is ver te zoeken.
Hoe is de gewone man geëvolueerd?
'In de Oudheid was er een diepe afkeer. Toen kwam ineens iemand verkondigen - nota bene een timmermanszoon - dat voor God iedereen gelijk is en dat er de mogelijkheid is van gelijkheid, in elk geval in het hiernamaals. Daarna kwam de Verlichting en werd de dagloner zowaar opgenomen in de beroemde Encyclopédie, als iemand die moet worden erkend wegens zijn belangrijke bijdrage aan de samenleving. Later werd dat vertaald in een politiek programma, waarop jan met de pet werd beschermd en verzorgd, waarna hij zich in de jaren van de wederopbouw optimaal erkend voelde. En nu, anno 2017, dreigen we hem weer te verwaarlozen.'
De linkse partijen geven die erkenning niet?
'Welnee. De PvdA verloor het contact met het volk sinds de jaren negentig. Onder leiding van Wim Kok omarmde de partij de privatisering, waarmee het algemeen volksbelang werd geïsoleerd.
Is een nieuwe revolutie aanstaande?
(Lacht.) 'Ik denk het niet. De gewone man zal zich verder afkeren van de politiek.'
En hij zal bozer worden?
'Gewone mensen hebben, meer dan anderen, redenen om boos te zijn. In tienduizenden jaren mocht de gewone man er niet zijn. Iemand als Wilders zegt dat dit gevoel van ressentiment en rancune, dat in iedereen zit, er mag zijn. De gewone man wil een knuffel om te voelen dat hij er mag zijn om hoe hij is, ook met datgene wat misschien niet zo fris aan hem is.
'Maar die kant willen we liever niet zien en we doen alsof het er niet is. En als we ons erover uitspreken, laten we uit alles blijken dat we niet alleen hun standpunten fout vinden, maar dat we deze mensen zelf fout vinden.'
Is de gewone man dan geen tikkende tijdbom?
'Het is onterecht om de gewone man te reduceren tot een xenofobe, agressieve idioot die elk moment zijn agressiviteit kan botvieren, zoals Sybrand Buma suggereerde in zijn H.J. Schoo-lezing. Wat een dédain. Alsof je praat over honden die je in hun hok moet houden. Heel, heel veel gewone mensen willen heel simpel het beste voor hun familie en de samenleving. Zij willen een knuffel, maar ze weten niet waar ze die moeten halen.'

De pacificatie van Buma (Martin Sommer Buma Volkskrant 14 oktober 2017 Opinie p. 5):
De Schoo-lezing van Buma kreeg een uitgesproken onwelwillende ontvangst.
Volgende week komt het partijblad CD-Verkenningen uit, met ongenadige kritiek van onder meer oud-minister Hirsch Ballin. Buma zou met zijn gemeenschapsdenken groepen uitsluiten, een gebrek aan inlevingsvermogen tonen en de eigen cultuur bewieroken.
Buma is een ideoloog en een anti-liberaal. Hij wijst de Franse Revolutie aan als de bron van het kwaad, van de voortdenderende modernisering en het individualisme. Daarmee staat hij op de schouders van Abraham Kuyper, oprichter van de Anti-Revolutionaire Partij. Kuyper stelde zich in de 19de eeuw aan het hoofd van een bevolkingsgroep die zich 'verweesd' voelde, ook toen als gevolg van snelle sociale veranderingen. In het dagblad Trouw schreef Lodewijk Dros een mooi stuk over de vergelijking tussen Kuyper en de huidige populisten (17 december 2016). Kuyper noemde zijn aanhang 'de onterfden' - vergelijk dit met de brexiteers die hun land terugwilden of Wilders die Nederland wil terugveroveren.

Karel Wellinghoff boek De grote ommekeer Over de opkomst van het andere denken, de nieuwe liefde en het onuitsprekelijke geluk
De onderwerpen in dit boek zijn velerlei, maar worden benaderd vanuit een spirituele zienswijze. Het gaat over een ander soort denken en ervaren en over een grote ommekeer, die ons te wachten zou staan. In dit boek wordt de vraag gesteld naar de bron van onze ervaringen buiten de ingewikkeldheden van wetenschap en religie om. Er zijn veel leraren, schrijvers en therapeuten, maar ook wetenschappers die vanuit een ander perspectief naar zichzelf en de wereld kijken. Aan de hand van uitspraken van onder andere Ken Wilber, Krishnamurti en Eckhart Tolle, wordt ingegaan op zaken als schoonheid en liefde, maar ook op de negatieve emoties waarvan we het slachtoffer zijn. Tussendoor geven tante Bertien en haar zoon Baba Shree Pino Ji hun nuchtere antwoorden op de vragen van de schrijver.

Freud gedwongen om met Spinoza te corresponderen (Michel Juffé, Sigmund Freud - Benedictus de Spinoza::, recensie 20 maart 2016):
Dat Sigmund Freud Spinoza nauwelijks kende en hem nooit noemde laat staan citeerde, blijft velen die overeenkomsten in beider werk zien, intrigeren, verbazen en misschien wel ergeren. Toen Siegfried Hessing Freud in 1932 om een bijdrage vroeg voor het door hem samen te stellen herdenkingsboek bij Spinoza’s 300e geboortedag, weigerde hij beleefd, daar hij zich onvoldoende gekwalificeerd achtte. Kort daarna, in 1934, begon Freud aan zijn boek dat na zijn dood in 1939 zou uitkomen als Der Mann Moses und die monotheistische Religion. Zijn vriend Romain Rolland had hem aangeraden daartoe ook de TTP te lezen, maar ook in Der Mann Moses wordt geen gewag gemaakt van Spinoza! En dat terwijl beide werken in veel en vooral controversiële ideeën overeenkomen.

De één trapt omhoog, de ander omlaag of Trump past zijn ideeën aan op zijn aanhang (Anne van der Veen de Volkskrant 12 februari 2016, p. 22):
Sanders hamert al vanaf het begin van zijn campagne op een aantal speerpunten: de corrumperende macht van geld in de politiek en de groeiende welvaartsverschillen.
Die boodschap is in de laatste negen maanden aangeslagen. Sanders heeft een massale aanhang verworven door zijn campagne gefocust te houden op deze punten. Hij is het schoolvoorbeeld van een idealistisch leider en verwerft zijn aanhang om zijn ideeën.
Donald Trump lijkt op zijn bijeenkomsten scriptloze toespraken te houden, waarin hij peilt hoe zijn aanhang reageert op de politiek-incorrecte dingen die hij zegt.
Wanneer dat aanslaat, neemt hij het op in zijn repertoire. Trump is een demagoog: hij past zijn ideeën aan aan zijn aanhang.
Wanneer Sanders en Trump twee kanten van dezelfde medaille worden genoemd, ontken je in feite het fundamentele verschil tussen links en rechts: de één trapt omhoog, de ander omlaag; de één richt zich tegen de machtigen, de ander tegen de machtelozen.

Layton boek Speurtocht naar het zelf (p. 17):
De Chinese filosoof Lao-tze (Laozi) zei: 'Het heelal is een mens op grote schaal'. Het omgekeerde hiervan is: 'De mens is het heelal op kleine schaal'.

Dubbele rijkdom of Moederschap was nog nooit zo licht als nu (Elma Drayer Volkskrant 18 september 2015 p. 24):
Zo zo. Dus het moederschap anno nu is 'zwaar'. Pardon, het is de laatste decennia zelfs 'flink zwaarder' geworden. Maar je tijdig waarschuwen voor wat je te wachten staat, ho maar. 'Het lijkt wel alsof alle moeders met elkaar hebben afgesproken dat het ge-wel-dig is, die kleine kinderen, en dat ze aan niemand gaan vertellen hoe zwaar het echt is.' Etc.
Wij hebben, als we dat willen, het beste van twee werelden. Persoonlijk vond ik weinig heerlijkers dan na een dag vol kouwe drukte op de zaak thuis te luisteren naar kleuterpraat - en omgekeerd. De zandbak voorkomt dat je doordraait, de werkvloer dat je zachtjes inslaapt. Dat is geen dubbele belasting, dat is dubbele rijkdom.
Maar ja. De verwende prinsesjes van nu verkiezen het niet te zien. Zij zien alles, behalve hun zegeningen.
Al in 1924 schreef Aletta H. Jacobs in de inleiding tot haar lezenswaardige boek Herinneringen: 'De vrouwen en meisjes van tegenwoordig mochten het zich nog wel eens duidelijk voor oogen stellen, hoe moeilijk, hoe saai en weinig verheffend het leven is geweest van hare grootmoeders en moeders, en vooral van hare ongehuwde tantes. Daardoor zouden zij te beter waardeeren, hoeveel meer zij in den hoogeren zin van het leven kunnen genieten, nu de wegen zijn gebaand voor een vrij en onafhankelijk bestaan, ook voor de vrouw.'
Haar woorden hebben ruim negentig later nog niets aan geldigheid ingeboet.

Konrad Dietzfelbinger boek Mysteriescholen (p. 87): Het ontvangende staat tegenover het verwekkende. Uit het ontvangende ontstaat in de loop der eonen de materie waarin de krachten en ordening van de verwekkende Geest werkzaam zijn. Deze materie en de zich ontwikkelende zichtbare schepping zijn dus 'de helft van het geheel'. Met de twee is het het 'begin' gemaakt, de tijd.
88: De getallen (getallensymboliek) waren voor de pythagoreeërs een middel om de opbouw en de scheppingsprocessen van de wereld te verduidelijken, en dan niet alleen de uiterlijke, zichtbare kant maar vooral ook de geestelijke kant, de innerlijke krachten en hun werkzaamheid.
OMMEKEER (p. 91):
92: Het belangrijkste voor de pythagoreeërs was, hun ziel los te maken uit de gebondenheid aan strijd, disharmonie en begeerte en de in haar heersende wanorde te vervangen door de ordening van de ziel en de Geest. Zij moest zich ‘omkeren’ en ‘rechtgezet’ worden, een nieuwe structuur en richting verkrijgen, die in overeenstemming was met de structuur van de geestelijke wereld.
93: Hoe de mysterie weg in de school van Pythagoras eruit? Verschillende auteurs hebben vermeld dat er een Heilige Rede (Gulden Verzen van Pythagoras) van Pythagoras bestond, waarin de essentie en het verloop van de weg beschreven werden.

De 1e, 2e en 3e Logos komen met de geschapen scheppende orde 'Kether, Chockmah & Binah', de weerkaatsing van En-soph (Dat en Dit) overeen.
In de levensboom verloopt de schepping, de involutie van boven naar beneden. De 'ommekeer', de evolutie van beneden naar boven.

Jan Wicherink boek Ontheemde Zielen Ontwaken (p. 71):
Er is alleen al over deze schets veel geschreven, hij bevat een heleboel verborgen geheime geometrie. We zullen hier niet op alle details ingaan, maar ik wil u sommige wel zeer opmerkelijke dingen laten zien. De oude wijsheid, de hermetische traditie, vertelt dat het menselijke lichaam beschouwd kan worden als de blauwdruk van het universum vanwege alle verhoudingen die in het lichaam gevonden worden. Dit zou wel eens waar kunnen zijn. Laten we eens een kijkje nemen op het volgende plaatje, de Man van Vitruviusman van Leonardo Da Vinci:

De getallen 3 (mannelijk) + 4 (vrouwelijk) = 5 (vijfpuntige ster van leven, Prana). Het pentagram met haar spits naar boven gericht is spiritueel en staat in het occultisme symbool voor de ‘rechterhand’. Discipelen van Pythagoras konden het pentagram in één beweging tekenen. Door de gulden snede-verhouding kun je het symbool tot in het oneindige doortrekken.

De zeven universele principes die Marja de Vries in haar boek De Hele Olifant in Beeld - Inzicht in het bestaan en de werking van Universele wetten en de Gulden Snede beschrijft komen in het rapport ‘E i V’ aan de hand van de Zeven wijsheidssleutels aan de orde. De inzichten die in het boek van Marja de Vries naar voren komen stemmen met de invalshoeken in het onderzoeksrapport ‘E i V’ overeen. Dit is niet verwonderlijk daar beide op de hermetische filosofie of Gupta Vidya zijn gebaseerd.

In het rapport ‘E i V‘ heeft de Six degrees of separation op de zes volheden in het Kompaskwadrant betrekking.
Om in de Levensboom de 'Hoofdroute' – de relatie tussen de ziel''' van de mens en het heelal, of met andere woorden de verwantschap tussen de microkosmos en macrokosmos - te duiden kan ook van de bekende tweeëndertig paden (DERTIG en TWEE paden) gebruik worden gemaakt.
Het is de ziel (tussennatuur), de schakel tussen geest en lichaam, die bewust of onbewust voor balans of onbalans (Evolutie of Degeneratie) zorgdraagt.
Separation of powers, Montesquieu's tripartite system & Checks and balances. Het dilemma is dat het alleen top down, met democratische middelen, nog niet zo eenvoudig is discriminatie en de schending van individuele vrijheden tegen te gaan.

Vergeten verleden (Volkskrant 17 september 2015 p. 24):
Tijdens een van die koude novemberdagen van 1956 stond ik als middelbare scholier samen met mijn vrienden en honderden stadgenoten op het grensstation van Venlo.
We stonden daar te wachten op al die treinen vol met Hongaarse vluchtelingen die vanuit Oostenrijk en West-Duitsland naar ons land onderweg waren.
Met applaus, bloemen en geschenken werden de Hongaarse vluchtelingen als helden binnengehaald. Hongaren die gevlucht waren voor de dictatuur en het militaire geweld. Gevlucht voor de Sovjettanks en Sovjettroepen die de Volksopstand begin november 1956 bloedig hadden neergeslagen.
Meer dan 200 duizend Hongaren waren op de vlucht met achterlating van alles. De Hongaren waren in het Westen meer dan welkom. Op dat station in Venlo wisselden we namen en adressen uit. Wekenlang gingen we op de fiets naar het 'vluchtelingenkamp' Horst/America in de troosteloze Peel om ons 'adoptiegezin' van vader, moeder en twee jonge kinderen te bezoeken, wat nuttige spullen toe te stoppen en wegwijs te maken in ons land. Totdat het gezin een definitief onderkomen vond in het noorden van ons land.
De Hongaren van 2015 die nu de grenzen potdicht houden en een ware terreur uitoefenen tegen radeloze vluchtelingen moeten eens terugdenken aan de manier waarop hun families toen in ons land werden onthaald als vluchteling: met open armen.

H.P. Blavatsky boek De stem van de stilte is op basis van de Fragmenten I, Fragment II en Fragment III ingedeeld.
Fragment I (p. 24):
24: Want het denken is als een spiegel; bij het weerkaatsen verzamelt het stof.6 Het heeft de zachte ademtocht van zielenwijsheid nodig om het stof van onze illusies weg te blazen. Tracht, beginneling, uw denken en ziel één te laten worden.
(6) Uit de leer van Shen-hsiu, die leert dat het menselijke denken als een spiegel is die elk stofdeeltje aantrekt en weerkaatst, en evenals die spiegel elke dag gecontroleerd en afgestoft moet worden. Shen-hsiu was de zesde patriarch van Noord-China, die de esoterische leer van Bodhidharma onderwees.

R. Burnier Bespiegeling maakt ons menselijk
Lijden is één manier van leren. Karma reguleert dit proces. Maar dit is geen echt leren; het lijden maakt alleen het bewustzijn vaag bewust van een innerlijke behoefte. Het proces is langzaam en lange tijd duren het lijden en het vage leren voort, tijdens de overgang tussen de onbewuste activiteit van het premenselijke stadium en het bewuste bestaan van de mens. Dus wordt gezegd in de Viveka-chudamani dat het moeilijk is om als mens geboren te worden en dat een speciaal soort energie nodig is wil het menselijk leven vruchtbaar zijn.
De energie die de weg naar wijsheid plaveit is reflectie (co-reflectie). Teilhard de Chardin suggereerde dat dit de speciale menselijke eigenschap is.

Een moderne versie van dit verhaal stond in NRC van 24 december 2007, het essay De Ander als spiegel van Ryszard Kapuscinski. Ook Kapuscinski schetst dat bij elke ontmoeting met anderen uit drie mogelijkheden kan worden gekozen. Een wilde aanval inzetten op de vreemdelingen? Hen onverschillig passeren en doorlopen? Of toch maar proberen kennis te maken en met hen te communiceren? De Ander bepaalde voor hem de zin van het reizen, het verhaal dat geschreven moest worden.
De filosoof Emmanuel Lévinas noemt de ontmoeting met de Ander “een gebeurtenis”, zelfs “een fundamentele gebeurtenis”; het is het belangrijkste, het hoogst mogelijke wat kan worden beleefd. Lévinas laat zien dat het Ik niet zonder De Ander kan bestaan. Alleen als we De Ander leren kennen kunnen we onszelf leren kennen.
Kapuscinski haalt ook de door Bronislaw Malinowski gelanceerde stelling aan: er bestaan noch hogere noch lagere culturen, er is slechts sprake van verschillende culturen die op verscheidene manieren aan de behoeften en verwachtingen van haar deelnemers voldoen.

De paradox is dat heersers moeten dienen in plaats van heersen. Authentieke leiders leren het denken in vaste patronen los te laten, dus door de schijnwaarheden, de schijnheiligheid in het leven, de ingebakken clichés te demystificeren. Leiders die in hun werk eenzijdig de nadruk op aardse zaken als geld leggen dien je direct te ontslaan. Een goede manager neemt ook foute beslissingen, maar zo weinig dat de continuïteit van de organisatie daardoor niet in gevaar komt. De overheid is er voor een actieve dienstverlening aan de burger. Met klachtgericht werken is niets mis. Door de marktideologie “Voor wat hoort wat” te omhelzen heeft de overheid in eigen voet geschoten.

Een ding is zeker dat de koehandel, de twee handen op één buik politieke machtsspelletjes (you scratch my back and I'll scratch yours), betekent dat de collectieve voorzieningen verder worden uitgehold. Er bestaat geen free luch. Het free-riderprobleem van Mancur Olson houdt in dat individuele rationaliteit kan leiden tot collectieve irrationaliteit. Tegenover intolerantie staat de tolerantie jegens andersdenkenden en andere godsdiensten. De afgelopen decennia hebben te veel managers zich met het doorschuiven van problemen bezig gehouden. Feitelijk komt het neer op de vraag of je voor het oplossen of het doorschuiven van problemen riant wordt beloond. Nacht van de economie 5 juni 2014 - verslag ‘Crisis wordt alleen maar groter’ - in de Volkskrant 6 juni 2014 van Peter de Waard.
De Amerikaanse econoom Paul Krugman schetste in De Doelen een inktzwart scenario voor de economie van Europa in het algemeen en die in Nederland in het bijzonder.
De vraag is niet eens of in de EU hetzelfde zal gebeuren als in Japan waar al vijftien jaar geen groei meer is. De vraag is of de EU dat kan voorkomen. De Nobelprijswinnaar Paul Krugman denkt het niet.

H.P. Blavatsky Isis ontsluierd Deel 2 Een sleutel tot de mysteries van oude en moderne wetenschap en religie
Inhoud
De ‘onfeilbaarheid’ van de religie
Hoofdstuk 2 Christelijken misdaden en heidense deugden (p. 115):
Want bijna alle ceremoniën worden in hun juiste volgorde door Plato zelf in min of meer bedekte termen meegedeeld. De mysteriën zijn zo oud als de wereld, en iemand die goed op de hoogte is van de esoterische mythologieën van verschillende volkeren kan de oorsprong ervan traceren tot in de tijd van het vóórvedische India. In India wordt van de vatu, of kandidaat, de striktste deugd en zuiverheid geëist, vóór hij een ingewijde kan worden, ongeacht of hij ernaar streeft een eenvoudige fakir, een purohita (openbaar priester) of een sannyasi, een heilige van de tweede graad van inwijding, de heiligste want de meest gerespecteerde van alle, te worden. De sannyasi brengt, na de overwinning te hebben behaald in de vreselijke beproevingen die voorafgaan aan toelating tot het binnenste van de tempel in de onderaardse gewelven van zijn pagode, zijn verdere leven in de tempel door met het beoefenen van de 84 voorschriften en de 10 deugden die aan yogì’s zijn voorgeschreven.
Deze deugden zijn: ‘berusting, het vergelden van kwaad met goed, gematigdheid, eerlijkheid, zuiverheid, kuisheid, het beteugelen van de fysieke zintuigen, kennis van de heilige geschriften, kennis van de hogere ziel Geest, het dienen van de waarheid, en het zich onthouden van boosheid’.2 Alleen deze deugden moeten het leven van een werkelijke yogì leiden.
Hoofdstuk 9 De Veda’s en de Bijbel (p. 539):
Water stelt dus de dualiteit van zowel de macrokosmos als de microkosmos voor, in samenwerking met de levenschenkende GEEST, en de evolutie van de kleine wereld uit de universele kosmos. In deze betekenis wijst de watervloed op die laatste strijd tussen de botsende elementen, die de eerste grote cyclus van onze planeet afsloot. Geleidelijk gingen deze tijdperken in elkaar over. Er werd orde geschapen uit chaos of wanorde, en de opeenvolgende soorten organismen evolueerden naarmate de fysieke omstandigheden van de natuur op hun verschijning werden voorbereid, want onze huidige mensheid had in die tussenliggende periode op aarde niet kunnen ademen, omdat ze de allegorische rokken van vellen nog niet had.102
In hoofdstuk 4 en 5 van Genesis vinden we de zogenaamde geslachten van Kaïn en Seth. Laten we ze eens beschouwen in de volgorde waarin ze daar staan.
De lijn van Seth beeldt het beginsel van het goede , de opwaartse causatie en de lijn van Kaïn het beginsel van het kwaad , de neerwaartse causatie uit.
Dr Károly Nagy geeft in zijn dissertatie Das Zeitrechnungssystem der Bibel in het hoofdstuk Der strukturelle Aufbau des Geslechtsregisters (p. 15) een overzicht dat analoog is aan het goede beginsel van Seth. Het boek Das Zeitrechnungssystem der Bibel heb ik van mijn buurman ontvangen. In augustus 2002 heeft hij hulpgoederen naar een dorp in Roemenië gebracht. De dominee in het dorp, Dr. Károly Nagy heeft zijn dissertatie aan mijn buurman gegeven.

G. de Purucker Een toelichting op De Geheime Leer van H.P. Blavatsky - beginselen van de esoterische filosofie (p. 10/11):
Het gaat hier om een onstoffelijke wereld die door krachten, door goden zo u wilt – het woord doet er niet toe – uit het Al is voortgebracht, en om de geest, de kracht van deze wezens die over of in deze ontastbare en onstoffelijke bol of wereld zweeft. Als we onze aandacht richten op het oosten en de Sanskrietleringen die in de Veda voorkomen raadplegen – de oudste en meest vereerde religieuze en filosofische werken van Hindoestan – vinden we het volgende [naar de Engelse vertaling van Colebrooke]:
Noch iets noch niets bestond; . . .
Denk na over de gedachte daarin. Er bestond noch enig ding, noch geen ding.
. . . die heldere hemel daar
Was niet, noch ’t brede hemeldak daarboven uitgestrekt.
Wat dekte ’t al? wat beschutte? wat verborg?
Was ’t van ’t water het peilloze diep?

H.P. Blavatsky De grote paradox
De natuurlijke taal van het occultisme lijkt de paradox te zijn. Ze lijkt zelfs diep in het hart van de dingen door te dringen, en aldus onafscheidelijk te zijn van enige poging om de waarheid, de realiteit die de basis vormt van de buitenkant van de dingen des levens, onder woorden te brengen.

Katherine Tingley De Goden wachten op ons (p. 48):
De balk zit in uw eigen oog
Volk tegen volk, broeder tegen broeder en gezin tegen gezin, we blijven altijd in strijd verwikkeld zolang we erop vertrouwen dat onze lagere natuur – fysieke kracht of zelfzuchtige belangen – de dingen regelt die alleen door de geestelijke kant van de menselijke natuur kunnen worden geregeld. Men moet niet denken dat ik de mensen van nu te veel de schuld geef. Wij zijn het kroost, geestelijk zowel als fysiek, van onze voorouders, zoals zij dat waren van hun voorouders. Eeuw na eeuw heeft de mens in on wetendheid geleefd, het gelaat afgewend van het universele levensplan, dat broederschap is – een ideaal, zou men denken, dat we zouden moeten hooghouden met tenminste de helft van de belangstelling die we aan de dag leggen voor bekrompen nationalisme en oorlogsbemoeienissen. De invloed van het verleden ligt als een donkere schaduw over het heden. Eeuwenlang heeft de mensheid zich gewend aan onbroederlijkheid, zelfzucht en onrecht en zijn mensen niet naar elkaar toe, maar verder uit elkaar gegroeid.

Kenneth Morris Keerpunt
Maar is er iemand die in het stukje van een eeuw dat tussen zijn geboorte en dood verstrijkt alles oogst wat de wereld heeft gezaaid? Wie is het die heengaat en niets overlaat dat hij nog kan leren, niets dat hij nog kan doen? We hebben het lot gedeeld van Rome en Babylon; en we zullen ook het lot delen van Amerika en Europa, wat het ook mag zijn. Rome en Babylon – wel, er waren onnoemlijk veel eeuwen waarin we van de partij waren voordat van beide de eerste steen werd gelegd; de mensheid had al een eerbiedwaardige leeftijd vóór Menes werd geboren, vóór Stonehenge of de piramiden werden gebouwd; en ieder van ons was toen evenals nu een eenheid als onderdeel van de mensheid. En we hebben Salomo niet van een leugen kunnen beschuldigen – er is niets nieuws onder de zon, zelfs niet het reizen door de lucht of wereldwijd handelsverkeer. We zouden dit alles waarschijnlijk tegenkomen als we maar ver genoeg in het verleden konden zien.

Jerry Katz Non-Dualiteit in het boeddhisme, christendom, hindoeïsme, taoïsme, soefisme en de kabbala (p. 51):
De toestand van het Zelf wordt bereikt door de weg terug te gaan die men is gekomen.

JSO van Asseldonk: Lange tijd dacht men dat religie en natuuromgang gescheiden terreinen waren. Sedert de I7e eeuw hanteren we namelijk het cartesiaans dualisme van geest en materie en daaruit volgt automatisch een scheiding van religie en natuurwetenschap en een vervreemding van mens en natuur. Thans lijkt de wetenschap echter op weg naar een keerpunt en we zien zowel in de natuurwetenschap als in de geesteswetenschap dat de gescheiden helften elkàar weer naderen.
De natuurwetenschappers beperken zich niet langer tot de materie maar publiceren steeds vaker over geest en God. Fysici die werken met het onzekerheidsprincipe van Heisenberg en de chaostheorie van Prigogine attenderen de wereld erop dat, net als indertijd Copernicus en Darwin, de gangbare opvattingen over de relatie God-mens- natuur niet meer stroken met de nieuwe natuurinzichten. Er dringt zich een nieuw beeld op, dat van een organistisch zelfscheppende natuur met een intrinsieke eigen vrijheid waar de mens geen invloed op kan hebben. Het 'twee werelden model' van geestelijke levensbeschouwing en materiële natuur ondergaat een soort copernicaanse revolutie (p. 12).

J.S.O. van Asseldonk De Tao van de Landbouw. II. De Natuurmystiek
Underhill was in 1911 reeds tot deze overtuiging gekomen. Zij heeft bij veel mystici getuigenissen gelezen die aantonen, dat de beschouwende natuurwaarneming van de mysticus nieuwe natuurinzichten oplevert. Zij aarzelt dan ook niet haar lezers op te roepen het zelf te proberen. "I invite those to whom these statements seem a compound of cheap psychology and cheaper metaphysics to clear their minds of prejudice and submit this matter to an experimental test. ... They will emerge from the experiment possessed of a little new knowledge as to the nature of the relation between the human mind and outer world."16
De 'new knowledge' waar het hier om gaat heeft betrekking op de godservaring in de natuur. Op zichzelf ligt het in de lijn der verwachting dat de schepping iets openbaart over haar Schepper, maar vanuit een mechanistisch natuurdenken is dit voor de hand liggende omgeslagen in haar tegendeel.
De natuurmystiek wijst ons de terugweg.

De platonici en de aristotelici
Toch is die samenwerking uitermate belangrijk. Volgens Steiner hangt niets minder dan het voortbestaan van de beschaving ervan af. Het is natuurlijk niet realistisch om te verwachten dat de oeroude tegenstelling op zo korte termijn zou kunnen overbrugd worden. Steiner spreekt hier dan ook over de samenwerking tussen de platonici en de aristotelici, de elitetroepen van beide zielenstromingen zeg maar. Reeds in de middeleeuwen waren ze tot een vorm van samenwerking gekomen, zij het over de grens tussen dood en leven heen. Pas op het eind van de twintigste eeuw zijn ze samen op aarde om daar een beslissende doorbraak te forceren.

Het idee om op basis van dualiteit (complementariteit) fysica en metafysica met elkaar te verbinden is eerder door Werner Heisenberg en door Fritjof Capra, in zijn boek The tao of physics, naar voren gebracht. Het boek van Capra beschrijft een onderzoek naar de parallellen tussen de moderne fysica en de oosterse mystiek. Het Ether-paradigma wil benadrukken dat het universele patroon van het wat vastligt. Het is zoals het is, daar kan de wetenschap weinig aan veranderen.
Het onzekerheidsprincipe van Heisenberg geldt ook voor de tijd: wat in de toekomst verborgen ligt, is niet te meten. Het tijdstip 'nu' is het enige waarvan we ons bewust kunnen zijn, doordat het een ervaring is (terwijl het verleden om herinnering vraagt om je er weer bewust van te kunnen zijn). Maar dat 'nu' verandert voortdurend.

Kosmisering: op zoek naar het verbindende beginsel van mens en kosmos (Benedict Broere Civis Mundi Digitaal #46 mei 2017):
Opnieuw integratie
Het zoeken naar deze essentiële kennis is een belangrijk thema van filosofen uit de klassieke oudheid als Heraclitus, Plato en Aristoteles. Ook de Stoicijnen, Plotinus, Thomas van Aquino, Kant en Hegel hebben zich er onder meer mee beziggehouden. Telkens opnieuw wordt getracht alle relevant gedachte informatie samen te brengen in een mens en kosmos verklarende logos: de diepste samenhang in de werkelijkheid, het verbindend patroon, de centrale orde, maat, rede, idee.
Omstreeks de Renaissance, ongeveer 1500 na Chr. begint geleidelijk de opkomst van een meer analytische denkwijze. Ondanks de Romantische reactie die neigde naar synthese, wint de analytische stijl van denken tot in de huidige tijd steeds meer terrein. Mensen zijn zich gaandeweg meer gaan ervaren als los staand van de kosmos, met tegenover zich een geobjectiveerde kosmos.
Hand in hand daarmee heeft een materialistische visie steeds meer terrein gewonnen. Geleidelijk is de zin van het denken over een mens en kosmos verbindende Logos daarmee verloren gegaan. De filosofie neigt steeds meer tot het verklaren van de werkelijkheid vanuit wetmatigheden of dialectische processen in de materiële werkelijkheid.
Recente ontwikkelingen in wetenschap en filosofie maken evenwel duidelijk dat een werkelijke scheiding van mens en kosmos niet houdbaar is. Opnieuw is er aanleiding om te trachten een mens en kosmos verbindende essentiële orde te denken. Die orde zal dienen te volgen uit het onderzoek van hoe ons kennen is afgestemd op een werkelijkheid die waarschijnlijk meer omvat dan enkel materie. Hieronder wil ik de actualiteit van deze kwestie van kosmisering beargumenteren en recente inzichten in ons kennen behandelen.

De vraag komt naar voren in hoeverre de materiële wereld, de 'natheid van water' die Erik Verlinde onderzoekt de kloof tussen de immateriële wereld van Laozi, 'De volledigheid is als water' zal overbruggen? Dit vraagstuk is analoog aan het hersenonderzoek en de controverse tussen Ramachandran en Swaab. Het rapport ‘E i V’ geeft net als het boek van Henk Procee een nieuw perspectief op een oud vraagstuk. Primair gaat het om de kwaliteit van het recept, de oplossingsrichting, of met andere woorden de Nieuwe levensrichting van Spinoza, het AOS-concept van Benedict Broere, het Vierde Model van Hans Vincent, Het Nieuwe Denken van Eric Fienig, de visie die Beter Onderwijs Nederland van Ad Verbrugge en het ‘Yin/Yang-symbool en de Vijf Fasen’ van het Taoïsme uitdraagt. Het rapport ‘E i V’ beoogt net als deze 'probleemgestuurde' modellen probleem en oplossing (Problem solving) dichter bij elkaar te brengen. We zitten in ons eigen wereldbeeld gevangen. Het outside the box-denken komt centraal te staan. We moeten niet steeds opnieuw de wal het schip laten keren, maar aan feedforward besturing meer aandacht besteden. Regeren is nog steeds vooruitzien.

Naar aanleiding van een suggestie van Hans Vincent heb ik in 2007 het 5Ddenkraam ook ter discussie aan Wies Kuiper van de Theosofische Vereniging voorgelegd. Een en ander heeft er toe geleid dat ik het 5Ddenkraam aan de hand van het onderzoeksrapport 'E i V' verder heb uitgediept en dat ik begin 2009 lid van de Theosofische Vereniging ben geworden.

De evolutie van het wereldbeeld II (Hans R. Vincent GAMMA augustus 2002 p. 20-24):
Door Darwin kwam het empiristisch gezichtspunt tot volle ontwikkeling: de exclusiviteit van de wetenschappelijke methode. Maar ook meer recentelijk zijn er wetenschappers, die met de vragen naar oorsprong, doel en zingeving blijven worstelen. De grote natuurkundigen Niels Bohr en Albert Einstein geloofden in God. Bohr was ook geïnteresseerd in de Chinese filosofie van het taoïsme. De natuurkundige David Bohm, gespecialiseerd in relativiteitstheorie en kwantumtheorie, heeft zich intensief beziggehouden met de oosterse filosofie. Hij was ook persoonlijk bevriend met de filosoof Krishnamurti. Zijn stelling is dat de westerse, empirische en analytische denkwijze, die het meetbare betreft, een goede aanvulling vormt op het oosterse, meer intuïtieve en synthetische denken dat juist op het onmeetbare is gericht. Dat intuïtieve denken heeft de mogelijkheid in contact te treden met een heel andere werkelijkheid, die buiten ons waarnemingsvermogen ligt, de zogenaamde 'impliciete orde'. Ook de natuurkunde zelf geeft aanwijzingen, dat er zo'n werkelijkheid bestaat. Bohm is op grond van berekeningen tot de conclusie gekomen dat de lege ruimte gevuld is met energie, waarvan we de betekenis niet kennen.

Het integrale denken als filosofisch beginsel (Hans Vincent GAMMA april 2001 p. 32):
Religie
Het woord 'religie' komt van het Latijnse woord 'religare' en dat betekent: opnieuw lezen (van Dale). Er waren teksten, die zo belangrijk werden gevonden dat zij steeds weer opnieuw werden gelezen. Ik kan mij voorstellen, dat dit lezen in groepsverband gebeurde en wel op plaatsen, die tevoren werden gebruikt voor ceremoniële bijeenkomsten in het kader van de vroegere animistische gewoonten. Op die plaatsen werden tempels, kerken en moskeeën gebouwd.
Momenteel is dat anders. In de westerse wereld staat de individualiteit op de voorgrond en de groepsbinding is gering. Bovendien beschikken we over de kennis van vele religieuze bronnen en we hebben de vrijheid om die naar eigen goeddunken te bestuderen. We kunnen teksten vergelijken en daaruit onze conclusies trekken. Zo wordt het christelijke scheppingsprincipe aangeduid met het begrip 'God', dat we ook in de Egyptische gnostiek en in de Griekse filosofie terugvinden. In de oude filosofie van India, de bron van hindoeïsme en boeddhisme wordt het scheppingsprincipe 'Brahman' genoemd en in het oude China 'Tau'. Natuurvolken spreken veelal van de 'Grote Geest' of van 'Moeder Aarde'. In deze voorstellingen zitten veelal maatschappelijke projecties verborgen. Zo is het godsbegrip in westerse en Indiase vorm steeds mannelijk. Dat geldt niet voor het Chinese of Indiaanse scheppingsprincipe. Ook andere religieuze voorstellingen zijn doortrokken van door tijd en plaats bepaalde maatschappelijke normen en waarden. De menselijke 'ziel' wordt beschouwd als goddelijk verschijnsel, maar die ziel wordt met verhalen over hemel en hel wel beloond en gestraft volgens sociale normen.
37: De natuurwetten die de materie regeren, de ontwikkeling van de levende soorten, de maatschappelijke ontwikkelingen en het menselijk leven in zijn individuele manifestaties zijn het vermoedelijke resultaat van een bedoelde en gewilde schepping. De aard van die wil en bedoeling kunnen wij door kennisneming van hetgeen daarover in religie, filosofie en wetenschap is gezegd en door voortgaande redenering proberen te benaderen. Het is een nooit eindigend pad van onderzoek, dat geen zekerheid biedt.

Hans Vincent Een integraal wereldbeeld als basis voor maatschappelijke vernieuwing (Theosofia december 2002):
Voor de beschouwing van vandaag zijn vooral Fritjof Capra en David Bohm van belang. Fritjof Capra is natuurkundige en ook mysticus. Zo zegt hij dat de gebeurtenissen in de wereld van de kleinste deeltjes en in de mystieke ervaring beide onvoorspelbaar zijn. Voor ons doel is vooral zijn opvatting over maatschappelijke verandering van belang. Deze heeft hij beschreven in het boek Het keerpunt, waarin hij gebruik maakt van de begrippen Yin en yang uit de Chinese filosofie. Deze worden toegepast op de ontwikkeling van de aarde als totaal systeem van de natuurelementen aarde, water, lucht en licht (vuur), de grondstoffen en de levensvormen, waaronder ook het menselijk leven. Dat systeem geeft hij de naam van de “GAIA”, de Griekse godin van de aarde.

Fritjof Capra boek The Turning Point
It begins by outlining and tracing the history of science and economics, highlighting the flaws in the Cartesian, Newtonian, and reductionist paradigms. It narrates how such viewpoints have grown inadequate for modern technology and ecology needs, then argues that science needs to develop the concepts and insights of holism and systems theory to solve society's complex problems.

Moment of Choice The turning point in evolution, when the temporary balance between spirit and matter, or between upward and downward movements, has been reached. The evolving entity can then no longer remain neutral and undecided, but must choose definitely whether to continue upward or to enter upon a downward path. When the movement towards pralaya prevails, all the classes of evolving beings gravitate to their appropriate sphere: spirit to spirit, matter to matter, manas to mahat. But this dividing of the ways occurs for self-conscious entities at every step of the path, so that in this sense the moment of choice is continuous. Although this moment of choice is continuous for the individual, yet a point occurs in human evolution when the decision must definitely be made to follow the upward path or to follow the matter side of evolution. There is also the choice that must be made when the individual has reached the peak of human evolution on this globe, when the decision is finally to be made whether he will follow the path of the Buddhas of Compassion, or pursue the way of self and become a Pratyeka Buddha.
The human kingdom’s moment of choice is that point in the evolutionary cycle reached on this globe in the fifth round when the monads not ready to continue their upward evolutionary journey must perforce wait for a future manvantara. The evolutionary moment of choice for the animal kingdom was that point in the cycle when the door to the human kingdom was closed, after which no monads can enter the human life-wave until the next manvantara. This occurred at the midpoint of the fourth round on globe D of the earth-chain, during the fourth root-race.

Een van de vijf cultuurdimensies, die Geert Hofstede in zijn boek Allemaal andersdenkenden, omgaan met cultuurverschillen bespreekt heeft op de universele normen en waarden (geweten, 'Goed en Kwaad', natuurrecht, deugdethiek, natural and legal rights, Weltethos, rechten van de mens), die in alle culturen zijn terug te vinden betrekking. Prof. Hofstede: De '''menselijke natuur is wat alle menselijke wezens met elkaar gemeen hebben. De kwintessens van het verhaal 'E i V' gaat over de verborgen 5e dimensie, de middenweg Axis mundi (five-dimensional space), de zingeving van het leven.

Klaas van Egmond De brug bouwen terwijl je erover loopt (wereldklok van de fysicus Pauli)
We bekijken enkele illustraties uit zijn boek, cirkels met een x- en een y-as er dwarsdoorheen. Klaas wijst op de x-as die de cirkel in een boven- en benedendeel splitst.
De mens moet zich staande zien te houden tussen twee hoofdoriëntaties. De verticale relatie illustreert dat we ons verhouden tot het materiële hier op aarde – dat zit hier (wijst naar beneden) en het immateriële hier (wijst naar boven), wat je de hemel zou kunnen noemen, het geestelijke, zo je wilt. Dat is het eerste spanningsveld. Het tweede spanningsveld is de horizontale relatie: de spanning tussen mij – mijn ego, mijn ik, mijn afgescheiden deel – en de anderen. Die twee assen vormen het centrale spanningsveld waarin alles gebeurt. En nu zou je misschien denken: dat is toch eigenlijk heel voor de hand liggend en dat is toch al jarenlang bekend? Dat is ook zo, maar op de een of andere manier slagen we er blijkbaar niet in om in dat krachtenveld staande te blijven. Iedere keer vallen we toch weer op het ene, wat een te zwaar accent geeft op het andere.
I: Als we inderdaad ronddraaien in een cirkel, dan is het natuurlijk spannend om te weten waarnaar we op weg zijn.
Het idee van deze wereldklok (van de fysicus Pauli, 1932, red.) volgend, zijn we nu onderweg naar het kwadrant rechtsboven, een wereld met een individuele oriëntatie, maar wel met een spiritueel, geestelijk, kunstzinnig, cultureel karakter. Ondanks alle secularisatie zie je nu een enorme interesse voor spiritualiteit. Je ziet mensen die werken aan een kleinschalige wereld (‘E i V’: E.F. Schumacher boek Small Is Beautiful), waarin spirituele waarden, sociale samenhang, en ook diversiteit opgeld doen. Zo ontstaan er transition towns waar mensen hun eigen energie opwekken en niet meer afhankelijk willen zijn van anderen. Maar doorgaans verloopt de overgang naar zo’n volgend wereldbeeld niet zonder kleerscheuren.

De Axis mundi (p. 70) in het boek Een vorm van beschaving van Klaas van Egmond - de verbinding tussen materiële en immateriële behoeften (p. 191) of oriëntaties (p. 203) - komt centraal te staan. Het gaat er uiteindelijk om hoe kunnen we op basis van het ‘integrale’ mens- en wereldbeeld (p. 272) vraag- en aanbodzijde, zowel voor de korte als voor de lange termijn, zo goed mogelijk op elkaar afstemmen.
De vraag komt naar voren in hoeverre de materiële wereld, de 'natheid van water' die Erik Verlinde onderzoekt de kloof tussen de immateriële wereld van Laozi, 'De volledigheid is als water' zal overbruggen? Elk mens is als het ware een druppel in een oceaan van leven.

De verticale as (Axis mundi) is een richtingaanwijzer die laat zien hoe de kloof tussen probleem en oplossing kan worden verkleind. Het rapport ‘E i V’ geeft een nieuw perspectief, een perspectiefwisseling op een oud vraagstuk. Primair gaat het om de kwaliteit van het recept, de Nieuwe levensrichting, het AOS-concept, BON, het Vierde Model of het Nieuwe Denken. Het rapport ‘E i V’ beoogt net als deze 'probleemgestuurde' modellen probleem en oplossing dichter bij elkaar te brengen. We zitten in ons eigen wereldbeeld gevangen. Het outside the box-denken komt centraal te staan.

Gelukkig zijn we nu de fase van ontkenning dat er wat aan de hand is met het ecologische systeem gepasseerd. De chaostheorie plaatst het toeval ('synchroniciteit', coïncidentie) in een ander licht. Uitgangspunt is vooralsnog dat de Chaostheorie, met inbegrip van Amor fati (Liefde voor het lot), een ontbrekende schakel is van de Algemene relativiteitstheorie. De chaostheorie beschrijft de verborgen ordening en complementeert de Unified field theory. Het laat zien hoe 'elektriciteit en magnetisme' in de Unified field theory kan worden ingepast. Anderzijds bevordert het een nieuwe bifurcatie, een kwantumshift in het wereldbrein volgens Ervin Lazlo. Praktisch komt het er op neer dat door bewustwording de publieke opinie verandert. Al zal het zeker niet mogelijk worden met behulp van de chaostheorie volledig op het onzichtbare grip te krijgen. Er wordt gebruik gemaakt van het inzicht van Spinoza om de dingen in hun ‘logische afhankelijkheid’ te leren zien.

Uiteindelijk draait het om vanuit welk perspectief, dus met welk ‘Mensbeeld en Wereldbeeld’ naar de werkelijkheid wordt gekeken. Het 5Ddenkraam wil benadrukken dat het universele patroon van het wat vastligt. Het onbepaaldheidsprincipe van Heisenberg geldt ook voor de tijd: wat in de toekomst verborgen ligt, is niet te meten. Het is zoals het is, daar kan de wetenschap weinig aan veranderen. Uit het onzekerheidsprincipe van Heisenberg volgt dat er soms in een lege ruimte 'spontaan' deeltjes kunnen verschijnen of verdwijnen.

Het grafschrift van Jan Börger (1888 – 1965) toont de quintessens, het 5e element:

In het kader van een ‘derde weg’ is het interessant te verwijzen naar het debat dat eerder tussen Benjamin Barber en Frits Bolkestein heeft plaatsgevonden.
Frits Bolkestein heeft gelijk wanneer hij stelt: In der Beschränkung zeigt sich der Meister. Hij heeft ongelijk wanneer hij vindt dat politieke filosofen altijd achter op de geschiedenis en de politieke ontwikkelingen lopen.
Bolkestein is het niet eens met Barber die een soort Derde Weg probeert te vinden die noch jihad noch McWorld is. Maar die derde weg is er niet volgens Bolkestein: McWorld is namelijk onlosmakelijk met de democratie verweven.
Het kapitalistische marktmodel zorgt voor materiële welvaart op de korte termijn, daarentegen zijn het de collectieve voorzieningen van de overheid die met name voor het immateriële welzijn van de burger op langere termijn een rol spelen. Het maatschappelijk onbehagen is net als het consumentisme van Frits Bolkestein toegenomen. Het gevoelen van maatschappelijk welzijn is zeker afgenomen.

Gerrit van Dalfsen Emergentie, Fysicalisme en Superveniëntie - 5.4. Conclusie (p. 50):
Het doel van de scriptie was het onderzoeken van de relatie tussen geest, leven en de materiële wereld. Het doel was het vinden van een derde weg tussen het reductionistisch fysicalisme en het non-reductionisme. Ik denk dat ik daarin geslaagd ben. Ik heb laten zien hoe niveaus van emergentie aan elkaar gerelateerd kunnen worden, een mogelijkheid die door emergentisten steeds ontkent is geworden.

' Nog een Zonnepaleis is niet de oplossing, een strengere EU wel' (Arie Slob en Carola Schouten Volkskrant 27 augustus 2011)
Regels
Als je het spel wilt spelen, moet je je ook aan de regels houden. En zo niet, dan moeten er automatische sancties volgen in de vorm van boetes, het intrekken van steunfondsen en misschien op termijn zelfs wel het onthouden van stemrecht of verwijdering uit de eurozone. Bovendien gaat de roep om meer Europa voorbij aan een dieper liggend vraagstuk, het gedrag dat deze crisis mogelijk maakte: het maar blijven maken van schulden.
Hiernaast moeten we terug naar het aloude adagium dat macht zo dicht mogelijk bij de burgers zelf blijft. Dat geeft de meeste kans op vertrouwen en draagvlak. Het is aan de landen zelf te bepalen hóe ze aan de euroregels voldoen. Dát ze eraan moeten voldoen, staat buiten kijf. En mocht een lidstaat wederom sancties gaan negeren of de regels blijven overtreden, dan moet maar eens hardop de vraag gesteld worden hoe lang zo'n land mag blijven meedoen in de euro.

'Nederland wordt beetje dom in EU' (Joop Sistermans e.a. Volkskrant 25 augustus 2011)
Negatief groeipad
Het is aan te bevelen dit topsectorenbeleid te laten aansluiten bij Europees beleid, waarin maatschappelijke uitdagingen als energieschaarste, klimaatbeheersing en vergrijzing centraal staan.
Nederland moet blijven investeren. En Nederland moet strategischer met het Europese kennis- en innovatiebeleid omgaan. Een sterk Europa trekt bedrijven en investeringen aan. Er komen meer kenniswerkers en de infrastructuur wordt versterkt. Ook Nederland profiteert daarvan.
Maatwerk is geboden. Nederland moet beter op de eigen zaak letten door in Brussel naar voren te brengen in welke sectoren onze kracht ligt. Maar tegelijkertijd moeten we oog hebben voor het gemeenschappelijke belang, anderen wat gunnen en openstaan voor hun inbreng. Nederland mag scherp aan de wind varen en krachtig zijn belangen verdedigen. Maar wie té scherp aan de wind vaart en het gezamenlijke belang uit het oog verliest, slaat om en kan in de aanstormende mondiale concurrentie moeilijk het hoofd boven water houden.

'Brits moreel verval is zwaar overdreven' (Tony Blair Volkskrant 23 augustus 2011)
Zowel links als rechts slaat de plank mis bij het analyseren van de oorzaken van de Britse rellen, stelt oud-premier Tony Blair.
Ik zou echter niet al te snel het tumult rond declaraties van parlementsleden, het gedrag van bankiers en het telefoonafluisterschandaal op één hoop gooien. De suggestie dat parlementariërs tegenwoordig een werkschuw stelletje fraudeurs zijn en dat het vroeger hoogstaande dienaren van het algemeen belang waren, is gewoon onzin.
Hetzelfde geldt voor de directiekamer. Ik ben het helemaal eens met kritiek op excessieve salarissen en bonussen. Maar is het nu echt een nieuw verschijnsel dat mensen zich bezighouden met dubieuze financiële praktijken of zich laten leiden door hebzucht in plaats van fatsoen? Je kunt zeggen wat je wilt, maar de grote bedrijven van nu zijn zich veel beter dan vroeger bewust van hun maatschappelijke verantwoordelijkheid.
én ding heb ik wel geleerd in de tien jaar dat ik me met dit probleem heb beziggehouden. Als ik zogenaamd 'slechte wijken' bezocht, trof ik daar geen stuurloze gemeenschappen aan. Wel stuurloze individuen in een gemeenschap waarvan de meerderheid bestond uit fatsoenlijke, gezagsgetrouwe mensen die vurig hoopten dat er iets gedaan werd.
Als we ons richten op het specifieke probleem, kunnen we gaan werken aan de juiste oplossing. Maar als we het opblazen tot een hoogdravende klaagzang over een Groot-Brittannië dat zijn morele kompas kwijt is, dan praten we onszelf onnodig de put in.
Commentaar
Het is niet zo interessant wie iets zegt. Het gaat er om om iets te begrijpen. Politici en wetenschappers zijn daar bij voorbaat niet de juiste personen voor. Ze staan te ver af van de gewone wereld. Maar we horen ook niets van die zwaar gesubsidieerde welzijnswereld. Die juist bij deze mensen in zouden grijpen. Waarom eigenlijk niet.
of
Je kan ook moeilijk verwachten dat de 'topdog' van het morele verval zijn navolgers hiervan beschuldigt. "Het ware gezicht van Groot-Brittannië is niet die kleine minderheid die aan het plunderen was" - nee, het ware gezicht van GB is de maatschappelijke 'elite' die geheel volgens de neo-liberale leer al jaren aan het plunderen is. Maar zij worden gedekt door de wet en de jongeren niet. Dat is het enige verschil tussen de groepen plunderaars.
of
Het britse paard met de oogkleppen in een luxe bewoning van enkele miljoenen, die iets durft te beweren over de moraal in Engeland. De vervallen moraal is daar al heel lang aan de gang en hij heeft er de laatste tijd een beetje meer vaart achter gezet met o.a. ook de leugens over Irak. Engeland dat in principe aan de bron staat van de voortdurende middenoosten conflicten en nu ineens blijkt dat ze in eigen huis de boel niet op orde kunnen houden. Blair met zijn dik betaalde causerieën ja ja!

De school staat in de wereld. (Volkskrant 23 augustus 2011)
Barbara Oomen is docent (mensen)rechten aan de Roosevelt Academy in Middelburg en lid van de Commissie Mensenrechten van de Adviesraad Internationale Vraagstukken van de Staatscommissie Grondwet. Onder de bovenstaande titel doet ze een oproep voor een andere invulling van de verplichte burgerschapsvorming op de Nederlandse scholen. Minder aandacht voor integratie van buitenlanders en meer aandacht voor Europa. Ze pleit ervoor dat kinderen de weg leren vinden in de Europese en internationale besluitvorming, dat ze de historische, culturele en taalkundige kennis opdoen die daarvoor nodig is. Naar school ga je niet alleen voor een baan of om een beter mens te worden, zegt ze, maar ook om te leren bij te dragen aan een betere wereld.
In dit laatste zinnetje in een wat verscholen column in de krant staat een oproep voor een omslag in het maatschappelijk denken van de laatste dertig jaar. Niet langer het verlichte individualisme van de periode na de val van de muur en van het communisme. Meer nadruk op een betere samenleving en begrip voor de overheidslichamen die aan die samenleving richting moeten geven.
Het communisme en het nazisme waren reacties op een te ver doorgevoerd individualisme uit de negentiende eeuw. Het eerste zocht het in een internationale gemeenschap en het tweede in de competitie tussen hechtere nationale gemeenschappen. Beide zijn ten onder gegaan aan de boosaardige middelen die ze geoorloofd achtten voor een op zich te respecteren doel. In de communistische wereld is er niets terecht gekomen van de beloofde vreedzame gemeenschap van wereldburgers. In plaats van het verdwijnen van de overheid die Marx voorspeld had kwam er in de wereld van zijn volgelingen een almachtige en totalitaire overheid die op nationaal niveau haar burgers onderdrukte. De concurrentie tussen de verschillende nationale gemeenschappen draaide bij de nazi’s uit op de moord op Joodse medeburgers en Zigeuners. Het geweld nam de plaats in van de vreedzame concurrentie die de Duitse kiezers in 1933 hadden gehoopt.

‘Mijn idee over Schiphol: zeg ik niet’ (Marcel van Lieshout interviewt Hans Alders Schiphol Volkskrant 1 februari 2019 p. 15):
Hans Alders zwijgt als hij wordt geconfronteerd met zijn opvatting over het luchtvaartbeleid, 25 jaar geleden, als minister van milieu. Hij vroeg zich toen af of Nederland wel door moest gaan met die groei van het luchtverkeer. Premier Lubbers en minister Kok (Financiën) hoonden hem weg. Leuk dat milieu, maar er is ook zoiets als economisch belang.

Het geweten van katholiek Nederland (Peter de Waard Volkskrant van 24 december 2009). Het artikel dat naar aanleiding van het overlijden van Edward Schillebeeckx is geschreven stipt het thema van de dualiteiten aan. Schillebeeckx stelt dat er geen enkel theologisch argument is tegen de wijding van vrouwelijke priesters.
Schillebeeckx verklaart dat ‘de mens zonder relatie tot een levende God een absurd en onbegrijpelijk wezen zou zijn. Zonder vrije en goede God zouden goed en kwaad op hetzelfde niveau liggen.’ God sterkt volgens hem de mensen in de overtuiging dat het goede het wint van het kwade. ‘Kortom, dat het leven ondanks alle negatieve ervaringen toch zin heeft.’

Het gevoel voor blue%vrijheid wordt door de retoriek rond het begrip 'veiligheid' overschaduwd. De babyboomers zijn de uitvinders van de individualisering.
In hun enthousiasme hebben ze de sociale cohesie in de samenleving zeer ernstige schade berokkend. Politici in deze tijd zijn bang om impopulair te worden gevonden (Tony Judt, Olaf Tempelman de Volkskrant 6 juli 2008).

'Wij hebben kunst nodig om tot perfectie te komen' (Nell Westerlaken Volkskrant Magazine 28 maart 2015 ):
'Inspiratiebronnen? Ik héb helemaal geen inspiratiebronnen!' Fotograaf Oliviero Toscani, wereldberoemd van zijn opruiende Benetton-campagnes, wil evengoed best vertellen wat hem cultureel behaagt.
Ontregelen, hij deed het eerder dit jaar in het Amsterdamse debatcentrum De Balie. Wat is goede marketing, vroeg een jonge marketingman. 'Goede marketing bestaat niet. Marketing is bullshit', bulderde Toscani door de zaal. Toch werd de naam van fotograaf Oliviero Toscani definitief gevestigd met marketingcampagnes.\\ 'Inspiratiebronnen! Ik heb helemaal geen Inspiratiebronnen!'
Tot slot: Gelukkig kunnen paarden niet schrijven. Dat hebben ze ook helemaal niet nodig, want ze zijn al perfect van zichzelf. Een paard is een perfect stukje natuur - alle dieren eigenlijk. Daarom hoeven ze geen kunst te maken. Wij wel, wij hebben kunst nodig om tot perfectie te komen.

De Katholieke Kerk had vroeger met de verkoop van aflaten, het verkopen van gebakken lucht een prima winstmodel. Dit winstmodel is in de Westerse wereld door de banken, met het adagium live now pay later overgenomen. Het zal duidelijk zijn dat dit korte termijn winstmodel haaks staat op de kost gaat voor de baat uit van de op de lange termijn gerichte circulaire economie waar Jan Terlouw en Herman Wijffels de aandacht op vestigen.

Om verlichting te bereiken volgt het Westen veelal het inzicht van het Christendom van Teilhard de Chardin en het Oosten van Jidduh Krishnamurti, de Vier edele waarheden van het Boeddhisme (A.P. Sinnett Esoteric Buddhism). De Bewustzijnsschil (de 5 bij 5 matrixstructuur) is een model om de verborgen 5e Dimensie, de Christogenese van Teilhard de Chardin te duiden. Om het evenwicht, de harmonie tussen Maakbaarheidsgeloof en Zelfvernietigingsdrang te herstellen schiet het zelfreinigend vermogen van de democratie ernstig tekort.

Friedrich Nietzsche: ‘we hebben ons tegenover onszelf voor ons bestaan te verantwoorden; bijgevolg willen wij ook de werkelijke stuurman zijn van dit bestaan en niet dulden dat onze existentie op een gedachtenloze toevalligheid gaat lijken.’
Voor Nietzsche is de heer degene die de weg van de emancipatie heeft doorlopen en de slaaf is de conformist.

Zo Boven zo Beneden; zo Beneden zo Boven
Een crisis, chaos ontstaat echter wanneer we de zelfgelijkvormigheid (wederkerigheid) van karma-nemesis negeren.
Nemesis is ook overgenomen door de Romeinen en behield haar oude naam. Triomferende generaals brachten offers aan haar, en tijdens het keizerrijk was ze de beschermvrouwe van de gladiatoren. Op afbeeldingen draagt Nemesis (net als Vrouwe Justitia) een zwaard en een weegschaal. Haar rijtuig wordt getrokken door griffioenen.

Herman Wijffels Een visie op een Nieuwe Wereld
De ICT technologie zal steeds meer gaan inspelen op hooggeschoolde medewerkers die Het Nieuwe Werken gestalte geven. Het Nieuwe Werken vraagt leiders die de kunst van het delegeren verstaan en de krachtbronnen van hun medewerkers aanboren. Leiders worden ook beoordeeld op wat zij bijdragen aan de samenleving en het geluk van gewone mensen. Herman Wijffels pleit voor meer vrouwen in de top van organisaties. “De interactie tussen man en vrouw is de kern van het creatieve proces.” De Nieuwe Leider zal ook streven naar de juiste harmonie tussen werk en privé; hij heeft meerdere petten maar uiteindelijk is een gezond privé leven de basis voor gezond leiderschap.

Het verslag van Frank Visser van de manifestatie “Klaar om te wenden?” bij het afscheid van ex-SER voorzitter Herman Wijffels op vrijdag 31 maart 2006 laat zien dat er wel degelijk een verband ligt. Om met het veranderen van de structuur een begin te maken is de strategie “Klaar om te wenden?” nog steeds hoogst actueel.
Spiral Dynamics is kort gezegd een theorie over de ontwikkeling van waardepatronen in de mens en de samenleving, die door de Amerikaanse psycholoog Clare Graves – een tijdgenoot en geestverwant van Maslow -- is ontwikkeld.
Don Beck is net terug van een bezoek aan het Midden-Oosten, waarvan hij op de hem eigen wijze verslag deed. Hij poneerde de uitdagende stelling dat het in het huidige Midden-Oosten niet om religie gaat, zoals het in het toenmalige Zuid-Afrika niet om ras ging, wat betreft de kern van het conflict. Veeleer zijn er botsende waardepatronen, die aan het licht gebracht moeten worden voordat aan een oplossing kan worden gedacht.
Op basis van Spiral dynamics is het mogelijk integrale, gemeenschappelijke visies, een gemeenschappelijk verhaal te ontwikkelen.

Leo van den Haak Uniciteit (Richard Feynman)
Ofwel de Maat voor verandering is de WORTEL √weerstand hier/weerstand daar.
De Mens faalt dus volkomen in zijn strijdt tegen de verandering, het is gewoon heel simpel, we zijn ALLEMAAL opportunistische gebruikers, IN DIT OPZICHT KAN ER DUS TOTAAL NIETS VERANDEREN.
Alles maakt nu eenmaal ongevraagd en ongewild gebruik van zijn "natuur".
Stop de zwakzinnigheid , voor verandering zal er een mate van wil en doelgerichtheid moeten zijn.
De verandering kan slechts als er overal een eenheid te vinden is, de wetten van de energetische uniciteit werken overal, zelfs als we dat niet weten! Energie is de vorm waaronder leven zich aan de mens door bewustwording openbaart. Energie kan alleen maar gedefinieerd worden als een levens-openbaring van het hele tijd-ruimtelijke gebeuren. De getallen die de wetenschap in beeld wil brengen zijn neerslagen van energie-inductie. Wat de Kosmos laat zien zal hiermee in overeenstemming zijn!

Roodverschuiving en Blauwverschuiving (Dopplereffect):
Roodverschuiving in de astronomie en de natuurkunde is het verschijnsel dat het spectrum van uitgezonden licht of andere elektromagnetische straling bij ontvangst naar "rood" verschoven is, dat wil zeggen in de richting van de langere golflengten (lagere frequenties). Het tegengestelde effect, waarbij een verschuiving naar de kortere golflengten - naar "blauw" - plaatsvindt, heet blauwverschuiving. Roodverschuiving treedt op als gevolg van het dopplereffect wanneer de bron en de waarnemer zich van elkaar verwijderen en als gevolg van een sterk gravitatieveld waar de straling zich doorheen voortplant.

J.S. Bell: (interpretatie van de kwantummechanica): Wanneer twee bij elkaar horende deeltjes uit elkaar worden gehaald en een van de deeltjes een andere draaiingsrichting krijgt, zal het andere deeltje gelijktijdig dezelfde richting aannemen: het is het effect van het ene deeltje op het andere als gevolg van eenheid van twee op het eerste gezicht lijkende gescheiden objecten.

De speciale relativiteitstheorie zegt dat waarnemers die zich ten opzichte van elkaar bewegen, gebeurtenissen in omgekeerde volgorde kunnen zien plaats vinden. In zeker opzicht gedragen antideeltjes die terugreizen in de tijd zich als gewone deeltjes die vooruit door de tijd bewegen, en gewone deeltjes die teruggaan in de tijd zijn equivalent aan antideeltjes die vooruit door de tijd reizen. Deze verwisseling is een ruimte-tijd spiegelsymmetrie. In 1956 voorspellen Lee en Yang enkele merkwaardige eigenschappen, die niet bij andere wisselwerkingen voorkomen, deze werden in 1957 door Wu experimenteel bevestigd: de zwakke processen blijken niet spiegelsymmetrisch te verlopen (de pariteit is niet behouden en er is evenmin symmetrie met processen waarbij de deeltjes door hun antideeltjes worden vervangen.

Volgens Harold Puthoff en Milo Wolff bestaan tijd en ruimte niet op het niveau van het Akasha-veld. Het Akasha-veld is als het ware het centrum van het bewustzijn, een fictief punt tussen ‘golven en deeltjes’. Het onzekerheidsprincipe geeft al aan dat de elementaire bouwstenen van de materie zich als deeltjes, dan weer als golven en soms als beide tegelijk gedragen.

Gelijkenissen, paradoxen uit het Nieuwe Testament en de koans van het zenboeddhisme.
Als voorbeeld de parabel van de verloren zoon uit het Nieuwe Testament.

Jezus: ‘Wie zijn leven wil redden, verliest het juist’, ‘Wie zijn leven geeft, zal het daardoor behouden’, ‘Zalig de armen!’, ‘Zalig die nu honger lijdt!’, ‘Zalig die nu weent!’, ‘Zalig wanneer omwille van de Mensenzoon mensen u haten, u uitstoten en beschimpen en uw naam uit de samenleving bannen!’ Voor God tellen alle mensen. God staat voor iets dat alle denken te boven gaat. De beste dingen zijn niet te vertellen omdat ze het denken te boven gaan. God staat voor wat absoluut trancendent en immanent is. God schiep de mens als zijn evenbeeld. De mens is een ware weerspiegeling van Gods heilige wezen. God schiep de hemel en de aarde, het universum. Als we het omdraaien krijgen we: De bewoners op deze aarde schiepen God.

Het in hoofdstuk 1.6. besproken zondebokmechanisme laat zien dat Jezus een verlicht persoon was, die de egospelletjes van de elite door had.
Op basis van de bovenstaande vijf kenmerken, persoonlijkheidsdimensies kunnen we zeggen: Jezus was een mystieke intellectueel, een rechtvaardige wijze, die met hart en ziel, met moed en bedachtzaamheid koos voor welzijn en welvaart van de mensheid.

In het zenboeddhisme beoefent men de kunst van de koan. Een koan houdt een onoplosbare contradictie in. Het is bedoeld om de mediterende naar de uitzichtloosheid te leiden, je een nieuwe dimensie te leren ervaren of naar de grenzen van zijn geestelijke, onafhankelijke, ongeconditioneerde vermogens. Het zijn echter paradoxen die niet uitgedacht, maar geput zijn uit het leven van de werkelijkheid. Men kan geen oplossing bedenken voor een koan. Men moet de sprong maken naar een ander niveau van denken. Zenboeddhisme gaat er van uit dat men de verlichting niet buiten zichzelf kan zoeken. Voorbeelden: ‘Volledig’, ‘Hoor het klappen van de ene hand.’, ‘Wat zou je doen als je niets meer zou kunnen doen?’, ‘De volmaakte vierhoek heeft geen hoeken.’

Het is wenselijk de vicieuze cirkel van het kip-en-eiprobleem (Lichaam-geestprobleem), het Hoe of Wat (of-of) denken te doorbreken.
Twee van de grote denkstromingen die pogen het mind-body probleem op te lossen zijn het dualisme en het monisme.
Een middenweg (en-en) tussen fysisch en psychisch monisme vormt neutraal monisme. Spinoza's Deus sive natura lijkt op een neutraal monisme.

Walpola Rahula schrijft in zijn boek Wat de Boeddha onderwees dat vanuit het principe van voorwaardelijkheid, relativiteit en onderlinge afhankelijkheid, wordt het hele bestaan – de voortgang van het leven en de beëindiging ervan – in een gedetailleerde formule uitgelegd die Paticca-samuppada ‘afhankelijk ontstaan’ wordt genoemd en die uit twaalf factoren of schakels bestaat.
Dit is hoe het leven ontstaat, bestaat en voortgaat. Wanneer we echter deze keten in omgekeerde volgorde nemen komen we tot het beëindigen van dit proces. Door het opheffen van onwetendheid stoppen de wilshandelingen of het ontstaan van karma.

Een oxymoron is een speciaal geval van de paradox: daar is wel een zekere tegenspraak aanwezig, maar bij nadere beschouwing lost die tegenspraak zich op. Bij de oxymoron blijft de spanning van het betekenisverschil echter in stand.

Twee denkstromingen die eerder een poging hebben gedaan het Lichaam-geestprobleem (kip-en-eiprobleem) te verklaren zijn het monisme en het dualisme. De middenweg van Spinoza's Deus sive natura (God of Natuur) is een neutraal monisme. Het is wenselijk de vicieuze cirkel van het Hoe of Wat (of-of) denken te doorbreken. Het kan komen doordat zij in een kringverhouding tot elkaar staan: zonder A kan B niet tot stand komen, maar zonder B ontstaat A niet.

De beide kanten van een medaille weerspiegelen zich als het ware in elkaar, maar er is echter niet van een volledige (vol en ledig/leeg), maar van een gebroken symmetrie sprake.

Ook sluiten de zeven sleutelprincipes die in het boek Net als jij ben ik EEN VAN DE MILJARDEN expressies van de schepping op deze aarde van Fred Matser worden besproken, op deze indeling aan.

Ook de Koran kent een gezegde: als je een stap richting de Ene zet, doet de Ene tien stappen richting jou.

Hoewel het TG elke filantropische inspanning toejuicht, bestaat zijn eigen taak vooral uit het versterken van die gedachten en ideeën die leiden tot een ommekeer in het denken van de mens: van een gerichtheid op zichzelf naar aandacht voor het grotere geheel waarvan we deel uitmaken.

G. de Purucker boek Wind van de Geest (p. 15):
Dat de waarheid niet populair is, dat de waarheid niet welkom is, dat men er niet van houdt, is maar al te waar. Waarom? Omdat het verandering betekent. Het betekent de ontwikkeling van het gevoel en het denken. Het betekent een zodanige ommekeer in de morele instincten dat ze weer bezield en sterk worden. De eerste stap die we moeten doen om de grote leraren te leren kennen, persoonlijke en eerstehands kennis over hen te verwerven, is zoveel mogelijk aan hen gelijk te worden.

G. de Purucker boek Aspecten van de Occulte Filosofie (p. 226/227):
De grootste boeddha, de grootste leraar, de grootste man of vrouw, is degene die geen belangstelt in zichzelf en zichzelf verliest in wat we de anderen noemen. Dat is chelaschap. Het is een ommekeer van gevoelens, het heelal omarmen en erkennen. Het ‘ik’ is niet langer ‘ik’, het is alles. Maar hoe moeilijk is het voor westerlingen te begrijpen dat we allen één en toch altijd individuen zijn.
410: Stel dat de arts uit bezorgdheid en onder de druk van de omstandigheden bezwijkt en naar een middel zoekt om de patiënt tijdelijk verlichting te brengen door psychische beïnvloeding, suggestie of hypnose. Hij geeft daarmee de patiënt een mentale injectie, die van even wezenlijke aard is als het dodelijke middel toegediend door een arts die terugschrikt voor de pijn van de man die hij opereert en hem een bijna dodelijke hoeveelheid van een verdovend middel inspuit, tot de patiënt zo is versuft dat hij niet veel meer is dan een onbewuste massa op de operatietafel. Ik heb het natuurlijk nu over een arts die echt in staat is psychisch te beïnvloeden of te hypnotiseren, zoals het nu wordt genoemd. Na een aantal van die injecties met het mentale middel, het psychische gif, loopt de patiënt rond als in een droom. Wie oppervlakkig kijkt, en mensen die niet analyseren, denken en zeggen dat de man nu helemaal is veranderd. Hij geeft niets meer om zijn alcoholische gif. Hij gebruikt zijn favoriete drugs niet langer. Hij schijnt zijn bepaalde vorm van genotzucht te hebben overwonnen en men zegt, ‘Kijk, hij is genezen’. Dat is geheel onjuist. De man is niet genezen, eenvoudig omdat wat men voor zich ziet niet langer een normaal mens is. Hij is iemand die in een abnormale of bedwelmde toestand verkeert of, vanuit een mentaal en ethisch standpunt, zich in een toestand van verdoving bevindt. Zijn tussen- of zielennatuur is beschadigd, d.w.z. functioneert niet meer normaal, omdat de ommekeer niet zijn oorsprong vond in zijn eigen wezen; hij is niet blijvend verbeterd; hij leeft in een kunstmatige en abnormale toestand en is eenvoudig ethisch afgestompt en psychisch verdoofd, zoals iemand kan zijn die onder invloed is van stoffelijke drugs.
506: Een andere vraagsteller – Ik denk dat ik weet waar hij het over heeft. Het ging over de plotselinge poging met geweld een nieuwe opvatting in het denken te vormen, waardoor de atomen zoals die zich in de hersenen bevinden overeenkomstig de wijze waarop men zich heeft geoefend of is opgevoed om te denken in beroering worden gebracht. Het gaat om de uitwerking van het denken, de plotselinge verandering van het denken, die aan het brein misschien grote schade toebrengt.
G. de P. – Ik geloof dat ik het begrijp en het is eenvoudig. Het gaat om de vraag of een hevige ommekeer van denken, een geweldige verandering in het denken al of niet raadzaam is. Alle geweld is onverstandig. Ik zou nooit aan een toegewijd en orthodox christen de raad geven, binnen een tijdsbestek van vierentwintig uur of veertien dagen of een maand, al zijn psychologische begrippen, al zijn religieuze opvattingen te veranderen als hij dat al kon en iets totaal anders te beginnen. Dat zou onverstandig zijn.

De Geheime Leer Deel I, Samenvatting (p. 302/303):
Omdat wat met ‘persoonlijkheid’ wordt bedoeld een beperking en een relatie inhoudt of, zoals Coleridge het definieert, ‘individualiteit die op zichzelf bestaat maar met een aard als ondergrond’, kan die term natuurlijk niet worden toegepast op niet-menselijke wezens. Maar het is een feit, door generaties van zieners volgehouden, dat geen enkel van die wezens, hoog of laag, een individualiteit of een persoonlijkheid als een afzonderlijke eenheid bezit; d.w.z. ze hebben geen individualiteit in de zin waarin een mens zegt: ‘ik ben mijzelf en geen ander’; met andere woorden, ze zijn zich niet bewust van zo’n duidelijke afgescheidenheid als mensen en dingen op aarde hebben. Individualiteit is de kenmerkende eigenschap van hun respectievelijke hiërarchieën, niet van hun eenheden; en deze eigenschappen variëren alleen met de graad van het gebied waartoe die hiërarchieën behoren: hoe dichter bij het gebied van homogeniteit en het Ene goddelijke, des te zuiverder en minder scherp omlijnd is die individualiteit in de hiërarchie. Ze zijn in alle opzichten eindig, met uitzondering van hun hogere beginselen – de onsterfelijke vonken die de universele goddelijke vlam weerkaatsen – die alleen op de gebieden van zinsbedrog geïndividualiseerd en gescheiden zijn door een differentiatie die evengoed zinsbedrog is als al het overige. Het zijn ‘levenden’, omdat zij de stralen zijn uit het ABSOLUTE LEVEN, die worden geprojecteerd op het Kosmische scherm van de illusie; wezens in wie het leven niet kan worden uitgeblust voordat het vuur van onwetendheid is uitgedoofd in diegenen die deze ‘levens’ waarnemen. Plotseling ontstaan onder de levenwekkende invloed van de ongeschapen straal, de weerkaatsing van de grote centrale zon die de oevers van de levensrivier beschijnt, behoort hun innerlijke beginsel tot de wateren van onsterfelijkheid, terwijl hun gedifferentieerde omhulsel even vergankelijk is als het menselijke lichaam. Daarom had Young gelijk toen hij zei:
‘Engelen zijn mensen van een hogere soort’
en meer niet. Het zijn noch ‘dienende’ noch ‘beschermende’ engelen; evenmin zijn het ‘voorboden van de Allerhoogste’ en nog minder de ‘boodschappers van de toorn’ van een God, die is geschapen door de menselijke verbeelding. Het is even dwaas hun bescherming in te roepen als om te geloven dat men zich van hun sympathie kan verzekeren door een of andere boetedoening; want ze zijn evengoed als de mens zelf de slaven en de werktuigen van de onveranderlijke karmische en Kosmische wet. De reden hiervoor is duidelijk. Omdat hun essentie geen elementen van persoonlijkheid bevat, kunnen ze geen persoonlijke eigenschappen hebben, zoals door de mensen in hun exoterische religies aan hun antropomorfe God worden toegeschreven – een jaloerse en onverdraagzame God, die zich verheugt en toornt, verblijd is met offers en in zijn ijdelheid een groter despoot is dan enig eindig dwaas mens. Omdat de mens, zoals in Deel II wordt aangetoond, is samengesteld uit de essenties van al die hemelse hiërarchieën, kan hij erin slagen zichzelf als zodanig in een bepaald opzicht te verheffen boven iedere hiërarchie of klasse of zelfs boven een samenstel daarvan. ‘De mens kan de deva’s niet gunstig stemmen en ze ook niet bevelen’, wordt er gezegd. Maar door zijn lagere persoonlijkheid te bedwingen en daardoor te komen tot de volledige kennis van het niet afgescheiden zijn van zijn hogere ZELF van het ene absolute ZELF, kan de mens zelfs tijdens zijn aardse leven ‘een van ons’ worden. Zo wordt de mens door het eten van de vrucht van de kennis, die de onwetendheid verdrijft, als een van de Elohim of van de Dhyani’s; en eenmaal op hun gebied gekomen, moet de geest van saamhorigheid en van volmaakte harmonie, die in iedere hiërarchie heerst, zich over hem gaan uitstrekken en hem in ieder opzicht beschermen.
324/325: Er schuilt een diepe waarheid in de woorden van H.T. Buckle in zijn bewonderenswaardige boek ‘History of Civilization’ (Deel I, blz. 256), waar hij zegt:
‘Tengevolge van nog onbekende omstandigheden (karmische voorziening, H.P.B.) verschijnen er van tijd tot tijd grote denkers, die hun leven aan één enkel doel wijden en daardoor in staat zijn te anticiperen op de vooruitgang van de mensheid, en die een religie of filosofie voortbrengen, waardoor uiteindelijk belangrijke gevolgen worden teweeggebracht. Maar als we de geschiedenis nagaan, zullen we duidelijk zien dat, hoewel de oorsprong van een nieuwe opvatting zo te danken kan zijn aan een enkel mens, de gevolgen van die nieuwe manier van denken zullen afhangen van de toestand van de mensen waaronder deze wordt verspreid. Als een religie of een filosofie een volk te ver vooruit is, heeft zij op dat moment geen nut, maar moet zij de tijd31 afwachten tot het verstand van de mensen rijp is om haar te ontvangen. . . . Iedere wetenschap, ieder geloof heeft zijn martelaren gehad. De gewone gang van zaken is, dat er een paar generaties voorbijgaan en er dan een tijd komt waarin juist deze waarheden als alledaagse feiten worden beschouwd. Later komt er weer een andere tijd waarin ze als noodzakelijk worden verklaard en zelfs het traagste verstand zich afvraagt hoe ze ooit konden worden ontkend.’
31: Dit is de wet van de cyclussen, maar de koppigheid van de mens verzet zich juist tegen deze wet.

De Geheime Leer Deel I hoofdstuk 16 Cyclische evolutie en karma (p. 707):
Om de werking van karma bij de periodieke vernieuwingen van het Heelal voor de onderzoeker duidelijker en begrijpelijker te maken, als deze toekomt aan het probleem van de oorsprong en de evolutie van de mens, moet hij nu met ons de esoterische invloed van de karmische cyclussen op de universele ethiek onderzoeken. De vraag is: hebben die geheimzinnige tijdsindelingen, die door de hindoes yuga’s en kalpa’s en door de Grieken zo aanschouwelijk – κύκλοϛ – ‘cyclus’, ring of cirkel worden genoemd, enige invloed op, of enig direct verband met, het menselijke leven? Zelfs de exoterische filosofie verklaart dat deze eeuwigdurende tijdscyclussen altijd, periodiek en intelligent, in ruimte en eeuwigheid, in zichzelf terugkeren. Er zijn ‘cyclussen van stof’4 en er zijn ‘cyclussen van spirituele evolutie’, raciale, nationale en individuele cyclussen. Kunnen esoterische beschouwingen ons een nog dieper inzicht verschaffen in de werkingen hiervan?
Deze gedachte wordt prachtig uitgedrukt in een heel knap wetenschappelijk boek:
Alexander Winchell boek World-Life (blz. 535 en 548.)
‘De mogelijkheid om tot een begrip te komen van een stelsel van coördinatie, dat in tijd en ruimte zoveel verder gaat dan het gebied van de menselijke waarnemingen, is een omstandigheid waaruit het vermogen van de mens blijkt om de beperkingen van de veranderende en onbestendige stof te boven te komen, en om zijn superioriteit boven alle onstabiele en vergankelijke zijnsvormen te laten gelden. De opeenvolging van de gebeurtenissen en het onderlinge verband van gelijktijdig bestaande dingen vertoont een bepaalde orde, waar het denkvermogen van de mens greep op krijgt; en met deze als leidraad beweegt hij zich voorwaarts of achteruit door lange tijdperken van stoffelijke geschiedenis, waarvan de menselijke ervaring nooit kan getuigen.

De wereld van de gedachten is de wereld van verscheidenheid. De wereld van het zuivere bewustzijn is de wereld van eenheid. Als het bewustzijn tot denken kan worden, kan men zich voorstellen dat het door een tegengestelde, teruglopende beweging weer tot zuiver, ongedifferentieerd bewustzijn kan komen. Maar als wij ons nog niet in staat achten deze tegengestelde beweging tot stand te brengen en terug te gaan tot de oorsprong van onze gedachten aan de andere kant van het prisma, dat uit ons lager mentale lichaam bestaat, kan een duidelijk inzicht, al is het nog zo weinig, in dit proces van verscheidenheid, ons helpen de wereld van kleuren te accepteren en hun onderliggende eenheid te begrijpen die de gemeenschappelijke oorsprong vormt.
Verscheidenheid is eenheid gezien vanaf de andere kant van het prisma. Men kan ook zeggen dat de tijd de eeuwigheid is, gezien vanaf de andere kant van het prisma, en dat het vergankelijke het Absolute is. Het is dus mogelijk om bevrijd te zijn van betrekkelijkheid, bevrijd van tijd, bevrijd van vergankelijkheid - bedenk dat we al gezegd hebben, dat men vrij is van dat wat men begrijpt - terwijl we in deze wereld leven, dat wil zeggen hier en nu.
Er is één ding dat wij slechts met veel moeite onpartijdig kunnen bezien en dat is ons verleden. Onze onbewuste herinnering is vol oordelen, weigeringen, spijt en frustraties, die we als een zware last met ons meeslepen en die ons verhinderen helemaal in het heden te leven. Hoeveel mensen zijn in staat zich los te maken van de herinneringen uit hun jeugd die zij als ongelukkig gekwalificeerd hebben? Proberen naar ons verleden te kijken, zonder te kwalificeren in gelukkig of ongelukkig, helpt ons onszelf te bevrijden van sommige mentale reacties die oncontroleerbaar lijken, we zeggen dat ze instinctief zijn maar zij treden in feite in werking door de vele oordelen die in onze onbewuste herinneringen liggen opgeslagen.

Ruud van Wees ‘Determinisme versus vrije wil’: het huidige debat daarover en over de ontkenning van de geest
Slotwoord
De menselijke ervaring, in de vorm van empirie een bron en criterium voor de wetenschap, is een ‘eenheid in verscheidenheid,’ die zich beter laat rijmen met een ontologisch en methodologisch pluralisme dan met een of ander monisme, hetzij materialistisch dan wel idealistisch. De herontdekking van de geestelijke ‘helft’ van de werkelijkheid, ook die omtrent onszelf, kan ons bevrijden uit de slavernij van het materialistisch determinisme. Zelfs dan blijft tegenwoordigheid van geest geboden want het determinisme kent vele gedaanten. Het is aan ons, als individu en soort, om onze medeverantwoordelijkheid voor de planetaire evolutie bewust te worden en vrijwillig op te pakken, te beginnen door onze reproductie en consumptie op korte termijn aan te passen aan de biofysische capaciteit die de Aarde voor alle leven beschikbaar heeft. Deze medeverantwoordelijkheid vergt wijsheid in het kiezen van de juiste (evolutie)doelen en -waarden, verstandigheid bij de keuze en maatvoering van de middelen, en zelfbeheersing om geen slaaf te worden in het rijk van middelen en bijzaken.

Het rapport ‘E i V’ geeft een nieuw perspectief op een oud vraagstuk. Primair gaat het om de kwaliteit van het recept, de Nieuwe levensrichting, het AOS-concept, BON, het Vierde Model of het Nieuwe Denken. Het rapport ‘E i V’ beoogt net als deze 'probleemgestuurde' modellen probleem en oplossing dichter bij elkaar te brengen. We zitten in ons eigen wereldbeeld gevangen. Het outside the box-denken komt centraal te staan.

====

Sterrenstof (Natuur en Cultuur, Wijsgerige antropologie, ‘Alfa en Omega’, Wederkerigheid tussen 'Individu en Collectief', Zondebokmechanisme)

‘Een ramp. Helemaal kut!’ Een onsje meer optimisme graag, voor Nederland (Merel van Vroonhoven de Volkskrant 3 juni 2026, p. 2):
Claes de Vreese, hoogleraar en expert in minderheidskabinetten legt het in Nieuwsuur glashelder uit: ‘Het kabinet moet zich open en bescheiden opstellen, maar dat geldt ook voor de oppositie. Je moet van een beukende en pratende Kamer naar een meewerkende Kamer.’ Dat vraagt een forse cultuuromslag, zeker na jarenlang conflict en scorebordpolitiek voor eigen electoraal gewin.
Minister Vijlbrief bevindt zich midden in die omslag. Zowel bij de oppositie als aan de onderhandelingstafel met werkgevers en werknemers kan hij vooralsnog op weinig adhesiebetuigingen rekenen voor zijn drieste miljardenbezuinigingen op de sociale zekerheid. ‘Misschien moeten we met elkaar leren hoe je dit doet’, zegt hij met ernstige blik. Niet veel later verschijnt er een brede lach op zijn gezicht. ‘Maar ik ben optimistisch. Ik ga een akkoord sluiten. Ik weet alleen nog niet wanneer en ik weet niet hoe.’

In Den Haag
Voorwaardelijk Nederlander (Lotfi El Hamidi De Groene Amsterdammer 16 april 2026, p. 11):
Bij debatten over ‘blueblack%’ moet ik als journalist maar niet veronderstellen dat het over migranten als mijn ouders gaat?

Duizelen (de Volkskrant 27 januari 2026, p. V2):
In ‘Ruben langs de Zuid-Chinese Zee’ maakt een allergische sultan de geopolitieke chaos tastbaar.

Er is alle reden om te denken dat artsen bij PAIS nog niet goed weten waar ze het moeten zoeken (Asha ten Broeke de Volkskrant 19 december 2025, p. 25):
Als ik dacht dat een psychiater mijn dochter zou kunnen helpen, dan stonden we er morgen op de stoep. Maar ik zie de logica achter Keizers redenering niet. Hoe raken mensen die een fijn en actief leven leidden na een virusje ineens psychisch zo in de knoop dat ze niet meer uit bed kunnen komen? Is hun psyche veranderd door de infectie? Of hadden deze mensen al die tijd een soort ziekmakende persoonlijkheid in zich, die stil zat te wachten op de juiste bacterie om zich te manifesteren? Hoe moet ik me dit voorstellen? Ik neem toch aan dat achter de suggestie ‘het is psychisch’ in elk geval een idee van een psychologisch mechanisme moet zitten? Anders is het toch niets meer dan een soort afvoerputje; een plek waar je mensen laat aanspoelen als je het als arts verder ook niet meer weet?

Tegendraads (documentaire MAX In de voetsporen van de jaren 80, 26 november NPO2):
Philip ontmoet de mensen die zich lieten horen in de jaren 80. Kunstenaar Boris Tellegen begon als graffitischrijver, nu ligt zijn schetsboek in het Rijksmuseum. De redacteuren van Bluf! zetten de media voor paal door zich voor te doen als leden van een terreurgroep. Journalist Henk van Hoorn interviewde Janmaat en vertelt over een onuitgesproken afspraak onder journalisten. Tot slot toont Bo Baden - de Oeh, oeh, oeh-meditatie van Bhagwan.

‘Suriname is anders’ (Sheila Sitalsing de Volkskrant 22 november 2025, katern Zaterdag p. 6-8):
In de vijftig jaar nadat ze als 7-jarige Suriname had verlaten, zag Sheila Sitalsing haar geboorteland herhaaldelijk transformeren. Door repressie en corruptie, veerkracht en hoop. Nieuwe olievondsten duwen het jubilerende land naar weer een transformatie, met een onzekere toekomst.

Politiek & media Marshall McLuhan
Vis ontdekt water (Jan Postma De Groene Amsterdammer 13 november 2025, p. 40-43):
Een hoop zaken uit Marshall McLuhans klassieker Media begrijpen zijn gedateerd, maar zijn kerngedachte – ‘the medium is the message’ – is in deze tijd van AI en algoritmen actueler dan ooit.

DNA-pionier, maar ook een vat vol venijn (Maarten Keulemans de Volkskrant 10 november 2025, p. 8):
Hij stond aan de basis van de belangrijkste biologische ontdekking sinds de evolutieleer. Met het klimmen der jaren leerde de buitenwereld hem ook kennen als een flapuit, vol seksistische en racistische praat. James Watson, de ontdekker van de structuur van het DNA, overleed vrijdag op 97-jarige leeftijd in een New Yorks hospice.

‘We leven in een leslokaal voor vrede’ (Fokke Obbema interviewt Henry Mentink de Volkskrant 7 november 2025, p. 18-19):
‘Het systeem’ ziet hij vastlopen, maar ondernemer Henry Mentink trekt zich daarvan niets aan. ‘Ik houd liever ruimte in mijn hoofd om het nieuwe vorm te geven.’
Waar kwam dat verlangen bij u vandaan om aan de wereld te willen bijdragen?
‘Toen ik 10 jaar was, maakte de moord op John F. Kennedy (de Amerikaanse president werd in 1963 doodgeschoten, red.) een enorme indruk op me. Voor mij, als jochie, stond hij voor al het goede; met zijn speeches natuurlijk, met zijn poging de wapenwedloop te stoppen en natuurlijk met die beroemde uitspraak: ‘Vraag niet wat je land voor jou kan betekenen, vraag wat jij voor je land kunt doen.’ Dat laatste sprak sterk tot mijn verbeelding. Ik wil altijd bijdragen aan vrede. Bij ons thuis was ik degene die bij conflicten tussen mijn vader en mijn broers en zussen vrede wilde stichten.’

Kan het nog goed komen met de wereld? (Toon van Eijk Civis Mundi Digitaal #163, oktober 2025):
Commentaar op: Marten Scheffer, De kanteling. Hoe samenlevingen kunnen veranderen. Athenaeum-Polak & Van Gennep, 2025.

Centraal staat Het groot manifest der Nederlandse taal (Civis Mundi Digitaal #34 december 2015):
Die Engelse monocultuur werkt niet alleen verschralend, maar is bovendien een regelrechte bedreiging van het Nederlands als wetenschapstaal. Het communiceren van de wetenschap in een enkele wereldtaal dreigt de creatieve inbreng van andere talen en culturen te smoren. Het ontneemt iedere stimulans de eigen taal als wetenschapstaal nog verder te ontwikkelen. Dit betoogde in de jaren negentig al de prominente Vlaamse jurist M. Storme in een rede over het Nederlands als cultuur- en wetenschapstaal die hij toen hield op uitnodiging van de Koninklijke Nederlandse Academie Van Wetenschappen.
Het groot manifest der Nederlandse taal is door Frits van Oostrom en Dorien Pessers ondertekend.

Essay Hoe 30 miljoen mensen uit Nederlands-Indië in 1893 staatloos gemaakt werden. Wie was de aanstichter? (H.U. Jessurun d’Oliveira De Gids No 4/2025):
De natiestaat sluit uit, nationaliteit is daarvoor het instrument. Het sluwe, in literaire kringen verkerende liberale Kamerlid Levyssohn Norman wist het halverwege de negentiende eeuw voor elkaar te krijgen ‘inlanders’ in de Oost het Nederlanderschap te ontnemen en hen staatloos te maken.
Toen hij in (door hemzelf geïnspireerde?) opdracht van de gg Loudon op een grote dienstreis door Java trok om dat idee in feite te propageren, werd hij teruggeroepen door minister Fransen van de Putte. Dat zorgde voor veel opschudding en onmin. Niettemin bleef hij zijn leven lang ook in geschrifte de europeanisering van het recht op de landbouwgrond uitdragen. Het ging hem om lotsverbetering van de kleine landbouwer, zonder verder veel achterliggende theorieën. En zijn desastreuze bijdrage aan ons nationaliteitsrecht tekent hem als een superintelligente bureaucraat, behept met de heersende ideeën van zijn tijd. ¶

Camilla: haar strijd tegen geweld (documentaire 30 augustus 2025, NPO2):
Hare Majesteit Koningin Camilla zet zich al jarenlang in voor bewustwording rond huiselijk en seksueel geweld. Deze documentaire volgt haar ontmoetingen met overlevenden, hulpverleners en jongeren, en laat zien hoe zij het zwijgen rond dit onderwerp helpt doorbreken. Met zowel officiële als persoonlijke momenten schetst de documentaire een betrokken en hoopvol beeld van een onderwerp dat lang onderbelicht bleef.

Op een drafje (Paul Onkenhout de Volkskrant 22 augustus 2025, p. V6-7):
Beweeg! Denk na! Neuropsycholoog Erik Scherder blijft het maar roepen. Hij kan niet anders: ‘Je móét moeite doen om de kwaliteit van je hersens te handhaven.’ In zijn boek Liever moe dan lui trekt hij opnieuw ten strijde, nu tegen AI. ‘Afnemende Intelligentie, noem ik het.’

We zijn moreel nalatig als we wat er in Gaza gebeurt níét vergelijken met de nazi-Holocaust (Asha ten Broeke de Volkskrant 29 augustus 2025, p. 25):
Het is niet onkies om wat in Gaza gebeurt te vergelijken met de nazi-Holocaust, of om een parallel te trekken tussen Benjamin Netanyahu en Adolf Hitler – we zijn moreel nalatig als we dat niet doen.

Jong en offline
Hoelahoepen in plaats van doomscrollen (Eva Hofman en Pleun Kraneveld De Groene Amsterdammer 21 augustus 2025, p. 24-29):
Wat als niet de nieuwste smartphone, maar juist de rust van een offline leven het luxeproduct is? Steeds meer jongeren kiezen voor ‘dumbphones’, telefoonloze evenementen en andere trucs om (even) offline te zijn.

Vernietiging (Arno Haijtema de Volkskrant 19 augustus 2025, p. V2):
Historicus Ugur Ümit Üngör in ‘Zomergasten’: mooi, schokkend en ontroerend.
In begrijpelijke taal gaf Üngör uitleg bij de verhalen van overlevenden van vernietigingskamp Sobibor. Liet filmfragmenten zien die zijn overtuiging stutten dat kunst noodzakelijk is om zichtbaar te maken wat achter gevangenismuren, in martelkamers en executiekelders verborgen blijft. Moordpartijen die, zoals in Syrië, een hele bevolking traumatiseren.

Toen...Theodore Roosevelt de Nobelprijs kreeg die Trump zo graag wil (Sander van Walsum de Volkskrant 18 augustus 2025, p. 12):
Rusland ontzien
Als vredestichter bedreef Roosevelt echter pure machtspolitiek, hetgeen hem volgens pacifisten diskwalificeerde als winnaar van de Nobelprijs. Aanvankelijk sympathiseerde hij met Japan uit beduchtheid voor een te sterke Russische presentie in het Verre Oosten. Maar toen Japan de overhand kreeg, wilde hij verhinderen dat Rusland te veel zou worden gemarginaliseerd en dat Japan de hegemonie in de Pacific zou verwerven. Bij de Vrede van Portsmouth werden de Russen dan ook vergaand ontzien, hetgeen hen innig dankbaar stemde tegenover Roosevelt.

Enorm veel bereikt, maar minstens zo veel werk aan de winkel (Noël van Bemmel de Volkskrant 16 augustus 2025, katern Zaterdag p. 14-17):
‘Ik ben niet boos als ik nu een Nederlander zie langslopen, hoor’
Veteraan Suyatno (80) werd marinier om aan de armoede van zijn jeugd te ontsnappen. ‘We zijn nu vrij en het is hier veilig. Maar ik hoop dat er ooit een sterke leider opstaat die corruptie gaat aanpakken.’
Corruptie
Zorgwekkender, waarschuwt de hoogleraar, is dat het openbaar bestuur grotendeels corrupt is en het rechtssysteem nauwelijks functioneert. ‘Indonesië laat zien dat rechteloosheid verrassend goed kan samengaan met economische groei en sociale stabiliteit.’

De vruchten van het 21ste-eeuwse fascisme laten zich niet langer bagatelliseren (Tommy Wieringa de Volkskrant 14 augustus 2025, p. 13):
In Nederland gebeurt traditioneel alles vijftig jaar later maar intussen is het een soort Lebensborn-kraamkamer voor al die nakomelingen van Umberto Eco’s oerfascisme. We zagen de miskraam van het eerste radicaal-rechtse kabinet, onder aanvoering van een partij die in beeldtaal en retoriek opzichtig tegen het fascisme aanschurkt. Het mislukte alleen maar door de luimen van haar voorman, die zelfs als hij veruit de grootste partij levert ongeschikt is voor het coalitielandschap. De eenpartijstaat past hem nu eenmaal beter. Zijn kabinet mag dan zijn gevallen, zijn gênante incompetentie wordt in de peilingen nauwelijks afgestraft.

Essay Op zoek naar een nieuw wereldbeeld
Deel zijn van het hier en nu (Chris van der Heijden De Groene Amsterdammer 13 augustus 2025, p. 36-39):
Om aan de dominantie van materialisme en rationalisme te ontsnappen, zoeken velen van ons hun heil in een holistischer wereldbeeld. ‘Meer hebben’ maakt plaats voor ‘meer weten, koesteren en ervaren’.

Het accelerationisme als vernietiger van de democratie
Versnellen richting de verlossing (Joris Melman De Groene Amsterdammer 14 augustus 2025, p. 24-28):
Een toekomst waarin de bestaande orde is ingestort en waarin machines en kunstmatige intelligentie de dienst uitmaken. Voor accelerationisten is het geen nachtmerrie, maar een droom. Hun ideeën vinden gehoor in Silicon Valley én in het Witte Huis.

Essay Fatsoen in een onfatsoenlijke samenleving
Als het aankomt op burgermoed…. (Ian Buruma De Groene Amsterdammer 7 augustus 2025 2025, p. 38-41):
Hoe blijf je als inwoner van een autoritaire staat een fatsoenlijk burger? Kun je de druk om te collaboreren weerstaan en kies je voor de ‘innerlijke emigratie’? Of verlaat je je land? Het zijn de nieuwe dilemma’s van onze tijd.

Tweestatenoplossing voor Israël en Palestina is de enige weg uit aanhoudend geweld Israël en Palestina (Carlijne Vos de Volkskrant 2 augustus 2025, p. 15):
Om uit deze patstelling te komen, zou de PA moeten voldoen aan de voorwaarde die Canada verbindt aan zijn erkenning van Palestina; namelijk om volgend jaar verkiezingen uit te schrijven waaraan Hamas niet kan deelnemen.

Politiek is voor vrouwen vijandig (Ariejan Korteweg de Volkskrant 2 augustus 2025, katern ZONDAG p. 12):
Moet een premier een maximale zittingstijd hebben? Waarom heeft Nederland nog nooit een vrouwelijke regeringsleider gehad? Wetenschappers belichten het ambt van minister-president, maar hadden dichter bij de dagelijkse praktijk mogen komen.
Veel zitvlees
Terwijl de omloopsnelheid van Kamerleden duizelingwekkend is (hun zittingsduur is gemiddeld minder dan vier jaar), heeft Nederland een traditie van minister-presidenten met veel zitvlees; in de Europese Raad zien ze hun buitenlandse collega’s komen en gaan.
Verschillende bijdragen in de bundel De minister-president – Een ambt in ontwikkeling laten zien dat hun effectiviteit daarbij allengs afneemt. Historicus pleit dan ook voor een limiet aan het premierschap: maximaal acht jaar of twee termijnen.

Wereldbeschouwingen
Pas op voor het Griekse succesverhaal (Yanis Varoufakis De Groene Amsterdammer 31 juli 2025):
Mondiale beleggers vinden het prachtig, de rendementen die ze halen in Griekenland. Maar de economische realiteit voor de Griekse bevolking is een stuk grimmiger. Laat het een les zijn, niet in de laatste plaats voor Duitsland.

Geduld van het kabinet lijkt op, zint op sancties tegen Israël naast Europese maatregelen (Avinash Bhikhie de Volkskrant 29 juli 2025, p. 2):
Het demissionair kabinet overweegt nationale sancties in te stellen tegen Israël. De uitzichtloze humanitaire ramp en hongersnood in Gaza als gevolg van het optreden van Israël nopen het kabinet ertoe de druk op de regering Netanyahu op te voeren.

Toen ... de VS uit Unesco stapten, en er weer in, en er weer uit (Sterre Lindhout de Volkskrant 28 juli 2025, p. 12):
Trump stapt – weer – uit Unesco. Sinds de jaren zeventig hebben de VS een draaideurverhouding met de %blueVN-organisatie.

Geeft lijden het leven zin? (Het Filosofisch kwintet, 27 juli 2025):
In deze zesde aflevering van het nieuwe seizoen van 'Het filosofisch kwintet' gaat het over onze pogingen tot zingeving. Hoe verhoudt die zingeving zich tot genot? Kan leven zonder lijden nog zinvol zijn? En is onze hunkering naar zingeving niet een antwoord op het grootste spook van alle spoken, het monster der monsters, het besef dat wij sterfelijk zijn? Te gast zijn theoloog en filosoof Rik Peels, tafeltennisster en tweevoudig Europees kampioen Bettine Vriesekoop, hoogleraar medische filosofie en ethiek Ignaas Devisch en filosoof en arts Karlijn van Vlerken.

De oudere Grieken (Mieke Zijlmans de Volkskrant 26 juli 2025, katern Zaterdag p. 30-31):
Leefde Homerus eerder dan gedacht? Het Griekse alfabet stamt uit de 8ste eeuw voor Christus, is de heersende theorie. Volgens Willemijn Waal kan dat niet kloppen: het moet (veel) ouder zijn. Dat gaat de classicus de komende tijd bewijzen.
Wat Waal betreft, kan de heersende theorie in de shredder. Het Griekse alfabet moet veel eerder zijn ontstaan dan in die 8ste eeuw. Waal heeft van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) een Vici-beurs gekregen van 1,5 miljoen euro voor onderzoek om haar standpunt te onderbouwen: ‘Het Griekse alfabet is minimaal een eeuw ouder, mogelijk dateert het zelfs uit de 11de eeuw voor Christus. Of het is nóg ouder.’
In De Geheime Leer deel III schrijft Blavatsky:
Van Orpheus is werkelijk zeer weinig bekend, zelfs de Argonauten werden aan Onamacritus, een tijdgenoot van Pisistratus, Solon en Pythagoras toegeschreven, van wie men meende dat hij ze in haar bestaande vorm tegen het einde van de zesde eeuw v. C. of 800 jaar na Orpheus had samengesteld. Doch men zegt ons dat er ten tijde van Pausanias een priesterfamilie leefde, die alle Orphische hymnen van buiten geleerd had, evenals de Brahmanen de Vedas, en dat deze gewoonlijk op deze wijze van het ene geslacht op het andere overgebracht waren. Door Orpheus zelfs 1200 jaar v. C. te stellen erkent de officiële wetenschap - die bij haar tijdrekenkunde er zo zorgvuldig op let dat zij ieder voorkomend geval zo laat mogelijk plaatst - dat de mysteriën, of met andere woorden het in de vorm van dramas gegoten occultisme, tot een nog oudere tijd behoren dan de Chaldeeën en Egyptenaren.’ (De Geheime Leer deel III p. 330-331).

De Costaparadox (Rutger Pontzen de Volkskrant 25 juli 2025, p. V2-3):
Het was een tegenstelling van jewelste: de bevrijde bevolking van Noord-Europa begaf zich vanaf de jaren zestig massaal naar het dictatoriale Spanje om daar aan het strand vakantie te vieren. Dat dit nieuwe toerisme een rechtstreeks gevolg was van de oorlog, blijkt op een expositie in Berlijn.

Het einde van koning dollar?
Met ongelijke munt (Diederik BaazilDe Groene Amsterdammer 24 juli 2025, p. 28-32):
Al tachtig jaar is de dollar de onbetwiste wereldmunt. Zo’n grote economische macht brengt ook grote verantwoordelijkheid met zich mee. Blijft Donald Trump die dragen nu de Amerikaanse dominantie wankelt?
Na de oorlog kreeg hij (Kindleberger) de tegenovergestelde taak. Bij het ministerie van Financiën, onder leiding van Dexter White, kreeg hij een grote rol toebedeeld in de wederopbouw van Europa. Hij werd gezien als een van de architecten van het Marshallplan en was binnen het ministerie verantwoordelijk voor de economische wederopstanding van twee landen: Oostenrijk en Duitsland. In 1948 stapte hij over naar de academische wereld en deed onderzoek naar de economische geschiedenis die hij net had doorleefd: de Grote Depressie in de jaren dertig die overliep in de Tweede Wereldoorlog. In zijn boek The World in Depression, uit 1973, maakte hij de balans op over de oorzaak van die grote crisis en de oorlog en plakte er een naam op: de ‘Kindleberger Trap’.

Onze focus op kortetermijnwinst botst fundamenteel met het mercantilisme van China (Heleen Mees de Volkskrant 24 juli 2025, p. 21):
Dat de diplomatieke top tussen de EU en China vandaag in Beijing plaats heeft en niet in Brussel, zoals oorspronkelijk de bedoeling was, laat zien dat Xi de sterkste kaarten in handen heeft. Ook Trump zal dit najaar naar verwachting zijn opwachting in Beijing maken. Het betekent dat niet de VS maar China escalatiedominatie heeft. Met andere woorden, China kan het handelsconflict in zijn voordeel escaleren of de-escaleren om een gunstige uitkomst te bereiken.

Nederland moet regie over informatie snel weer in eigen handen krijgen (Yoeri Albrecht, Martijn Bennis, Willem Sijthoff, Willemijn Verloop en Paul Veugen de Volkskrant 21 juli 2025, p. 19):
Naast de energie- is ook de informatietransitie urgent, maar dan voor het behoud van onze democratische rechtsstaat. Hoe herstellen we onze soevereiniteit op het gebied van informatie, nu big tech zo dominant is geworden?

Moskou haalt de schouders op over het dreigement van sancties van de VS (Geert Groot Koerkamp de Volkskrant 16 juli 2025, p. 7):
Wat Moskou betreft zijn de woorden van de Amerikaanse president geen aanleiding voor een serieuze gedragsverandering.

Deel 4: Meditatie als weg naar het open bewustzijn (Piet Ransijn Civis Mundi Digitaal #95, maart 2020):
De vlinderparabel
In dit verband volgt de beroemde, raadselachtige vlinderparabel, die de betrekkelijkheid van de droom- en waaktoestand laat zien. “’Het was onduidelijk of Zhuang droomde dat hij een vlinder was, of dat de vlinder droomde dat hij Zhuang was’…
Het open bewustzijn: de Chinese filosofie van het taoïsme.
Woe wei, Wu wei in de praktijk
Verdere geestelijke ontwikkeling betreft vooral het steeds meer gevestigd raken in het open bewustzijn tijdens het handelen: woe wei in de praktijk. De parabel van de wielenmaker maakt duidelijk dat “wie handelt vanuit een open bewustzijn niet probeert om mensen… te commanderen, maar geeft hen precies de juiste hoeveelheid speelruimte… zodanig dat het geheel ‘goed loopt’, zonder wrijving” (p 250). Zoals tussen de as en de naaf van een wiel precies de juiste hoeveelheid speelruimte dient te zijn om het wiel optimaal te laten draaien. Dat weet iedere wielrenner en wagenmaker. Het open bewustzijn gaat samen met toenemende vaardigheid van handelen. Maharshi Mahesh Yogi heeft dit onder meer toegelicht in zijn boek The Science of Being and the Art of Living. Dat gaat ook over de ‘art of action’ gaat, karma yoga, de yoga van het handelen, zie onder meer de Bhagavad Gita. Het stemt overeen met de parabels van Zhuangzi (Liek Knijnenburg De Groene Amsterdammer 10 juli 2025, p. 61)

Nederland, het is hier in de VS erger dan je denkt, ga ons alsjeblieft niet achterna (Christopher Tunnell de Volkskrant 27 juni 2025, p. 23):
Het is gevaarlijk om de situatie in de Verenigde Staten onder Trump te onderschatten: het extreemrechtse populisme heeft zich er als een natuurbrand verspreid. Een wetenschapper ziet hoe universiteiten tot vijand worden verklaard en angst regeert.

Toen ... koningin Wilhelmina zich ergende aan de Haagse vredescongres (Sander van Walsum de Volkskrant 23 juni 2025, p. 12):
Deze week biedt Den Haag onderdak aan de Navo-top. Ook nu zal op zijn minst een lippendienst worden bewezen aan het streven naar wereldvrede, maar ditmaal zal dat – anders dan bij de top van 126 jaar geleden – gepaard gaan met een aanzienlijke verhoging van de defensie-uitgaven in de lidstaten.

Jaap de Hoop Scheffer ziet Netanyahoe als de architect, de poppenspeler of marionet (Buitenhof 22 juni 2025). De Straat van Hormuz blokkeren zou een riskante tegenzet zijn.

De wereld draait niet om Europa (Peter Giesen interviewt Pierre Haroche de Volkskrant 21 juni 2025, katern Zaterdag p. 2-4):
Met ontdekkingsreizen en kolonialisme creëerde Europa een mondiale hiërarchie waarin het bovenaan stond. Nu wordt Europa zelf van alle kanten bedreigd. Maar dat is niet alleen maar slecht nieuws, vindt politicoloog Pierre Haroche: ‘We worden minder afhankelijk en minder arrogant. Dat vind ik gezond.’

Over pioniers, toekomstbouwers en het Nederland van morgen
Floor Milikowsky CONTOUREN van een NIEUW lAND:
Presentatie in de (Balie 17 juni 2025):
In het spoor van pioniers en vooruitgangdenkers ziet ze hoe geleidelijk aan een meer duurzame, sociale en verbonden samenleving ontstaat. Zo biedt ze een optimistisch perspectief op het Nederland van morgen.

Laat ons staten beoordelen op hun daden, niet op hun geloof (Nora Azarkan de Volkskrant 17 juni 2025, p. 24):
Religieuze staten zoals Israël en Saudi-Arabië zijn niet alleen ondemocratisch, maar ook een recept voor conflict. Wat de situatie nog zorgwekkender maakt, is de bredere geopolitieke context. Donald Trump is opnieuw president van de Verenigde Staten. Daarmee is de internationale rechtsorde overgeleverd aan een man die zich niets aantrekt van verdragen, mensenrechten of diplomatie. In plaats van leiderschap op basis van waarden, voert nu een aandeelhouder het woord, één die gelooft in de wet, het recht van de sterkste.

Egoïsme is juist goed (Gijs Beukers interviewt Agnes Callard de Volkskrant 14 juni 2025, katern ZONDAG p. 15-17):
Een goed leven is onmogelijk zonder grote vragen te stellen, zegt filosoof Agnes Callard. Net als haar held Socrates stelt ze haar zoektocht naar kennis boven alles. Sommigen vinden dat egocentrisch. Zij niet.
Net als erder Tomas Sedlacek treedt Agnes Callard met haar vragen in het voetspoor van Socrates.

Trump heeft haast, China een lange adem (Marije Vlaskamp, Joost de Vries en Sheila Sitalsing de Volkskrant 14 juni 2025, katern Zaterdag, p. 10-14):
Sinds Trumps boude stelling dat ‘China het Panamakanaal beheert’ raast er een geopolitieke storm over het kleine Panama. In het oog van die storm zitten de Panamese Chinezen. ‘Het Westen kijkt met haast naar de werekd, maar China is geduldig.’

‘We zitten in een transitiechaos’ (Fokke Obbema interviewt Winne van Woerden de Volkskrant 13 juni 2025, p. 16-17):
Reizend door Latijns-Amerika ervoer Winne van Woerden dat het leven relaxter en vooral met veel meer gemeenschapszin valt te leiden – die ervaring vormde de opmaat tot haar kritische houding tegenover het westerse economische systeem, waarin groei nog altijd heilig is.
Voor het verwoorden van dat eigen verhaal zit Winne van Woerden bij Oxfam Novib op de goede plek; die ontwikkelingsorganisatie wil ‘de wortels van ongelijkheid en armoede aanpakken’ en met ‘concrete oplossingen’ komen. Hulp aan mensen in ontwikkelingslanden is van oudsher haar kernactiviteit, maar daarbij gekomen is ‘de samenhang tussen onze economische activiteiten hier en de effecten daarvan in zuidelijke landen’. Op dat laatste legt ze zich toe als beleidsexpert ‘nieuwe economie’. Voor Oxfam Novib houdt ze zich onder meer bezig met de scheve verdeling van vermogens in Nederland, ‘zeker nu ons land bovenaan staat in de lijst van landen met de grootste vermogensongelijkheid’.

Essay De rechtsstaat en de onrustbarende tijdgeest
Wacht u voor rondsluipende roofdieren (Ybo Buruma De Groene Amsterdammer 12 juni 2025, p. 48-51):
In de schemering van de wereldpolitiek worden rechtsstatelijke waarden bedreigd. Een groot gevaar is dat niet het recht heerst, de Rule of Law, maar dat de heerser heerst met gebruikmaking van het recht, de Rule by Law.

De boeddhistische blik: Van Dis en de dalai lama (29 augustus 2018 NPO2, herhaling op 3 februari 2019, 1 en 8 juni 2025):
In het interview met Van Dis verwoordt de dalai lama de Vrijheid van denken, de drie doeleinden (drie grondstellingen, drie axioma's) van de Theosofische Vereniging.
Het fenomeen van onze herinneringen wordt in De sleutel tot de Theosofie toegelicht.
In 1986 maakten Adriaan van Dis en de Dalai Lama kennis met elkaar in het VPRO-boekenprogramma Hier is Ze spraken onder meer over wetenschap en religie. Dertig jaar later ontmoeten ze elkaar opnieuw in India. Van Dis groeide op met een theosofische moeder. Tibet, yoga en reïncarnatie waren alledaagse begrippen thuis; hij hield er een gezonde allergie voor zwevers aan over. En toch, de Dalai Lama en de groeiende populariteit van het boeddhisme in het westen zijn hem blijven boeien.

Hoofdstuk 12 Wat is praktische theosofie? (p. 181):
Plicht
Vr.: Wat verstaat u in de theosofie precies onder ‘plicht’? Toch niet de christelijke plichten die Jezus en zijn apostelen predikten, want die erkent u niet?
HPB: U vergist zich opnieuw. Op wat u ‘christelijke plichten’ noemt, werd al eeuwen voor de christelijke jaartelling door alle grote ethische en religieuze hervormers sterk de nadruk gelegd. Alles wat groots, edelmoedig, heldhaftig was, werd in vroeger tijden niet alleen besproken en van de kansels gepredikt, zoals in onze tijd, maar er werd naar gehandeld, soms door hele volkeren. De geschiedenis van de boeddhistische hervorming staat vol met de edelste en meest heldhaftige, onbaatzuchtige daden. ‘Wees allemaal eensgezind, meedogend tegenover elkaar; heb elkaar lief als broeders, wees barmhartig, vriendelijk; vergeld kwaad niet met kwaad of laster met laster; maar integendeel met het goede’, werd door de volgelingen van Boeddha al eeuwen voor in praktijk gebracht. De ethiek van het christendom is ongetwijfeld groots; maar even zeker is het dat ze niet nieuw is, en dat ze gebaseerd is op ‘heidense’ plichten.
Hoe staat de TS tegenover politieke hervormingen? (p. 190):
De evolutie leert dat we, door de omgeving van een organisme te veranderen, het organisme kunnen veranderen en verbeteren; strikt genomen geldt dat ook voor de mens. Iedere theosoof is daarom verplicht zijn uiterste best te doen om met alle middelen die hem ter beschikking staan, elk verstandig en goed overdacht maatschappelijk initiatief te steunen dat als doel heeft om de toestand van de armen te verbeteren. Zulke initiatieven moeten gericht zijn op hun uiteindelijke maatschappelijke emancipatie, of op de ontwikkeling van plichtsgevoel in mensen die daar nu zo vaak in bijna alle aspecten van het leven geen acht op slaan.
193: Vr.: Maar hoe kunnen we zo’n verheven toestand bereiken?
HPB: Door onze voorschriften verstandig in praktijk te brengen. Door gebruik te maken van ons hogere denkvermogen, de spirituele intuïtie, en ons gevoel voor ethiek, en door de ingevingen te volgen van wat we ‘de zachte stem’ van ons geweten noemen, die de stem is van ons ego, en die luider in ons spreekt dan de aardbevingen en donderslagen van Jehovah, waarin ‘de Heer zich niet bevindt’.
Naastenliefde
195:Vr.: Hoe denken theosofen over de christelijke plicht van naastenliefde?
HPB: Wat voor naastenliefde bedoelt u? Spirituele naastenliefde of praktische naastenliefde op het fysieke gebied?
Vr.: Ik bedoel praktische naastenliefde, want uw idee van universele broederschap omvat natuurlijk spirituele naastenliefde.
HPB: Denkt u dan aan de praktische naleving van de geboden die Jezus in de Bergrede heeft gegeven?
Vr.: Precies.
HPB: Waarom noemt u ze dan ‘christelijk’? Want hoewel uw Verlosser ze predikte en in praktijk bracht, is de naleving daarvan het laatste waar christenen nu aan denken.
196: Vr.: O, maar u moet wel bedenken dat die voorschriften niet letterlijk moeten worden opgevat. De tijden en omstandigheden zijn sinds de dagen van Christus veranderd. Bovendien heeft hij in gelijkenissen gesproken.
196: En ik zeg u dat velen die niet in de goddelijkheid van Christus geloven – zoals graaf Leo Tolstoi en meer dan één theosoof – deze edele voorschriften, die universeel zijn, letterlijk opvolgen; en veel andere goede mensen zouden dat ook doen als ze er niet zo zeker van waren dat ze door zo’n leefwijze waarschijnlijk in een psychiatrische inrichting zouden belanden – zo christelijk zijn uw wetten!
196: Vr.: Wat zou u dan doen?
HPB: Individueel handelen en niet collectief; de voorschriften van de noordelijke boeddhisten opvolgen:
197: Geef de hongerige nooit te eten door de hand van een ander.
Laat nooit de schaduw van een medemens (een derde) tussen uzelf en het voorwerp van uw vrijgevigheid komen.
Geef nooit de zon de tijd een traan te drogen vóór u hem zelf heeft weggeveegd.
Geef nooit geld aan de hulpbehoevenden of voedsel aan de priester die aan uw deur bedelt, via uw bedienden, opdat uw geld niet de dankbaarheid vermindert en uw voedsel tot gal wordt.
199:Vr.: Is al die metafysica en mystiek waarmee u zich zoveel bezighoudt dan van geen belang?
HPB: Individueel handelen en niet collectief; de voorschriften van de noordelijke boeddhisten opvolgen:
Overtuiging kweekt bezieling, en ‘bezieling’, zegt Bulwer Lytton, ‘is de geest van oprechtheid, en zonder haar kan de waarheid niet zegevieren’;1 terwijl Emerson terecht opmerkt dat ‘elke grote en leidinggevende beweging in de wereldgeschiedenis de triomf van de bezieling is.’2 Wat zou zo’n gevoel beter kunnen opwekken dan een filosofie die zo groots, samenhangend, logisch, en alomvattend is als onze oosterse leringen?
198,199: Vr.: Maar deze tevredenheid die u zo prijst, zou elke prikkel om zich in te spannen wegnemen en de vooruitgang tot stilstand brengen.
HPB: Wij theosofen zeggen dat uw veelgeroemde vooruitgang en beschaving niet veel meer zijn dan een zwerm dwaallichtjes, flikkerend boven een moeras waaruit een dodelijke en giftige damp opstijgt. We zien namelijk dat egoïsme, misdaad, immoreel gedrag, en al het denkbare kwaad uit deze doos van Pandora, die u een tijd van vooruitgang noemt, de ongelukkige mensheid overvallen en meegroeien met de expansie van uw materiële beschaving. Als dat de prijs is, geven we de voorkeur aan de traagheid en passiviteit van boeddhistische landen, die alleen zijn ontstaan als gevolg van eeuwenlange politieke slavernij.
200,201: Wij die hard voor de Society werken, doen dat gratis en in de meeste gevallen geven we ook nog geld. De weinigen die de middelen hebben om zogenaamd liefdadigheidswerk te doen, volgen de boeddhistische voorschriften en doen hun werk zelf, en niet door een ander het te laten doen, of door in het openbaar in te schrijven op liefdadigheidsfondsen. Wat een theosoof vooral moet doen is zijn persoonlijkheid vergeten.

Uit het betoog van Ybo Buruma blijkt dat het thema onafhankelijkheid van rechters lees rechteloosheid, de gemoederen in Nederlad al heel lang bezighouden. Durk Kingma heeft ongelijk, kunstmatige intelligentie, voor bijzonderheden zie ook het interview in De Groene Amsterdammet van 5 juni 2025 p. 14-16, tussen Tom Grosfeld en Nicholas Carr, zal de creativiteit van de mens, zeker niet gaan overtreffen. Het gaat er om zoals Merel van Vroonhoven schrijft de aftroefcultuur plaats te laten maken voor daadkracht en empathie. Alex Burghoorn toont aan de hand van de boeken van de Indiase schrijver Pankaj Mishra aan dat dit niet alleen in Nederland, maar wereldwijd een centrale rol speelt. Cultuurhistoricus en schrijver David Van Reybrouck pleit al jaren voor democratische vernieuwing, en als Denker der Nederlanden neemt hij het onderwerp klimaatverandering erbij. In het onderzoeksrapport 'E i V' komt naar voren dat Pontius Pilatus al laat zien dat er is niets nieuws onder de zon.

Pankaj Mishra (de Volkskrant 15 april 2017) heeft gelijk wanneer hij stelt dat we de problemen wel eerst correct moeten benoemen en de enorme schaal ervan onder ogen zien. Het onderzoeksrapport 'E i V' wil aantonen dat er voor de wereldvraagstukken wel degelijk een oplossing voorhanden is. Het gaat er om het laagje vernis, lees morele kompas dat beschaving heet en Oost en West onderscheid te leren begrijpen.

Politisering bedreigt de rechtsstaat (Menno van Dongen de Volkskrant 7 juni 2025, katern Zaterdag p. 2-4):
Dinsdag gaat Ybo Buruma, rechter bij de Hoge Raad, met pensioen. De strafjurist maakt zich zorgen over de staat van de rechtsstaat en de aanpak van de zware criminalitei. ‘In de praktijk wordt regelmatig inbreuk gemaakt op grondrechten’
‘Ik kon me best voorstellen dat meneer Wilders het vervelend vond dat hij werd vergeleken met Mussolini. Dat pleitte voor hem. Wat niet wil zeggen dat ik spijt had van die vergelijking.’
Hij luidt dat in met zijn boek De onvoltooide rechtsstaat, dat op 4 juni is gepubliceerd. Daarin spreekt Buruma niet alleen zijn zorgen uit over de huidige staat van de rechtsstaat, maar ook over de aanpak van zware criminaliteit. Dat onderwerp heeft hij niet meer losgelaten sinds hij in 1994 lid werd van de parlementaire onderzoekscommissie-Van Traa, die kritisch keek naar de strijd van de politie tegen de georganiseerde misdaad.

WAT IS ‘NOOIT MEER’ NOG? (Alex Burghoorn de Volkskrant 7 juni 2025, katern ZONDAG p. 2-4):
Toen Alex Burghoorn twintig jaar geleden correspondent in Israël werd, was de herinnering aan de Shoah nooit ver weg. Nu, met de verwoestingen in Gaza, voelt hij de betekenis van de Holocaust verschuiven. De kracht van zijn betoog is dat Mishra niet de bril van de Shoah inruilt voor de bril van het kolonialisme, maar deze twee blikken op Israël met elkaar weet te combineren. Net als in zijn veelgeprezen Tijd van woede (2017) trekt hij daarvoor een boekenkast aan kennis om.

Verlies niet je geloof in recht beschaving, ook al lijkt alle reden toe (David Wertheim de Volkskrant 6 juni 2025, p. 23-244):
Nu Europa zo weinig doet om de gruwelen in Gaza tegen te gaan, verliezen sommigen hier het vertrouwen in de ‘verlichte’ waarden van het Westen. Maar juist de huidige Israëlische politiek laat zien hoe gevaarlijk het is om die waarden op te geven.
David Wertheim is historicus, en schreef het boek Waar gaat het over als het over Joden gaat?

Een dag na de breuk is de campagne al begonnen (Raouldu Pré de Volkskrant 5 juni 2025, p. 4):
Tussen NSC en PVV komt het niet meer goed, bleek woensdag in de Tweede Kamer. VVD-leider Dilan Yesilgöz heeft dat punt nog niet bereikt. ‘Ik wil niemand uitsluiten, maar zie ook dat Wilders wederom al die stemmen in de prullenbak gooit.’

De val van het kabinet-Schoof
Populistische puinhopen (Coen van de Ven De Groene Amsterdammer 5 juni 2025):
De op één na slechtst functionerende regering van deze eeuw kis niet meer. De afgelopen maanden raakte Geert Wilders in paniek en sloeg om zich heen. Net zolang tot zijn povere repertoire was uitgewerkt en het meest rechtse kabinet ooit instortte.

Het Oedipus-complex, het Pilatus-complex, het Zeus- of Elektra-complex (Max Pam de Volkskrant 4 juni 2025, p. 17):
Het laat zien dat er altijd paranoïde machthebber hebben geleefd. In dit kader is er dus ook van het Netanyahu- of Wilders-complex sprake.

Israël-standpunt van VVD getuigt van gebrek aan moreel leiderschap (Cinar Akdemir, Maarten Dirkse en Yusuf Serkan Kunduz de Volkskrant 3 juni 2025 2025, p. 25):
De VVD-fractie in de Kamer moet haar standpunt over Israël wijzigen, want genocide is geen zelfverdediging meer. Het is tijd om aan te dringen op concrete actie vanwege de oorlogsmisdaden in Gaza, zo betogen drie VVD-leden.

Een nieuwe wereldorde van autocraten en oligarchen (Erik Jansen Civis Mundi Digitaal #158, mei 2025):
Bespreking van Michael Hardt en Antonio Negri, EMPIRE
De marxisten Michael Hardt en Antonio Negri schreven vanaf 2000 een serie boeken die kunnen wedijveren met Het Kapitaal van Karl Marx en Friedrich Engels in het geven van een brede analyse van de maatschappelijke ontwikkelingen en het bieden van een strategie voor maatschappijverandering. Het eerste deel Empire was tot voor kort in de Nederlandse uitgave alleen nog in beperkte mate antiquarisch te koop, maar is nu gelukkig opnieuw uitgegeven.

Beïnvloeding van het publiek (Piet Ransijn Civis Mundi Digitaal #158, mei 2025):
Bespreking van Edward Bernays, Propaganda.
Edward Bernays (1891-1995) was een neef van Freud en de (groot)vader van de public relations. Zijn klassieke boek over propaganda uit 1928 is nog altijd actueel. “De technieken om propaganda te bedrijven zijn hetzelfde gebleven.” (p15)

Als we gaan wachten op het definitieve antwoord op de vraag of je ‘genocide’ mag zeggen, is het te laat (Sheila Sitalsing de Volkskrant 31 mei 2025, katern Zaterdag, p. 12):
Ik moest aan de helaasheid van alle sorry’s achteraf denken toen afgelopen week enkele juristen (de Volkskrant 30 mei 2025, p. 7), gespecialiseerd in internationaal volkenrecht, in de Tweede Kamer uitlegden hoe je juridisch naar de oorlogshandelingen van de staat Israël in Gaza moet kijken. Is het genocide, is er sprake van ‘vernietigingsintentie’, volstaat het om te spreken van genocidaal geweld, is er in elk geval ‘een ernstig risico op genocide’, kun je de intentie tot het vernietigen van een volk afleiden uit het bezigen van ontmenselijkende taal, het systematische geweld, de aanvallen op burgers en op ziekenhuizen, het blokkeren van noodhulp in een hongersnood? (De gegeven antwoorden: vermoedelijk, wellicht, ja, ja, vrijwel zeker.)

Erkenning van de staat Palestina is een eerste – minimale – stap richting vrede (Carlijne Vos de Volkskrant 31 mei 2025, p. 15):
Om Israël een halt toe te roepen bij de annexatie en vernietiging van Palestijnse gebieden, is vasthouden aan een eigen staat voor de Palestijnen een vereiste.

We zijn dan wel veel rijker nu, maar onze illusie van Europese veiligheid zijn we kwijt (Jolande Withuis de Volkskrant 30 mei 2025, p. 25):
Een van de sprekers was Khristiyana, tot 2022 gepromoveerd politicologe, nu tolk, combat medic-instructeur en plaatsvervangend commandant van het Derde Internationale Legioen in Charkiv. Ze vertelde dat het haar en haar collega’s, anders dan hospiks in vroegere oorlogen, nauwelijks nog mogelijk is om gewonden van het slagveld op te halen om in de ziekenboeg te behandelen.
Dat komt door de duizenden drones die, in de woorden van schrijver Jaap Scholten, ‘boven het front hangen als malariamuggen boven een poel’. Op grote afstand daarvandaan zit – veilig – een piloot te wachten tot er een target in beeld verschijnt om zijn drone op af te sturen.
Khristiyana ‘behandelt’ gewonden nu via een radioverbinding vanuit Charkiv. Ze ziet de gewonde soldaat vanuit een drone en kan meestal niets anders dan toekijken hoe hij doodgaat. Ze zegt dat ze bij hem blijft, dat hij niet alleen is. Nadat hij de laatste adem heeft uitgeblazen, gunt ze zichzelf vijf minuten; daarna belt ze zijn familie. Identificatie van lijken op het slagveld gaat eveneens met behulp van drones. Die kunnen soms pas na maanden veilig worden gerepatrieerd; een ‘zwart aangevreten lichaam, dat uit elkaar valt zodra je het aanraakt,’ schreef Tommy Wieringa, die haar interviewde.

Kamer herinnerd aan Nederlandse plicht om genocide in Gaza te voorkomen (Arnout Brouwers de Volkskrant 30 mei 2025, p. 7):
Nederlandse regering is vanwege het ‘ernstige risico’ op genocide in Gaza verplicht op te treden om dit te voorkomen. Die verplichting is des te groter vanwege de goede banden met Israël. Dat zeiden twee volkenrechtdeskundigen woensdag tegen de Tweede Kamer.

Trumps aanval op universiteiten
Geen lesje leren, maar diepgaand hervormen (Rutger van der Hoeven De Groen Amsterdammer 29 mei 2025, p. 28-33):
Trumps aanval op de academische wereld sinds maart is nog maar het begin. Universiteitsbesturen zitten inmiddels vol met mensen uit private equity en hedgefondsen. ‘Het lijkt me geen toeval dat Columbia door de knieën ging.’

Bij de nieuwe Wet op de politieke partijen
Omtzigts afscheidscadeau (Coen van de Ven De Groene Amsterdammer 29 mei 2025, p. 14-17):
Al een eeuw zoekt Nederland naar manieren om zijn democratie weerbaarder te maken. Maar door een ongelukkige speling van het lot is het juist dit kabinet, met rechts-radicale invloed, dat het karwei moet afmaken.

Het nieuwe pensioenstelsel
Iedereen chagrijnig (Koen Haegens De Groene Amsterdammer 29 mei 2025, p. 12-13):
Het nieuwe pensioenstelsel moest eindelijk rust brengen. Die missie lijkt nu al mislukt: hoewel de omstreden wetswijziging van NSC op het nippertje niet doorgaat, sluimeren er nieuwe conflicten over Nederlands grootste pot geld.

Kanselier Duitsland: aanvallen op Gaza dreigen ‘te ver’ te gaan (Thom Canters de Volkskrant 27 mei 2025, p. 6):
De Duitse bondskanselier Friedrich Merz heeft zich voor zijn doen kritisch uitgelaten over Israëls geweld in de Gazastrook, dat experts inmiddels aanduiden als genocidaal. ‘De huidige aanvallen van Israël op Gaza zijn niet meer te rechtvaardigen door de strijd tegen Hamas’, zei Merz.

Reservist Israël: ‘De vernietiging in Gaza is onrechtvaardig’ (Rob Vreeken interviewt Ron Feiner de Volkskrant 26 mei 2025, p. 6-7):
Reservist Ron Feiner diende 270 dagen in het Israëlische leger. Een nieuwe oproep weigert hij echter. Dit komt hem te staan op 20 dagen cel: de langste gevangenisstraf voor een Israëlische dienstweigeraar sinds 7 oktober. ‘Als je veiligheid wilt, moeten we nu de oorlog stoppen.’

Licht aan het eind van de tunnel (Kruispunt 23 februari 2025, herhaling op 25 mei 2025 NPO2):
Op het moment dat hun leven door een hartstilstand of ongeluk aan een zijden draadje hangt, krijgen Harald, Catja en Douwe een bijna-doodervaring. Ze treden uit hun lichaam, zien een helder licht en voelen de puurste liefde die ze ooit hebben meegemaakt. Deze ervaring heeft een grote invloed op hun leven. Maar wat is een bijna-doodervaring precies? En waarom rust er nog een taboe op? Neuroloog Steven Laureys onderzoekt al dertig jaar wat er in onze hersenen gebeurt bij een bijna-doodervaring. Is het verschijnsel wetenschappelijk te verklaren of is er meer tussen hemel en aarde?

Trumps grootste tegenstander is vooralsnog zijn eigen incompetentie (Peter Giesen de Volkskrant 24 mei 2025, p. 15):
Trumps plannen zijn zowel asociaal als onverstandig. Financiële experts voorspellen een torenhoge Amerikaanse staatsschuld.

Te ijverig geweest (Sander van Walsum de Volkskrant 24 mei 2025, katern Zondag p. 13):
De gemeente Amsterdam werkte tijdens de oorlog nogal ruggengraatloos mee met de Duitse bezetter. Of lag de situatie toch complexer dan gedacht?

‘Big tech moet een tegenmacht hebben’ (Fokke Obbema interviewt Marietje Schaake de Volkskrant 23 mei 2025, p. 16-17):
Dat de Amerikaanse techgiganten een gevaar voor democratieën vormen, betoogde Marietje Schaake al in 2019. Daarmee was ze aanvankelijk een roepende in de woestijn, zeker in black%, waar ze jarenlang woonde. Maar in de tweede termijn van Donald Trump wordt haar gelijk steeds duidelijker.
Het onderzoeksrapport ‘E i V’ laat echter zien dat het een illusie is om te geloven dat kunstmatige intelligentie , lees technologie, het oplossen van de wereldvraagstukken een stapje dichterbij brengt. We zullen het echt zelf moeten doen. De hamvraag komt naar voren waarom wij zoveel energie verspillen aan entertainment en bitcoins.

Kritiekloos doen wat de bezetter beveelt (Elsbeth Stoker interviewt Jeroen Kemperman de Volkskrant 19 mei 2025, p. 9):
Bestuurders en ambtenaren in Amsterdam schoten fundamenteel tekort tijdens de Duitse bezetting. Dat blijkt uit een Niod-onderzoek naar de rol van de gemeente bij de Jodenvervolging. Die kostte zestigduizend Amsterdamse Joden het leven.

Van Rossem vertelt - Roeg! (Noord-Zuid-Oost-West 21 mei 2025, NPO2):
Maarten van Rossem vertelt over de Utrechtse schilder Anthon van Rappard, die bevriend was met Vincent van Gogh. Tot ze ruzie kregen over het, in Van Rappards ogen, slecht gemaakte schilderij De Aardappeleters. In ROEG! deze keer: op het Dwingelderveld zijn de sporen uit het verleden meer zichtbaar gemaakt.

EU ruikt kans door economische chaos VS en komt met ‘grootste innovatie-investering ooit’ (Niels Waarlo de Volkskrant 19 mei 2025, p. 9):
In een poging het innovatiegat met de VS te dichten, wil de Europese Investeringsbank 70 miljard euro steken in de Europese techsector. De vrees is dat Europa achterop raakt op het gebied van kunstmatige intelligentie en andere hightech.

ALTIJD IETS (Emma Curvers interviewt Edith Eger Volkskrant Magazine 17 mei 2025, p. 62-65):
Onze gids dit weekeinde, de 97-jarige Edith Eger, deelt haar favorieten en vertelt over haar belangrijkste levensles: dat je altijd een keuze hebt, al is het slechts het sturen van je gedachten.
Goede keuzes
Ook Ediths culturele keuzes zijn doordrenkt van haar belangrijkste levensles: dat je altijd een keuze hebt, ook al is die keuze op zijn slechtst beperkt tot het sturen van je gedachten.

‘De Nakba is niet voorbij, die is nu’ (Marjolein van de Water de Volkskrant 17 mei 2025, p. 13):
Deze week werd de Nakba herdacht, de verdrijving van Palestijnen in 1948. Een des te bitterder herinnering nu Palestijnen op grote schaal worden gedood en uitgehongerd. Demonstranten trekken zondag naar Den Haag om een ‘rode lijn’ te trekken.

Liever een beschaafde hervormer dan een hemelbestormer Jan Tromp de Volkskrant 17 mei 2025, p. 8-9):
Jan Terlouw was natuurkundige, naar beroep én aard, en werd een gevierd auteur. Begin jaren zeventig gaf hij zijn leven een slinger van jewelste; bijna tien jaar was hij de politiek leider van D66. Terlouw overleed op 93-jarige leeftijd in zijn huis in Twello.

In de wereld Paus Leo ‘vertegenwoordigt het andere Amerika’ (Anne Branbergen De Groene Amsterdammer 15 mei 2025, 6):
Haaks op het ingetogen optreden van de nieuwe paus op het balkon staat de woedeuitbarsting van Steve Bannon, Trumps ‘voormalige’ politieke raadgever en stuwende kracht achter de Maga-beweging. ‘Dit is de ergste keuze voor de vele katholieken van Maga, Prevost staat aan het hoofd van de globalisten die de curie hebben overgenomen, hij is de kandidaat die paus Bergoglio en zijn bende wilden.’

De vrijwilligers van Oekraïne
Het tweede front (Sarah Bronkhorst De Groene Amsterdammer 15 mei 2025, p. 40-45):
Ze knutselen aan wapens, helpen vluchtelingen en leren oorlogstrauma’s te behandelen. De oorlog met Rusland doet een beroep op de zelfredzaamheid van jonge Oekraïners. ‘Het is gezellig om samen aan de keukentafel drones te maken.’
Oekraïne is een vrijwilligersnatie, observeerde de in Rusland geboren en in Groot-Brittannië werkzame journalist Arkady Ostrovsky tijdens een reis naar Kyiv in maart 2022. En Volodymyr Zelensky is hier de oppervrijwilliger, schrijft hij in het voorwoord van A Message from Ukraine, een bundeling van speeches van de Oekraïense president. En onder die oppervrijwilliger werken talloze anderen.
Dit soort verhalen zijn voor Viktor de reden om door te gaan met zijn Urban Camp, ook al heeft hij de wind niet mee. Begin dit jaar, toen hij de budgettering voor een Urban Camp in Kyiv bijna rond had, gooide president Trump roet in het eten. Dertig procent van het budget kwam van USaid, geld dat er door bezuinigingen van Trump niet meer zou komen. ‘Ik zie dat jongeren uit de frontgebieden hier mentaal opknappen. Ze kalmeren door het dansen, het sporten, het schilderen’, vertelt hij. ‘Het eerste jaar van de oorlog heb ik zelf ook niet gedanst. Het was moeilijk om onder zoveel stress bezig te zijn met kunst.’ Nu is het dansen weer teruggekomen. ‘Zonder kunst is dit geen echt leven.’

‘Ook in Nederland is academische vrijheid in gevaar’ (Tonie Mudde interviewt Marileen Dogterom de Volkskrant 15 mei 2025, p. 4):
Intimidatie van onderzoekers een overheid die zich bemoeit met de taal van de opleiding: de druk op de wetenschap neemt ongepaste vormen aan, vindt Marileen Dogterom, president van de Koninklijke Nederlandse Academie van Wetenschappen.

Halsema: ‘Israël tot de orde roepen’ (Elsbeth Stoker de Volkskrant 15 mei 2025, p. 7):
Er moet een einde komen aan de verwoesting van Gaza, de uithongering van Gazanen en de moord op Palestijnen.

Wetenschap zonder de VS
‘Leun niet meer op Amerika’ (Bas Belleman, Emma van Bergeijk, Bijou van der Borst, Machteld Veen en Emiel Woutersen De Groene Amsterdammer 15 mei 2025, p. 14-17):
Door Trumps verwoestingsobsessie kunnen wetenschappers in Nederland niet meer samenwerken met Amerikaanse collega’s, zien ze cruciale data verdwijnen of stagneren hun onderzoeken. De wetenschappers moeten zelf uitvinden hoe ze moeten reageren.

De grote massa is ook aandeelhouder, maar dan van haar eigen verarming (Marcia Luyten de Volkskrant 13 mei 2025, p. 2):
Intussen wordt het gewone leven duurder. Boodschappen, zorgpremie, huur – starters kunnen geen huis meer kopen, maar subsidiëren met hun huur wel aandeelhouders van BlackRock. En we slikken het. Zoals we alles slikken.

Verandering komt niet vanzelf, maar begint met nieuwe ervaringen opdoen (Ruben Timmerman de Volkskrant 13 mei 2025, p. 24):
Simon van Teutems praktische voorstellen zijn daarom geen doel op zich, maar juist een noodzakelijke eerste stap. Mensen veranderen niet door abstracte ideologische oproepen, maar door nieuwe ervaringen. Laten we daarom beginnen met het weghalen van talent bij de Zuidas – de diepere morele verandering volgt daarna, als we deze mensen de juiste ondersteuning en begeleiding bieden. Verandering komt niet vanzelf, maar wordt mogelijk gemaakt door eerst die cruciale eerste stap te zetten.
Ruben Timmerman operationeel directeur van The School for Moral Ambition

‘De Wankelende Rechtsstaat’ (De driedelige serie is vanaf 12 mei te zien bij BNNVARA op NPO 2):
In de driedelige serie ‘De Wankelende Rechtsstaat’ zoekt Coen Verbraak antwoord op een verontrustende vraag: kan onze rechtsstaat ook omvallen? Sommige officieren van justitie en rechters leven onder zware beveiliging, gerenommeerde advocaten worden bedreigd … of nog erger. En ook journalisten zijn hun leven niet altijd zeker. Wat tien jaar geleden nog ondenkbaar leek, is nu de bittere realiteit. Wat gebeurt er als de onderwereld in de bovenwereld terechtkomt door corruptie en omkoping? Hoe beïnvloeden bedreigingen en intimidaties het werk van rechters, advocaten en bestuurders? En hoe houdt onze rechtsstaat zich dan nog staande?

Schrijvers Sinan Çankaya en Maurits de Bruijn bespreken hoe Nederland omgaat met de oorlog en voorzitter Raad voor de Rechtspraak Henk Naves vertelt over de erosie van de rechtstaat.
Rechters mogen geen zondebok worden van falend beleid. Politici moeten uitkijken met het commentaar geven op uitspraken van de rechter. Hoe kwetsbaar is onze rechtsstaat. Moeten we in deze tijd waakzamer daarop zijn?
Mijn ontelbare identiteiten (Sinan Çankaya Samenvatting):
'Wat willen jullie dat ik zeg?' vraagt Sinan Çankaya als hij wordt uitgenodigd om te spreken op het veertigjarige jubileum van zijn oude middelbare school. De uitnodiging creëert een opening waar vergeten herinneringen uit zijn jeugd en middelbareschooltijd zich doorheen wurmen. Zo denkt Çankaya terug aan zijn voormalige geschiedenisleraar Nico Konst, ooit de tweede man van de extreemrechtse Centrumpartij.

De geschiedenis raast (Sander Kollaard de Volkskrant 10 mei 2025, katern ZONDAG p. 13):
In handen van een minder goede schrijver zou Nog altijd storm, over een Oostenrijkse familie in oorlogstijd, bezwijken onder de eigen zwaarte. Zo niet bij Nobelprijswinnaar Peter Handke met zijn malse, vette taal.

Geen kwestie van religie maar van onrecht (Marjolein van de Water de Volkskrant 10 mei 2025, katern Zaterdag p. 2-4):
Voor de Turks-Nederlandse advocaatAdem Çatbaş was de verkiezingsoverwinning van de PVV een wake-upcall. Sindsdien zet hij – met succes – het recht in tegen islamofobie. ‘Het probleem is dat moslims eerst moeten piepen voordat ze rechtvaardig worden behandeld.’

Vlucht uit Gaza: ‘Overleven voelt als een wond, niet als een geschenk’ (Rita Baroud NRC 9 mei 2025):
Journalist Rita Baroud kreeg de kans om met haar familie uit Gaza te vluchten. Ze beschrijft haar laatste dagen, het afscheid, hun reis. „Baba, ik wil niet weg. Ik kan Gaza nu niet verlaten.”

Profiel Marietje d’Hane-Scheltema
Taal als aangewaaide rijkdom (Jacqueline Oskamp De Groene Amsterdammer 8 mei 2025, p. 50-53):
In de jaren negentig maakte de prijswinnende vertaler Marietje d’Hane-Scheltema een bestseller van Metamorphosen, nu staat ze aan de vooravond van haar pensioen. ‘Ik heb het idee dat ik Ovidius goed ken.’
Lena Bril, Carola Renders, Serv Wiemers en Coen Timmerman erkennen de geest van de dichter Ovidius.

Het kabinet scherpt kritiek op Israël aan (Arnout Brouwers de Volkskrant 8 mei 2025, p. 4):
De humanitaire blokkade van Gaza is volgens minister Caspar Veldkampvan van Buitenlandse Zaken strijdig met het internationaal recht. Het is de scherpste veroordeling van het Israëlische optreden in Gaza door het kabinet.

Minister Madlener schrapt zin uit krimpplan Schiphol: luchtvaart kan toch weer sneller groeien (Ashwant Nandram de Volkskrant 8 mei 2025, p. 2):
Minister Barry Madlener (Infrastructuur) sleutelt opnieuw aan het krimpplan voor Schiphol, ten faveure van vliegmaatschappijen. Hij schrapt een cruciale zin uit het plan, waardoor de luchtvaartsector weer sneller kan groeien.

Liefde is de belangrijkste zingever (Serge Steijn de Volkskrant 7 mei 2025, p. 25):
Liefde is alles, zei ze, en de rest is volkomen onbelangrijk. Ze had haar leven lang hard gewerkt en er ook heel veel bevrediging uit gehaald. Maar de belangrijkste zingever was toch iets ­anders geweest. Gelukkig had ze daar ook naar geleefd. Misschien is een ­kleine nuancering van deze stelling hier wel op zijn plaats. Vooral omdat het zo’n belangrijk onderwerp is. En er zoveel mensen zijn die pas heel laat ­beseffen waar het in het leven om gaat, juist omdat ze alleen maar aan het werk waren.

Slaat onrust op de markten over naar het nieuw pensioenstelsel? (Hessel von Piekartz de Volkskrant 7 mei 2025, p. 12):
Gaat het slecht op de beurs, dan heeft dat zijn weerslag hebben op de hoogte van de pensioenen. Maar wordt het probleem niet groter gemaakt dan het is?

Op Bevrijdingsdag wordt de 5 mei-lezing gegeven door de Poolse premier Donald Tusk. In de jaren ‘90 was Tusk parlementslid en vicevoorzitter van de Poolse senaat. In 2001 was hij een van de initiatiefnemers voor de oprichting van een nieuwe centrumpartij, waarvan hij in 2003 de leider werd. In 2007 werd hij premier van Polen. Hij bekleedde dit ambt 7 jaar lang, wat hem tot de langstzittende premier van democratisch Polen maakte. In 2023 werd hij herkozen als premier. Sinds begin dit jaar is Tusk namens Polen voor een half jaar voorzitter van de Europese Unie.

Het kwaad herdacht, interview met Arnon Grunberg, Het Filosofisch kwintet (4 mei 2025 NPO1):
Hebben we een gedeelde herinneringscultuur nodig om samen verder te komen? Arnon Grunberg onderzoekt met vier gasten de betekenis van herinnering in relatie tot politiek, geschiedenis en identiteit. Elie Wiesel zei ooit: 'Als iets de mensheid redden kan, dan is het wel het geheugen.' Maar is te veel herinnering schadelijk? En is de politisering van herinnering onvermijdelijk? Te gast zijn Irene Zwiep, Lotfi El Hamidi, Nanci Adler en Stéphane Symons. Zij reflecteren op de kracht en gevaren van het geheugen.

‘Sluit geen handelsdeal met Trump’ (Ashwant Nandram en Wilco Dekker interviewen Paul Krugman de Volkskrant 3 mei 2025, p. 16-17):
De Amerikaanse stereconoom Paul Krugman kraakt harde noten over president Trump, die met hoge importheffingen de wereldeconomie dreigt te ontregelen. En toch moet Europa geen handelsdeal sluiten, stelt Krugman, maar juist hard terugslaan. ‘Jullie hebben met ASML een sterke onderhandelingspositie.’

Wat betekent ‘nooit meer’ als we het huidge leed in Gaza negeren? (Redactie de Volkskrant 2 mei 2025, p. 23):
Door de situatie in Gaza leidt deNationale Dodenherdenking bij sommigen tot ongemak. Wij vroegen Volkskrant-lezers of er op 4 mei meer aandacht moet zijn voor deze oorlog. Een kleine selectie uit de vele reacties die we ontvingen.

Macht & tegenmacht Giuliano da Empoli
De liberale fluisteraar (Coen van de Ven interviewt Giuliano da Empoli De Groene Amsterdammer 1 mei 2025, p. 20-23):
Als Europese denker, sparringpartner van machtige mannen én bestsellerauteur weet Giuliano da Empoli hoe het eruitziet wanneer politici gedwee het hoofd buigen voor techgiganten. ‘Chaos is niet langer het wapen van rebellen, maar van de regenten.’
Zien we niet juist grote groepen zich heel gewillig voegen naar in dit geval een Amerikaanse cultuur? Veel mensen willen die nieuwe wereld.
‘Ik betwijfel dat. Het Amerikaanse model is steeds minder aantrekkelijk aan het worden, ze zitten daar met een disfunctionele politieke en publieke sfeer waarin ongecontroleerde technologie de overhand heeft gekregen.

Het nieuwe antisemitisme Heil Israël (Ian Buruma De Groene Amsterdammer 1 mei 2025, p. 14-16):
Terwijl zijn aanhang vrijelijk de Hitlergroet mag brengen, laat Donald Trump ‘antisemitische’ pro-Palestijnse betogers onrechtmatig arresteren. Ook in Europa gebruiken rechts én links ‘antisemitisme’ zoals het hun goeddunkt.

Dichters & Denkers - Geweten is het ding met doorns (Marja Pruis De Groene Amsterdammer 1 mei 2025, p. 74):
Kort na elkaar verschenen drie boeken van nazaten van mensen die fout waren in de oorlog, bol staand van nauw bedwongen gevoelens van verraad en gekwetstheid, schuld en verontschuldiging.
‘Hiermee was ik ook zelf eigenlijk gewoon fout’, aldus Van der Heijden terugblikkend in zijn nieuwe boek Over de rand laait het vuur, waarin hij verklaart: ‘Ik heb sowieso een wat sceptische blik op mens en wereld.’
De verwondering van Tim Berbers strekt zich uit tot zijn eigen doeleinden om een boek als dit te schrijven. Heeft hij last van bewijsdrang? Is hij blij door z’n opa ook een verhaal te hebben? Berbers maakt het niet mooier dan het is, maar ook niet complexer. Wilhelmus was de naam van zijn opa, ‘ons Wil’, maar waarom het kennelijk geen probleem was voor zijn vader om zijn zoon naar hem te vernoemen – Wilhelmus is de derde naam van Tim – komt niet aan de orde.
Na de oorlog werd haar opa veroordeeld tot vijf jaar gevangenis wegens collaboratie met de vijand. Oma Tootje werd naar kamp Westerbork gestuurd. Haar moeder was vijftien toen haar ouders werden vastgezet. Ze was enig kind en werd opgevangen door haar grootmoeder. Dat meisje. Het zwijgen moet aan haar vast zijn gegroeid als een vorm van lijfsbehoud.

Het einde Mario Vargas Llosa 28 maart 1936- 13 april 2025 (Rutger van der Hoeven De Groene Amsterdammer 1 mei 2025, p. 74):
De Peruaanse schrijver, statusverhogend in menige Europese boekenkast, legde een radicale reis af van een linkse jeugd naar een conservatieve oude dag.

‘De racistische ‘eigen volk eerst’-gedachte zou op 4 mei ter discussie moeten staan’ (Miluska van Rompu de Volkskrant 1 mei 2025, p. 18 -19):
Wat betekent de herinnering aan de Tweede Wereldoorlog, tachtig jaar na dato, in een schuivende wereldorde? Als herdenkingen een antigif willen zijn, moeten ze ook gaan over processen die leiden tot oorlog en vervolging, stelt historicus Frank van Vree.

Slim zakendoen in tijden van handelsoorlog: Li in China levert gewoon direct aan Kate in de VS (Julie Blussé de Volkskrant 1 mei 2025, p. 7):
Vanweg de hoge heffingen op Chinese producten zoeken Chinese fabrikanten en Amerikaanse klanten elkaar online op om deals te sluiten. ‘Je zult niet geloven welke prijzen we je bieden.’

Uiteindelijk wen je aan alles, en wordt gewenning inhoud én vorm (Frank Heinen de Volkskrant 1 mei 2025, p. 2):
Het enige waarop je kunt hopen, is dat het kabinet nog steeds op zoek is naar de geschikte vorm om zijn afschuw duidelijk te maken. Ondertussen duurt het maar. En alle duur stelt uiteindelijk gerust, apathie is besmettelijk en die vorm is natuurlijk al lang gekozen.
Het enige waarop je kunt hopen, is dat het kabinet nog steeds op zoek is naar de geschikte vorm om zijn afschuw duidelijk te maken. Ondertussen duurt het maar. En alle duur stelt uiteindelijk gerust, apathie is besmettelijk en die vorm is natuurlijk al lang gekozen.

Habermas over rechtsstaat en democratie (Erik Jansen Civis Mundi Digitaal #157, april 2025):
De inleiding van de vertaler Leon Pijnenburg geeft een goed overzicht van de belangrijkste thema’s en benadrukt dat voor Jürgen Habermas de motivatie vooral gelegen is in het voorkomen van de ontsporingen van de jaren dertig, wat gezien de huidige golf van rechts populisme en de opkomst van autocratische leiders, nog niets aan actualiteit heeft verloren. In de essays worden de volgende thema’s besproken: de rol van de volkssoevereiniteit, het verschil tussen de liberale en republikeinse traditie, de rol van de media en massacommunicatie, democratie en rechtsstaat, de twijfelachtige erfenis van de politieke theologie, en de reikwijdte van het begrip ‘natie’. Het politieke en de rol van de religie
Het laatste essay gaat over de moderniteit die de religie verdrijft, maar ook de rol van de politiek uitholt. Techniek en economie bepalen in toenemende mate de sociale structuur van de maatschappij. Technische ontwikkelingen en globalisering veranderen de mogelijkheden van werk, ontplooiing en solidariteit. Enerzijds verzelfstandigen de bedrijven zich van de lokale context en worden wereldspelers, anderzijds dringen ze steeds meer door in de ‘leefwereld’ van de burger in de vorm van diensten en amusement.

Het pseudo-pacifisme van Trump II
Het beëindigen van oneindige oorlogen (Rutger van der Hoeven 1 mei 2025, p. 12-13):
Een populistische afkeer van oorlog heeft zich via veteranen van de Irak-oorlog in de regering-Trump genesteld. De president zelf lijkt Amerika’s rol in de oorlog in Oekraïne ook door die lens te zien. Maar Poetin maakt het hem moeilijk dat vol te houden.

Hoorzitting Israël: schendt het land internationaal recht door hulp aan Gaza te blokkeren? (Rob Vreeken de Volkskrant 30 april 2025, p. 10):
Gazanen smachten naar hulpgoederen als voedsel en medicijnen, maar Israël blokkeert de levering daarvan al sinds begin maart. Het Internationaal Gerechtshof in Den Haag buigt zich deze week over de vraag of Netanyahu en de zijnen daarmee het internationaal recht schenden.
De controle die Trump en Netanyahu beogen heeft op het totalitarisme betrekking. Het is een systeem waarbij de staat bijna volledige controle heeft over het dagelijks leven van mensen, zowel in politiek, cultureel, filosofisch, godsdienstig, als in sociaal en economisch opzicht. Een en andere moet worden onderscheiden van autoritarisme.”