1.6 Zondebokmechanisme en het Maskerkwadrant

Zondebokmechanisme en Authentiek leiderschap (Morele kompas, 'Vrijheid en Onvrijheid')

Wat we nog kunnen leren van de 17de-eeuwse dichteres Johanna Coomans (Joyce Pijnenburg de Volkskrant 8 januari 2024, p. 20):
Bij alle aandacht voor Jacob Cats zouden we de Zeeuwse feminist Johanna Coomans bijna vergeten. Terwijl zij een heerlijk ironisch gedicht schreef waarin ze Cats’ seksisme hekelt.

Zondebok in de coronacrisis (Maarten Keulemans interviewt Peter Daszak de Volkskrant 15 december 2023, katern Wetenschap & boeken p. 2-5):
Vóór corona waarschuwde Peter Daszak voor een pandemie. Toen brak, dit weekeinde vier jaar geleden, het virus uit. En kreeg hij, als onderzoeker die samenwerkte met het Virologisch Instituut van Wuhan, de volle laag.
Het echte probleem?
‘Niet-duurzaam economisch gebruik van het milieu. Houtkap. Handel in wilde dieren. Totdat we daarmee stoppen, zullen er nieuwe pandemieën ontstaan. Ons werk redt dus levens. En daarom gaan we ermee door.’

Sterke man gezocht (Arnon Grunberg de Volkskrant 2 december 2023, katern Zaterdag p. 6-7):
Zondebok
Experts hebben telkens weer benadrukt dat het aantal asielzoekers in Nederland, maar ook elders, betrekkelijk minimaal is ten opzichte van het totale migratiecijfer (ongeveer 10 procent), dat van de ‘asieltsunami’ waar Wilders graag over spreekt geen sprake is. De meeste PVV-kiezers, 87 procent volgens RTL Nieuws, gaven aan dat migratie en asiel de belangrijkste was om op PVV te stemmen. Van de PVV via VVD tot NSC, de zondebok was dezelfde, alleen de muziek waarmee die zondebok werd bezongen verschilde. De gitaarmuziek van Omtzigt, het pianoconcert van de VVD, en dan het orgelconcert van Wilders dat eigenlijk altijd vereist dat men oordoppen draagt om het te ondergaan wil men geen gehoorschade oplopen.

Het enige klimaatprobleem dat menig VVD’er ’s nachts wakker houdt – zal lijden onder een regering-Wilders (Sheila Sitalsing de Volkskrant 2 december 2023, katern Zaterdag p. 13):
Omdat bij de VVD lang gedacht werd dat Wilders nooit zou winnen, is zijn programma niet serieus bekeken. Nu zijn ze ook daar naarstig op zoek naar piketpaaltjes.

Gouden tijden (Wilma de Rek de Volkskrant 2 december 2023, Boeken & Wetenschap p. 11):
Wat er is gebeurd, is niet de schuld van schrijvers. Het is de schuld van slechte politiek en van onnozele media die Wilders onbekommerd op hun podia hesen. Maar misschien kunnen schrijvers de komende weken de boel een beetje bijsturen. Ze hebben de gave van het woord en worden nog altijd serieus genomen. Bovendien: eindelijk maken schrijvers van onder de 80 in eigen land ook eens wat mee!
Daarom deze oproep: ben je een echte schrijver (dus niet zo’n zelfbenoemde die verder niemand kent), wil je ergens in de komende weken een stuk schrijven over hoe het verder moet met Nederland en kun je dat doen in pakweg 700 woorden, laat je uitgever dan contact opnemen met de boekenredactie. ‘Het zijn gouden tijden voor schrijvers’, zei Adriaan van Dis. Zo is dat.

Niets bleek bestand tegen het hek om Nederland (Sheila Sitalsing de Volkskrant 25 november 2023, katern Zaterdag p. 2-3):
Het zou deze keer over bestaanszekerheid gaan, maar we kregen weer klassieke zondebokpolitiek opgediend, schrijft Sheila Sitalsing. De terugkeer van het grenshek als oplossing en het geflirt van de VVD brengen de normalisering van Wilders heel dichtbij. De boel werd samengevat onder het kopje ‘bestaanszekerheid’. Dat begrip bleek voor velerlei uitleg vatbaar, maar aan het uitdiepen ervan kwam niemand toe, want wat we opgediend kregen was klassieke zondebokpolitiek, elke dag een drupje gif erbij. De buitenlanders hebben het weer gedaan, ook wel bekend als ‘de instroom’.

Het nieuwe volksgericht
Zondebokken (Christiaan Weijts De Groene Amsterdammer, 27 februari 2013:
Van de heksenjacht op SNS-baas Van Keulen tot het nieuwe recht van slachtoffers om mee te praten over de strafmaat: de nieuwe richting is eigenrichting. Is het volksgericht de keerzijde van de democratie?
Het mechanisme van de zondebok is oud, minstens zo oud als het bijbelboek Leviticus dat voorschrijft een bok met alle zonden te beladen en de woestijn in te sturen.
Het volksgericht heeft nieuwe vormen gekregen, die te danken zijn aan vier ontwikkelingen.
1. Het systeem heeft geen gezicht
Waar houdt het kapitalisme kantoor? Waar kun je je beklag doen als justitie de daders niet oppakt die we zelf met wat muisklikken vinden? We horen het in Keulen donderen en staan machteloos.
2. De discrepantie tussen recht en rechtvaardigheid neemt toe
Ressentiment. Zo heette de onderbuik bij Friedrich Nietzsche. De zwakkeren voelen zich onderdrukt en willen wraak nemen op hun machthebbers op wie ze afgunstig zijn.
3. Eigenrichting is cool
Ooit veroorzaakte Johan Remkes nog een schok toen hij zich in 2002 als minister liet ontvallen dat hij daders van zinloos geweld het liefst ‘een rotschop’ zou geven. In 2011 propageerde Mark Rutte het bezit en gebruik van een honkbalknuppel tegen inbrekers. In 2012 nam Fred Teeven het op voor een bewoner die inderdaad een inbreker had doodgemept. ‘Dat is het inbrekersrisico.’
4. Het volksgericht is de keerzijde van de democratie
Terug naar Provins, naar Flaubert. Na zijn schets van de wraakzuchtige menigte is het eerste wat Flaubert uitroept: ‘Oh algemeen stemrecht!’

Ik voel me bedrogen door mijn eigen land (Lamyae Aharouay de Volkskrant 1 juni 2011):
Lamyae Aharouay ^is geboren in Nederland en voelt zich Hollander tot op het bot. Ze snapt alleen niet dat er nog steeds wordt gediscrimineerd in een land waarin vrijheid zo hoog in het vaandel staat.

De zondebok (Pieter Hilhorst De Groene Amsterdammer, 17 maart 1999):
Hij wil terug naar Bolkestein. In de Volkskrant heeft de jurist Koopman terecht betoogd dat het bij ministeriële verantwoordelijkheid niet zozeer gaat om de fouten van de minister maar om het falen van de ambtenaren of de diensten waar hij chef van is. Dit heeft echter consequenties die haaks staan op de alledaagse intuïtie. Voor de missers van de RLD is dan namelijk niet Jorritsma maar Netelenbos aansprakelijk. Als de fouten bij de Bijlmerramp ernstiger waren geweest had Netelenbos dus het veld moeten ruimen. Dat klinkt vreselijk onrechtvaardig. En dat is het ook. Het is voor de betrokken politicus pech, maar geen domme pech. Ministeriële verantwoordelijkheid is immers een middel om de bureuacratie te treffen. Zo'n strenge interpretatie zou een stimulans zijn voor bewindslieden om direct na hun aantreden oude lijken in de kast op te ruimen. Zo kan de dreiging van een onterecht offer een reinigende werking hebben binnen de bureaucratie. Ministeriële verantwoordelijkheid is in feite het enige mechanisme waarbij het aanwijzen van een zondebok gezond is.

Ook de seculiere variant van de erfzonde is bepaald geen lolletje (Elma Drayer de Volkskrant 22 april 2022 p. 29):
Tegenwoordig betekent het woord erfzonde blijkbaar iets heel anders. Tegenwoordig betekent het blijkbaar dat wanneer je voorgeslacht zich heeft misdragen (‘historisch daderschap’), je als nakomeling daarvan op een of andere wijze rekenschap wilt afleggen. oals Jochem in dat interview %black doet.
Tegelijkertijd geldt als een van de allersympathiekste hedendaagse verworvenheden dat je elk individu verantwoordelijk houdt voor zijn eigen daden en hem zijn afkomst nadraagt noch aanrekent.
Zo’n verworvenheid zou je niet achteloos over de heg moeten gooien. En zeker niet moeten inruilen voor een zondebesef waar niemand wijzer van wordt.

Het zondebokmechanisme van R. Girard laat zien dat macht (en alle macht gaat gepaard met geweld) idolen nodig heeft om zich in een samenleving te kunnen handhaven. Het is dus oppassen met idolen, want door ze te vereren, vallen er vroeg of laat onschuldige slachtoffers. Tenzij men van het onschuldige slachtoffer een idool maakt. Dit idool humaniseert de macht die zich voorheen achter autoritaire en gewelddadige goden schuilhield. Volgens F. Kellendonk heeft Jezus zichzelf uit vrije wil opgeofferd om het zondebokmechanisme aan het licht te brengen.

Peter Abelards idee was dat Jezus werd gekruisigd om in het hart van de mens medelijden te wekken voor het lijden in het leven en zo de mens af te leiden van een blinde jacht op aardse goederen. Door dit medelijden met Christus wenden we ons tot hem, en wordt hij onze Verlosser. Het is het lijden dat menselijkheid wekt in het hart van de mens. Jezus dood aan het kruis is een daad van verzoening met de mensheid. Ik wens voor jullie het beste - daarom ga ik deze weg.

Dubbele moraal verwijst naar het feit dat veel mensen, bewust of onbewust, met twee maten meten, wat zich soms uit in selectieve verontwaardiging.

Bij Pontius Pilatus is ook van een dubbele moraal sprake.
Door aan het kruis te sterven neemt de Zoon voor de zonden van de mensheid de schuld op zich.
Jezus wordt Zondebok: Op de verlosser, de wereldverbeteraar wordt de schuld afgeschoven. Uiteindelijk geeft Pilatus toe aan de wens van het volk en 'wast zijn handen in onschuld' (Matt. 27:24).
Pontius Pilatus-compelex, 'Wat wil het volk?' slaat op schuld afschuiven.

H.P. Blavatsky Isis ontsluierd Een sleutel tot de mysteries van oude en moderne wetenschap en religie (Deel 1)
Hoofdstuk 3 Blinde leiders van de blinde (p. 143):
Het martelaarschap of de verbanning van iemand die iets nieuws wil invoeren, is maar al te vaak de prijs die voor wetenschappelijke vooruitgang wordt betaald. De hervormer van het laboratorium moet de vesting van gewoonte en vooroordeel als het ware met de bajonet veroveren. Zelden wordt zelfs een achterdeurtje door een bevriende hand opengelaten.
Hoofdstuk 7 Elementen, elementalen en elementaren (p. 310):
Augustinus, die al deze kunsten aan de christelijke zondebok, de duivel, toeschrijft, wordt vierkant tegengesproken door Ludovicus Vives,1 die aantoont dat al zulke zogenaamd magische verrichtingen het resultaat zijn van de inspanningen van mensen en hun grondige bestudering van de verborgen geheimen van de natuur, hoe schitterend en wonderbaarlijk die misschien ook zijn.
1) Commentaar op Augustinus’ De civitate Dei (De stad van God), boek 22.

EVERAERT versus Vives?
Perceptie rond armenzorg en liefdadigheid bij Juan Luis Vives (1492-1540) en de Brugse rederijker Cornelis Everaert (ca. 1480- 1556) - p. 68:
Bij het lezen van De subventione pauperum kan een moderne lezer niet om enkele tegenstrijdigheden heen. Zoals ook in dit korte overzicht meermaals duidelijk werd, lijkt Vives zichzelf op verschillende plaatsen tegen te spreken. Is het nu de arme zelf die schuldig is aan zijn situatie (schildert ze af als criminelen, gebruikt ze als zondebok), is de hele samenleving schuldig (door hoogmoed en eigenliefde) of is armoede deel van het verborgen Goddelijk plan? Moet de arme actief zijn situatie proberen te verbeteren om moet hij passief God’s plan aanvaarden? Moet de stedeling vooral schenken tijdens zijn leven of iets nalaten bij de begrafenis? Is het belang van een kleine monetaire gift nu groot of klein? Komt liefdadigheid de gemeenschap ten goede, maar treedt God toch op als rechter bij het individuele zielenheil? Moet je als christen iedereen helpen of is er toch een bepaalde rangorde? Propageert hij geen ultiem christelijk leven, maar gebruikt naast Bijbelpassages ook argumenten van mensen die hij zelf heidenen noemt (Seneca, Socrates, Plato, Aristoteles, …)? 183 Is weldoen een christelijke burgerplicht of moet het vrijwillig gebeuren? … Deze wrijvingen binnen zijn traktaat tonen dat ook Vives zelf met het moeilijke vraagstuk worstelde. Het toont de onontkoombare moeilijkheden die aanwezig zijn bij elke poging om constructief aan een samenleving te werken.184

Basuki Gunawan WINARTA
Een jongeman keert terug naar zijn geboortedorp vanuit de Indonesische bergen en treft zijn ouderlijk huis in puin; de eens prachtige villa smeult nog na van een vijandelijk vuur. Zijn beide ouders zijn op brute wijze vermoord en al begraven. ‘Het was niet duidelijk waarom de vijand mijn ouders vermoordde’, meldt de ik-persoon schijnbaar onbewogen. Maar ook in hem smeult het. Hij heeft niets meer te verliezen en besluit zich aan te melden bij een groep onafhankelijkheidsstrijders. Onervaren en onderbewapend trekken ze eropuit – om een voor een te sneuvelen. Gunawan schreef met Winarta een literair meesterwerk. Een kroniek van een bloedige en nietsontziende oorlog, een felle aanklacht tegen het oorlogsbedrijf en een ingetogen novelle over haat – maar ook over liefde en geborgenheid.

In VPRO Boeken 13 september 2015 praten Oek de Jong en Jaap Goedegebuure over de brieven van Frans Kellendonk, één van de meest getalenteerde en spraakmakende auteurs, die zij dit jaar, 25 jaar na de dood van de schrijver, bezorgden. Mooi moment om stil te staan bij leven en werk van de schrijver die als geen ander de problemen van zijn tijd, onze tijd, onder woorden probeerde te brengen.
Zoals Bas Heijne ooit treffend opmerkte: Kellendonk begreep als geen ander dat het een misverstand is te denken dat met het verdwijnen van het geloof de vragen die het geloof stelt ook verdwenen zijn.
Een gesprek over gemeenschap, geloof, de noodzaak van grote woorden.
Frans Kellendonk en de anderen
Eerder werd in een speciale uitzending van de VPRO aandacht besteed aan Frans Kellendonk en zijn teksten. Wat hebben deze nog te zeggen en hoe leeft de schrijver voort in het huidige literaire landschap? Er wordt gebruik gemaakt van zeldzame opnamen uit het archief, waar jonge schrijvers zich in briefvorm richten tot de schrijver. Dirigent en pianist Ed Spanjaard, een van de beste vrienden van Kellendonk, is te gast.

Roderick Nieuwenhuis Terugkijken: Arnon Grunberg & Niña Weijers over Frans Kellendonk
Een kleine vijfentwintig jaar na zijn dood leeft hij weer: Frans Kellendonk. Onder andere Arnon Grunberg en Niña Weijers gingen woensdagavond 2 mei 2015 in De Balie in Amsterdam in gesprek over de auteur, van wie recent een brievenbundel is verschenen.

Op vrijdag 9 mei 1986 verscheen de roman Mystiek lichaam van Frans Kellendonk (1951-1990). Het is geen roman met een verhaaltje dat zich even in drie regels laat navertellen. Het boek is een drieluik, bestaande uit de relazen van drie leden van de familie Gijselhart. In het eerste deel verheugt vader Gijselhart zich over de terugkeer van zijn dochter Magda, door hem Prul genoemd.
Nuis zette in zijn nogal slap beargumenteerde betoog de toon voor een koor van nazingers die allemaal om het hardst begonnen te roepen dat Mystiek lichaam een antisemitische en homohaat uitdragende roman was.
Het is zonder meer waar dat er in de roman bepaalde uitspraken door de hoofdpersonen worden gedaan die je als haatdragend kunt beschouwen. Maar Kellendonks gevoel voor ironie is superieur: het is vanaf het begin van de roman duidelijk hoe de karakters, die messcherp en zonder mededogen door de schrijver worden neergezet, beheerst worden door hun eigen frustraties en obsessies, ze zijn niet tot enig nuttig zelfinzicht in staat: ze kunnen niet anders dan hun tragisch lot buiten zichzelf zoeken.
Wat altijd zo jammer is aan buitenliteraire kritiek is dat de criticus dikwijls zo vergenoegd is met zijn eigen gelijk, dat hij prompt vergeet zijn vaak toch niet geringe literaire kennis toe te passen. Je hoeft maar een beetje thuis te zijn in de geschiedenis en beeldvorming van joden, homo’s en vrouwen om je te realiseren dat Kellendonk juist de vinger op allerlei gevoelige plekken legt; hij durft de haat bij de wortels aan te pakken.
Kellendonk pakt stilistisch stevig uit om zijn verhaal te vertellen. Zijn stijl is barok en melodisch. Die muzikaliteit komt vooral naar voren in de interpunctieloze monologen die de schrijver in Pruls mond legt. Ze rebbelt maar door, maar je mist de interpunctie geen moment, door de feilloze ritmiek die in de zinnen besloten ligt. Mystiek lichaam is een boek dat je, via het verstand, in de kern van je ziel raakt. Het boek bezit een universele zeggingskracht. In tijden waarin het weer rommelt en knaagt wat betreft onze ideeën over beschaving en medemenselijkheid, is Mystiek lichaam verplichte kost.

Frans Kellendonk Frans Kellendonk (Ariejan Korteweg Volkskrant 23 oktober 1998):
'Kellendonk was niet altijd tevreden over zijn eindes. Maar over 'het hoogliedje op de dood' waarmee Mystiek lichaam afsluit, was hij zeer content. 'Tot mijn vlees bruidswit is zal ik je werk doen, in de zekerheid dat ik door jou zal worden opgeheven en over de drempel gedragen, onsterfelijke dood.''Je hebt de neiging zijn oeuvre vanuit het laatste boek te interpreteren, maar dat heeft iets lukraaks', zegt Matsier.En Otten: 'Hij is als prins gestorven, zonder tijd om koning te worden.'

Coen Peppelenbos Je meten met de rest van de wereld
‘Zojuist je baksteen door mijn ruit gekregen. Ik was natuurlijk gewaarschuwd.’ Met deze woorden reageert Frans Kellendonk (1951-1990) op de recensie van zijn roman Mystiek lichaam door criticus Aad Nuis in de Volkskrant op 16 mei 1986. De auteur reageert op dezelfde dag dat het stuk van Nuis onder de tendentieuze titel ‘Onmiskenbaar antisemitisme in sluiers van ironie’ in het ochtendblad staat. Carel Peeters kwam, na een eerste positieve bespreking in Vrij Nederland een week later met een negatief getoonzet vervolg. De literaire rel duurde die maandenlang zou voort.
In De brieven, het door Oek de Jong en Jaap Goedegebuure samengestelde prachtige brievenboek van Frans Kellendonk, werkt de affaire rondom Mystiek lichaam als een climax waarvan je weet dat die gaat komen. Kellendonk had in de vorm van een groteske een boek geschreven waarin een commentaar op de werkelijkheid gegeven werd door de narcistische kunstwereld te beschrijven, door de homoseksuele klatergoudwereld van de jaren tachtig te schetsen en daarin de opkomst van die enge vierletterige ziekte een plaats te geven. Daarnaast was het een ideeënboek over vriendschap en liefde, een boek over het gezin en het geloof als basis voor een samenleving. Mystiek lichaam is een boek dat na bijna dertig jaar nog steeds staat als een huis. En juist dat boek werd gereduceerd tot een moreel oordeel over antisemitisme. Het is nog altijd een schandvlek in de vaderlandse kritiek.

Jos Klink Enkele achtergronden van de zwakke theoretische traditie van de geestes- en maatschappijwetenschappen in Nederland (Civis Mundi 21 maart 2014):
Nationale- versus internationale oriëntatie Alleen al de geesteswetenschappen vormen een containerbegrip, met grote verschillen tussen de deeldisciplines. Zo is bijvoorbeeld de filosofie een vakgebied dat zich eenvoudiger over lands- en taalgrenzen beweegt dan de letterkunde, die gebonden is aan één bepaald taalgebied of zich op het grensgebied van twee gebieden bevindt. Bij de positie van de letterkunde wil ik wat uitgebreider stilstaan. De drang tot internationalisering van een discipline die intrinsiek beperkt is tot één of een beperkt aantal taalgebieden zet de wetenschappelijke betekenis en bovenal het nut ervan onder druk. Dat was althans de bevinding van de betreurde schrijver en letterkundige Frans Kellendonk toen hij medio jaren tachtig in een van zijn essays een weinig positief beeld schetste van de anglistiek in Nederland[12] - een vakgebied dat hij als doctor in de Engelse taal en letterkunde, universitair docent en vertaler van nabij kende en volgde. De letterkundige tak van de anglistiek weet zich geen raad met de grenspositie die het inneemt tussen het Engelse en het Nederlandse taalgebied, aldus Kellendonk. Dit wordt vooral veroorzaakt door het succes van de natuurwetenschappen, dat een paradigma lijkt te zijn geworden voor alle andere wetenschappen:
‘Wie zich bezighoudt met, zeg, de thermodynamica kan overal op aarde zijn onderzoek verrichten, (…..), en de uitkomsten zullen in Tasmanië niet minder belangwekkend zijn dan in Finland. Maar voor een literatuurwetenschapper maakt het nogal wat uit of de literatuur die hij bestudeert geschreven is in zijn moedertaal of in een vreemde taal, en of hij haar bestudeert op buitenlandse of op eigen bodem’, zo vervolgt Kellendonk[13]. Een geesteswetenschapper - zo kunnen we parafraseren - hanteert een benadering die wijzigt naar gelang de culturele context waarin hij werkt. Het ideaal van een internationale anglistiek is naar de mening van Kellendonk dan ook een dwaallicht, waarbij men ook nog eens lijkt te vergeten dat men verantwoording schuldig is aan de cultuur die haar voorziet van studenten, faciliteiten en salarissen: de Nederlandse cultuur[14].
Kortom, de (wetenschappelijke) betekenis en bovenal het nut van een deel van de geesteswetenschappen komt onder druk te staan zodra men een internationalisering nastreeft waartoe het in het geheel niet bedoeld, laat staan geschikt is, zo luidt mijn conclusie. Ook in de maatschappijwetenschappen doet zich dit verschijnsel voor: zelfs in de op het eerste gezicht internationaal georiënteerde economische wetenschap is een dochterwetenschap als de bedrijfseconomie uiteindelijk sterk nationaal gevormd en georiënteerd[15]. [11] Veel opvattingen die niet passen binnen het moderne economische denken worden doelbewust ‘vergeten’ of genegeerd. Een verbluffend inzicht in dezen geeft de Amerikaanse econoom en journalist John Cassidy in zijn boek: How Markets Fail. The Logic of Economic Calamities. 2010.
[12] Frans Kellendonk, Nederengels. De anglistiek in Nederland, in: De veren van de zwaan. 1987. Blz.120-133.
[13] Kellendonk, op.cit. pag. 129.
[14] Kellendonk, op cit. pag. 133.
[15] Zie voor de specifieke eigen ontwikkeling van de Nederlandse bedrijfseconomie: J. Muysken en H. Schreuder, Economische wetenschappen: Eenheid in verscheidenheid? 1985.

Frans Kellendonk Beeld en gelijkenis (p. 77/78):
God is bezig door mij Zichzelf te scheppen. Daarom ben ik zowel vrij als onvrij en daarom mag ik, die immers gemaakt ben naar Zijn beeld en gelijkenis, Hem gerust een beetje vermenselijken. Tot nog toe heeft Hij zich het volledigst, maar nog steeds niet volmaakt, uitgedrukt in Jezus van Nazareth, met wie ik inmiddels veel beter kan meevoelen dan in mijn gezonde kinderjaren. Jezus is het thema van de schepping, de meest wezenlijke mens. Hij is te kort geschoten en wij schieten nog veel schromelijker te kort, want we leven in een onaf kunstwerk, waarin alles streeft naar uitdrukking, maar niets vooralsnog uitdrukking is.

De “De Bijbel is een schatkist”. De Bijbel toont de herhalende patronen van het leerproces van de mensheid op aarde. De afgelopen decennia hebben te veel politici zich met het doorschuiven van problemen bezig gehouden. Dit doorschuiven werkt contraproductief. Jeroen Dijsselbloem heeft het fundamentalisme van het VVD-foefje van Frank de Grave en Eric Wiebes overgenomen. Jeroen Dijsselbloem is deel van het probleem geworden. Voor aanvullend commentaar zie ook Rutger Bregman, Dick Pels, Noortje Blokhuis en Ted van Hees (Laura de Jong en Hans Wansink Volkskrant 22 maart 2017 p. 25).

Oude Testament (Kernkwadrant):		Nieuwe Testament:		Nietzsche:
		Verlossing		Pontius Pilatus	(Maskerkwadrant):
Wijze --->	Goddeloze	God ----	Heilige geest	Heer --->	Heerser(smoraal)
|	|	|	|	|	|
Dwaas <---	Rechtvaardige	Satan ----	Zoon	Vijand <---	Slaaf (slavenmoraal)
		Zondebok	Verlosser	Slachtoffer

Pontius Pilatus-syndroom:
"Wat ik geschreven heb, heb ik geschreven" zei Pontius Pilatus volgens Johannes 19:22 toen hem werd voorgesteld het opschrift op het kruis te veranderen. Deze uitspraak typeert een probleem van veel schrijvers: Ze voelen een soort innerlijke weerstand tegen veranderingen. Ze kunnen niet genoeg afstand nemen van hun eigen tekst. Daardoor komen ze moeilijk op alternatieven voor woordkeus en zinsbouw die de tekst misschien verbeteren. Dit wordt het Pontius Pilatus-syndroom genoemd.

De mystieke paradox is dat het Lam Gods, het ongemanifesteerde Zelf, draagt of wegneemt de zonden van de wereld. Iets dat onbeweeglijk weerloos is, zelfs niet eens aanwezig, heeft tóch rechtstreeks invloed op wat is. Maar: wanneer het geëist wordt, ontstaat verdrukking. En doet Het zijn mond niet open: wanneer jij het enneagram wil doorgronden, is en blijft het onbegrijpelijk. Zo blijft het hek van het mystieke domein gesloten.

Kardinaal Hong Kong: Kruisweg op Goede Vrijdag in Rome in teken Chinese katholieken
VATICAANSTAD (RKnieuws.net) - Paus Benedictus XVI heeft de traditionele Kruisweg op Goede Vrijdag in Rome in het teken geplaatst van de Chinese katholieken. De meditaties voor deze Kruisweg zijn geschreven door Joseph Zen Ze-Kiun, kardinaal van Hong Kong.
De meditaties van Zen zijn al gepubliceerd. Kardinaal Zen, sleutelfiguur van de katholieke Kerk in Azië en referentiefiguur voor alle Chinese katholieken, handelt in de meditaties over "de levende martelaren van de 21ste eeuw".
Volgens kardinaal Zen is Pontius Pilatus het beeld van allen die hun autoriteit gebruiken als machtsinstrument en zich niet om de gerechtigheid bekommeren.
De brochure met de Kruiswegmeditaties, die door het Vaticaan werd uitgegeven, is geïllustreerd met Chinese prenten. Christus en de verschillende personen die in het Passieverhaal voorkomen worden voorgesteld met Aziatische tekens.
Tijdens de Kruisweg zal een Chinese het Kruis overhandigen aan de paus, die de drie laatste staties van de Kruisweg te voet zal afleggen.

Therapie (Arnon Grunberg de Volkskrant 7 maart 2017):
Claus Hecking interviewde voor interviewde voor Der Spiegel Paul Wilders. (Ik baseer me op de Engelse vertaling van dat interview, dat online te vinden is.) Paul noemt zijn broer 'paranoïde', maar hij stelt ook dat achter de provocaties van zijn broer 'honger naar macht' schuilgaat. Volgens hem was Geert in de jaren tachtig niet xenofoob, maar gefascineerd door 'de strijd om macht en invloed'.
Paranoia en machtswellust gaan uitstekend samen.
Ontroerend wordt het als Paul zijn broer ongelukkig noemt en zegt dat het ongeluk van Geert hem eveneens ongelukkig maakt.
Na het lezen van de analyse van Paul Wilders bekroop me het gevoel dat politiek voor Geert Wilders self-medication is. Self-medication betekent het op eigen initiatief gebruiken van pillen, drugs of alcohol om symptomen van een ziekte te verminderen.
Als de therapie van één individu een land in het ongeluk dreigt te storten, wordt het tijd voor een alternatieve therapie.

De zaak Spijkers illustreert het zondebokmechanisme. Andere voorbeelden van whistleblowers:
George Galloway, Labour-parlementariër, is op 23 oktober 2003 uit de partij gezet vanwege zijn uitgesproken standpunten over de oorlog tegen Irak (Volkskrant 24 oktober 2003).
Volkskrant 26 april, 2004: Het Witte Huis heeft aanvankelijk veel energie gestoken in karaktermoord op klokkenluider Richard Clarke. Hij was ‘een leugenaar’, ‘een opportunist’, en bovendien ‘een profiteur’.
De negen door Alberto Gonzales om ‘politieke redenen’ ontslagen federale aanklagers.

Zie ook: Scapegoat, Whipping boy.

Gezondheidseconoom en jurist Wim Orbons Slechte rechters moet je kunnen ontslaan (Volkskrant 14 april 2010):
Rechtspreken is mensenwerk, dus daar worden wel eens fouten gemaakt. Dat maakt het noodzakelijk de kwaliteit in de gaten te houden.
Veroordelingen in de Puttense Moordzaak, de Schiedammer Parkmoord (in beide gevallen moord en de verkeerde dader) en de eerdere veroordeling van Lucia de B. (geen moord, maar wel een ‘dader’) kennen nog een ander probleem: de procedure van herzieningsverzoeken bij de Hoge Raad. Die procedure is ongelukkig. Scoringsdrift, tunnelvisie en soms arrogantie hebben intrede gedaan in de rechtszaal, maar ook paranoia en visioenen.
Maar gelukkig is de weg naar de waarheid uiteindelijk toch gevonden.

De rechtelijke macht dient in plaats van vooroordelen te bevestigen, vooroordelen te bestrijden. Het maskeren van de ondeskundigheid van een groep medici, leden van het OM, politiemensen, deskundigen en rechters heeft tot een collectieve psychose geleid. De vraag kan worden gesteld in hoeverre bij deze gerechtelijke dwalingen betrokkenen, die met hun waandenkbeelden van destijds onjuiste verklaringen hebben afgelegd, van een 'zondebokmechanisme' sprake is geweest. Het 'zondebokmechanisme' fungeert dan als containerbegrip voor scoringsdrift, tunnelvisie, arrogantie, paranoia en visioenen.

Ajax, stop dat geteisem nou eens (Joachim Florus, Volkskrant 16 april 2010)
Twee weken geleden, in de thuiswedstrijd tegen Groningen, na het bekend worden van de beslissing van de Rotterdamse burgemeester, rolde het ‘Aboutaleb, joden komen er aan’ onophoudelijk van de Ultra-tribunes en afgelopen zondag, in de tweede helft tegen VVV, was het weer raak.
En de voorspreker herinnerde zich bovendien een leuk liedje: ‘Als de lente komt dan stuur ik jou bommen op Rotterdam’.
Of durf je het niet aan, Martin Jol, om zondag in de wedstrijd tegen Heracles bij de eerste gelegenheid, bij het eerste ‘ludieke’ spreekkoor, de patjepeeërs de oren te wassen en je spelers van het veld te halen?
Je directeur, Rik van den Boog, zal je gedrag zeker afkeuren. Die maakt zich in zo’n geval alleen bezorgd over eventuele boetes, zoals hij regelmatig schrijft. Maar wees ervan verzekerd dat je de eeuwige dankbaarheid van een overgrote meerderheid van het stadion verdient.
Inderdaad, van de ‘echte supporters’. Die houden van Ajax, die Feyenoord zien als tegenstander, en niet als vijand. Laat eens zien dat je voor die liefhebbers kiest, Ajax-leiding!

Om situaties binnen bedrijven te verbeteren is veelal een cultuuromslag nodig. Het gaat er om de nadruk op thumos te leggen, te leren het juiste politieke spel te spelen.
Er is op een hoger bewustzijnsniveau altijd een derde punt.
Sinds Machiavelli weten we dat voor politicals geldt ‘het doel heiligt de middelen’.
Als het slecht gaat willen de 'politici' elkaar niet beschuldigen en dan treedt de mythe van het onschuldige lam in werking. Politieke dieren zitten in een netwerk van corruptie. Juist diegene die niet corrupt zijn worden vaak opgeofferd.

Jan Wibbelink Het unieke van de kruiswegwandeling
De kruisweg, de lijdensweg die Christus is gegaan op de laatste dag van zijn leven is tevens de uitbeelding van het leven van mens en kosmos. De kruisiging maakt deel uit van de grote kosmische opoffering, zoals die in alle grote mysteries worden vermeld. Al de grote goddiensten hebben verklaard dat het heelal door een daad van opoffering begint. Zie o.a. Openbaring 13:8 ”het lam dat geslacht is bij de grondlegging der wereld”. De kosmische Godheid beperkt zichzelf, en maakt daardoor de openbaring mogelijk, opdat andere levens uit Hem geboren kunnen worden en zelfbewustzijn krijgen. Dit is de kruisiging in de stof. Daar is zo'n enorme liefde waar wij geen voorstelling van kunnen maken.
Het is haast onbegrijpelijk dat wij dit niet hebben gezien. En nog niet zien, hoe geweldig mooi en groots God ons de weg door het leven wil laten gaan, van verrassing tot verrassing, zodat je er steeds meer door gegrepen wordt en gelukkig wordt. Daarom heeft Hij ons de Thora gegeven waarin Hij door tekens en wonderen laat zien wat de zin van ons bestaan is. Miljoenen hebben de bijbel bestudeerd en nooit het wonder ontdekt. Het klopt niet met hun wetmatigheid. Thora is er vanwege de vreugde. Thora is helemaal geen wet. Het is onderwijs, het leren van het leven. Het laat zien op welk een majestueuze wijze God de kosmos leidt. Talloze schitterende wijsheden worden ons daarin aangereikt. Door je hiermee bezig te houden, hierin te studeren, krijg je een ervaring van een spirituele verbinding. Als we ons b.v. met de oeroude tekst over de genade bezighouden, verbinden we ons met dat specifieke aspekt van dat licht dat genade uitdrukt en wat daardoor in ons leven komt. Als we het Licht bestuderen, worden we zelf het Licht.
Het woord letter komt van “teken, symbool”. Een symbool is ook een energieveld, een ritmische trilling. In tekens, symbolen ligt een kosmische kracht. Ze hebben ons iets te zeggen. Hun namen en vormen brengen ons tot het wezen van het goddelijke. “ In den beginne was het woord, en het woord was bij God en het woord was God. Alle dingen zijn door het woord geworden” (Johannes 1:1)
Wanneer je de spirituele bron in je raakt, (het koninkrijk der hemelen is in u), in meditatie of gebed, vindt een transformatie plaats. Ons innerlijk, ons ‘ik’, en het diepst innerlijke geestelijke betekenis van iets zowel mens als wereld is nl. nooit in werkelijke manifestatie, maar behoort tot een andere dimensie. De rabbijnen noemen het Yechidah, de Goddelijke Vonk, de Egyptenaren noemen het Sha, de Hindoes noemen het de Duizendbladige Lotus.
Concentratie, meditatie en verbeelding zijn krachten van ons universeel denkvermogen.Visualisatie is een aspect van de verbeelding. Het Hoger Bewustzijn is nooit psychisch, maar altijd intuïtief. Nu bestaat er een bepaalde emotionele concentratie en exaltatie, die de hogere bewustzijnsfasen openstelt. Om dit te bereiken worden de kruiswegstaties gebruikt. Maar onze hersenen,die het instrument van het menselijk denkvermogen zijn, kunnen deze geweldige energie niet lang ervaren, maar in de korte ogenblikken dat het duurt,vindt een verandering in het temperament plaats, ontvangt het denkvermogen zelf nieuwe concepten en ondergaat een verruiming die nooit helemaal terug gaat. Men behoudt een blijvende verruiming van de personaliteit (”Gods heerlijkheid als in een spiegel aanschouwend worden wij veranderd van Glorie tot Glorie in hetzelfde beeld”). Extase werkt als een bliksemschicht in het bewustzijn. Hierdoor springt men over het dode punt van het bewustzijn heen, en ontwaakt tot een Hoger Leven. Met behulp van de kabbalistische Boom des Levens kan men veilig met deze energieën werken.

George Eman Vaillant Categorization of defence mechanisms:
• Level I - pathological defences (psychotic denial, delusional projection)
• Level II - immature defences (fantasy, projection, passive aggression, acting out)
• Level III - neurotic defences (intellectualization, reaction formation, dissociation, displacement, repression)
• Level IV - mature defences (humour, sublimation, suppression, altruism, anticipation)

De Geheime Leer Deel I, hoofdstuk 11 Demon est deus inversus (p. 451,452):
Omdat wij de oorsprong van het denkbeeld tot het allereerste begin van het menselijke denkvermogen moeten naspeuren, is het slechts eerlijk daarbij zelfs de spreekwoordelijke duivel het zijne te geven. De oudheid kende geen afzonderlijke, door en door slechte ‘god van het kwaad’. Het heidense denken stelde goed en kwaad voor als tweelingbroers, geboren uit dezelfde moeder – de Natuur; zodra dat denken ophield archaïsch te zijn, werd wijsheid ook filosofie. In het begin waren de symbolen van goed en kwaad niets anders dan abstracties, licht en duisternis; toen koos men hun zinnebeelden uit de natuurlijkste en steeds terugkerende periodieke kosmische verschijnselen – de dag en de nacht, of de zon en de maan. Vervolgens gaf men ze weer door de menigten van de zonne- en maangoden, en werd de draak van de duisternis gesteld tegenover de draak van het licht (zie Stanza’s V en VII van Deel I). De menigte van satan is een zoon van god, en dat geldt ook voor de menigte van de B’ni Alhim, de kinderen van god die kwamen ‘om voor de heer, hun vader, te verschijnen’ (zie Job, ii). ‘De zonen van god’ werden pas ‘gevallen engelen’ nadat zij bemerkten dat de dochters van de mensen mooi waren (Genesis, vi). In de Indiase filosofie behoren de Sura’s tot de eerste en stralendste goden en worden pas Asura’s wanneer de brahmaanse fantasie hen heeft onttroond. Satan heeft nooit een antropomorfe, geïndividualiseerde vorm aangenomen, voordat de mens ‘één levende persoonlijke god’ had geschapen; en toen nog slechts als noodzaak. Men had behoefte aan camouflage, een zondebok om de wreedheid, de flaters en de overduidelijke onrechtvaardigheid te verklaren, die werd bedreven door hem, aan wie men absolute volmaaktheid, barmhartigheid en goedheid toeschreef. Dit was het eerste karmische gevolg van het verlaten van een filosofisch en logisch pantheïsme, om als steun voor de luie mens ‘een barmhartige vader in de hemel’ in te voeren, van wie de daden als natura naturans, de ‘bevallige maar steenkoude moeder’, elke dag en elk uur de veronderstelling tegenspreken. Dit leidde tot de oertweelingen, Osiris-Typhon, Ormazd-Ahriman en tenslotte Kaïn-Abel en al die andere tegenstellingen.

Onder het mom van marktwerking is er in de collectieve sector een graaicultuur ontstaan die zijn weerga niet kent. De verhouding tussen prestatie en beloning is volledig zoek. In plaats van het immorele neoliberale gedachtengoed te bestrijden wordt met name door de PvdA het spel 'links lullen en rechts vullen' enthousiast meegespeeld. Vroeger werd er door socialisten op gewezen dat de directeur houdt het volk arm en de pastoor houdt ze dom. Nu houdt de PvdA onder leiding van Jeroen Dijsselbloem het volk arm en de mediastrategie, lees vertrossing van John de Mol houdt het volk dom. Door de politieke machtsspelletjes met rechts mee te spelen is het tegenwicht naar extreem rechts verloren gegaan. De handelsgeest van het Gouden kalf werd de norm van de gehele, op het maken van winst gerichte samenleving.

====

Marktmechanisme (Links en Rechts, Winst of Verlies, Idealisme en Materialisme, Ethiek)

Ontwikkeling van een duurzame commerciële onderneming (Herman Hümmels Civis Mundi Digitaal #150, september 2024):
Bespreking van Alfred van Kempen. Groen is alles wat we doen, Duurzaam ondernemen vanuit een ecologisch-liberale filosofie. Noordhoek, 2024.
Doen-denker Alfred van Kempen is filosoof en bestuurder van het Wasven in Eindhoven. Hij laat zich inspireren door het pragmatisme van John Dewey (1859-1952). Van Kempen beschrijft de overgang die het Wasven bij Eindhoven van een vrijwilligersorganisatie tot een professioneel geleid bedrijf doormaakte. Het boek is opgedeeld in vier hoofdstukken die beginnen met de termen: ‘concept van’ gemeenschap; individualisme; onderneming; regio.
Bestuurder Alfred van Kempen leidt al 25 jaar een maatschappelijke onderneming op basis van John Deweys ecologisch-liberale filosofie.

Hoog tijd te beseffen dat de markt een vaak onbetrouwbare bondgenoot kan zijn (Pieter Klok de Volkskrant 28 december 2023, p. 12):
In 2023 vond op veel gebieden een verschuiving van de machtsverhoudingen plaats. Het Volkskrant-commentaar bespreekt aan het einde van het jaar de belangrijkste veranderingen. Vandaag deel 3: de rente gaat weer omlaag.
Dit jaar vielen twee banken om, de Silicon Valley Bank in de VS en, in Europa, Credit Suisse. Het leidde niet tot noemenswaardige schade. In beide gevallen kwamen andere banken te hulp. Hoe anders was dat in 2008, toen het omvallen van Lehman Brothers financiële markten in de afgrond stortte waarna jaren van economische malaise volgden.
Overheden en centrale banken werken sindsdien eendrachtig samen om in geval van crisis niet ‘uit te zieken’, maar de economie vol te pompen met antibiotica in de vorm van eindeloze geldinjecties en een lage rente.
Het is hoog tijd om ook op dat terrein te beseffen dat de markt een vaak onbetrouwbare bondgenoot is. Het nieuwe Nederlandse kabinet moet – met hulp van de corporaties en de pensioenfondsen – de woningbouw veel meer in eigen hand nemen. Zo kan worden veiliggesteld dat de winsten op de woningmarkt, die te danken zijn aan de lage rente, ten goede komen aan iedereen en niet alleen aan de bevoorrechte klasse van particuliere investeerders.

Wie wint de liberale stammenstrijd?
De VVD op de tweesprong (Coen van de Ven De Groene Amsterdammer 21 december 2023, p. 12-15):
Zestien jaar lang kon de VVD intern debat bezweren. Nu breekt het in alle heftigheid los. Voor conservatieven lonkt het beloofde land, voor de laatste vrijzinnigen in de partij staat het liberalisme zelf op het spel.
Rutte voorkwam het allemaal door als vrijzinnige liberaal een metamorfose te ondergaan die door NRC-journalist Petra de Koning uitstekend is beschreven in haar boek Mark Rutte. In een tijdsbestek van enkele jaren werd de wat studentikoze man iemand in goed gesneden pakken die fel sprak over migratie, veiligheid en een ordentelijke rijksbegroting. Vergezichten over klimaat, vrije meningsuiting en ideeën over onderwijs en zorg liet hij varen. Luisterend naar de veel rechtsere Edith Schippers werd Rutte een leider die de brug kon slaan tussen de twee pilaren waar de partij zolang op kon rusten.

De bankencrisis
Nu geld weer geld kost (Koen Haegens De Groene Amsterdammer 13 april 2023):
De ‘bankencrisis van 2023’ oogt als een herhaling van de kredietcrisis van 2008. Schijn bedriegt: wie wordt het volgende slachtoffer van het steeds duurdere, steeds snellere geld?

Bestuurscultuur (Buitenhof 8 januari 2023, NPO1):
De Amsterdamse burgemeester Femke Halsema maakt zich zorgen om de Amsterdamse jeugd. Hoe je toekomst eruitziet, hangt af van in welk stadsdeel je wieg staat en in sommige delen van de hoofdstad zijn de verleidingen van de criminaliteit te groot. In Buitenhof een gesprek over de lokroep van de criminaliteit.
De oorlog in Oekraïne heeft de geopolitieke verhoudingen flink opgeschud het afgelopen jaar en dringt diep door tot onze eigen portemonnee. Zijn we bereid om minder welvarend te worden en meer te betalen voor veiligheid, onafhankelijkheid en klimaat?
Een vooruitblik op 2023 met de Vlaamse politicoloog Jonathan holslag & Sandra Phlippen hoofdeconoom van ABN AMRO.
Oorlogsverslaggever John Sweeney vlogt sinds het begin van de oorlog dagelijks vanuit Kiev. Zijn oranje geluksmuts, zijn onverschrokken taal richting Poetin en zijn voor het Oekraïense volk kenmerken zijn video’s. Deze zondag geen online interview met Sweeney in Kiev maar een gesprek live aan tafel in Buitenhof.

Prestaties (Dirk Bezemer De Groene Amsterdammer 13 oktober 2022, p. 9):
Vrijdag ontstond er beroering door een kop in het FD: ‘Pensioenfondsen €14,5 miljard kwijt aan kosten door explosie prestatievergoedingen’. Vreemd dat het nieuws is, want deze cijfers zijn al lang bekend. Pensioenfondsen moeten ze rapporteren aan toezichthouder DNB, en dat is publieke informatie. Maar goed, pensioenadviseur Bell heeft het nog eens nageplozen in 184 jaarverslagen. Wat blijkt: de DNB-cijfers kloppen.
Academici publiceren al decennia over de nadelen van zo’n systeem, waarin de financiële markten onze oudedagsvoorziening overgenomen hebben als een verdienmodel. Maar in het publieke debat is dit verhaal nog steeds niet opgepikt.
David Hollanders van de Universiteit van Amsterdam onderzocht het en vond een negatief verband tussen rendement en beheerskosten. Toch herhalen fondsen in hun jaarverslagen klakkeloos de pr van de beheerders. Toezichthouder AFM schreef vorig jaar wel een rapport met de titel Meer aandacht nodig voor de verantwoording van kosten door pensioenfondsen, maar benadrukt daarin vooral en herhaaldelijk ‘diverse gerechtvaardigde redenen’ voor de verschillen in de kostenhoogte bij pensioenfondsen. Dat er ook diverse onverdedigbare redenen voor zijn lees je er niet, noch dat het niet alleen om de verschillen gaat, maar ook om de algehele stijging.

Nexus-conferentie 2022 The war and the future
Zaterdag 19 november 2022 Nationale Opera & Ballet, Amsterdam
Als de ‘librarian of Congress’ is MacLeish vanavond gastheer en aan hem de taak om precies om 20.30 uur het publiek te verwelkomen en de beroemde spreker te introduceren. Het is voor hem tevens een uitgelezen kans om aan de ruim zevenhonderd aanwezigen, die allemaal even vooraanstaand en invloedrijk zijn, aandacht en steun voor zijn missie te vragen. Een missie die wat hem betreft geheel complementair is aan de missie van president Roosevelt, en ook de reden dat hij in 1939 als dichter en essayist zonder enige bibliothecaire ervaring toch gehoor wilde geven aan het dringende verzoek van zijn president om leiding te geven aan de Library of Congress.
In zijn speech betoogt MacLeish dat er geen twijfel kan bestaan over het feit dat de fascistische geest die in Europa de vrije cultuur en democratie aan het vernietigen is, ook door de vs waart. Vandaar dat Amerika voor de fundamentele keuze staat:
We kunnen ofwel het volk van deze republiek zodanig opvoeden dat het zijn eigen democratische cultuur kent en daardoor waardeert en in leven houdt, ofwel toekijken hoe het volk van deze republiek zijn democratische cultuur inruilt voor de onwetendheid, vooringenomenheid en haat waarvoor geen beter en juister woord bestaat dan ‘fascisme’ […]
5: Terwijl MacLeish vanuit de coulissen het binnenkomende publiek stond te observeren, zit niet ver van hem vandaan aan een tafeltje achter het podium Thomas Mann nog eens rustig zijn lezing door te nemen. Zijn gedachten dwalen af naar augustus, de maand dat hij begon te werken aan deze lezing die ook nog in het Engels vertaald moest worden. De keuze voor het onderwerp ‘the war and the future’ was ingegeven door al het goede nieuws over de militaire vooruitgang van de geallieerde troepen in Europa waar de Amerikaanse kranten dagelijks uitvoerig verslag van deden en die in Los Angeles, waar Mann sinds april 1941 woonachtig is, door de verbannen Europeaan nauwgezet worden gelezen.
8: Op een dag — wellicht in de verre toekomst, maar op een dag, zoveel is zeker — zullen ze zich de woorden van de Meester herinneren: ‘Heb uw naaste lief als uzelf.’
19: De menselijke natuur is met haar doodsdrift (dixit Freud) en ingeboren radicaal kwaad (dixit Kant) veel meer geneigd tot oorlog dan tot vrede. Dit feit, zo oud als de mensheid, is al opgetekend in het Bijbelse scheppingsverhaal waarin de eerste mens op aarde, Kaïn, zijn broer Abel doodt.

Rijksmuseum Boerhave tentoonstelling Artificial Intelligence (Commentaar Ionica Smeets de Volkskrant 8 oktober 2022):
Soms lijken we dat te vergeten en denken we dat kunstmatige intelligentie iets bovennatuurlijks (Meta-fysica) is. Haring merkte op dat de definitie in de loop der tijden veranderd is. Vroeger was kunstmatige intelligentie alles dat we nog niet konden, nu wordt bijna elk algoritme bestempeld als kunstmatige intelligentie.

Essay De aarde was nooit wat ze leek
De vloek van de nootmuskaat (Amitav Ghosh de Groene Amsterdammer 6 oktober 2022, p. 48-52):
De crisis van onze planeet vindt haar oorsprong in het westerse kolonialisme met zijn minachting voor inheemse volkeren, dieren en natuur. Het begon allemaal op de Banda-eilanden…
De Banda-eilanden liggen op een breuklijn waar de aarde voelbaar leeft: de eilanden en hun vulkanen zijn voortgekomen uit de Ring van Vuur, die loopt van Chili in het oosten tot de rand van de Indische Oceaan in het westen. Een nog steeds actieve vulkaan, de Gunung Api (‘Vuurberg’), torent boven de Banda-eilanden uit, zijn top voortdurend gehuld in wolkenpluimen en opstijgende stoom.
Deze vulkaan bracht een geschenk in de vorm van een botanische soort die op deze kleine archipel als nergens anders heeft gefloreerd: de boom die zowel nootmuskaat als foelie voortbrengt.

Filosoof die ons anders naar de aarde wilde laten kijken (Peter Giesen de Volkskrant 10 oktober 2022, p. 11):
Filosoof Bruno Latour is zondag op 75-jarige leeftijd overleden. De Fransman gold als een van de belangrijkste en meest invloedrijke hedendaagse denkers. Hij werd bekend door zijn wetenschapsfilosofie en richtte zich de laatste jaren vooral op het klimaat.
Klimaatprobleem
Toen Latour zich steeds meer ging toeleggen op het klimaatprobleem, zag hij met lede ogen aan hoe klimaatontkenners de wetenschap afschilderden als ‘ook maar een mening’. Dat was nooit zijn bedoeling geweest, zei hij in 2018 in een interview met de Volkskrant.
In zijn boek Oog in Oog met Gaia uit datzelfde jaar gebruikte hij de controversiële Gaia-theorie, in de jaren zestig geformuleerd door de excentrieke Britse wetenschapper James Lovelock. Deze beschouwde de aarde als een organisme, de grillige Gaia.

De wereld als grondstof (Jaap Tielbeke de Groene Amsterdammer 6 oktober 2022, p. 42-47):
De klimaatcrisis is een cultuurcrisis, stelt de Indiase auteur Amitav Ghosh. De uitbuiting van de levende planeet bewijst volgens hem dat het koloniale wereldbeeld nog steeds dominant is. ‘Het is niet genoeg om te zeggen: luister naar de wetenschap.’
Nog altijd zien we de wereld als grondstof en blijven we in de greep van een onstilbare expansiedrift. Het is de leest waarop het kapitalisme geschoeid is. En het voert de mensheid richting de afgrond. 45: ‘Wat we nu meemaken is de ondergang van dit wereldbeeld’, zegt Ghosh. ‘De aarde zegt luid en duidelijk: dit kan zo niet doorgaan.’ De grote vraag is wat daarvoor in de plaats moet komen. Ghosh heeft zijn hoop gevestigd op het ecocentrische denken dat overal ter wereld aan een opmars bezig is. Het ecocentrisme ziet de wereld niet als levenloos maar als bezield, een beetje zoals het animisme waarmee Ghosh is opgevoed. Net als de Franse filosoof Bruno Latour bouwt hij voort op de Gaia-theorie van James Lovelock. De Britse uitvinder en scheikundige zag de aarde als een levend, zelfregulerend organisme: Gaia. Toen hij de term zo’n vijftig jaar geleden introduceerde kreeg Lovelock veel hoon over zich heen van wetenschappers. Zij deden zijn hypothese af als esoterisch geneuzel. De grote verworvenheid van de Verlichting was nu juist dat we met een rationele bril naar de wereld leerden te kijken. Dat was de sleutel van de vooruitgang.

Een dystopische wereld: van literair bedenksel tot de werkelijkheid van nu?
Deel 12A: In de greep van de technologie (Maarten Rutgers Civis Mundi Digitaal #126, september 2022):
Controle
“Het toverwoord” van de huidige tijd is controle zegt de Duitse juriste, publiciste en auteur van vele essays en romans Juli Zeh in een soort zelfinterview(38) – we komen haar in deze serie artikelen nog uitgebreid tegen. – Ze gaat verder en stelt “juist ons tijdperk, dat zogenaamd hulde brengt aan de individuele vrijheid, wordt vooral beheerst door de idealen van controle en conformiteit.” En opgepast, het is veelal volstrekt onduidelijk wie ons controleert, op grond van welke wettelijke regeling we worden gecontroleerd en wie onze gegevens aan derden doorgeeft of verkoopt.
Het is zoals de Engelse organisatie Big Brother Watch die strijdt tegen de toenemende bewaking en het gebrek aan erbij behorende wetgeving, zegt(39): “Vandaag wordt u in de gaten gehouden door een netwerk van intelligente bewakingssystemen.
Alegre(40): “Moslims over de hele wereld knielden neer om te bidden, het was niet alleen hun God die luisterde. Gegevens uit een app geven veel meer informatie dan alleen religieuze voorkeur. Het vertelt bedrijven en regeringen, wanneer een persoon bidt, hoe vaak.” In het vorige deel van de serie zagen we al een hele reeks voorbeelden hoe gegevens misbruikt worden. Ze protesteert heftig tegen het schenden van fundamentele mensenrechten door technologie en maakt zich grote zorgen. Het zou geen thema zijn in de wereld van de techreuzen. Overigens ook maar beperkt in de wereld van de rechtshandhaving.
(38) Zeh J: Fragen zu Corpus Delicti. Verlagsgruppe Random House, München, 2020
(39) Big Brother Watch Reclaiming privacy. Defending freedom
(40) Susie Alegre Saving our Souls in the Digital Age. Techonomy, 3 februari 2021

Zelden zag ik de postmoderne beschetenheid om fier voor de feiten en de waarheid te staan pregnanter verwoord (Elma Drayer de Volkskrant 3 december 2021 p. 29):
Grijs gebied
Deze week zag ik bij de NPO de documentaire Alsof ik Palestina heb gestolen van Frans Bromet, over ‘het grijze gebied tussen antisemitisme en kritiek op Israël’. Daarin komt onder meer de vloggende influencer Youness Ouaali aan het woord. Joden, zegt hij op zeker moment, hebben een ‘heel sterke lobby’, ‘heel sterke groepen achter de schermen’. Ze zitten overal, weet hij, in de media, in het bedrijfsleven, in de politiek. ‘Als ik iets roep over Joden dan belt het CIDI (Centrum Informatie en Documentatie Israël) gelijk Pauw op of wie dan ook van zijn contacten. En het is gelijk viral, het is gewoon nieuws. Alle belangrijke posities, daar zitten ze.’
Oppermachtige Joden die achter de schermen listig aan alle touwtjes trekken? Een klassiekertje uit het samenzweringshandboek, zou ik zeggen. Bromet zond het zonder hoorbare tegenwerping uit.
Hoe link het kan zijn om complotdenken onweersproken te laten merken we intussen dagelijks, nu de coronacrisis voortduurt.

Opvallend veel politici weten de weg in fiscale constructies (Michael Persson de Volkskrant 3 oktober 2021):
Opvallend aan de Pandora Papers is dat er zoveel politici en oud-politici in voorkomen. Juist van hen worden maatregelen tegen belastingparadijzen verwacht - of op zijn minst het goede voorbeeld.
De Azerbeidzjaanse president Ilham Alijev, vaak beschuldigd van corruptie, verkocht een chic kantoor- en winkelpand aan de Britse Kroon.
Verder duiken een minnares van Poetin, een Napolitaanse maffioos, een malafide kunsthandelaar en wereldsterren als Shakira, Elton John en Claudia Schiffer in de papieren op. Moraal van het verhaal: ondanks de gegroeide aandacht voor en ophef over offshore trucs om belasting te ontwijken, is er nog heel veel mogelijk voor de rijke, beroemde en/of machtige weggetjesweters van de wereld.

Om de kwintessens van het balansmechanisme beter te begrijpen draait het niet alleen om het ‘money manager capitalism’ (Koen Haegens de Volkskrant 3 december 2020, p. 23), het 'Wat/Hoe', 'Vraag en Aanbod' (Marktmechanisme) in de micro-economie, maar vooral om de spiegelwerking, de wederkerigheid, het 'Hoe/Wat' in de macro-economie (Europese Stabiliteitsmechanisme, ESM van het BIS), het Zaaien en Oogsten.
Of met andere woorden om de spanning in de wereld te verkleinen dient niet het markmechanisme, maar het balansmechanisme centraal te staan.

Nadert het fiscale paradijs aan de Noordzee zijn einde? (Robert Giebels en Koen Haegens de Volkskrant 8 november 2017 p. 8-9):
De Paradise Papers zetten opnieuw de schijnwerpers op de Nederlandse spilfunctie bij belastingontwijking. Rutte III wil daar met een nieuwe belasting wat aan doen, maar het is onzeker of dat genoeg zal zijn.
Aanscherpen
Komt daarmee een einde aan de spilfunctie die Nederland vervult bij belastingontwijking? De meningen blijken verdeeld. Alles hangt af van de concrete uitwerking van de spierballenteksten in het regeerakkoord. 'Mits goed vormgegeven, kan Nederland met deze bronbelasting een belangrijk signaal afgeven aan andere landen: wij nemen dit probleem serieus', zegt Marlies de Ruiter. De tax partner bij belastingadviseur EY kent beide kanten van het debat. Tot vorig jaar was zij een van de drijvende krachten bij de Oeso achter het actieplan om belastingontwijking te stoppen.
Jan Vleggeert, universitair hoofddocent internationaal belastingrecht aan de Universiteit Leiden, is sceptischer. 'Als de nieuwe bronbelasting alleen voor geldstromen naar belastingparadijzen geldt, is het makkelijk te omzeilen. Zet er als multinational een extra vennootschap tussen, bijvoorbeeld in Luxemburg, en je hoeft alsnog geen belasting te betalen over rente en royalty's.' Gelukkig is er een alternatief. 'Voer een bronbelasting van bijvoorbeeld 15 procent in op alle rente en royalty's die de verschillende onderdelen van een concern aan elkaar betalen', stelt Vleggeert voor. 'Regel dat die bronbelasting alleen wordt geheven als de ontvanger van de rente en royalty's laag wordt belast. En doe dat dan het liefst met alle Europese lidstaten tegelijkertijd.'
Fiscaal niemandsland
Zou de nieuwe regering zich beperken tot een bronbelasting light, dan heeft dat in elk geval voor Nike waarschijnlijk weinig gevolgen. Sinds 2014 gooit de sportschoenenfabrikant het over een andere boeg, meldt Trouw in een reconstructie. De winst wordt niet langer doorgesluisd naar Bermuda of een ander paradijs, maar in een Nederlandse 'commanditaire vennootschap' (CV) gestopt.
Het effect is hetzelfde: de miljarden staan onbereikbaar voor de fiscus. Dat komt doordat de Nederlandse belastingdienst zo'n CV beschouwt als een buitenlandse entiteit. Maar elders, bijvoorbeeld in de Verenigde Staten, gaat de fiscus er juist van uit dat Nederland hier belasting over heft. Een fiscaal niemandsland dus.
Onder zware druk van Europa gaat Nederland hier in 2020 mee stoppen - een tegenlobby van oud-PvdA-minister Dijsselbloem ten spijt. Of daarmee ook het belastingparadijs aan de Noordzee zal verdwijnen? De Nike-geschiedenis doet vermoeden dat er best weleens een nieuwe maas in de wet aan het licht kan komen. Voordat die gedicht is, is Nederland zo weer tien jaar verder.

Spannen Paradise Papers het paard achter de wagen? (Peter de Waard de Volkskrant 7 november 2017 p. 29):
Nu zijn er de Paradise Papers, waarin de namen worden genoemd van koningin Elizabeth, Bono, Madonna en de entourage van president Trump. Ook ditmaal hoeft niemand bevreesd te zijn. Het is voor hotemetoten veel riskanter de hand op de knie van een journaliste te leggen dan de fiscus een loer te draaien. Zelden is na een schandaal het paard zo ver achter de wagen gespannen als na de publicatie van de Panama Papers.
In plaats van dat na de Panama Papers de mazen in de belastingwetten mondiaal werden dichtgespijkerd, is er een internationale race ontstaan om de grote multinationals en rijke particulieren nog meer in de watten te leggen. Ieder land wil nu belastingparadijs zijn.
In Nederland wordt de dividendbelasting afgeschaft en de vennootschapsbelasting verlaagd, net als het tarief voor de hoogste schijf voor de inkomstenbelasting. Hetzelfde is gebeurd of gaat gebeuren in veel andere landen.
Het volk wil best een aantal individuen aan de hoogste boom zien hangen, maar niet dat het systeem verandert: een mondiale regeling van één vennootschapstarief.
Dan staat ineens de soevereiniteit op het spel. Dan luistert het volk liever naar de populisten die America First roepen en vinden dat elk land zijn eigen boontjes moet doppen. En zo kunnen multinationals en multimiljonairs de landen tegen elkaar blijven uitspelen. Met één drukknop kunnen ze legaal vermogens verplaatsen naar gebieden waar de belastingen maar enkele promillen zijn of helemaal niets.
Om daaraan iets te veranderen helpen tientallen miljoenen documenten niet.
Alleen politieke wil en actie.

Financiële warwinkel ligt op straat (Peter van Ammelrooy de Volkskrant 6 november 2017, p. 3):
Na de 'Panama Papers' van vorig jaar zijn er nu de 'Paradise Papers', waarin allerlei verborgen details van financiële relaties worden onthuld. Vooral de omgeving van Trump black%komt extra in het licht te staan.
De onthullingen over de banden tussen de Amerikaanse regering van president Trump en de kring rondom de Russische president Poetin volgen kort na de arrestatie van drie campagnemedewerkers van Trump wegens vermeende bemoeienis van Moskou met de presidentsverkiezingen in de VS. De documenten bieden volgens het ICIJ ook opnieuw aanwijzingen voor banden tussen Rusland en Trumps schoonzoon Jared Kushner.
Navigator
Het is niet de eerste keer dat Ross (79) onder vuur ligt over zijn mogelijke banden met Rusland. Bij zijn benoeming tot minister van economische zaken moest Ross daarover al kritische vragen beantwoorden in het Amerikaanse Congres. Het belang in Navigator, waar Ross in het verleden zelfs bestuursvoorzitter was, kwam toen niet ter sprake. Het Congres hield uiteindelijk zijn benoeming tot minister niet tegen. De vraag zal nu worden of Ross niet meer openheid van zaken had moeten geven over de link tussen Navigator en het Russische Sibur.

Zijn we weer terug in 2007? (Jochem van Staalduine de Volkskrant 6 november 2017, p. 8-9):
De rode draad in dit alles?
Het zou niet de eerste keer zijn dat de bankenlobby haar zin krijgt. Na de grote beurskrach van 1929 voerde het Amerikaanse Congres in 1933 de Glass-Steagall-wet in om een nieuwe crisis te voorkomen. Bezemer: 'Na een intense lobby van de financiële sector werd die wet in 1999 opgeheven. President Bill Clinton verklaarde in het openbaar: The Glass-Steagall-Act is niet meer relevant Daarna begon de krediethausse pas echt, waarna we in 2008 weer werden opgeschrikt door een crisis. In de Verenigde Staten zijn over het afschaffen van de Glass-Steagall bepalingen twijfels gerezen. De Verenigde Staten hebben toen voor de Volcker rule gekozen. In de Amerikaanse presidentsverkiezingen van 2016 hebben zowel Donald Trump als Bernie Sanders gezegd de door Glass-Steagall gewenste splitsing van de activiteiten weer te willen invoeren.
Volgens critici, onder wie de centrale-bankpresidenten van Duitsland en Nederland, legt juist dat extreem goedkope geld de basis voor een nieuwe crisis, omdat beleggers in hun wanhopige jacht naar rendement weer onverantwoorde risico's nemen. Zoals Carmen Reinhart en Kenneth Rogoff in 2011 in hun invloedrijke historische overzicht This Time is Different al betoogden, lijkt elke crisis op het eerste gezicht uniek, maar zijn de onderliggende oorzaken altijd hetzelfde. Direct na een crisis likt iedereen even zijn wonden, maar al snel steekt politiek en financieel opportunisme de kop weer op en begint de boom-bust-cyclus opnieuw. De kredietcrisis markeert een breuk in het traditionele marktdenken van Adam Smith.

Marcel van Dam boek Niemands land (Volkskrant 20 november 2009): Het heeft lang geduurd voordat ik in volle omvang besefte wat de gevolgen zijn van de paradigmaverandering die de Nederlandse politiek vanaf begin jaren tachtig heeft ondergaan. Als socioloog weet ik dat je de maatschappelijke krachten moet kennen om te weten waar je de gevolgen ervan moet zoeken. Zoals astronomen pas zwarte gaten vonden nadat Einstein de betekenis van de zwaartekracht had doorgrond.
Ik ben geen Einstein en de menswetenschappen bestuderen een onderwerp dat nog complexer lijkt dan het universum. Het universum wordt bestuurd dor onveranderlijke natuurwetten, de samenleving door normen en waarden die constant veranderen. De toekomst kan niet worden uitgerekend door het Centraal Planbureau, de toekomst moet worden uitgeprobeerd door mensen. Omdat niemand de wijsheid in pacht heeft blijft dat behelpen, maar het helpt wel als niet succes de norm bepaalt maar de norm het succes.
Met het schrijven van Niemands land heb ik beoogd mensen die boeken lezen ervan te overtuigen dat zij door het lot zijn begiftigd met het vermogen zich aan te passen aan een complexe samenleving. Zij behoren om die reden de samenleving geschikt te maken voor mensen die dat niet kunnen.

De hamvraag is dan natuurlijk hoe weet Jeroen Dijsselbloem zo zeker dat de geldpers wel en FTT om het rondpompen van geld fiscaal te belasten niet een antwoord op de financiële crisis is? Coen Teulings heeft inmiddels (2 december 2016) zijn oude standpunt herzien. Met de blinde vlek waarmee Jeroen Dijsselbloem c.s. de PvdA naar de afgrond heeft geleid beoogt hij nu het Europese Stabiliteitsmechanisme te 'redden'. Jeroen Dijsselbloem committeert zich aan het grootkapitaal, hij verstopt zich niet achter Duitsland maar is bezig Schauble rechts in te halen.

Ian Buruma & Avishai Margalit, ‘Occidentalism – The West in the Eyes of its Enemies’ (Anet Bleich de Volkskrant 21 april 2004):
Kenmerkend voor het occidentalisme is voorts de manicheïstische denkwijze, dat wil zeggen, het denken in absolute termen van goed en kwaad, licht en duister.
Hier ligt de grote politieke betekenis van Occidentalism. Buruma en Margalit beschouwen het islamistische occidentalisme als een zeer serieus te nemen gevaar, waartegen krachtige afweer geboden is, maar waarschuwen tegelijkertijd indringend tegen het verketteren van de islam en islamitische gelovigen. Door dat wel te doen zouden we in het Westen zelf in de val van het occidentalisme trappen.De auteurs van dit kleine, hopelijk binnenkort ook in het Nederlands vertaalde meesterwerk waarschuwen tegen 'de verleiding om vuur met vuur te bestrijden, het islamisme met onze eigen vormen van intolerantie. (. . .) We kunnen het ons niet veroorloven onze samenleving af te sluiten bij wijze van verdediging tegen degenen die de hunne hebben afgesloten. Want dan zouden we allemaal occidentalisten worden en zou er niets meer over zijn om te verdedigen.

Worden zondaren die sparen steeds harder gestraft? (Peter de Waard de Volkskrant 5 oktober 2022, p. 23):
Sparen was een van de hoogste deugden in de tijd dat op zondag alleen de kerken open waren.
In dit tijdsgewricht, waar op zondag vooral wordt gewinkeld en gerecreëerd, is sparen de nieuwe zonde.
Misschien is het een linkse agenda van de duistere macht die de vermogensongelijkheid in Nederland wil aanpakken. De trias politica van uitvoerende, wetgevende en rechterlijke macht spant met de banken samen tegen de burgers die op hun geld blijven zitten. Maar als het een radicale nivelleringsmaatregel is, moet dat gewoon worden gezegd en moeten jongeren niet eerst tot sparen worden aangemoedigd.

Generatie 9/11 Migratie, diaspora en identiteit (Lotfi El Hamidi Buitenhof 25 september 2022 NPO2, Trailer):
In heel Europa veranderden de levens van jongeren na de aanslagen van 9/11 abrupt: hun aanwezigheid was plots onderwerp van maatschappelijke discussie. De plek van de islam in de westerse samenleving, migratie en integratie leidden tot verhitte debatten. Lotfi El Hamidi groeide op in de multiculturele straten van Rotterdam in de jaren nul. We zijn nu ruim twintig jaar verder, en de discussie duurt nog steeds voort in kranten, op tv en universiteiten. El Hamidi maakt de rekening op, niet alleen vanuit persoonlijk perspectief, maar ook met de blik van historicus: waar bevinden we ons nu als samenleving?

Stakkers en wolven (Arnold Grunberg de Volkskrant 4 oktober 2022, p. V10-11):
Arnon Grunberg las het boek Generatie 9/11'' van journalist Lotfi El Hamidi en constateert dat oorlog, al dan niet heilig, mensen die daar niet om gevraagd hebben opzadelt met een identiteit. Want ‘zomaar een Marokkaanse Nederlander in Rotterdam’ zijn, dat kon na 11/9 niet meer.
Het gevaarlijkst zijn de mensen die denken je maar aan één iemand loyaal mag zijn. Zoals een Afghaan mij jaren geleden in Kaboel vertelde: ‘Een goede Afghaan heeft één zoon bij de Taliban en één zoon bij de politie.’
Wat ik er verder ook van vond, ik dacht: die man houdt van het leven.

Roel Kuiper boek De terugkeer van het algemeen belang
In dit boek geeft Eerste Kamerlid Roel Kuiper een beeld van de gevolgen van de privatiseringspolitiek van de afgelopen dertig jaar, onder meer voor de NS, de KPN en de energiesector. Bedrijven werden verkocht, marktwerking toegelaten en overheidsdiensten op afstand gezet. De politiek verloor veel zeggenschap en burgers raakten gedesoriënteerd.
Wat waren de cruciale momenten in het proces van privatiseren en het verzelfstandigen van overheidstaken? Wat waren de bepalende motieven? Wat waren de gevolgen voor de burger? Welke rol speelde Europa in het beleid van de verschillende kabinetten? En hoe ging het parlement om met de golf van wetsvoorstellen op dit terrein? Veranderde de politiek zelf niet van karakter?
Op deze en andere vragen geeft Roel Kuiper, zich baserend op diverse onderzoeken, in dit fascinerende boek een helder antwoord. Kuiper pleit in het slothoofdstuk voor een terugkeer van het algemeen belang en doet voorstellen hoe deze terugkeer te realiseren.

Een toekomstige houdbare samenleving en economie?
Rothschild: achtergronden Illuminati of ook dogmatische politiek
Rothschild, zionisme en bolsjewisme: Marxisme Engels, Lenin en zionistische financiers: Illuminati, vrijmetselaars, geheime bondgenootschappen en macht.
Wellicht staat het reptiliaanse symbool voor het egocentrische darwinistische (evolutionaire reptielenbrein) karakter van grootkapitalistische zelfverrijking. Bij een aantal complottheoristen zoals David Icke wordt dit symbool letterlijk genomen en zie je het terug in de vorming van ‘reptiliaanse bloedlijnen’. Symbool krijgt dan een concreet visueel tastbaar karakter. Het kan ook zijn dat het fenomeen van panspermia en de afkomst van gewelddadige buitenaardse reptielensoorten geprojecteerd wordt op de New World Order Elite.
Tegenstanders van het kapitalisme zullen juist de monopoliepositie van multinationals benadrukken. De onderlinge relaties die Springmeier beschrijft zijn behoorlijk vaag en ook de Illuminati doelstellingen zijn moeilijk te bewijzen. Het zijn geruchten, vermoedens, stellige standpunten die worden ingenomen. Complottheorieën worden dan gebruikt om zich ergens tegen af te zetten of juist ergens mee verbonden te voelen.
Een kleine elite van politici, industriëlen, popsterren, acteurs, voetballers, mediagiganten bezitten de wereld en kunnen invloed uitoefenen door o.a. de machtspositie over geldcreatie en de geldhoeveelheid, sterke banden met internationale politici, vele posities op internationale plekken (Wereldbank, IMF, ECB, FED, CFR, CIA, FBI, BIS, etc.). De verschillen hierin zijn wereldwijd fors toegenomen. We zijn vanuit een feodaal systeem, via de industriële revolutie naar een kapitalistisch wereldsysteem gegaan. De koninklijke en adellijke aristocratie is getransformeerd in een bancaire en industriële elite die wel sterke banden hebben met de koninklijke families. Daarnaast zien we dat geheime sociëteiten nog steeds veel mensen en vooral jongeren aantrekken.

Biceps (Ewald Engelen De Groene Amsterdammer 9 januari 2020, p. 9):
Het is weer groot bal in de Europese financiële sector. En dat twaalf jaar nadat een brisant mengsel van bancaire arrogantie, incompetentie en corruptie de wereldeconomie naar de rand van de afgrond bracht. Twaalf jaar waarin miljoenen burgers er door krankzinnige bezuinigingen en lastenverzwaringen, bedoeld om de kosten van bankenreddingen weg te werken, bijna letterlijk aan onderdoor zijn gegaan, terwijl de salarissen aan de Zuidas allang weer terug zijn op het niveau van vóór 2008.
De CEO, afkomstig uit het Parijse elite-onderwijs, zit er nu elf jaar en heeft in al die jaren de resultaten niet weten op te poetsen. De vraag naar zijn geschiktheid om leiding te geven aan deze volgende schaalsprong beantwoordt hij met een verwijzing naar zijn fitheid door de journalisten zijn biceps te laten zien.
Wat kan er in vredesnaam misgaan?

De Kwestie Wat is het recept tegen de crisis? (Peter de Waard Volkskrant 9 september 2014):
Economen doen graag of centrale banken en overheden met conjuctuurbeleid de oplossing in huis hebben voor elke crisis. In twintig of dertig jaar worden zeepbellen gecreëerd op de vastgoedmarkt of de aandelenmarkt. En als die doorgeprikt worden en de ellende begint, moeten de centrale banken en overheden daar met monetaire en keynesiaanse stimulering een mouw aan passen. Zolang ze aan hetzelfde kant van het touwtje trekken, komt alles snel weer goed.
Er is geen bewezen medicijn tegen een economische crisis zoals er paracetamol is tegen hoofdpijn. Als het om geneeskunde zou gaan, waren economen kwakzalvers. Als er al een advies zou moeten worden gegeven over een oplossing, zou die beter kunnen komen van psychologen.
De structurele veranderingen zouden kunnen worden voorkomen door technische ontwikkelingen te verbieden (zoals de taxiapp Uber in Duitsland) en de arbeidsmarkt weer rigider te maken (iedere werknemer een vast contract voor het leven). Ook daarvoor bestaat weinig maatschappelijke steun. Integendeel, economen zien die maatregelen zelfs als heilloos, omdat landen daarmee hun mondiale concurrentiepositie zouden ondergraven.
Daarom wordt teruggegrepen op de na zes jaar crisis bot geworden wapens van het conjunctuurbeleid, waabij de overheden hun taken afwentelen op centrale banken.
Misschien is er een psycholoog in de zaal.

Welk deel rentedaling is te wijten aan Draghi? (Peter de Waard Volkskrant 26 september 2019 p. 27):
Het milieu wordt met de nieuwe minder materiële levensstijl een dienst bewezen, maar het maakt de kortingen op de pensioenen onafwendbaar. Het is de tijdgeest, zo bleek deze week ook uit de woorden van Klaas Knot in de Tweede Kamer. Alleen wil niemand zich daarbij neerleggen. Daarom wordt naarstig gezocht naar zondebokken. En daarbij wordt graag gewezen op Mario Draghi, de president van de Europese Centrale Bank (ECB).
Eigenlijk moet Nederland Draghi dankbaar zijn.En de getroffen gepensioneerden moeten zich troosten met de gedachte dat ze de duurzaamheid koesteren.

Rondkomen (Dirk Bezemer De Groene Amsterdammer van 26 september 2019 p. 9):
Op dezelfde vrijdag dat de Miljoenennota volgens vaste traditie uitlekte, kwam het Nederlands Instituut voor Budgetvoorlichting (Nibud) met een alarmerend bericht. Een kwart van de huurders – achthonderdduizend huishoudens, zo’n tien procent van Nederland – zit financieel klem. Hun woonlasten zijn zo hoog dat ze te weinig overhouden voor andere kosten voor levensonderhoud.
Er is een grote groep huishoudens met een baan en een meer dan minimaal inkomen, die toch de eindjes niet of moeilijk aan elkaar knoopt. Dat gaan we niet allemaal kunnen verklaren uit bezuinigingen. Die treffen vooral degenen die rechtstreeks afhankelijk zijn van de staat. Natuurlijk, ook de werkenden lijden onder het verdwijnen van bibliotheken en toegang tot jeugdzorg. Dit raakt de kwaliteit van het leven – maar toch niet de huishoudfinanciën, althans niet op zo’n schaal. Dus toch de vraag: is het niet gek dat zovelen klem zitten, en dat in een hoogconjunctuur?
Het Centraal Planbureau verwacht in 2020 een gemiddelde loonstijging van 2,5 procent. Ze schreef er zelf bij dat dit opvallend laag is, gegeven de krappe arbeidsmarkt. Het aantal miljonairs in Nederland is intussen dit jaar wederom gestegen.
De ongelijkheid in inkomen en in rijkdom stijgt dus, de ongelijkheid in rondkomen is nog veel groter. Want het gaat niet alleen om inkomen, maar ook om wat er betaald moet worden uit dat inkomen.
De enige duurzame oplossing is een periode van forse loonstijgingen. Een voorstel van de linkse oppositie hierover werd in juli Kamerbreed aangenomen. We hoorden er niets over van het kabinet op Prinsjesdag.

‘De rek is er met al dat uitstellen wel uit’ (Yvonne Hofs Volkskrant 24 september 2019 p. 10):
Voor DNB-president Klaas Knot is het klip en klaar, zo bleek tijdens zijn uitleg maandag aan de Tweede Kamer. Op de pensioenen zal echt gekort moeten worden. ‘Als we het uitstellen schuiven we de rekening voor de zoveelste keer door naar jongere generaties.’

Hoe gezond is ‘streven naar excellentie’? (Pieter Barnhoorn Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde 23 apil 2018):
Elke tijd en elke plaats kent zijn eigen deugden. Dé nieuwetijdse deugd in het onderwijs is ‘excellentie’. Het komen en gaan van deugden weerspiegelt de tijdsgeest. Dokters blijken daar niet immuun voor en hebben de norm ‘streven naar excellentie’ ook omarmd. Maar hoe gezond is dit streven?
Nieuwe deugden
Elke tijd vraagt eigen competenties, vandaag weer andere dan in de tijd van Boerhaave. De ‘21e-eeuwse competenties en vaardigheden’ hebben daarom een stevige plek in het medisch curriculum gekregen.1 Competenties an sich – zelfs 21e-eeuwse – zijn ongevaarlijk.

Grote stijging meldingen van tekort medicijnen (Michiel van der Geest Volkskrant 13 maart 2019 p. 2):
Medicijnfabrikanten hebben vorig jaar 1.390 meldingen gedaan van een dreigend geneesmiddeltekort. Een enorme stijging ten opzichte van 2017, toen er nog 536 keer aan de bel werd getrokken. De meldingen gingen over ruim duizend verschillende medicijnen, waarvan de farmaceut niet zeker was of er genoeg voorraad geleverd kon worden.
Volgens gezondheidseconoom Koolman kan de geneesmiddelenzorg al snel een stuk beter, ‘zonder dat dit veel geld hoeft te kosten’. De huidige tekorten zijn volgens hem vooral het gevolg ‘van het spel tussen aan de ene kant de apothekers, groothandels en farmaceuten en aan de andere kant de zorgverzekeraars.’ Apothekers en groothandels hebben door de prijsdruk van de verzekeraars tot een miljard per jaar aan marge moeten inleveren, ‘maar onder die verzuurde relatie kan de patiënt niet langer blijven lijden’.

Frits Bolkestein Bij het scheiden van de markt
Dit boek is een vervolg op Overmoed en onverstand, de beschouwingen van 2004–2008, dat in 2008 verscheen.
In zijn authentieke stijl schrijft Bolkestein over de huidige status van de grootmachten in de wereld, blikt hij terug op de jaren vijftig van de vorige eeuw en maakt hij de liberale thema’s van de Verlichting weer hoogst relevant. Daarnaast zet hij vraagtekens bij de Nederlandse migratiepolitiek, geeft hij zijn kijk op de rol van religie in de 21ste eeuw en biedt hij kritiek op het Amerikaanse rechtssysteem. Bij het scheiden van de markt is andermaal een zuiver geformuleerd bewijs van de scherpte van Frits Bolkesteins politieke en maatschappelijke gedachtewereld.

Fusieverbod houdt Alstom en Siemens wel scherp (Frits Bolkestein de Volkskrant 12 maart 2019, p. 22):
Het dilemma is zo oud als de heuvels. Wat gaat voor: industriepolitiek of mededingingspolitiek? Wanneer leidt een overname tot een overheersende positie op een markt die innovatie belemmert en consumentenbelangen schaadt?
Toch verdient de Commissie steun. En wat zeker niet mag gebeuren, is een Franse wens de Europese mededingingspolitiek op de schop te nemen, zodat lidstaten besluiten van de Commissie kunnen negeren. Nederland moet zich daar scherp tegen verzetten. Frankrijk is nooit vies geweest van overheidsbemoeienis ter wille van een nationaal economisch voordeel. Van Duitsland kan men nooit zeker zijn. Nederland was in staat een liberale economische politiek overeind te houden doordat het gesteund werd door het VK. Door Brexit is dat nu niet langer mogelijk.

Homo competitivus
Column op de Zuidas: ‘Twee corpsjongens doen een moreel appél op de corporate elite’ (Margriet Oostveen Volkskrant 1 april 2019 p. 17):
Ze komen zelf uit de elite. Sander Schimmelpenninck is graaf van geboorte, en hoofdredacteur van zakenblad Quote uit ambitie. ‘Dominee van de Zuidas’ Ruben van Zwieten was voorzitter van de Leidse studentenvereniging Minerva en werd ceo-fluisteraar op zingevingsgebied.
Niettemin schreven ze nu samen het boek Elite gezocht, een zedenschets die de rijkste 5 procent van Nederland midscheeps wil raken. De mensen met een miljoen of meer aan vermogen. De medisch specialisten, advocaten, bankiers en andere rijke Nederlanders die het volgens de auteurs qua burgerschap totaal laten afweten.
En tv-ster Johnny de Mol, een nieuwe do-gooder met zijn stichting voor vluchtelingen op Lesbos, beschrijft Van Zwieten nog net niet als een goeroe en vroeg hem zijn huwelijk in Portugal te sluiten.
ort voor de vorige verkiezingen leerden Van Zwieten en Schimmelpenninck elkaar kennen tijdens een Monopoly-spel met Thierry Baudet, die in het boek figureert als ‘Pierre Pincet, die aansteller met de Franse naam; hij zou later de politiek in gaan’. Schimmelpenninck had dat potje Monopoly georganiseerd voor een verhaal in Quote. Later zou hij ook nog een roemrucht interviewtje filmen waarin Baudet op archaïsche wijze de vrouwtjes duidt.
Bij de presentatie boden ze hun boek dan weer aan aan Mariëtte Hamer, voorzitter van de Sociaal Economische Raad en sociaaldemocraat: ‘Om het idee van verheffing, dat wij zo missen’, zeggen de auteurs. ‘Links is ook niet meer zo naïef als twintig jaar geleden. Het enige dat mist is een leuke vent of vrouw met een goed verhaal.’
Ik vraag: ‘En wat kan Rutte nu het beste doen?’
Zij, in koor: ‘Plaats maken.’

Buitenhof 31 maart 2019 NPO1:
Elite gezocht
De elite is onzichtbaar en wil geen maatschappelijke verantwoordelijkheid dragen, schrijft Quote-hoofdredacteur Sander Schimmelpenninck in het boek Elite gezocht. We praten daarover met de auteur en met SP-voorzitter Ron Meyer. Belastingparadijs Nederland: op de zwarte lijst?
Nederland is een belastingparadijs, staat in een deze week met grote meerderheid aangenomen motie van het Europees Parlement. De Europese Commissie moet Nederland op de zwarte lijst zetten, vinden de indieners van de motie. Te gast is staatssecretaris van Financiën Menno Snel.

Sander Schimmelpennick laat zien hoe de deugende grachtengordel klimaatbeleid tegenwerkt. Een uitzicht op wereldvrede in eenheid en verscheidenheid ontstaat wanneer de mensheid er geleidelijk in zal slagen de drie gesignaleerde problemen van onwetendheid, politiek en identiteit integraal tot een oplossing te brengen. Het balansmechanisme, de gezonde zelfreflectie, het Ken Uzelve (zelfrealisatie, zelfregulering, zelfkennis, zelfverwerkelijking, zelf-ontplooiing, zelfcontrole, zelfinzicht), het zicht krijgen op onze sterke en zwakke kanten staat daarbij centraal.

Baudet redt de wereld De autoritaire verleiding in de polder (Casper Thomas De Groene Amsterdammer 28 maart 2019 p. 12-13):
Met zijn aanval op onafhankelijke instituties als vrije pers en vrije wetenschap schaart Thierry Baudet zich bij de wereldwijde opstand tegen liberale democratie. Wat zegt het over Nederland dat dit zoveel mensen aanspreekt?
De winst van Forum legt nog meer bloot over de politieke psychologie van Nederland. Het is een samenleving die zichzelf aanpraat dat ‘gewoon’ als deugd geldt, maar die politiek hitsig wordt wanneer een politicus zich onomwonden elitair gedraagt. ‘Gezegend het land, dat zo rijk en verwend is, dat haar onderklasse het zich kan permitteren om op een libertarische pianist uit de Grachtengordel te stemmen, als protest tegen de elite’, luidde de sardonische conclusie van Quote-hoofdredacteur Sander Schimmelpenninck op Twitter. Hoewel Forum voor een uiterst rechtse partij juist relatief veel hoogopgeleiden trok, legt dit een Hollandse paradox bloot. Samen met dominee Ruben van Zwieten publiceerde Schimmelpenninck het boek Elite gezocht, waarin ze concluderen dat niemand in Nederland zichzelf durft te beschouwen als elite en wil nadenken over de verantwoordelijkheden die daarbij horen. Die zelfontkenning legt de weg open voor een politicus die de rol van voortrekker wél wil spelen.
Achter de politieke verkruimeling vormt zich een nieuwe politiek van twee stromen, die ieder gedreven worden door een eigen ondergangsscenario. De ene cultureel, de andere ecologisch. Het grote verschil is dat het proberen af te wenden van een klimaatcatastrofe mogelijk is binnen de kaders van een democratie. Of een culturele renaissance mogelijk is zonder de democratie geweld aan te doen moet nog blijken. Zolang die absolute heelheid en uniformiteit vereist van een samenleving die onherroepelijk divers van samenstelling en voorkeur is geworden, is het antwoord nee.

Ons belastingparadijs (Marjan Zijlmans Volkskrant 28 maart 2019 p. 25):
Nederland een belastingparadijs! Toevallig net vanochtend een lijstje gemaakt van alle soorten belasting die een modaal mens betaalt, dus dat was lachen: inkomstenbelasting, onroerendgoedbelasting, riool- en afvalheffingen, waterschapsbelasting, energieheffingen, tabaks- en alcoholaccijns, motorrijtuigenbelasting, parkeerbelasting, en dan nog die steeds hogere btw die zo prima de koopkracht herverdeelt – helaas een beetje de verkeerde kant op.
Zou u het inkomensbeslag op de verschillende niveaus in kaart willen brengen? De uitsplitsing in allerlei soorten belasting is een geniepige manier om lastenverdeling te verhullen en er zijn vast meer mensen benieuwd voor wie het een paradijs is.

Lage-rente-spagaat (Dirk Bezemer De Groene Amsterdammer 28 maart 2019 p. 9):
De ECB-rente staat al zeven jaar extreem laag, waarvan de laatste drie jaar op nul. Dat is nooit eerder gebeurd.
In de jaren van lage rente is de mondiale schuld dan ook enorm toegenomen. Een kleine renteverhoging op die grote schuld doet dan direct veel pijn.
Vooral in Nederland. De schuld van huishoudens bedraagt hier 107 procent van het bbp, bijna twee keer het gemiddelde in het eurogebied (58 procent). De schuld van Nederlandse bedrijven is met 113 procent van het bbp nog hoger, vergeleken met 83 procent in het eurogebied. Bedrijven zijn het kwetsbaarst. Die hebben vaker kortlopende leningen, die sneller vernieuwd moeten worden tegen een hogere rente. Maar ook voor veel huishoudens zou het een klap zijn. Rutte en Hoekstra zijn stiekem blij dat de rente nog even extreem laag blijft tijdens hun ambtstermijn. En hoe langer de centrale bank aarzelt, hoe aantrekkelijker het wordt om nog éven niets te doen, hoe sneller de schuld groeit, en hoe groter de kosten van niets doen. Dit is de spagaat.
Intussen neemt de hoeveelheid schuld in de wereld toe. Met 184 biljoen dollar, oftewel 26.000 dollar per wereldbewoner, was het nog nooit zo veel.

Het neoliberalisme, deel 3. Een aanvulling op het artikel "Belangenverstrengeling van industrie en wetenschap" van Piet Ransijn (Hans Komen Civis Mundi Digitaal #80 25 maart 2019):
4. Conclusie
Ewald Engelen schrijft in zijn artikel, Koks erfenis: “Toen Bolkestein, als aanhanger van Hayek, in 1994 de kans kreeg een Paars kabinet te vormen begon de ‘makeover’ van de publieke sector. Restricties op het vrije verkeer van kapitaal waren onder druk van de Europese Unie al eerder afgeschaft, maar met Paars 1 kregen banken en andere financiële instellingen een vrijbrief om Nederland te veranderen van een land van huurders in een land van, voor en door beleggers. Vanaf 1995 zouden de huurprijzen verviervoudigen, zouden de hypotheekschulden verdrievoudigen, zouden de bankbalansen verdubbelen, zouden woningcorporaties worden geprivatiseerd en zou de sociale huursector worden gedecimeerd. Hetzelfde gebeurde in de gezondheidszorg, het onderwijs, de pensioenen en de kinderopvang – overal zijn financiële criteria leidend geworden, financiële experts de dienst gaan uitmaken, private belangen dominant geworden, publieke waarden vervangen door winstmaximalisatie, burgers, studenten en patiënten consumenten geworden, is de kwaliteit van de dienstverlening achteruit gegaan en zijn de kosten gestegen. De neoliberale elite die de eigen sociaaleconomische welvaart voor de maat der dingen houdt en geen empathie heeft met de andere 80% van Nederland (Het egoïsme van Ayn Rand. H.K.). Dat deel van Nederland dat de crisiskosten heeft mogen dragen zegt niets gemerkt te hebben van het door Rutte zo bejubelde economisch herstel (11, p.9).”

NS bank gedagvaard. Klant wil rente over geld uit niets terug… (Ommekeer maart 2015):
Afgelopen zondag had ik een afspraak met Paul van de Waarsenburg, advocaat bij van Vliet Advocaten in Nijmegen. Deze door Paul, namens zijn cliënt aangespannen zaak is van groot belang voor mensen met leningen, schulden en hypotheken. zo hebben rentewinst beluste banken zoveel hypothecaire leningen (geld uit het niets) verstrekt dat er een enorme huizenbubbel heeft kunnen ontstaan (en heeft kunnen knappen).

In de Volkskrant Magazine van 17 mei 2014 staat een interview (p. 12 - 18) met Jeroen Dijsselbloem, daarin zegt hij: ‘Dat ik in de voetsporen moest treden van Wouter Bos, mijn politieke leermeester; van Gerrit Zalm en Wim Kok, helemaal zo’n onaantastbare grootheid. ..etc. Wel vind ik dat Europa bij uitstek geschikt is om een aantal zaken aan te pakken. De banken bijvoorbeeld, en dat zien de kiezers ook wel.’
Zalm vertelde mij wat oud-minister Duisenberg hem ooit had uitgelegd. 'Minister van Financiën zijn is heel makkelijk. Je hoeft alleen maar nee te kunnen zeggen. De enige vraag waarop je met ja antwoordt is als ze zeggen: zei u nee?' Over het voorzitterschap van de Eurogroep: 'Waarom zou ik het niet kunnen? Waarom moet een ander het doen? Ik heb last van opvattingen en geldingsdrang.'
Het probleem is echter dat zowel Wim Kok (interview Joris Luyendijk 22 februari 2015), Wouter Bos en Jeroen Dijsselbloem marionetten van de financiële sector, het systeemdenken zijn. Zij fixeren zich eenzijdig op één kant van de medailleen hebben daarmee de neergang van de PvdA ingezet. Marcel van Dam schrijft in zijn column ‘1991–2007’ in de Volkskrant van 18 oktober 2007: Tot mijn verdriet zag ik vanaf de jaren tachtig mijn partij wegzinken in een moeras van beginselloosheid. Onder Kok ging de PvdA door de knieën, onder Bos door zijn rug. Met zijn column heeft Marcel van Dam een omslagpunt in de geschiedenis onderkend.

Wordt Super Mario de man die voor altijd rente afschafte? (Peter de Waard Volkskrant 12 maart 2019 p. 29):
Romein Mario Draghi trad vlak na zijn aantreden in de voetsporen van Julius Caesar. Hij kwam, zag en overwon.
Inmiddels zien spaarders hun vermogen krimpen. Pensioenfondsen moeten korten. Het rendement op staatsobligaties van landen met een rating van A of hoger is al jaren niet meer dan enkele tienden van procenten of nog minder. Inmiddels staat 8.000 miljard aan staatsschuld in de wereld uit met een negatief rendement.
Volgens sommigen is dit de grootste zeepbel in de wereld. Landen kunnen zich in de schulden blijven steken en krijgen daar geld op toe.
Geld is voor eeuwig gratis, omdat monentaire stimulering permanent beleid is geworden.
Net als Caesar in de annalen van het Romeinse rijk verdient Draghi zijn plek in die van het eurorijk. Als Super Mario en Mister 0-procent.

Zijn de uitwassen van het neoliberalisme nog te beteugelen? (Rens Knegt en Rochus van der Weg Follow de money 6 mei 2016):
Toenemende inkomens- en vermogensverschillen, ongelijke kansen in het onderwijs, grootscheepse belastingontwijking door de meest bevoorrechten en een financieel systeem waarin de winsten voor de bankiers zijn en de verliezen voor de belastingbetaler. Ziehier de oogst van drie decennia neoliberalisme. Het is de hoogste tijd voor politici om opportunisme te verruilen voor leiderschap, betogen Rens Knegt en Rochus van der Weg.
Het neoliberalisme, dat sinds de hoogtijdagen van Ronald Reagan en Margaret Thatcher in de jaren ’80 van de vorige eeuw de Westerse wereld en ook Nederland in zijn greep houdt, heeft samen met de doorgeschoten individualisering vele verworvenheden in onze maatschappij te grabbel gegooid.
Het doorgeschoten neoliberalisme heeft veel maatschappelijke ellende veroorzaakt. Om met Jesse Klaver te spreken: ‘We kennen van alles de prijs, maar van heel weinig nog de waarde.’ Een bedrijf of individu kan vrij eenvoudig het voordeel van belastingontwijking uitrekenen, maar de kosten van immoreel gedrag niet. Zeker is wel dat immoreel gedrag van een zichtbaar bevoorrechte klasse de maatschappelijke waarden ondermijnt.

Essay De ideeënpolitiek van Frits Bolkestein (Merijn Oudenampsen De Groene Amsterdammer 18 oktober 2018 p. 36-39):
Een terugkeer naar rechts
Als reactie op het opkomende socialisme in het Westen zetten de oer-neoliberalen Friedrich Hayek en Milton Friedman na de oorlog een succesvolle conservatieve tegenbeweging in gang. Dit nieuwe rechts vond in Nederland in Frits Bolkestein een hartstochtelijk pleitbezorger.
Wat de nieuwrechtse filosofie soms aan diepgang miste, maakte ze ruimschoots goed door haar trouw aan het gramsciaanse ideaal van de socialisatie van het politieke denken: ‘Het creëren van een nieuwe cultuur betekent niet alleen je eigen individuele, “oorspronkelijke” ontdekkingen. Het betekent eveneens en bovenal, de verspreiding in kritische vorm van waarheden die al ontdekt zijn, hun “socialisatie” als het ware. (…) Om een massa mensen ertoe aan te zetten om coherent en op dezelfde consistente wijze over de huidige wereld na te denken, is een “filosofische” gebeurtenis die veel belangrijker en “origineler” is dan de ontdekking door een filosofisch “genie” van een waarheid die het eigendom blijft van een kleine groep intellectuelen.’
Deze bonte verzameling nieuwrechtse politici en intellectuelen heeft de toon gezet in het Nederlandse debat sinds de jaren negentig. Dit met het doel om de Nederlandse politiek fundamenteel te veranderen aan de hand van een lang lopende ideeënstrijd.

Breukink moet weg als ING-commissaris (Frits Bolkestein - Volkskrant 17 oktober 2018 p. 26):
Ik heb geleerd dat de Tweede Kamer drie taken heeft: over wetsvoorstellen stemmen, de regering kritisch volgen en de burgers vertegenwoordigen, vooral hen die verontwaardigd zijn dat bestuursvoorzitter Ralph Hamers na een boete van 775 miljoen gewoon is blijven zitten. Nu blijkt de Kamer een nieuwe taak te hebben: ‘een bredere en overbruggende rol spelen’. Wie had dat nou gedacht? Breukink maakt zich zorgen over het toenemende wantrouwen in de samenleving. ‘Daar moeten we wat aan doen.’ We?! Hij zal zichzelf bedoelen, namelijk door zich terug te trekken als commissaris van ING waar hij zich belachelijk heeft gemaakt.

Wat als de euro verdwijnt? (Maarten Schinkel NRC 19 oktober 2018):
Als de gemeenschappelijke munt ten onder gaat in ruzie, bezwijkt in 2022 ook de Europese Unie. Maar de noordelijke landen gaan door.
De populisten
Opmerkelijk, bedacht Kleiterp zich na de bijeenkomst, terwijl de fysiotherapeut zijn werk deed. Zei voorzitter Barroso van de Europese Commissie lang geleden, kort na de introductie van de euro, niet dat de munt incompleet was en onvolkomen, en dat er een crisis nodig zou zijn om hem te vervolmaken? Dat was cynisch. Te cynisch. Maar het was ook profetisch.
De eurocrisis en het Schisma daarna hadden Europa op een verre achterstand gezet van China en Amerika. Het zou lang duren voordat die was ingelopen, als dat nog zou lukken.
Terwijl haar schouders pijnlijk onder handen werden genomen kon de onderminister een glimlach toch niet onderdrukken. De politieke stroming die destijds de ‘populisten’ werden genoemd streefde in tal van eurolanden met succes naar het afschaffen van de euro. Het Schisma volgde. En nu, zoveel jaren en crises later, was het uiteindelijke resultaat de Verenigde Staten van Europa, met een gemeenschappelijke munt. Precies datgene wat zij destijds verfoeiden.

Geldscheppers (VPRO tegenlicht 27 november 2016):
Omdat de rente al geruime tijd extreem laag staat, is de gereedschapskist van de ECB bijna leeg. Een kleine twee jaar geleden besloot Draghi daarom tot een draconische maatregel: de digitale geldpersen aanzetten. Met een simpele muisklik creëert de ECB elke maand 80 miljard euro. Die 80 miljard (Big Bazooka) verdwijnt geruisloos in het financiële systeem. Daar wordt het virtueel gecreëerde geld gebruikt om staats- en bedrijfsobligaties van banken, verzekeraars en institutionele beleggers te kopen. Zij moeten het geld vervolgens weer in de reële economie brengen.
Maarten Schinkel verzorgt de interviews in de documentaire Geldscheppers . Maarten Schinkel is sinds 1992 redacteur van NRC Handelsblad. Hiervoor werkte hij onder andere voor het blad Quote. Voor de VPRO werkte hij als scenarioschrijver mee aan de documentaire 'De Dag dat de Dollar valt'. Ook is hij de auteur van het boek Narcissus.

Het zal blijven botsen of Stammenstrijd in de VS: het zal blijven botsen (Michael Persson de Volkskrant 5 november 2016, p. 2-5):
De verkiezingen van dit jaar hebben eens te meer en heviger dan ooit tevoren blootgelegd dat Amerika tot op het bot verdeeld is. Rijk tegen arm, wit tegen zwart. Wie er ook wint, die ontwikkeling lijkt voorlopig niet te keren.
Eigen gelijk
De polarisatie wordt geholpen door een vorm van verzuiling die al langer aan de gang is, maar in een stroomversnelling is geraakt door de sociale media. Het land van de onbegrensde mogelijkheden is geleidelijk veranderd in een land van begrensde identiteiten. Veel Amerikanen zitten opgesloten in een groep die bepaalt hoe er gedacht moet worden. Op de doelgroepenzenders op tv, op talk-radio, op Twitter en Facebook hoor je alleen nog wat je wilt horen en weet je tegelijkertijd dat je niet de enige bent die er zo over denkt - een groeps-gevoel dat wordt versterkt door scherp getekende vijandbeelden.
De verzuiling heeft ook een fysieke component. Het boek The Big Short uit 2008 beschrijft hoe gelijkgestemden steeds dichter bij elkaar zijn komen te zitten. De progressieve kosmopolitische elites zetelen in de centra van de grote steden langs oost- en westkust en de universiteitssteden verspreid door het land, de zwarte armen zitten in de verwaarloosde schillen daaromheen, de witte conservatieve onderklasse zit in de achtergebleven stadjes en dorpen van ruraal en oud-industrieel Amerika.

De logos, eros en thymos van Narcissus (recensie Narcissus):
Als er een pil zou bestaan die je intelligenter kan maken, zou je die dan innemen? De hoofdpersoon van Maarten Schinkels roman Narcissus aarzelt geen moment. Hij begeeft zich in een wereld waarin alles draait om geld en wil zich koste wat het kost staande houden.

Een verdrag tegen ongeremd kapitalisme (Janne Nijman de Volkskrant 16 oktober 2018, p. 22) :
Het zou Nederland sieren een voortrekkersrol te nemen bij de totstandkoming van dit verdrag. De preventieve werking van een bindend VN-verdrag is cruciaal om mensenrechtenschendingen en milieuschade door bedrijven te voorkomen. Een VN-verdrag zou helpen om een mondiale economie te reguleren. Dat zou kunnen voorkomen dat mensen op de vlucht moeten slaan voor de gevolgen van ongebreideld kapitalisme.

Fluitje (Ewald Engelen De Groene Amsterdammer 20 september 2018, p. 9):
Om hem vervolgens geen millimeter te zien bewegen. Zeker als hij was van de kadaverdiscipline die de chief whips van de coalitiepartijen – Seegers, Buma en Pechtold – over hun fracties hadden uitgerold. Een parodie op democratie, had Marianne Thieme het begin september genoemd. En dat herhaalde ze vorige week: geen leervermogen, geen gewetenswroeging, zelfs niet bij partijen die daar in een eerdere fase van hun bestaan wel blijk van hadden gegeven. En er is maar één manier om dat zichtbaar te maken: laten zien dat er geen goede argumenten voor de voorgenomen maatregelen zijn.
Die hele discussie over het zogenaamde vestigingsklimaat heeft met werkgelegenheid en belastingafdrachten geen mallemoer te maken. Nederlandse multinationals hebben in twintig jaar tijd hun werkgelegenheid met viervijfde verminderd en betalen belastingpercentages die een fractie zijn van wat er in het wetboek staat. En wat naar binnen komt, vestigt zich niet hier omdat wij zo betrouwbaar zijn, zo goed Engels spreken of zo koopkrachtig zijn, maar omdat wij zulke verrekt goede fiscalisten hebben, zulke goed in elkaar getimmerde brievenbusjes en ons ministerie van Financiën multinationale belastingmigranten zo’n ongekend warm welkom heet.

Essay 10 jaar na de crisis (Ewald Engelen De Groene Amsterdammer 13 september 2018 p. 40-45):
Herschikken van de dekstoelen
Tien jaar na het begin van de financiële crisis leven de verantwoordelijke bankiers voort in verder toegenomen weelde, terwijl de rest het moet doen met lagere pensioenen, hogere zorgkosten en stijgende woonlasten. Mede mogelijk gemaakt door de politiek.
Gefinancialiseerde burgers zijn een formidabel politiek blok dat banken, makelaars, aannemers naar believen kunnen inzetten om de politiek te dwingen de huizenmarkt te (blijven) stimuleren. Het is dan ook geen toeval dat de Vereniging Eigen Huis in veertig jaar tijd op de ANWB na de grootste vereniging van Nederland is geworden. Had zij in 1975 nog een schamele vijfduizend leden, anno 2018 zijn dat er ruim 750.000. En daarmee is de belangenbehartiger van huiseigenaren groter dan de vakbonden en veel groter dan welke politieke partij ook.
Reken maar dat de politiek hier in haar beleid rekening mee houdt. En reken maar dat de bancaire sector deze achterban stilletjes heeft gebruikt om de politiek mee te chanteren. Daarom wachten we tien jaar na de crisis nog altijd op de eindafrekening.

Maatschappij op de schop door klimaathysterie
We zijn inmiddels afgestompt voor de waanzin van windmolens en zonnepanelen, die tegen aanmerkelijk hogere kosten dan conventionele elektriciteit, onbetrouwbare stroom leveren, terwijl zij geen of nauwelijks besparing van CO2-uitstoot opleveren. Maar net als Rupsje Nooitgenoeg willen klimaatbevlogenen méér. De duimschroeven dienen verder te worden aangedraaid.
Onlangs kopte de Volkskrant: ‘Koeien moeten weg om klimaatdoelen te halen.’
Zo schreef Gerard van Reijn in de Volkskrant 28 maart 2018:
Brede coalitie dringt aan op verbod standaard cv–ketel vanaf 2021, want Nederland moet van het gas af.
Het uitsterven van de cv–ketel is op de agenda gezet: op donderdag 31 december 2020 wordt de allerlaatste in Nederland geplaatst. Per 2021, dus al over twee jaar en acht maanden, wordt de standaard cv–ketel verboden. Eenmaal aan het eind van zijn levensduur kan hij dan alleen nog worden vervangen door een warmtepomp, zonnewarmte, stadsverwarming of een hybride systeem (half cv–ketel, half warmtepomp).
Dat de cv-ketel zijn langste tijd gehad heeft, was al in december vorig jaar duidelijk. Toen zegde minister Wiebes de Tweede Kamer toe dat hij zou laten onderzoeken hoe de cv-ketel ‘geleidelijk kan worden uitgefaseerd’.

Nuon krijgt vergunning voor windpark zonder subsidie (Rijksoverheid 19 maart 2018):
Minister Wiebes van Economische Zaken en Klimaat: “Door drastisch lagere kosten worden er inmiddels windparken gebouwd zonder subsidie. Zo houden we de energietransitie betaalbaar. Door innovatie en concurrentie wordt duurzame energie steeds goedkoper, en tot nu toe sneller dan verwacht.”

Een windpark op zee zonder één euro bijdrage van het Rijk, minister Kamp ziet zijn kans schoon (Pieter Hotse Smit Volkskrant 28 juni 2017):
Het volgende windpark voor de Nederlandse kust komt er mogelijk zonder bijdrage van het Rijk. Demissionair economieminster Henk Kamp geeft energiebedrijven de kans een voorstel in te dienen waarbij zij alle kosten op zich nemen. Als niemand toehapt volgt hij alsnog de gangbare procedure, waarbij de partij wint die het minste subsidie nodig heeft.

Kritiek nationale ombudsman op SER en Ed Nijpels Te positief over windenergie (Jeroen van Wensen Volkskrant 5 november 2016 p. 16):
De Sociaal-Economische Raad (SER) en SER-Kroonlid Ed Nijpels, trekker van de groene energierevolutie, bagatelliseren de nadelen van windparken, stelt de Nationale Ombudsman. Zij informeren het publiek te eenzijdig over windenergie door vooral de positieve kanten te belichten en nemen klachten van omwonenden van windturbines niet serieus.
NLVOW-voorzitter Albert Koers is blij met de uitspraak van de Ombudsman. Voor de opstelling van Nijpels kan hij weinig begrip opbrengen. 'In plaats van in te gaan op onze argumenten, kregen we het advies internationaal onderzoek naar windenergie te bestuderen. Dan zouden we ons eigen ongelijk kunnen vaststellen'. Verzoeken van Koers aan Nijpels tot nadere discussie of debat negeerde de VVD'er, aldus Koers. Ook de Ombudsman verwijt Hamer en Nijpels dat zij niet adequaat op de klachten hebben gereageerd.

De euro is sterker uit de grote depressie gekomen (Mario Centeno Volkskrant 27 juni 2018 p. 24):
De euro kwam goed uit de crisis, maar er moet meer gebeuren vóór een nieuwe crisis tot actie noopt.
Op het dieptepunt van de crisis was het niet duidelijk dat de munt er ongeschonden doorheen zou komen. De grote depressie veroorzaakte zware tijden voor veel van onze burgers en dwong lidstaten middelen te bundelen. We werden door de crisis overvallen, maar Europese leiders verlieten hun comfortzones om onze munt te verdedigen. Het vangnet van 500 miljard euro – het Europees Stabiliteitsmechanisme (ESM) – is er wellicht het duidelijkste voorbeeld van. De economische groei die we nu meemaken, is de terugbetaling hiervoor.
Alle euro-economieën beleven nu solide groei. Overblijfselen van de crisis, zoals publieke schulden, begrotingstekorten en werkloosheid, dalen gestaag en op een tot nu toe nog nooit vertoonde gecoördineerde wijze. Nota bene Griekenland is een bewijs van ons doorzettingsvermogen. Na acht jaar hervormingen, gesteund door 256 miljard euro aan leningen, verlaat Griekenland het steunprogramma deze zomer.
Politieke wilskracht en geduld zijn van cruciaal belang. Geduld is het beste medicijn tegen de opkomst van populisme en politieke extremen. Het verdedigen van de euro met verbeterde instellingen is nog altijd de goedkoopste weg naar groei en economische relevantie in een veranderende wereld. We hebben in het verleden andere wegen geprobeerd en die bleken veel kostbaarder.
Onze muntunie is onaf werk.
Het succes van de euro hangt af van onze politieke wil en pragmatisch leiderschap. Niets doen kost ook wat. Als we niet zorgen voor een sterkere euro waarin al onze landen kunnen bloeien, zal de munt niet houdbaar zijn. En dat gaat iedereen aan.

Het onuitlegbare (Sheila Sitalsing Volkskrant 27 juni 2018 p. 2):
Het beeld is: als je Shell heet, of Unilever, mag je vrij pinnen bij het Torentje. Daar zit een kern van waarheid in, want de groten hebben altijd beter kunnen kapitaliseren op hun machtspositie dan de kleineren. Niet voor niets brak er vorig jaar onenigheid uit binnen VNO-NCW omdat de lobby in Den Haag zich concentreert op de wensen van een handvol multinationals, terwijl middelgrote en kleine bedrijven zich onderbedeeld voelen, en dat vermoedelijk ook zijn.

Euro als splijtzwam Besluit nu over het lot van de euro (Frank Ankersmit Volkskrant 5 juni 2018 p. 22):
Spanje en Italië laten juist nu zien dat het Europese project een principiële ¬revisie moet ondergaan.
Zo heeft de geschiedenis de voorstanders van het bestaande Europa de afgelopen week naar de Rhodus gevoerd en zij daagt hen nu uit met het ‘hic Rhodus, hic salta!’ Laten we hopen dat het ogenschijnlijk onmogelijke hen toch zal lukken. En één ding staat daarbij vast: na zestig jaar van voortmodderen zal nu toch een ‘principiële sprong over de Rhodus’ gemaakt moeten worden! Zonder die verdrinken we allen in de Rhodus.

Dividenddouceurtje van kabinet 'Shell I' (Robert Giebels, Frank Hendrickx Volkskrant 10 november 2017 p. 4-5):
'Ik ben stuk gelobbyd', bekende CDA-leider Sybrand Buma donderdag onomwonden.
'Natuurlijk hebben grote bedrijven en hun belangenbehartigers aan de bel getrokken over afschaffing van de dividendbelasting. Zo werkt volgens Buma elke branche die iets gedaan wil krijgen, van het onderwijsveld tot de klimaatlobby. 'Maar de suggestie dat we zijn gechanteerd is kinderachtig. Het gaat erom of we onze eigen afweging hebben gemaakt. Het antwoord is: ja.'
Aanleiding is een bericht van de NOS dat grote bedrijven zoals de Brits-Nederlandse multinationals Shell en Unilever druk zouden hebben uitgeoefend door te hinten op een vertrek uit Nederland.
Shell lobbyde er openlijk voor, net zoals VNO-NCW dat al jaren doet. De werkgeversorganisatie stelt een 'substantiële verlaging' voor en 'uiteindelijk afschaffing'.
De coalitie lijkt ondanks alle kritiek niet van plan om de maatregel nu terug te draaien. 'We gaan dit gewoon doen', zei Dijkhoff donderdag. Ook Buma en Alexander Pechtold blijven vastbesloten. De oppositie spreekt honend over het kabinet 'Shell I': wel geld voor de multinationals, niet voor de 'normale Nederlander'. Wel 1,4 miljard voor aandeelhouders, vatte SP-Kamerlid Renske Leijten samen, niet voor 'stakende leraren, voedselbanken en 400 duizend kinderen die in armoede opgroeien'.

Koen Byttebier behandelt in zijn boek De onvrije markt hoe slechts op enkele decennia tijd het ‘economisch neoliberalisme’ zich wereldwijd heeft doen gelden.
Onder invloed van dit gedachtegoed is de verhouding tussen de financiële wereld en de reële economie inmiddels al geruime tijd geheel ontwricht. Klassiek welvarende landen ervaren hierbij steeds meer moeite om hun financiën gezond te krijgen, met als gevolg dat het model van de welvaartstaat wereldwijd op de helling staat. Voor tal van fundamentele sociaaleconomische en andere problemen, worden geen oplossingen gevonden, of zelfs amper nog serieus gezocht.
In ‘De onvrije markt’ heeft Koen Byttebier op heldere wijze de economische denkpatronen en de juridische mechanismen in kaart gebracht aan de hand waarvan het economisch neoliberalisme in de praktijk is geïmplementeerd en wijst hij tevens op de verregaande invloed die hiervan is uitgegaan op de sociaaleconomische ordening. Daarnaast belicht hij een aantal denkpistes die aan de negatieve gevolgen zouden kunnen remediëren.

Een anti-neoliberaal manifest van een roepende in de woestijn (Harm Bart Civis Mundi Digitaal #43):
Bespreking van: Koen Byttebier, De Onvrije Markt. Garant, Antwerpen-Apeldoorn, 2015.
Een anti-neoliberaal manifest
Byttebier is niet behept met deze utopische[6] verblindheid. In zijn boek stelt hij de problematische kanten van de neoliberale maatschappelijke ordening scherp aan de kaak. Een ordening die ten diepste uitgaat van een Darwinistiche maatschappijvisie: struggle for life and survival of the fittest. De heerschappij van de ‘competenten’ om met Ayn Rand[7] de fanatieke Amerikaanse voorvechtster van dit type denken te spreken. Byttebier moet er weinig van hebben. Uiterst kritisch gaat hij in op het geldwezen, op de verloedering van het financiële systeem, op de verzwakking van de democratie vanwege een te grote afhankelijkheid van de financiële wereld, op de afkalvende positie van de werkers (race to the bottom), op de achterstelling van arbeid t.o.v. kapitaal, op de groeiende kloof tussen rijk en arm, op de absurde ‘heldenstatus’ van CEO’s en andere ‘top’-functionarissen in het grote bedrijfsleven, op het in belangrijke mate gecomputeriseerde beurswezen, en op de kwalijke kanten van het kapitaal-vennootschapsmodel. Het is niet nodig dit hier allemaal gedetailleerd weer te geven. Er is in de afgelopen jaren al veel over gezegd – helaas met weinig effect.[8]
Slotakkoord
Op naar Darwin’s jungle. Met alle risico’s van dien: wie wind zaait zal storm oogsten.[21]
De voor een fundamentele herijking van het bestel waarvoor Bytteboer zich sterk maakt komt met deze loop van de gebeurtenissen wel zeer in de sfeer van een fata morgana. Heeft hij het voorvoeld? De slotalinea’s van dit sympathieke boek luiden als volgt:
“De nobele inzichten om te komen tot een rechtvaardiger samenleving zijn conceptueel denkbaar, rest enkel nog de open vraag of er ook ooit een elementaire bereidheid zal komen voor te liggen om ze in de praktijk proberen waar te maken.”
“Het is alvast zonneklaar dat dit in elk geval een fundamentele ommekeer zal vergen in de allesoverheersende ‘sclerose van het hart’ die decennia van toepassing van de neoliberale principes hebben teweeggebracht.”

Koen Byttebier is advocaat en gewoon hoogleraar monetair en financieel recht, alsook handels-, vennootschaps- en insolventierecht aan de Vrije Universiteit Brussel. Voor Byttebier is het welletjes geweest met het huidige financiële systeem. Als resultaat van twee decennia denkwerk en onderwijs, komt hij tot de conclusie dat het tijd is voor een daadwerkelijke maatschappelijke verandering, gesteund op een resoluut altruïsme als alternatief voor de heersende waarden van hebzucht en egoïsme.
Nooit eerder kwam een oproep tot radicale hervorming van ons geldwezen uit deze onverwachte juridische hoek.

Koen Byttebier Nu het gouden kalf verdronken is. Van als hoeksteen ...
Al ruim dertig jaar bepaalt het neoliberale gedachtegoed wereldwijd de sociaaleconomische ordening. Tal van sociale correctiemechanismen die in de loop van de vorige eeuw moeizaam waren bereikt om de blinde toepassing van de vrije marktmechanismen toch enigszins te temperen, gingen daarbij op de schop. Het proces van almaar toenemende liberalisering van de wereldeconomie heeft geleid tot nefaste gevolgen voor de mensheid en onze planeet. Staten, ondernemingen en particulieren blijven hun toevlucht zoeken in systemen van schuldfinanciering, gebaseerd op de neoliberale mythe dat problemen niet aangepakt dienen te worden. ‘De onzichtbare hand die de vrije marktwerking aanstuurt, zal ze immers ooit wel vanzelf oplossen’. Het is stilaan overduidelijk dat het neoliberale gedachtegoed heeft gefaald en bovenal vorm heeft gegeven aan een manifest onrechtvaardige wereld. Toch blijven tal van landen en supranationale organisaties, zoals het Internationaal Monetair Fonds en de Europese Unie, zonder noemenswaardig debat het pad van het neoliberalisme volgen.
Waarom blijft de wereldeconomie, zelfs na de zware financiële crisis van 2008, overgeleverd aan de neoliberale waanzin? En wat is een mogelijk alternatief?

J.P. Boer Sturende belastingheffer een monster? Juridische kanttekeningen bij fiscaal instrumentalisme en ‘tax nudging’
Hoofdstuk 5 Conlusies en vervolgonderzoek
Belastingheffing van multinationals
De maatschappelijke discussie ten aanzien van belastingontwijking door multinationals valt sinds enige tijd niet meer weg te denken uit het publieke debat. Waar het gedrag van multinationals in een veranderende samenleving onder het vergrootglas wordt gelegd, dient te worden onderkend dat ook aan het optreden van de sturende overheid normeringen te stellen zijn. Kritiek op belastingontwijking wordt – al dan niet terecht – gepareerd met de opmerking dat uitsluitend gebruik is gemaakt van de fiscale mogelijkheden die de wetgever doelbewust in het leven heeft geroepen ter bevordering van het vestigingsklimaat. Het gezegde ‘wie bananen verkoopt, krijgt apen als klant’ brengt mee dat niet alleen het fiscale optreden van multinationals ter discussie dient te staan, maar omgekeerd ook dient te worden nagedacht over normeringen die aan het sturende optreden van de belastingheffer dienen te worden gesteld.

EU helpt consument foute bedrijven aan te klagen Marc Peeperkorn Volkskrant 12 april 2018 p. 12):
De Europese Commissie wil burgers beter beschermen tegen misleiding en bedrog door bedrijven. Bij schandalen zoals 'dieselgate' bij Volkswagen moeten consumentenorganisaties het recht krijgen de schade uit naam van slachtoffers te verhalen. Ook komen er zwaardere boetes voor bedrijven die inferieure producten verkopen.
In het voorstel van de Commissie krijgen consumentenbonden of andere consumentenorganisaties eveneens het recht om de schade te verhalen. Deze organisaties mogen voor burgers uit verschillende landen optreden. Als de rechter ze gelijk geeft, wordt de producent gedwongen totfinanciële compensatie, vervanging of reparatie. Een afschrikwekkende stok' die hard nodig is, aldus Jourová. Zij wees erop dat Volkswagen vanwege dieselgate in Europa slechts enkele miljoenen euro's aan compensatie heeft uitgekeerd terwijl de rekening in de VS (waar de claimcultuur nauwelijks grenzen kent) op 25 miljard staat.
Het nieuwe consumentenrecht geldt niet met terugwerkende kracht, dus Volkswagen kan er niet alsnog mee worden aangepakt.

Voor een eerlijker verdeling van de buit (Mirjam de Rijk De Groene Amsterdammer 12 april 2018 p. 22-27):
De Nederlandse economie groeit, maar mensen zien daar in hun inkomen niets van terug. Bedrijven en vermogenden profiteren, en werkenden en uitkeringsgerechtigden niet. Daar is iets aan te doen.
2. Sturen met belastingen
Hogere belastingen op kapitaal en lagere op arbeid kunnen ervoor zorgen dat werkenden netto meer overhouden. Maar belastingverschuiving helpt ook om al aan de voorkant de verdeling tussen arbeid en kapitaal te veranderen, verwacht Dirk Bezemer, hoogleraar economie in Groningen. Slimme belastingen kunnen het voor bedrijven bijvoorbeeld minder lucratief maken om hun geld in financiële handel te stoppen in plaats van het te investeren in echte productie.
7. Kapitaal reguleren
De enige manier om dit te keren, is het verbieden van alle financiële constructies die in feite gebaseerd zijn op piramidespelen, stelt Ewald Engelen, hoogleraar financiële geografie in Amsterdam. De Nederlandsche Bank en de Autoriteit Financiële Markten (AFM) zouden veel strenger moeten zijn bij het bepalen welke financiële ‘producten’ wel of niet op de markt mogen komen.
Daarnaast wordt het tijd voor ‘Bretton Woods-achtige’ regulering van kapitaal, zegt Rens van Tilburg, directeur van het Sustainable Finance Lab. De wereldgemeenschap maakte meteen na de Tweede Wereldoorlog afspraken om grensoverschrijdend kapitaalverkeer alleen mogelijk te maken als er reële producten mee betaald werden, geen kapitaalhandel om de kapitaalhandel. Van Tilburg: ‘In de decennia na de Tweede Wereldoorlog bloeiden de wereldhandel en de economie, én er waren geen financiële crises. Alle reden om op zoek te gaan naar een nieuw Bretton Woods.’ Ook het IMF buigt zich sinds kort over mogelijkheden van nieuwe kapitaalrestricties.

Kan China de VS financieel ruïneren? (Peter de Waard Volkskrant 6 april 2018 p. 28):
De VS kunnen alleen boven hun stand leven en hun enorme militaire apparaat in stand houden omdat de dollar de enige reservevaluta van de wereld is. Als China daaraan voorzichtig gaat morrelen, zullen de VS vroeg of laat in problemen komen.

Twee canons (Dirk Bezemer De Groene Amsterdammer 5 april 2018 p. 9):
Er staat een Nobelprijs klaar voor de econoom die de twee kanten van de macro-economie met elkaar gaat verbinden. Enerzijds is er de reële kant, anderzijds de financiële. De wereld van inkomens, productiviteit, demografie en handel én die van rente, schuld, aandelen en speculatie. Vaak lijken ze niet in de pas te lopen. Toch is er maar één economie, dus aan economen de taak uit te leggen hoe het reële en het financiële met elkaar verbonden zijn. Dat lukt ons niet goed.
In de praktijk liggen de verwachte wisselkoersen systematisch boven de termijncontractkoers. Dit hoofdschuddend vaststellen is één ding, met een verklaring komen is nog iets anders. Dat laatste deed Perry Mehrling, hoogleraar in Boston. En laat de oplossing nou precies in de financiële details liggen. Termijnhandelaren moeten zich indekken tegen wisselkoersrisico. Dat risico willen ze best nemen als daar winst tegenover staat. De winst kunnen ze realiseren als hun opbrengsten (in de vorm van de termijnkoers die ze betalen) lager liggen dan de kosten (in de vorm van de wisselkoers waartegen ze over drie maanden moeten leveren). Die twee koersen kunnen dus niet gelijk zijn, zoals het leerstuk beweert. Was dit wel zo, dan was er geen winst te behalen en bestond de hele termijnmarkt niet. Ironisch: het is juist het belang van winstgedreven gedrag, hét gedragsmodel van de theoretische economie, dat een centraal leerstuk in die theoretische financiële economie ontkracht. Ze kunnen niet beide waar zijn.
Ik hoop binnenkort explosieve tijden te gaan beleven in mijn wetenschap. Iemand als Mehrling gaat daar een sleutelrol in spelen. Hij is academisch gerespecteerd én bouwt voort op die andere canon. Vooralsnog is een Nobelprijs dus uitgesloten. Maar een lontje aansteken, dat moet toch lukken.

Brexit versnelt het verval van Groot-Brittannië (Jonathan Holslag Volkskrant 10 juni 2017 Zaterdag p. 6):
Volgens de Britse historicus Arnold Toynbee hebben de grote rijken in de wereld ongeveer een eeuw nodig om op te staan en neemt hun aftakeling nog eens ongeveer een eeuw in beslag. In het geval van Groot-Brittannië zou dat kunnen kloppen. Beleefde het zijn hoogtijdagen vlak voor de Eerste Wereldoorlog, dan is het nu aanbeland op een dieptepunt. Dat is niet eens het gevolg van de Brexit. De aftakeling was reeds veel langer zichtbaar. Als de Brexit na de verkiezingen doorgaat, zal het verval versnellen tot op het punt dat zelfs de eenheid van het land bedreigd wordt.
De Britse diplomatie loopt op haar tandvlees. Dat geldt ook voor het leger. De Britse strijdkrachten zijn een onmisbaar onderdeel van de Navo. In tegenstelling tot Frankrijk en Duitsland heeft Londen echter weinig andere geopolitieke prioriteiten dan het achternalopen van Washington. Wat zullen de Britten nog betekenen? Ze geven flink meer uit aan defensie, maar zetten minder soldaten in dan Frankrijk en besteden in vergelijking ook minder aan wapensystemen. Een recent bezoek aan Portsmouth, eens een grootse marinehaven en nu een roesthoop, was voor mij een pijnlijke confrontatie met de grenzen van de Britse militaire macht. De imperiale glans is definitief verdwenen en het dreigt alleen maar erger te worden.

Loongolf (Sheila Sitalsing Volkskrant 2 maart 2018 p. 2):
Het gaat niet gebeuren. Of nauwelijks.
Omdat de Nederlandse regering graag heeft dat andere landen zich aan de IMF-adviezen houden die ze zelf langdurig negeert als het zo uitkomt - denk aan de dringende en uitstekend onderbouwde adviezen om te kappen met de hypotheekrenteaftrek uit de jaren negentig.
Omdat de Nederlandse overheid als grootste werkgever van Nederland weinig aanvechting vertoont om zelf een loongolfje onder de eigen werknemers in te zetten en zo te laten zien dat het helemaal niet zo ingewikkeld is.
Omdat een groeiend deel van de werknemers uit zzp'ers bestaat met vaak weinig onderhandelingsmacht.
En bovenal omdat de werknemersmacht van de mensen in vaste dienst almaar verder versnipperd raakt.

‘We zijn terug in de negentiende eeuw’ (Mirjam de Rijk De Groene Amsterdammer, 1 maart 2018 p. 32-37):
De ook door sociaal-democraten hartstochtelijk ondersteunde neoliberale koers van de afgelopen decennia heeft de positie van werkenden aanzienlijk verzwakt. Werkgevers, aandeelhouders en andere financiële avonturiers zijn de lachende derde.
11. Werkenden betalen de belastingverlichting van bedrijven
De afgelopen decennia gingen de belastingen voor bedrijven omlaag en die voor werkenden omhoog. De winstbelasting voor bedrijven is gehalveerd en het huidige kabinet wil deze nog verder verlagen. Vooral sinds de crisis van 2008 zijn de lasten voor werkenden juist sterk gestegen, van 19,8 procent naar 22,2 procent (uitgedrukt in percentage van het bruto binnenlands product).
Arnoud Boot verklaart het meegaan van links vooral uit het bandwagon-effect: ‘Iedereen praat elkaar na en tijd voor reflectie is er niet. En je ongemakkelijke gevoelens kun je altijd sussen door kleine verbeteringen aan te brengen, dan heb je toch je best gedaan.’

En de winnaar is… het bedrijfsleven (Mirjam de Rijk De Groene Amsterdammer 1 februari 2018, p. 26-29):
Hoewel het Nederland economisch weer voor de wind gaat, zien de werkenden hun inkomen nauwelijks stijgen. Een steeds groter deel van de economische groei verdwijnt in de zakken van speculerende aandeelhouders.
Het netto beschikbare inkomen van huishoudens is gecorrigeerd voor inflatie in de afgelopen 25 jaar nauwelijks gestegen, constateerde het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) in de omvangrijke studie De sociale staat van Nederland. Terwijl de economie in diezelfde periode wel met bijna veertig procent groeide (gecorrigeerd voor het toegenomen aantal huishoudens). Het aantal werkende armen in Nederland is zelfs sinds 2001 met vijftig procent toegenomen, constateerde het SCP. Hoe kon het gebeuren dat werkenden zich zo’n groot deel van de nationale koek lieten afpakken? Dat kapitaal steeds machtiger wordt terwijl het bepaald niet schaars is? Het heeft veel te maken met politieke keuzes in de afgelopen decennia.

Samen krijgen we de markt wel klein (Sander Heijne de Volkskrant 17 februari 2018 Opinie p. 2-3):
Hoewel de politiek erin blijft geloven, is vrije marktwerking in de publieke sector is zelden een succes. Volgens Sander Heijne is er hoop en kunnen we als burgers het tij keren.
Onmachtig
Een lang verhaal kort: omwille van het politieke ideaal van een open spoormarkt, is een organisatorische puinhoop gecreëerd waarin het spoorpersoneel onmachtig is de winterchaos te bestrijden.
Opmerkelijk, want met de invoering van marktwerking op het spoor had het kabinet nu juist beoogd het tegenovergestelde te bereiken. Marktwerking, zo was de gedachte, zou het spoor juist goedkoper, beter en efficiënter maken.
Toeval
Ik had, toen ik mijn reconstructie van de winterchaos op het spoor publiceerde, nog geen idee van de omvang van het onderwerp dat per toeval op mijn pad was gekomen: marktwerking in de publieke sector.
Kracht van ondernemerschap
Mannen als Gerard Heineken, Anton Philips en Albert Heijn hadden geen aansporing van de overheid nodig om zich te storten op de productie van bier, lampen en de handel in voedsel. Ook ik geloof in de kracht van ondernemerschap. Sterker, ik heb mijn vaste baan bij de Volkskrant eind 2014 doelbewust opgezegd om zelf te gaan ondernemen.
Geheim memo
Een paar keer dacht ik de dominante politieke opvattingen over marktwerking te kunnen veranderen met onderzoeksjournalistiek. Zoals die keer in januari 2014 toen ik een geheim memo over NS en ProRail van top-adviseur Jaap Bierman in handen kreeg, en afdrukte in de Volkskrant.
Ideologische luiheid
Ook na dit onderzoek veranderde er niets wezenlijks in het beleid. Neem het huidige regeerakkoord. De oplossing van Rutte-III om de problemen met marktwerking op het spoor op te lossen, is het introduceren van meer marktwerking op het spoor.
Gerichte acties En dit is hoe we de uitwassen van marktwerking kunnen bestrijden. De afgelopen dertig jaar is het geloof in de heilzame kracht van de markt geleidelijk doorgesijpeld in onze samenleving. Maatregel voor maatregel en voorziening voor voorziening. Soms was het een verbetering, maar vaak niet.
Zo stapsgewijs als de markt onze publieke voorzieningen heeft opgeslokt, zullen we onze diensten nu weer terug moeten grijpen. In navolging van activisten als Hugo Borst en de protesterende huisartsen, moeten meer burgers en beroepsgroepen die worstelen met de gevolgen van doorgeschoten marktwerking de handen ineenslaan. Veel moeite hoeft dit niet te kosten. Dankzij sociale media kunnen we ons tegenwoordig makkelijker verenigen dan ooit.
Eenmaal samen is het zaak de belangrijkste problemen waartegen we dagelijks te hoop lopen te inventariseren, zodat we het beleid met concrete voorstellen en gerichte acties weer de juiste kant op kunnen duwen.
Samen keren we het tij. De bal ligt bij ons.
Sander Heijne (1982) was van 2010 tot 2015 economieredacteur bij de Volkskrant en is auteur van het boek Er zijn nog 17 miljoen wachtenden voor u , over dertig jaar marktwerking in Nederland.

Iedereen is beter af, behalve de burger (Koen Haegens Volkskrant 15 februari 2018 p. 17):
De Nederlandse economie heeft het beste jaar in een decennium achter de rug, al ziet de gemiddelde inwoner dat nauwelijks terug in zijn portemonnee. Maar de krapte op de arbeidsmarkt kan daar verandering in brengen.
Banenbonanza
Zorgwekkend blijft dat de gemiddelde Nederlander de economische bloei amper terugziet in de eigen portemonnee. De lonen strompelen achter de bbp-groei aan. Mede hierdoor valt de consumptie door huishoudens tegen vooral in het afgelopen kwartaal. Ook bij de bejubelde banenbonanza passen kanttekeningen. Hoewel het aantal vaste contracten flink toeneemt, blijkt het aantal flexbanen verhoudingsgewijs harder te groeien. De helft van alle extra werkgelegenheid komt bovendien voor rekening van de uitzendbranche. Dat zijn niet de best betaalde, meest zekere banen.

Vergeet lessen van invoering Euro niet (Ruud van Noort de Volkskrant 15 februari 2018, p. 22):
In de Volkskrant van 8 februari waarschuwen oud-fractievoorzitter Bolkestein en oud-financieel woordvoerder Hoogervorst van de VVD voor Franse plannen voor vergaande risicodeling in de eurozone. In de praktijk: budgetoverdrachten van Noord- naar Zuid-Europa.
Dat Griekenland op oneigenlijke gronden toetrad is later wel duidelijk geworden. Net als het feit dat in de door Griekenland veroorzaakte eurocrisis de aan Griekenland toegekende omvangrijke steun primair tot doel had Franse en Duitse banken te redden die aan Griekenland te ruime kredieten verstrekt hadden.

Blaas de muntunie nieuw leven in (Henk Nijboer, Paul Tang Volkskrant 15 februari 2018 p. 22):
Nederland moet het voortouw nemen in het vormgeven van een nieuwe muntunie. We moeten niet bang zijn voor risico's.
Frits Bolkestein en Hans Hoogervorst bekijken de euro nog steeds vanuit hun perspectief van 1996, alsof de val van Lehman Brothers en daarna de reddingsoperaties van banken en de speculatieve aanvallen op eurolanden volledig aan hun voorbij is gegaan en er geen lessen te trekken zijn.
De PvdA staat voor een sociale en sterke Europese koers. Dat begint met het opschonen van de financiële sector, zodat beleggers op de blaren zitten bij omvallende banken. Daarnaast meer ruimte voor verstandig begrotingsbeleid en voor een overheid die de klappen opvangt in moeilijke tijden. En tegelijkertijd waakzaamheid voor de omvang van schulden. Niet een kortzichtige koers van ieder voor zich, maar een sterk en sociaal Europa voor ons allen.

Moeten de graaiers nu onderwijs gaan geven (Peter de Waard Volkskrant 15 februari 2018 p. 31):
Hoe harder de media tekeergingen tegen deze beroepsgroep, hoe meer applaus ze oogstten. Als er een referendum was gehouden, zouden bankiers na de voorstelling van De Verleiders (Door de Bank genomen), het boek van Joris Luyendijk (Kan niet waar zijn) en de film Wolf of Wall Street zonder uitzondering aan de hoogste boom zijn opgeknoopt.

Brave jongetjes duurder uit (Wigo Vonkeman de Volkskrant 9 februari 2018 p. 25):
Het artikel van Bolkestein en Hoogervorst is mij uit het hart gegrepen. Het stelt de voorwaarde dat de lidstaten zelf eerst hun risico's moeten verkleinen, alvorens de verdieping kan plaatsvinden.
Hier zit 'm nu juist de culturele bottleneck: begrotingsdiscipline.
Al voordat de euro van kracht werd, kampten vooral de zuidelijke lidstaten met een ruimhartig begrotingsbeleid, waardoor eens in de zoveel jaar een devaluatie van de eigen munt noodzakelijk was om de staatsschuld weer 'in het gareel te krijgen'. Door de euro is die mogelijkheid verdwenen, maar de cultuur is nog steeds dezelfde. De euro zal alleen in stand gehouden kunnen worden door blijvende kunstgrepen vanuit de ECB, waardoor de risico's voor de brave jongetjes uit de klas alleen nog maar verder zullen toenemen.

Een poldereconoom die graag provoceerde (Peter de Waard Volkskrant 13 februari 2018 p. 20):
Schouten was een ouderwetse macro-econoom die graag provoceerde. Spielerij noemde hij dat. In 1969 ging hij de confrontatie aan met de bezetters die de universiteit van Tilburg hadden omgedoopt in Karl Marx Universiteit, waarbij hij ze vergeleek met de Hitlerjugend. Er werd hierover een proces tegen hem aangespannen, dat hij tot zijn verbazing verloor.
Het ging hem aan het hart hoe de universiteiten het vak macro-economie afschaften. Tot zijn dood bleef hij het wijsje van de Lorelei zingen met als zelf toegevoegde regel: Frankfurt am Main, Frankfurt am Main, wie kann ein Mensch nie von Frankfurt sein.

Campus Groningen in China is een valkuil (Eric C. Hendriks de Volkskrant 19 januari 2018, p. 22):
Yantai Het plan van de Groningse universiteit om een zustercampus in Yantai te openen is naïef en schadelijk.
Wanneer universiteiten zich laten besturen als bedrijf, verliezen zij uit het oog dat internationalisering de kwaliteit van onderwijs en onderzoek moet bevorderen, niet de kwantiteit. Daarom stem ik tegen een campus in Yantai.

Yantai is verkeerde vorm van internationalisering (Jasper Been Volkskrant 17 januari 2018 p. 25):
Het huidige internationaliseringsbeleid is desastreus voor het onderwijs in Nederland.

Armpjedrukken (Bert Wagendorp de Volkskrant 11 november 2017 p. 3):
Is de overheid een servicebureau voor multinationals of staat het belang van de burgers voorop? Zijn de belangen van die twee tegenstrijdig, of is steun aan de een ook gunstig voor de ander?
Hoekstra (voorheen Shell) zei dat de bedrijven 'heel koud en klinisch naar het fiscale beleid' kijken. Ongeveer even koud en klinisch als de calculerende burger. Hoekstra's aangetrouwde SP-nicht Renske Leijten: 'Willen we überhaupt wel bedrijven die zo opereren?'
Dat was een principiële vraag in een debat dat raakt aan de fundamenten van de Nederlandse democratie. Wie heeft het hier eigenlijk voor het zeggen? Waar ligt de macht? Is het kleine Nederland nog wel opgewassen tegen het armpjedrukken van Shells en Unilevers?
Jesse Klaver denkt van niet, vandaar zijn brief.

Chaos, lawaai en drama (Hans Wansink Volkskrant 11 november 2017 Sir Edmund p. 33):
Chaos, lawaai en drama: dat is wat Europa te wachten staat volgens Luuk van Middelaar. De politiek filosoof is een scherpzinnige gids in de Brusselse jungle.
'De metamorfose van de EU'
De eurocrisis, de oorlog in Oekraïne, de vluchtelingenstroom en de Brexit maakten korte metten met de gedepolitiseerde regelfabriek Europa. Gedaan was het ook met de natte droom van de bureaucraten in Brussel en de europarlementariërs in Straatsburg: die ene Europese regering over die 'steeds hechtere unie' - die 'Brusselse teleologie' is voorgoed 'in de crisisgolven verdwenen', constateert Van Middelaar met enige opluchting.
Al improviserend moesten de regeringsleiders harde keuzen maken: tussen solidariteit en verantwoordelijkheid in de eurocrisis en tussen gastvrijheid en veiligheid in de vluchtelingencrisis. Het vrije verkeer van personen in de Unie, een steunpilaar van de interne markt, blijkt opeens geen vanzelfsprekendheid meer.
In de eurocrisis waren de politieke leiders 'overdonderd door de voorstelling waarin ze terechtkwamen', schrijft Van Middelaar in De nieuwe politiek van Europa. Ze hadden niet in de gaten dat ze behalve voor hun thuispubliek 'ook speelden voor een geheel nieuwe Europese openbaarheid, die juist in en met die gebeurtenissen ontstond'. Eindelijk stroomde een omvangrijk en bont publiek toe dat een stem in de gang van zaken opeiste.
Ontwaken van de oppositie
Van Middelaar moet niets hebben van het 'kapotmaken' van de EU door politieke vandalen als Marine Le Pen en Geert Wilders, en geeft daarvoor overtuigende argumenten. Maar hij houdt de rest van zijn publiek wel een spiegel voor. 'Oppositie, tegenspraak en dissensus kunnen Europa opnieuw de dynamiek geven waarzonder de gebeurtenissenpolitiek zich niet verder kan ontplooien', schijft hij.
Hij attendeert ons erop dat die 'dissensus' zich niet zozeer manifesteert in strijd tussen politieke stromingen, als wel in strijd tussen naties met verschillende belangen en prioriteiten. Het zijn vooral 'de grote monden van het moment': Tsipras en Varoufakis in de eurocrisis en Viktor Orbán in de vluchtelingencrisis, die de harde politieke keuzes voor het Europese publiek zichtbaar maken. 'Ze doorbreken de moedeloos makende logica van de depolitisering.' Chaos, lawaai en drama: dat is wat Europa te wachten staat. En Van Middelaar ontpopt zich als de scherpzinnige gids in de Brusselse jungle.

Paradijs (Sheila Sitalsing Volkskrant 6 november 2017 p. 2):
Vroeger, niet eens zo lang geleden, was het assisteren van bedrijven, popsterren en andere vermogende partijen bij het ontwijken van de belastingautoriteiten een respectabele betrekking. Het heette belastingplanning, er kwamen dingen bij kijken als de double Irish with a Dutch sandwich, het stuwde grondstofarme Caribische eilandjes op in de vaart der volkeren, en er kraaide geen haan naar. Nette, rechtse bladen en kranten schreven erover als een handig, nuttig instrument. Bij linkse kranten konden ze niet rekenen - daar hadden ze geen idéé.
Gaandeweg groeide de weerstand. Overheden begonnen zich af te vragen of ze de belastinginkomsten nog wel op peil konden houden wanneer alle grote vermogens en bedrijfswinsten via een trustkantoor naar Bermuda waren verhuisd. Kleinverdieners begonnen zich af te vragen of zij nog de enigen zijn die meebetalen aan de samenleving. Politici gingen zich namens de kleine man druk maken over elites die eenzijdig het sociaal contract hadden opgezegd: wel profiteren van de publieke voorzieningen in Nederland, niet naar draagkracht meebetalen aan de instandhouding ervan.
Weer staan klinkende namen met belastingallergie in de krant, in al hun naakte gierigheid. Weer is er verbijstering. Weer blijken er stiekeme financiële banden te zijn tussen onwaarschijnlijke partijen. Weer blijkt dat er een groep geprivilegieerden is die meent verheven te zijn boven de geest van de wet.
In vroeger eeuwen wilde het volk weleens oprukken naar het paleis om het hoofd van de monarch te eisen. Voor het afhakken van hoofden zijn wij, de kleine mensen, tegenwoordig te beschaafd. Nu hoeven alleen de belastingontwijkers nog beschaafd te worden.

Kabinet gaat ruim 4000 belastingdeals onderzoeken (Michaël Niewold 8 november 2017):
Er moet nog dit jaar onderzoek gedaan worden naar ruim 4000 deals die de Belastingdienst sloot met buitenlandse bedrijven. Dat heeft staatssecretaris Menno Snel (Financiën) besloten in reactie op de onthullingen uit de Paradise Papers. In een brief aan de Tweede Kamer schrijft Snel (D66) dat hij de Kamer begin volgend jaar op de hoogte stelt van de stand van zaken.

Nieren van Hoekstra worden geproefd (Robert Giebels Volkskrant 8 november 2017 p. 6-7):
Een kwetsbaar debuut voor oud-senator, schrijver van het CDA-program en ex-McKinseypartner Wopke Hoekstra. Geconfronteerd met een Financiënminister zonder ervaring zal de oppositie de hard- en inschikkelijkheid van de 42-jarige noviet op een paar vlakken keuren. Uit Hoekstra's Startnota blijkt dat hij aan het eind van de rit 14 miljard meer heeft uitgegeven dan er aan belastingen is binnengekomen.
Nu de economie groeit en een bezuiniging van 50 miljard is afgerond, zal deze week geen politieke partij op de rem staan bij Hoekstra's spending spree. Dat doet de belangrijkste kabinetsadviseur wel. De minister van Financiën is veel te optimistisch over de economische groei, schrijft de Raad van State over de Startnota van Hoekstra. Bovendien, zo stelt de bezorgde Raad, hanteert Rutte III een 'leef nu, betaal later-beleid', want als de kabinetsperiode er in 2021 opzit, volgt een lastenverzwaring 'oplopend tot circa 7 miljard euro op lange termijn'. Een opmerking waar de oppositie vermoedelijk wél raad mee weet.

Waarom de kredietcrisis nooit meer opgelost wordt
Totale instorting financieel systeem ondanks reddingsplannen onvermijdelijk Krediet=Schuld.
De kredietcrisis is dus een schuldencrisis. Maar die is niet uitsluitend ontstaan doordat de banken leningen hebben verstrekt aan onvermogende hypotheekgevers met inzakkende huizen als onderpand, zoals de media ons willen doen geloven.
De kiem van de huidige crisis werd gelegd in 1999, toen onder de regering Clinton de sinds de beurscrash van 1929 bestaande strikte scheiding tussen commerciële banken en investeringsbanken werd opgeheven.
Juist deze vorm uiterst speculatieve derivatenhandel die tot dan toe illegaal was, nam sinds die tijd een enorme vlucht. Combinaties van leningen, schulden en hypotheken werden als effecten'pakketten' verhandelbaar gemaakt en aan beleggers verkocht. Hierdoor kon men het eigen financiële risico verminderen.

De huidige obsessie met concurrentiekracht is een doodlopende weg en de discussie over alternatieven voor “Lissabon” is daarom van cruciaal belang. Hoe zou de EU i.p.v. de neerwaartse spiraal van beleidsconcurrentie alleen maar te versterken bij kunnen dragen aan een opwaartse spiraal richting mondiale duurzaamheid en sociale rechtvaardigheid? Dat lijkt mij een inspirerende uitdaging voor de workshops vandaag.

Ligt het CPB nu zelf aan het infuus? (Peter de Waard Volkskrant 1 april 2016 p. 23):
Het Centraal Planbureau (CPB) in Den Haag is de creatie van de econoom Jan Tinbergen. Hij was voorstander van een centraal geleide planeconomie en had een onwrikbaar geloof in de maakbare samenleving.
Tinbergen zou tien jaar het CPB leiden. Op dat moment waren zijn twee vijfjarenplannen voltooid. Hij vond Nederland te klein geworden en ging een plan maken voor een betere wereld, waarbij groei ondergeschikt werd gemaakt aan welvaartsverdeling.
Tinbergen kreeg daar in 1969 nog een Nobelprijs voor, plus de status van popster. Maar echt genieten deed hij niet meer, omdat er van zijn nieuwe plannen weinig meer terechtkwam. Collega-econoom en biograaf Jan Pen karakteriseerde hem daarom als een enigszins tragische figuur.
Politieke partijen, vooral die in de oppositie, grijpen dit aan om hun plannenmakerij niet meer op de financiële consequenties te laten controleren. Hoe ondeugdelijk de voorspellingen van het CPB ook zijn, hiermee zou vrij baan worden geschapen voor nog meer Wilderiaans populisme. Zonder CPB-doorrekeningen kan iedere politicus bij verkiezingen beloven wat hij maar wil ('hogere pensioenen', 'AOW op je 62ste', 'stop de gaswinning') zonder dat duidelijk is wat dit betekent voor de begroting.
De samenleving is allang niet meer maakbaar. Maar het CPB blijft nodig.

Econoom Jan Pen (Jaap Stam en Rob Hornstra de Volkskrant 24 december 2009):
‘Mijn opinie is minder stellig. Ik formuleer het allemaal niet zo hard meer. Ik heb wel een harde stem als het moet.’
Hij schraapt zijn keel en declameert de eerste twee strofen van Die grenadiere van Heinrich Heine.
‘Dan blijkt het grote verschil: de een wil naar zijn vrouw en zijn kind, de ander niet. Die wil soldaat blijven.'
‘Het is het meest pacifistische gedicht dat ik ken.’
Tiesse (zijn zoon): ‘Maar die ene wil blijven vechten voor de keizer.’
Jan: ‘Ja, ja, ja, het gaat om het verschil tussen die twee.’
Er valt een stilte. Niet voor het eerst, maar deze duurt langer.
Uiteindelijk zegt Jan: ‘ik herken er een ideaal in. Het ideaal van het pacifisme. Nou, hup, het is mooi geweest.’

De vergeten oorlog van de Duitslandganger Dwangarbeiders uit heel Europa ontmoeten elkaar op Berlijns congres (Ellen Visser de Volkskrant 1 mei 1996):
Ze werden met eieren bekogeld, als SS'ers behandeld, als heulers met de vijand. Vrienden wilden niks meer van hen weten, bij sollicitaties visten ze opvallend vaak achter het net....
'Hortensia in Farge.' Zo heet het relaas van Klaas Touber in de bundel Onder een stolp van kwaad. Touber, die in februari 1943 naar Bremen werd gestuurd als dwangarbeider, beschrijft daarin de maanden die hij doorbracht in het Arbeitserziehungslager Farge, een nazi-opvoedingskamp waar hem op gruwelijke wijze Arbeitsdiziplin' werd bijgebracht.
Hitlers vergeten slaven' moeten hun terechte plaats in de geschiedschrijving krijgen. De VDN heeft een documentatiecentrum opgericht, waar al honderden verhalen, foto's en documenten zijn opgeslagen.Meijer en Oudesluijs merkten vorig jaar dat bij de vele herdenkingen die plaatsvonden ter gelegenheid van vijftig jaar bevrijding de dwangarbeiders niet aan bod kwamen.

Dat stomme economenvolk met zijn heilige koeien (Jan Pen 1976):
Een opmerkelijk voorbeeld is de inkomensverdeling. Er is onlangs een dik boek verschenen van de ethicus P.J. Roscam Abbing Ethiek van de inkomensverdeling waarin staat dat de een wel meer mag verdienen dan de ander, maar alleen in zoverre hij zich meer inspant of onaangenamer werk doet. De lezer blijft echter onkundig omtrent de orde van grootte waarin deze toelaatbare verschillen liggen. Een chirurg doet zwaar werk en moet erg goed opletten - hij mag dus wat meer geld krijgen dan de operatiezuster, want die mag desnoods eens eventjes suffen - maar hoe groot is dat verschil nu precies? Roscam Abbing vertelt het ons niet, en hij staat allerminst alleen in deze puur kwalitatieve manier van denken.
Daarom is het des te meer te waarderen dat Tinbergen sinds enkele jaren bezig is, de meest rechtvaardige inkomensverdeling kwantitatief te benaderen. Deze combinatie van econometrie en ethiek is nieuw, en wekt veel verbazing. Ik mocht er onlangs iets over vertellen op een conferentie van loondeskundigen uit allerlei landen; ze vonden het vreemd, maar wel erg interessant. Misschien geldt dit ook wel voor sommige lezers.

De website van de Rabobank biedt houvast om de status quo van de door het Westen gehanteerde macro-economische model te duiden.
We voorzien vijf belangrijke ontwikkelingen die de wereld van overmorgen zullen vormen (klik op de ontwikkelingen voor een analyse ervan):
1. Demografie - Steeds meer en steeds oudere mensen die steeds vaker in steden een plek zoeken, moeten eten, drinken en werken;
2. Duurzaamheid - De grenzen aan wat de aarde te bieden heeft, zullen ons handelen steeds vaker beïnvloeden;
3. Geopolitiek - Geopolitiek wordt minder overzichtelijk: er is een diffusie van macht terwijl economische afhankelijkheden in de wereld groter worden;
4. Innovatie - Verdergaande innovatie is een belangrijke bron van vooruitgang. Maar innovatie levert ook uitdagingen in transities op;
5. Economie - Dit alles komt samen in de economie van overmorgen: waarbij hoge economische groei minder zeker lijkt, en de huidige uitdagingen voor de wereldeconomie wellicht een keer tot uitbarsting komen.

Megatrend 5 - In de economie komt alles samen (Hans Stegeman 31 maart 2016 Rabobank):
Feit is wel dat de mondiale schuldenberg de afgelopen jaren nauwelijks is afgenomen (Dobbs et al., 2015a). Sterker nog, de bruto schulden in de wereld zijn de afgelopen jaren alleen maar verder toegenomen (figuur 1 en 2). Weliswaar zijn de huishoudschulden in het Westen wel afgenomen, maar hiertegenover staat een aanzienlijke toename van de overheidsschulden in het Westen en vooral ook een toename van de schulden in opkomende economieën. Daar hebben vooral huishoudens en bedrijven zich verder in de schulden gestoken.

Illustratief is dat de internationale bancaire sector collectief heeft gefaald en zich desalniettemin op riante bonussen trakteert. De elite is te veel met het bemachtigen van bonussen in de weer geweest en heeft daardoor onvoldoende tijd overgehouden om op de continuïteit van de organisatie te letten, dus echt op het winkeltje te passen. Er is een new boys network ontstaan dat elkaar op een profijtelijke manier de bal toespeelt. Degenen die verantwoordelijk zijn voor de kredietcrisis laten zich extra belonen, terwijl de werknemers het gelag mogen betalen. De vraag is natuurlijk of een bonus, op deze manier van risicospreiding (risicobeheersing), op zijn plaats is? Door onverantwoordelijk gedrag ook nog eens extra te belonen is de arrogantie van de macht grenzeloos.

Het in 1972 gepubliceerde rapport Grenzen aan de groei toont de uitdagingen voor de wereldeconomie van morgen. Het balansmechanisme maakt het mogelijk golfbewegingen te reguleren. De financiёle schijnwereld berust op hartstocht (Emoties en Contrast emoties).

Het aanzetten van de Amerikaanse geldpers, het helicoptergeld gaat ten koste van het buitenland en toont de beperkingen van de kwantitatieve parameters. Een ding is duidelijk dat het Westen onder leiding van de VS de voorkeur geeft aan het bestrijden van de as van het kwaad (de keerzijde van de medaille) uit het Oosten, het moslimfundamentalisme, boven het reguleren van het marktfundamentalisme in eigen huis. Het toont het oeroude zondebokmechanisme. De as van het kwaad bestrijden, de boodschap van Christus is de unique selling point van religies.

'Een nieuwe Pieter Lieftinck, dat is wat Europa nodig heeft' (Bernard van Praag de Volkskrant 21 oktober 2011)
Om het bankenstelsel te stabiliseren, zouden de Europese leiders terug moeten grijpen naar na-oorlogse instrumenten.
Het lijkt het de hoogste tijd om te komen tot een structurele hervorming van de financiële wereld, voordat we inderdaad terechtkomen in een toestand van revolutie waarbij onvermijdelijk veel kapot zou worden gemaakt. Het is de vraag of de Europese politici de urgentie van deze situatie voldoende onderkennen. Het is niet langer een tijd voor pappen en nathouden. We komen er niet door steeds grotere garanties te geven en reservefondsen op te tuigen zonder dat we de wortels van het kwaad zelf aanpakken.
Wat wij nodig hebben, is een nieuwe Pieter Lieftinck (Nederlands minister van Financiën van 1945 tot '52). Iemand die de situatie analyseert en bereid is om onorthodoxe middelen toe te passen. De Europese leiders dienen zich los te maken van de conventionele denkschema's. Ze moeten het geldverkeer tijdelijk reguleren en tevens op langere termijn op Europees niveau een Glass-Steagall-achtige structuur bindend opleggen aan de Europese banken.

Een whodunit over uw salaris (Jonathan Witteman Volkskrant 4 november 2017, p. 14-15):
Al vier decennia liggen de lonen van Nederlanders op een gelijk niveau. Wel economische groei, maar geen salarisverhoging. Wie of wat heeft daarin de hand gehad?\\ Het ene na het andere instituut roerde afgelopen tijd de trom over de kwakkelende inkomens: het IMF, De Nederlandsche Bank, het Centraal Planbureau, allemaal vinden ze dat het tijd is voor loonsverhogingen. Ook premier Rutte is om, en zelfs werkgeversbaas Hans de Boer kan tegenwoordig leven met loonstijgingen van 'zo'n procent of 3'. Toch zijn dergelijke loonstijgingen nog in geen velden of wegen te bekennen. Hoe kan dat? De Volkskrant zet de hoofdverdachten in deze whodunit op een rij.
1. De grote uitvindingen zijn gedaan
2. Krapte is een fabeltje
3. De factor arbeid is geen machtsfactor meer

Ferdinand Grapperhaus (Frans Zoer Volkskrant 6 november 2017 p. 19):
In het artikel over Ferdinand Grapperhaus noteert Jan Tromp een citaat van hem uit september 2015: 'Opvang in de regio is geen optie meer. Wat dan wel? ... bij ons thuis is plaats.' Warme woorden van welkom, ter illustratie van zijn typering als een 'wezenlijk barmhartige jongen'.
Een studiegenoot meent dat Grapperhaus zijn overtuigingen niet wil verloochenen. Mijn vraag: wat doet hij dan in dit kabinet, op deze post? Waarom heeft hij dan getekend voor een asielbeleid waarin 'opvang in de regio' juist tot uitgangspunt is verheven?

Een wezenlijk barmhartige jongen Jan Tromp Volkskrant 4 november 2017 Zaterdag p. 8-10):
'CDA'er, maar van een totaal ander slag dan de grijze figuren van het midden'
Een vechter met een angstaanjagende energie, zeggen vrienden over Ferdinand Grapperhaus. Een scherp criticus van de huidige politiek, die hij opportunisme verwijt. Wat kunnen we van deze sociaal bewogen patriciër verwachten nu hij minister van Justitie en Veiligheid is?
In december 2016 publiceerde hij in Het Financieele Dagblad een open brief, gericht aan minister van Financiën Jeroen Dijsselbloem. Deze had kort daarvoor de opkomst van het populisme toegeschreven aan de bankencrisis.
Grapperhaus schrijft: 'Excellentie, ik ben het niet met U eens. Het populisme is opgekomen, omdat er al twee decennia een maatschappelijke onthechting gaande is. De onderste laag van de samenleving, vijftien procent van onze bevolking, is als enige, sinds 2005, stil blijven staan in een tijd van welvaartstoename en megagrote technologische vooruitgang.'
Er is een tweede groep bij gekomen, vervolgde Grapperhaus zijn brief aan Dijsselbloem, een groep mensen die het Sociaal en Cultureel Planbureau de Onzeker Werkenden noemt. 'Het zijn mensen wier baan op de tocht staat of die net werkeloos of arbeidsongeschikt zijn geworden, en geen vooruitzichten hebben in de door uw kabinet zo vrolijk geformuleerde participatiemaatschappij. Een aanzienlijk deel van deze twee groepen behoort tot de Nederlanders die op de rand van of in armoede leven, met kinderen die geen sportclubje of Playstation hebben.'
Gereformeerde mannenbroeders
In zijn onlangs verschenen boek Rafels aan de rechtsstaat wendt Grapperhaus zich tot een andere evangelieschrijver. Uit Marcus 10-25: Het is gemakkelijker voor een kameel om door het oog van een naald te gaan dan voor een rijke om het koninkrijk van God binnen te gaan. Marcus 10-31: Maar vele eersten zullen de laatsten zijn, en velen, die de laatsten zijn, de eersten.
Grapperhaus haalt Thorbecke aan die waarschuwde 'dat wanneer de kloof tussen arm en rijk te groot werd wetgeving nog slechts de betekenis van ironie zou hebben'. Hij concludeert: 'Een rechtsstaat die zo is ingericht dat daarin ongelijkheid en zelfs toename van ongelijkheid wordt toegestaan, is op zijn minst gerafeld.'

'Onze samenleving raakt ontwricht' (Laura de Jong interviewt hoogleraar Ferdinand Grapperhaus Volkskrant 4 maart 2017 p. 24-25):
Onze samenleving wordt steeds ongelijker, stelt Ferdinand Grapperhaus, hoogleraar arbeidsrecht in Maastricht, hoogste baas van advocatenkantoor Allen & Overy en columnist van Het Financieele Dagblad, in zijn nieuwe boek Rafels aan de rechtsstaat.
Er zijn toch geen rechtelozen in de Nederlandse samenleving?
'Nee dat niet, maar onze van oudsher goed gehechte samenleving begint ontwricht te raken. In mijn optiek is een rechtsstaat een samenleving waarin de overheid zorgt dat iedereen op een rechtvaardige manier aan die samenleving kan deelnemen: gelijkheid, vrijheid en rechtvaardigheid. Ik constateer nu dat gelijkwaardigheid en toegang tot gelijke kansen niet meer vanzelfsprekend zijn. Er zijn in onze samenleving twee groepen die er de afgelopen tien jaar niet op vooruit zijn gegaan in inkomen, steeds meer in de hoek zitten waar de klappen vallen, en weinig kansen hebben.'

Reddingsboei voor Brits staal (Peter de Waard Volkskrant 23 april 2016 p. 33):
De Britse overheid is bereid veel geld te steken in het redden van het verliesgevende Tata Steel. Het gaat daarbij vooral om het bedrijf in Port Talbot in Wales - het grootste hoogovens- en staalbedrijf van het land - dat te koop is gezet door de Indiase eigenaar die ook het voormalige Hoogovens in IJmuiden bezit.
Er zal hoe dan ook naast hulp van de staat een enorm bedrag aan particulier geld nodig zijn om het bedrijf levensvatbaar te maken. Er is inmiddels een groep van investeerders gevormd - onder wie een aantal belangrijke ict-ondernemers uit Wales - die bereid zouden zijn geld in een redding van Port Talbot te steken.
Tata lijdt nu in Groot-Brittannië per dag een miljoen pond (1,25 miljoen euro) verlies. Naast herfinanciering zal een ingrijpende kostenbesparing nodig zijn om het laatste restant van wat eens het machtige British Steel was overeind te houden.

Powerhouse China (Heleen Mees Volkskrant 20 april 2016 p. 26):
In 2004 waarschuwde Nobelprijswinnaar Paul Samuelson al dat westerse economieën de grote verliezers van de mondialisering zouden worden als China erin zou slagen de innovatiekloof met het Westen te dichten. De zorgen van Samuelson werden destijds weggewuifd. Jagdish Bhagwati en anderen betoogden dat het ridicuul was om te denken dat China in staat zou zijn de kennisachterstand in te halen. Maar om de innovatie-kloof te dichten, hoeft China niet het algemene kennisniveau te verhogen, het hoeft slechts het kennisniveau aan de top te verhogen.
Het is volgens diezelfde logica dat China in 2012 op de Olympische Spelen in Londen goud in de categorie 100 meter vrije slag wist te behalen ondanks het feit dat de meeste Chinezen nog steeds zwembanden nodig hebben als ze een duik gaan nemen. Het is ook geen toeval dat China en de Verenigde Staten tijdens de Olympische Spelen vaak strijden wie de meeste medailles weet te behalen. Als de VS en Europa er niet in slagen het defaitisme het hoofd te bieden en het vizier naar buiten te richten, zal China die innovatiekloof binnen een mum van tijd hebben overbrugd.

Blijf dumpen Chinese producten voorkomen (Agnes Jongerius, Europarlementariër voor de PvdA Volkskrant 13 april 2016):
De Europese Unie moet, evenals de VS en India, weigeren om China te erkennen als markteconomie. Anders zal China ons uit de markt prijzen.
Staalindustrie Tata maakte onlangs bekend, dat ze haar activiteiten in Groot-Brittannië zal staken. Een bericht dat bij tienduizenden Britse huishoudens als een bom insloeg. De Indiase eigenaar van ook de hoogovens in IJmuiden draaide in de verouderde Britse fabrieken miljoenen ponden verlies. De hoop om daar ooit winstgevend te worden, is verdwenen.
Oneigenlijke concurrentie
Ook voor Nederland zijn dan de risico's levensgroot. Denk alleen al aan de fietsenfabrieken in Friesland en de producenten van auto-onderdelen in Limburg.
Laten we dus nu in actie komen. Juist tijdens het Nederlands voorzitterschap kunnen we een belangrijke rol spelen in het proces. China mag onder geen beding de status markteconomie krijgen.
Zolang het speelveld met China ongelijk en oneerlijk blijft, moeten wij onze anti-dumping maatregelen juist verbeteren en moderniseren. Europa mag zich niet neerleggen bij oneigenlijke concurrentie en moet juist strijden voor eerlijke handel.

EU: China dupeert Europese staalmarkt (Jonathan Witteman de Volkskrant 16 januari 2013):
China verstrekt illegale subsidies aan zijn staalindustrie en ondermijnt daarmee de concurrentiepositie van Europese staalproducenten.
Begin vorig jaar zei het 'intens ontstemde' China nog dat het aangekondigde onderzoek naar het subsidiëren van de Chinese staalindustrie een oplossing van de eurocrisis in de weg stond. Daarmee wekte China de suggestie dat het zou kunnen stoppen met het opkopen van Europese staatsobligaties als de EU haar handelsdreigementen zou doorzetten. In september, voorafgaand aan de achtste EU-China Business Summit, een zakelijke topconferentie tussen beide landen, kwamen de Chinese en EU-leiders nog overeen geen protectionische maatregelen op te leggen aan elkaar.

G20: renteverlaging en geldpers zijn als oppeppers uitgewerkt (Peter de Waard Volkskrant 28 februari 2016 p. 21):
Het probleem is dat er geen overeenstemming is over er dan wat wel moet worden gedaan als het monetaire wapen niet meer werkt. De regering-Obama wil de overheidsuitgaven opvoeren, maar krijgt daarvoor geen steun van de Republikeinen. De Britse minister van Financiën Osborne wil juist verder bezuinigen. En de Duitsers zijn ervan overtuigd dat budgettaire stimulering de crisis juist zal verergeren, omdat daardoor de al hoge schulden nog verder toenemen. Alleen China is bereid het tekort weer op te voeren. Voor hervormingen (lees: flexibeler arbeidsmarkten en lagere pensioenen) is al helemaal weinig steun.
De G20 verklaarde verder dat een Brexit (het uittreden van Groot-Brittannië uit de Europese Unie) een schok zou kunnen zijn voor de wereldeconomie.

Eten of gegeten worden in de telecom en 7 andere dingen die je moet weten (Arne Petimezas 14 februari 2015 ):
- Volgens de financieel topman Dennis Okhuijsen van telecombedrijf Altice zijn er over 5 tot 10 jaar tijd nog maar een handjevol spelers op de Europese kabelmarkt overgebleven. Okhuijsen zei tegen het Financieele Dagblad dat uit de consolidatieslag er 3 of 4 telecomreuzen tevoorschijn komen. En natuurlijk is Altice niet de prooi, maar de grote jongen die de andere spelers inlijft en een van de kolossen is die overblijft.
- KPN-topman Eelco Blok deed vanochtend ook zijn duit in het zakje en gaf ook vergezichten over de Europese telecommarkt. Blok zei tegen De Telegraaf dat de komende 1 tot 2 jaar in teken zal staan van overnames van telecombedrijven binnen de landgrenzen van EU-lidstaten. En al over 3 tot 5 jaar zal de consolidatieslag Europees gaan, aldus Blok.
- ArcelorMittal rekent op een zwaar 2015, en dat komt vooral door de mijnbouwtak die een blok aan het been is van de staalreus. ArcelorMittal denkt dat het bedrijfsresultaat (ebitda) dit jaar daalt naar 6,5 tot 7 miljard dollar nadat deze in 2014 juist steeg naar 7,2 miljard dollar van 6,9 miljard dollar. ArcelorMittal behoort tot de grootste ijzerertsproducenten ter wereld en wordt daarom hardt geraakt door de halvering van de prijs van ijzererts afgelopen jaar. De crash in de prijs van ijzererts dreunt flink door in de bottom line van ArcelorMittal, want het verdere herstel van de staalmarkt wordt teniet gedaan.

Familiebedrijven: eten of gegeten worden (Katinka Jongkind 24 maart 2016):
Ten slotte speelt schaalvergroting een rol. Veel familiebedrijven moeten tegenwoordig ook in de nichemarkten concurreren met de grotere jongens. Dus moeten ze groeien om te overleven. Het is eten of gegeten worden. Een strategie gericht op overnames ligt dan ook voor de hand.

Baas over brein of 'De vrije wil is een sociale constructie' (Margreet Vermeulen de Volkskrant 10 maart 2016, katern Vonk p. 12-13):
Bestaat de vrije wil? Filosoof Daniel Dennett meent van wel. Hij kruist de degens met de Nederlandse hersenwetenschappers Dick Swaab en Victor Lamme die hij in 2012 voor schurken uitmaakte omdat ze zeggen dat de vrije wil een illusie is. 'Ik wil het publiek waarschuwen dat ze Swaab en Lamme niet moeten geloven. Dat ze onverantwoord bezig zijn.'
Dennett is een van de grote filosofen van deze tijd en een expert als het gaat om bewustzijn, vrije wil en kunstmatige intelligentie. Hij werd in Nederland bekend door zijn optredens in de tv-series De Beagle en Een schitterend ongeluk. Onder de vrije wil verstaat Dennett het vermogen van gezonde volwassenen om autonoom en doordacht beslissingen te kunnen nemen. De mens is niet de knecht van zijn brein, maar heeft wel degelijk controle over zijn daden en gedrag.
Vochtige robot
De Amerikaanse filosoof Daniel Dennett is militant atheïst en materialist. Dat laatste wil zeggen dat hij niets wil weten van een menselijke ziel. Ons bewustzijn komt voort uit een serie chemische processen. Hij noemt de mens weleens gekscherend een 'vochtige robot'. Volgens The New York Times is Dennett Amerika's meest gelezen en bediscussieerde levende filosoof.

De dubbele moraal viert hoogtij in het Westen. Zowel in Londen als op de Zuidas in Amsterdam zijn de miljarden van de olichargen in het Oosten van harte welkom.

Kleptocraat voelt zich thuis in 'Moskou aan de Theems' (Patrick van IJzendoorn de Volkskrant 7 maart 2016, p. 14-15):
Een rondje door Londen met corruptiebestrijder Borisovitsj laat zien hoe dubieuze Russen de duurste huizen in de stad bezitten. 'Niemand stelt hier vragen.'
Het mekka van Russisch geld
Londen is het mekka van Russisch geld, zegt Borisovitsj. 'Nergens is onroerend goed beter beschermd dan hier en niemand stelt vragen bij aankopen.' Zelf heeft Borisovitsj vanaf 1997 in de City gewerkt, waar hij menig oligarch heeft meegemaakt. De schimmige wereld ging hem tegenstaan. 'Bij Merrill Lynch werkte een jurist die ooit een transactie van Roman Abramovitsj tegenhield totdat helder was waar dat geld vandaan kwam. Dat zou de norm moeten zijn, besefte ik toen.' In 2007 keerde Borisovitsj terug naar Moskou waar hij de hervormer en Poetin-criticus Aleksej Navalny steunde.
Op de hoek ligt Eaton Square, het pleintje waaraan koningin Wilhelmina woonde tijdens de oorlog. Het kwam bekend te staan als 'Het rode plein' toen de eerste oligarchen er neerstreken, aangevoerd door wijlen Boris Berezowsky. 'Die panden zijn nu te krap voor de rijke Russen', zegt Borisovitsj, terwijl hij via Belgrave Square, waar aluminimumkoning Oleg Deripaska woont, naar het bewaakte miljardairslaantje achter Kensington Palace koerst. 'Hier zijn Len Blavatnik en Roman Abramovitsj buren. Kijk, deze enorme villa's passen beter bij hun status.
Wat Borisovitsj ergert is dat zijn landgenoten die over de ruggen van de gewone Russen rijk zijn geworden, geen strobreed in de weg wordt gelegd door de Britse autoriteiten, hoe slecht de Brits-Russische relatie ook heet te zijn. Om dat aan te tonen, laat hij de tour eindigen op Whitehall, waar de overheidsdepartementen staan en de premier resideert. Op Horse Guards Avenue wijst hij op een elegant appartement. 'Dat is voor 11 miljoen pond gekocht door Igor Shuvalov, de op vier na belangrijkste politicus onder Poetin. Hij heeft een fraai uitzicht over de Theems, nietwaar?'

Een Brexit kan Europa weer socialer maken (Thomas von der Dunk Volkskrant 7 maart 2016 p. 18):
Oneerlijke concurrentie
De Britten werpen voortdurend twee belangrijke belemmeringen op voor een socialere koers, die de Europese burgers voor Europa terug zou kunnen winnen: zij zijn tegen zowel fiscale als sociale verplichtingen voor hun eigen land. Op de open markt die Europa intussen is, leidt dat tot oneerlijke fiscale en sociale concurrentie - belastingparadijzen en lage lonen aan gene zijde van de Noordzee - die de beschaafdere Europese landen vervolgens tot meegaan in een race to the bottom dwingt.
Inderdaad: onder leiding van de VVD, die - tegen de wens van de meerderheid van de bevolking - een zelfde afbraakkoers voorstaat, is Nederland de grootste fan van de Britten, en met onze eigen belastingparadijzen ook een partner in crime. Ontegenzeggelijk zal Rutte met de val van Cameron een belangrijke bondgenoot verliezen, en daardoor Nederland ook met een Brexit fors aan invloed inboeten.
Maar met de stugge vrijemarkt-koers die Den Haag nog steeds vaart, is dat geenszins een ramp. Integendeel. De Europese bevolking is het neoliberale gedachtengoed meer dan beu, getuige de electorale opstanden van Frankrijk (Le Pen) tot Spanje (Podemos). Als het neoliberalisme een doodsklap krijgt, zou zo'n tijdelijk verlies aan Nederlandse invloed met het oog op een socialer - en dus stabieler - Europa wel eens een grote zegen kunnen zijn.

In het programma Buitenhof 6 maart 2016 vond een stevig debat plaats tussen Thierry Baudet en Rob Riemen over het Oekraïne-referendum van 6 april. Door Rob Riemen wordt onvoldoende onderkend dat niet Brussel maar het grootkapitaal voor een belangrijk deel de touwtjes in handen heeft. Het probleem is dat te veel politici een heilig geloof hebben in het neoliberalisme. Voor het grootkapitaal is de regel van de wet belangrijker dan de geest van de wet.

Van Baalen ligt gevoelig op het Binnenhof
Hans van Baalen. Ineens stond ie daar, op een podium in Kiev. Naast Europese VVD66 lijsttrekker Guy Verhofstadt, te maaien met dat knuistje naar Maidan. Omhoog bij de jouwe, Vladimir!, schreeuwde zijn hitserige toneelspel, De Oekraïners zijn rijpe oogst voor onze Europese Unie! Sja. Wat moet je daar nou van denken?
Verhofstadt en Van Baalen bewijzen in Kiev het gelijk van Moskou (Robbert de Witt Elsevier 22 feb 2014):
Rusland zegt al weken dat Oekraïne wordt opgehitst door Europa. Uitgerekend twee liberale europarlementariërs toonden op het Onafhankelijkheidsplein in Kiev het gelijk van Rusland.
Visumplicht afschaffen?
Guy Verhofstadt en Hans van Baalen schreeuwden donderdag de betogers op het Onafhankelijkheidsplein in Kiev toe dat Europa hen niet in de steek zal laten. Verhofstadt hield de betogers voor dat hun land financiële hulp moet krijgen en dat de visumplicht moet worden afgeschaft. Nou, daar zullen de meeste EU-burgers heel anders over denken.

Van Baalen: volk in Oekraïne zal zegevieren (Volkskrant 21 februari 2014):
'Dictators zullen uiteindelijk nooit winnen. Het volk zal zegevieren.' Dat zei VVD-Europarlementariër Hans van Baalen donderdagavond tijdens zijn bliksembezoek aan Oekraïne.
Samen met enkele andere liberale afgevaardigden uit het EU-parlement, onder wie de Belg Guy Verhofstadt, was hij in het centrum van Kiev, waar tegenstanders van de regering al maanden demonstreren. Daar sprak Van Baalen onder anderen met leden van de oppositie.
De liberale delegatie wilde de vreedzame oppositie op het Maidan-plein een hart onder de riem steken en verder bemiddelen tussen gematigde leden van de Partij van de Regio's van president Viktor Janoekovitsj en de oppositie.

Criminele EU politici en de (olie) maffia olichargen van de Oekraine:
Arno Wellens is onderzoekjournalist bij 925.nl. Dit tweede deel verteld hij over het corrupte handelen van bankiers en politici in de landen van het Oostblok waar de Europese politici zaken mee doen. Grootschalige corruptie en fraude op kosten van de Europese burgers en met medeweten van onze politici. Ook hier speelt Nederland/Dijsselbloem weer een cruciale rol door met fiscale constructies willens en wetens de witwas carrousel te faciliteren.
Associatieverdrag met de Oekraïne, helpt de corrupte elite het land leeg te roven. Nederland helpt daarbij crimineel geld op een nog makkelijker manier in Europa te witwassen. De burgers worden er niets beter van. Er worden in het verdrag geen mensenrechten, productie van synthetische drugs, wapenhandel of belastingontwijking aangepakt. Het enige wat concreet is geregeld is, dat de brievenbus vennootschappen niet mogen worden aangepakt.

Een klassieke tegenstelling is dat de liberalen vinden dat de overheid het probleem is en de markt de oplossing en de socialisten vice versa. Door de kredietcrisis is deze controverse opnieuw aangezwendeld. Of zoals de discussie over dit thema tussen Jan Peter Balkenende en Wouter Bos laat zien ligt de oorzaak van de graaicultuur voor de een bij de menselijke hebzucht en voor de ander dat de financiële systemen niet deugen. De een denkt vanuit de markt, het individu, de ander vanuit de overheid het collectief. De waarheid ligt in het midden en heeft op het complementaire 'en-en' denken betrekking.

Balkenende gaat ‘liever niet in’ op oorzaken van verkiezingsnederlaag (Volkskrant 29 december 2010)
De vraag waarom hij niet de regie nam op spannende momenten, wordt niet gesteld. Oud-bewindslieden van de partijen met wie het CDA regeerde, wijzen vaak op dit manco. Het lag aan de anderen: de LPF, D66 en de PvdA. Balkenende geeft nog een fijn inkijkje hoe het regeren met VVD en PvdA ging. Bij de VVD was een deal een deal. Kijk, als je nu eens wist hoe vaak bewindslieden langs de PvdA-fractie moesten. Dan moest Donner met mevrouw Hamer praten, dan moest Klink weer langs. Dat maakt het leven wel lastiger.
Het selling point voor de VVD is het economisme dat Jesse Klaver bestrijdt.

Arnold Heertje 'Domheid en arrogantie hebben de Partij van de Arbeid genekt' (de Volkskrant 26 maart 2014):
De PvdA is door intellectueel en karakterologisch falen aan de verkeerde kant van de geschiedenis beland, schrijft Arnold Heertje. 'De bureaucratische aanpak van de werkloosheid door PvdA-bestuurders op nationaal en lokaal niveau is hiervan een zwaarwegend negatief gevolg.'
Sinds de oprichting in 1946 heeft de Partij van de Arbeid zich nog een halve eeuw gekoesterd in de schaduw van een maatschappelijke dynamiek die wortelt in het laatste kwart van de 19de en de eerste helft van de vorige eeuw. In zijn beruchte Den Uyl-lezing van 12 december 1995 rekende Wim Kok af met de ideologische veren van de sociaal-democratie en, naar achteraf blijkt, ook met de intellectuele veren van de eens zo kleurrijke beweging. Beide afrekeningen waren Kok op het lijf geschreven.
De bureaucratische aanpak van de werkloosheid door PvdA-bestuurders op nationaal en lokaal niveau is hiervan een zwaarwegend negatief gevolg. De geschapen onvrede vertaalt zich destructief in de aanhang van de PVV en constructief in de aanhang van de SP en D66, samen bijna de helft van het electoraat. Voor de Partij van de Arbeid niet langer een wenkend perspectief.

De hamvraag is dan natuurlijk hoe weet Jeroen Dijsselbloem zo zeker dat de geldpers wel en FTT om het rondpompen van geld fiscaal te belasten niet een antwoord op de financiële crisis is? Coen Teulings heeft inmiddels (2 december 2016) zijn oude standpunt herzien. Met de blinde vlek waarmee Jeroen Dijsselbloem c.s. de PvdA naar de afgrond heeft geleid beoogt hij nu het Europese Stabiliteitsmechanisme te 'redden'. Jeroen Dijsselbloem committeert zich aan het grootkapitaal, hij verstopt zich niet achter Duitsland maar is bezig Schauble rechts in te halen.

Jeroen Dijsselbloem heeft gelijk dat met zijn vertrek uit de tweede kamer meer vernieuwing, lees het stoppen van het marktfundamentalisme wenselijk is. Wellicht dat er nu met het motto van het kabinet-DenUyl (1973 – 1977), spreiding van ’Geld, Kennis en Macht’ een begin wordt gemaakt met een paradigmawisseling richting Gulden Middenweg.

Klavers ideeën zijn niet onzinnig (B. Nooteboom de Volkskrant 15 september 2015 p. 20):
De ideeën van Jesse Klaver zijn wellicht ondoordacht, maar niet onzinnig. Economen moeten openstaan voor de hervorming van hun discipline.
In zijn column van 12 september hakt Frank Kalshoven stevig in op de ideeën van Jesse Klaver. Die zouden ondoordacht en onzinnig zijn. Ondoordacht zijn ze misschien, maar onzinnig allerminst. Zijn intuïties zijn goed. Het zou beter zijn om te helpen die nader vorm te geven dan ze dogmatisch af te wijzen. Economen mogen wel wat bescheiden zijn na hun falen ten aanzien van de financiële crises.
Ik dien hier Kalshoven van repliek op de punten die hij bespreekt.
Ten eerste de 'systemen' die volgens Klaver individuen vermorzelen. Een complexe samenleving als de onze kan niet zonder systemen, stelt Kalshoven terecht, maar dat neemt niet weg dat ze regelmatig ontsporen. Neem de kwestie van de financiële instellingen. Luyendijk doet het voorkomen alsof de problemen de schuld zijn van individuele bankiers, maar onderschat daardoor het probleem. Vele bankiers zien heel goed dat wat gebeurt niet goed is voor de samenleving, maar zij kunnen het zich alleen permitteren hun gedrag te veranderen als de anderen dat ook doen. Zij zitten in een zogenaamd prisoners dilemma. Als zij niet meedoen aan het spel van winst maken waarbij het risico op de samenleving wordt afgewenteld, dan worden ze aan de kant gezet door aandeelhouders of wordt de bank overgenomen door partijen die de kansen op winst wel pakken. De regering zit ook in een prisoners dilemma: als Nederland als enig land de bankiers hard aanpakt dan verhuizen die naar Londen. Dat alles is een pervers systeemeffect. Etc.
Horizontale controle
Er is een vorm van beperkte controle die maximale ruimte laat voor vertrouwen. Die heet horizontale controle, en is enige tijd geleden ingevoerd door het Ministerie van Financiën. Tot opluchting van velen.
Kortom, laten we als economen niet de huidige kritiek blind afwijzen en goede intuïties verwerpen omdat zij nog geen handen en voeten hebben, maar een handreiking geven om uit de voeten te kunnen. En daarmee de economische wetenschap omvormen. Redden, misschien.

Jesse Klaver krijgt na de zegetocht de kritiek (Remco Meijer Volkskrant 14 september 2015 p. 10):
Jesse Klaver houdt een goed humeur. Vrijdag verscheen zijn boek De mythe van het economisme. De publiciteit loopt geweldig, de tweede druk is opgelegd. Maar nu komt ook de kritiek. 'Inhoudelijk zo mager als een fotomodel', schreef Frank Kalshoven zaterdag. 'Daar kon ik wel om lachen', zegt Klaver goedgemutst. Etc.
Ter discussie staat ook dat Klavers boek voor een belangrijk deel gaat over zijn jeugd in Roosendaal. 'Dat vind ik nou net het goede deel van het boek', zegt Harbers plagerig. 'Ik herkende daar veel in. Maar ik heb daarna een heel andere afslag genomen.'
Rutger Bregman vindt het onnodig. 'Ik ben zelf opgegroeid in Zoetermeer, daar val ik toch ook niemand mee lastig?' Klaver: 'Het is relevant waar ik vandaan kom, want dan begrijp je beter de waarden waarvoor ik sta.'
Bregman vat de opgeruimde stemming van de middag samen. 'Ik ga blij weg. Met Jesse Klaver durf je op feestjes weer te zeggen: ja, ik ben links.'

In Buitenhof 13 september 2015 gaat Jesse Klaver in debat met econoom Bas Jacobs. Jacobs pleit in zijn boek de Prijs van gelijkheid niet zozeer voor minder economisme, maar juist voor béter economisch beleid.
Weg met kosten-baten analyses, sommige dingen zijn niet in geld uit te drukken, aldus GroenLinks leider Jesse Klaver, die deze week het politieke debat domineert met zijn boek de Mythe van het economisme. Om een einde te maken aan ongelijkheid hebben we idealen nodig en geen rekensommen, vindt Klaver.

Jeroen Dijsselbloem, president van de Eurogroep wekt in Nederland de indruk dat hij met de Big Bazooka de economie, de banken heeft gered, een probleem heeft opgelost, maar in Brussel is nog niet het begin van een oplossing in zicht. Het onderzoeksrapport 'E i V' toont aan dat juist het tegendeel het geval is. De Big Bazooka is slechts een losse flodder, die de economie heeft opgeblazen.

Vergeefs bouwen op de bank (Thomas von der Dunk Volkskrant 20 april 2008):
Ooit onderscheidde het Europese model zich in dat opzicht positief van het Angelsaksische: tegenover de op hoge kortetermijnswinsten gerichte casinomentaliteit van de beurs ginds stond de op duurzame lange-termijnsinvestering gerichte degelijkheid van de bank hier. Die was minder innovatief en oogstrelend dan de wereld van Las Vegas, maar wel een garantie voor stabiliteit en grotere stressbestendigheid. Dat de inwoners van het Europese continent overwegend gelukkiger zijn dan van het Amerikaanse, en de levenskwaliteit bij ons hoger is, hangt daarmee samen.
Met de opmars van de neoliberale dwaalleer is de leugen van de zelfregulering op de troon geheven en de aandeelhouder heilig verklaard. Optieregelingen en verkoopprovisies moesten tot maximale productievergroting aanmoedigen, en dus stimuleren het onderste uit de kan te halen - en dat leidt tot de huidige praktijken. Burgers krijgen ondeugdelijke en ondoorzichtige producten aangesmeerd, die vaak door een gerenommeerde instelling zijn goedgekeurd. Denk aan de zegen die ABN-AMRO gaf aan de geflopte luchtbel (internetzeepbel) van Verdonks boezemvriendin Nina Brink.

‘Als antropoloog beleef ik gouden tijden’ (Peter van de Werff de Volkskrant 17 mei 2020):
Daar kwam in de jaren zestig een reactie op, onder het motto ‘alles moet kunnen’. Boy oh boy, wat een geweldige storm van bevrijding. Ik blies de storm van ganser harte verder aan. Maar wat is er daarna allemaal misgegaan?
Het besef van de nadelen leidde tot de retrocultuur van ‘het nieuwe nette’. Kinderen van ouders die het huwelijk overboord gooiden, wilden een officiële bruiloft met bruid in het wit en taart van vier verdiepingen. Als volgende reactie kwam het in ere herstellen van goede gewoonten uit de jarenzestigcultuur: yoga, meditatie, mindfulness, het vrije dansen en het omhelzen: ‘de nieuwe liefde’.
Trends, ongeacht de risico’s, hebben een formidabele kracht en zijn een fascinerend object van studie. Als antropoloog beleef ik gouden tijden.
Peter van de Werff verdedgt het gezichtspunt van Hans Feddema.

De wondere denkwereld van de economen (Peter van der Werff de Volkskrant 25 juni 2015, p. 23):
Peter de Waard stelt voor dat antropologen eens onderzoek doen naar het denken van economen (Economie, ''de Volkskrant 23 juni 2025).
Ik voel mij als antropoloog wel aangesproken, met vijftig jaar ervaring met economen. Velen van hen waardeer ik om hun helderheid, hartelijkheid en humor. Je kan met ze lachen. Maar het lachen houdt op als ik over vooronderstellingen van de economische wetenschap begin. Dan blijkt dat bewustwording van die vooronderstellingen op stugge afweer stuit.
Een van de vooronderstellingen gaat ervan uit dat mensen en sociale systemen overal ter wereld net zo opereren als in het Westen. Dat idee omarmen ook economen in ontwikkelingslanden. Zij zijn opgeleid in de westerse economie en vaak roomser dan de paus. Ook zij noemen mensen en sociale systemen die afwijken van economische vooronderstellingen doodgemoedereerd 'falend' of 'imperfect', terwijl de economische wetenschap faalt door een gebrek aan algemeen geldende theorievorming.
Soorten gedrag
Een tweede vooronderstelling is dat ons economisch handelen losstaat van wat mensen verder denken, doen en voelen. Maar het economisch handelen is een geïntegreerd onderdeel van wat mensen en sociale systemen allemaal doen. Het onderzoek moet zich dus richten op interacties tussen alle soorten gedrag. Dat vraagt om intensieve samenwerking van economen, psychologen en sociale wetenschappers. Naar mijn indruk zien sociale wetenschappers daar meer de urgentie van dan economen en psychologen.
De derde, moeilijk bespreekbare vooronderstelling is dat economische wetenschap geen onrecht in de hand werkt, of niets aan dat onrecht kan doen. Het argument is vaak dat zij geen luchtfietserij over een ideale wereld bedrijven maar realisten zijn, terwijl ze de werkelijkheid van uitbuiting en onderdrukking niet in hun reguliere wetenschap opnemen en daarmee onzichtbaar houden.
Wat ook irritatie wekt is dat niet alleen economen, maar ook politici en journalisten de imperfecte vooronderstellingen van de economische wetenschap blijven omarmen. Een overduidelijk voorbeeld is dat gevestigde politici en journalisten van 'vooruitgang' of 'verbetering' spreken als de economie groeit, terwijl er veel bewijs is dat de positie van honderden miljoenen armste mensen er niet door verbetert en het fysieke milieu er meer nadeel dan voordeel van ondervindt.

Hoe is het mogelijk dat Wim Kok (Joris Luyendijk) over zijn nieuwe boek Dit kan niet waar zijn zich door de heersende elite heeft laten inpakken?
Hoe is het mogelijk dat het vraagstuk van het zeepbel(casino)kapitalisme door bewindspersonen, die verantwoordelijk zijn voor de politieke keuzes die er worden gemaakt niet is onderkend? Het probleem met de internetzeepbel World Online van Nina Brink is dat de huid al wordt verkocht voordat de beer geschoten is. Is het niet juist zo dat de te lang volgehouden struisvogelpolitiek de problemen extra heeft versterkt?
De antropoloog Peter van der Werff laat zien op welke vooronderstellingen de denkwereld van de economen is gebaseerd.

Door Draghi's beleid worden alleen nieuwe zeepbellen opgeblazen, maar ook de kloof tussen rijk en arm vergroot. (Pieter Klok Volkskrant 12 december 2016 p. 17):
Een signaal rond het marktfundamentalisme in de financiële wereld geeft Joris Luyendijk in zijn boek Dit kan niet waar zijn Joris Luyendijk onder bankiers op p. 85, het dot.com-schandaal (Internetzeepbel, Dot-com bubble) van rond de eeuwwisseling. De ICT-sector is volgens de utopie van Ayn Rand georganiseerd. De discussie over belastingparadijzen met Jeroen Dijsselbloem laat zien dat er slechts van een intellectueel retorische foefje, namelijk van struisvogelpolitiek sprake is. Dit geldt ook voor de retoriek rond een veilig land met Ronald Plasterk. Complexe wereldvraagstukken laten zich niet door een retorisch foefje oplossen.

'Tussenformatie wordt visieloos sprokkelen' (Robert Giebels interviewt Bas Jacobs de Volkskrant 3 maart 2012)
Hoe is Nederland eigenlijk in de situatie terechtgekomen dat al die hervormingen nodig zijn?
Door een denkfout van deze regering. Namelijk dat de eurocrisis het gevolg is van de opgelopen staatsschulden, van overheidsfinanciën die niet op orde zijn. Maar de eurocrisis is in eerste instantie een bankprobleem dat is uitgelopen op een betalingsbelanscrisis bij de perifere landen. De banken hebben veel te veel riskant geleend aan landen zoals Griekenland. En ze hebben er terecht op gegokt dat de Europese belastingbetaler die landen zouden redden, terwijl in het euroverdrag expliciet staat dat we dat niet zouden doen. Daardoor zijn de eurolanden gegijzeld door de banken en kunnen de Europese begrotingsregels niet werken.

Privatiseringsverdriet (Karen Zandbergen Trouw 8 juli 2014):
Met nog twee dagen parlementaire enquête te gaan, ligt de wereld van de woningbouwcorporaties uitgekleed op straat. Senator Roel Kuiper onderzocht en beschreef hoe het algemeen belang uit beeld verdween met de privatisering van allerlei overheidsorganisaties.
Wilden we echt dat driekwart van onze elektriciteitsbedrijven verkocht werd aan het buitenland? Wilden we echt dat een solide postbezorging afzakte naar een matige kwaliteit? Willen we echt dat bestuurders van verzelfstandigde overheidsdiensten en woningbouwcorporaties zich 'marktconform' laten uitbetalen in astronomische bedragen, terwijl ze nog altijd een publiek belang dienen?' Roel Kuiper gaat nog een tijdje door met het opwerpen van retorische vragen in zijn boek 'De terugkeer van het algemeen belang' dat dit jaar uitkwam. Privatiseringsverdriet, noemt hij het beeld dat uit die vragen opdoemt.
Overheidspragmatiek
We gaan terug naar de jaren tachtig, naar de kabinetten Lubbers. "De overheidsfinanciën waren uit het lood geslagen, de werkloosheid hoog", vertelt Kuiper. Politiek Den Haag voelde zich gedwongen om in te grijpen. PTT, Hoogovens, DSM, van alles werd verzelfstandigd en geprivatiseerd.
Zonder idee erachter. "Het was vooral overheidspragmatiek."
Aan de andere kant van de Noordzee ging het een versnellinkje hoger én bevlogener, onder leiding van Margaret Thatcher. "Zo ideologisch als in Engeland is het hier nooit geweest", vertelt Kuiper. "Engeland was een voorbeeld. Daar heerste het paradigma van de vrije markt. Maar hier ging alles veel pragmatischer. We zijn een coalitieland, daarin wordt eerder op de rem getrapt."
Er was nauwelijks discussie over het waarom van het privatiseren. Geen bevlogen ideologisch debat zoals bij de buren onder Thatcher. Het ging om financiële en bestuurlijke ruimte voor de overheid. Om besparen en om versimpelen.
Hausse
Over de toekomst is Kuiper tweeledig. Hij ziet een positieve omslag in het denken, maar vreest ook dat het project van de Europese markt dwingend blijft. "Sir Francis Cockfield, een onversneden Thatcher-adept heeft in 1985 het Witboek Interne Markt geschreven. Dat was volgens hem geen plan, maar een filosofie. De filosofie van de vrije markt. Nationale overheden moesten hierin geen belemmering zijn en de sociale paragraaf ontbrak opvallend genoeg. Nog altijd leeft in Brussel het idee dat we de NS zouden moeten privatiseren."
Hier ziet de senator het grootste gevaar. Dat overheden de greep op de eigen sectoren kwijt raken omdat ze zich committeren aan Europese afspraken.
Publieke belang
Maar hij ziet ook een grote omslag in het denken. "Politici moeten grip hebben op diensten die in het publieke belang worden uitgevoerd. Er komt nu een brede bezinning op gang over wat in het nationaal belang is en wat niet. Daar was het eerste kabinet van Rutte al mee bezig. Bestuursorganen zijn geen vrijplaatsen voor riskant gedrag en moeten weer aanvoelen als overheidsdiensten."
Het laatste kabinet heeft er zelfs een ministeriële commissie voor ingesteld, die het publieke belang in de gaten moet houden. Onder voorzitterschap van minister Henk Kamp van economische zaken.
Dit kabinet, met Stef Blok als minister van Rijksdienst, heeft als doelstelling om zelfstandige bestuursorganen, als maar enigszins kan, terug te brengen naar het moederdepartement.
Kuiper ziet een groot verschil met twintig en tien jaar geleden. "De toenmalige minister van financiën Zalm wilde Schiphol nog privatiseren. Drinkwater is ter discussie geweest. Daar is met succes een petitie over ingediend. Inmiddels is het bewustzijn scherper. Zo heeft het kabinet duidelijk gemaakt nooit de haven van Rotterdam te zullen verkopen."
In zijn boek constateert hij dat de overheid niet langer de hoeder van het publiek belang was, maar de beschermer van private belangen is geworden in de verwachting dat dat goed zou zijn voor de publieke zaak. "In een wereld van deelbelangen is de vraag naar het algemeen belang in nevelen gehuld. Er is weer behoefte aan een politiek gedefinieerd idee van het algemeen belang. Als de politiek er is om de boel bij elkaar te houden en vertrouwen terug wil winnen, dan ligt hier een belangrijke opgave."

Links en rechts staan in de politieke besluitvorming als gelijkwaardig tegenover elkaar. Voor het introduceren van de marktwerking door de overheid hielden de socialistische krachten (these) en rechtse, liberale krachten (antithese) elkaar aardig in evenwicht. Het is aannemelijk dat de liberalisering van de financiële markten, lees deregulering en de hypothese van de great moderation ('grote matiging') de ernst van de kredietcrisis hebben versterkt. De klassieke controverse tussen John Maynard Keynes en Milton Friedman moet daardoor in een ander perspectief worden geplaatst. Door de introductie van de marktwerking heeft het corrigerende mechanisme van het keynesianisme sterk aan kracht ingeboet. Of met andere woorden nu de wal het schip heeft gekeerd zal het herstel middels het keynesianisme moeizamer verlopen.

Is Joe Biden de evenknie van de laatste Romeinse keizer? (Peter de Waard de Volkskrant 4 oktober 2022, p. 21):
De Amerikaanse econoom Mancur Olson schetste in de jaren tachtig een doemscenario, waarbij de westerse samenleving aan toenemende inefficiëntie ten onder zou gaan. Onoplosbare problemen zouden de kanarie in de kolenmijn zijn voor een periode van stagnatie en verval, net zoals een verouderde computer trager wordt en uiteindelijk vastloopt.
Na de verkiezing van Donald Trump vergeleek Nobelprijswinnaar Paul Krugman de toestand van de VS met die in de nadagen van het Romeinse rijk. Sindsdien is er de Brexit geweest en recentelijk de winsten van rechts-radicalen in landen als Hongarije, Zweden, Polen en Italië. Overal zingen complottheorieën rond die met andere complottheorieën worden bestreden. Belangengroepen willen niet meer samen met andere belangengroepen de koek vergroten, ze willen voor zichzelf een groter deel van dezelfde koek.

Hoe toename en afname van ongelijkheid en welvaart in zijn werk gaat zijn boek War and Peace and War: The Rise and Fall of Empires, New York, Plume Books, 2006 en de theorie van collectieve actie van Mancur Olson. (Piet Ransijn Civis Mundi Digitaal #33, oktober 2015):
Bespreking van het artikel van Peter Turchin, ‘Return of the Oppressed’, Aeon Magazine*;
Door roof en uitbuiting krijgen wij op termijn vaak tot ‘een koekje van eigen deeg’ retour volgens de wet van actie en reactie. Deze wet lijkt een universele geldigheid te hebben en kan in onze mondiale onderlinge afhankelijke samenlevingen een meer directe uitwerking hebben, aldus Olson, Power and Prosperity, hfst 1 The Logic of Power, The Criminal Methaphor, p 3 e.v. over de nadelen van roof, ook voor de rover.

Banken hebben de risicobeheersing - de ideale combinatie wel de inkomsten en niet de lasten - prima op orde. Het depositogarantiestelsel, de hypotheekrenteaftrek, aflossingsvrije hypotheek, beleggingshypotheek, securitisatie en de nationale hypotheek garantie voor woningen staan borg voor het afdekken van de ondernemersrisico’s van banken. De woningmarkt is nu volledig uit balans. Het fenomeen moral hazard spreekt voor zich. Hoe naïef kan de overheid, lees de politiek zijn?

'Verhofstadts bevliegingen kunnen wij missen als kiespijn' (Bolkestein Volkskrant 1 september 2011):
Verhofstadt keert zich tegen het idee van de natiestaat. 'Wij hebben moeite om dat los te laten. Dát is ons probleem. Wij hebben moeite ons een post-nationaal Europa voor te stellen.' Hier spreekt de Belgische politicus. Nergens in Europa wordt het idee van een Europese federatie aangehangen behalve in België. Dit komt omdat de Belgen die federatie zien als een oplossing voor hun communautaire problemen. Maar dat is zij niet.
Gemeenschappelijk uitgegeven euro-obligaties zouden onherroepelijk leiden tot een duurdere euro, tot concurrentieverlies en dus tot lagere economische groei. Willen wij dat?
De voormalige thesaurier-generaal en monetaire econoom Pieter Korteweg heeft berekend dat op een Nederlandse staatsschuld van 440 miljard euro de extra rentelasten 9 miljard per jaar zouden bedragen.
Luilekkerland
Dan de tweede reden. Die is in feite nog belangrijker dan de eerste. De euro heeft de tekortlanden in staat gesteld door een kunstmatig lage rente op te grote voet te leven. Zij bevonden zich in een luilekkerland. De euro-obligaties zullen hetzelfde doen. De tekortlanden zullen zich kunnen verschuilen in de anonimiteit van de Europese schuldenberg. Zij zullen worden afgeschermd van de markt. Dat zou hun verantwoordelijkheid verminderen terwijl die nu juist zou moeten worden verhoogd.
Hilhorst's column heeft als titel: 'Een stem die ontbreekt in Nederland'. Gelukkig maar. Hij noemt Verhofstadt een 'bevlogen Europese idealist'. Maar zulke bevliegingen kunnen wij missen als kiespijn.

'Ik zou ook graag op Guy Verhofstadt stemmen' (Marcel van Dam de Volkskrant 1 september 2011):
Ik heb zondagavond met heel veel instemming geluisterd en gekeken naar Guy Verhofstadt, de vorige (liberale) minister-president van België en met veel instemming de column daarover van Pieter Hilhorst gelezen. Verhofstadt is het prototype van een ongemakkelijke denker. Hij weet dat het bereiken en het behouden van welzijn, welvaart en rechtvaardigheid van dat soort denken afhankelijk is en dat het noodzakelijk is dit zo indringend en zo vaak mogelijk aan de kiezer voor te houden. Om te voorkomen dat die te makkelijk achter de makkelijke riedels van politici als Wilders aanlopen.

Tweedeling Europa versterkt door rente (Pieter Klok Volkskrant 5 juli 2010)
Door de lage rente wordt de steun aan Griekenland steeds lucratiever. Griekenland betaalt Nederland 5 procent rente op de leningen van 5,7 miljard met een looptijd van drie jaar. Nederland zelf betaalt voor leningen met dezelfde looptijd straks nog maar 0,9 procent rente. Winst per jaar: 234 miljoen euro.

'Een stem die ontbreekt in Nederland' (Pieter Hilhorst Volkskrant 30 augustus 2011)
Wie drie uur naar Verhofstadt heeft geluisterd, kan maar één ding constateren: zo'n stem ontbreekt in Nederland. Een bevlogen Europese idealist. Door Verhofstadt werd duidelijk gemaakt hoe alle Nederlandse politieke partijen opereren in de schaduw van de PVV. De populistische agenda bepaalt de contouren van het debat. Europa wordt vijandig bekeken en het nationale belang staat voorop. De afkeer van de Zuid-Europese spilzucht wordt breed uitgedragen.
Nostalgiepolitiek
Verhofstadt stelt dat dit aanschurken tegen de populisten averechts werkt. Mensen stemmen niet op het slappe aftreksel, maar op het origineel. Hij zet liever frontaal de tegenaanval in. Mensen maken hem graag uit voor wereldvreemde kosmopoliet, maar het is veel naïever om te denken dat het mogelijk is om miljoenen moslims weg te sturen uit Europa, om terug te keren naar de dorpsgemeenschap rond de kerk of om oude grenzen en oude munten in hun oude glorie te herstellen. Zo'n nostalgiepolitiek is duur en maakt Europa machteloos. In een geglobaliseerde economie kunnen landen alleen door samenwerking greep krijgen op de economische ontwikkelingen.

Het gaat er niet om de complexiteit van organisaties te vergroten, maar om ze te verkleinen.
Het is nuttig meer bewust te worden van de achtergronden van noodzakelijke lange termijn veranderingen en niet alleen ad hoc korte termijn vraagstukken op te lossen. De begripsverwarring ontstaat hoofdzakelijk doordat we ons met halve waarheden bezig houden. Binnen de traditionele hiërarchische structuren zijn de huidige complexe vraagstukken niet meer op te lossen. In plaats van dat we de systemen steeds complexer en ondoorzichtiger - Too big to fail - maken moeten we terug naar wat al in 1973 door de econoom E.F. Schumacher: in zijn boek Small Is Beautiful, het spreiden van risico's is aangegeven.

'Lidstaten EU moeten soeverein blijven' Marcel van Hamersveld (Volkskrant 8 juli 2011)
Is dat de kant die we op willen in Europa? Die van een nieuwe dictatuur? Dan is het hoog tijd de feiten onder ogen te zien en ons te realiseren dat de oplossing niet ligt in meer, maar juist in minder Brussel, in minder bureaucratie en niet in meer bevoegdheden afstaan. Om de vrijheid in Europa voor de komende generaties veilig te stellen, is het hoogst noodzakelijk de soevereiniteit van natiestaten niet alleen te handhaven, maar ook te versterken. Hoog tijd daarom dat Europese burgers - en niet alleen de Griekse - hun stem laten horen en gehoord worden. Economische samenwerking, ja graag. De vorming van een VSE, nee, dank u beleefd.

'Soevereine staat volkomen uit de tijd' Pepijn Corduwener (Volkskrant 12 juli 2011)
Staatssoevereiniteit is niet meer te verdedigen, het verlies ervan is de andere kant van de medaille van globalisering en daarmee van economische groei. Staten kunnen anno 2011 dus niet meer soeverein zijn, en de relatie tussen democratie en staatssoevereiniteit moet daardoor inderdaad opnieuw worden gedefinieerd. Een zekere opkomst van een Europese dictatuur betekent dit echter, gelukkig, niet.

Marcel van Hamersveld en Pepijn Corduwener verwoorden twee standpunten die haaks op elkaar staan. Het gaat er primair om de systemen minder complex, dus minder bureaucratisch en juist transparanter te maken.

Wellink aan het woord De agent en de inbreker (Sheila Sitalsing de Volkskrant 11 juli 2011):
Het heet de hindsight-bias, ook wel de ik-wist-het-aldoor-al-afwijking, en hele volksstammen lijden eraan. Men spreekt ervan wanneer mensen met de kennis van nu een voorval uit het verleden achteraf voorspelbaar en evident vinden.

Door Nout Wellink c.s. wordt van de hindsigt-bias (ik-wist-het-aldoor-al-afwijking) gesproken (Roel Janssen boek Wellink aan het woord, recensie in de de Volkskrant 9 juli 2011). Men spreekt ervan wanneer mensen met de kennis van nu een voorval uit het verleden achteraf voorspelbaar en evident vinden.

Nout Wellink: ‘We dachten allemaal in hetzelfde stramien en handelden daarom procyclisch. Hier raak je aan een diepe karakteristiek van de mens. Kuddegedrag zit in de menselijke natuur.’

Het geheime stabilisatiefonds achter de Federal Reserve.
Het Amerikaanse Exchange Stabilization Fund (ESF) probeert zoveel mogelijk op de achtergrond te blijven en er is dan ook zeer weinig over bekend.
Ontdek hoe dit Stabilisatiefonds vrijwel alle financiële instellingen aanstuurt, zoals de Wereldbank, de Federal Reserve, het IMF, maar ook bijvoorbeeld de CIA en haar goudvoorraad voornamelijk investeert in de zogeheten black budget operations en propaganda.
Officieel gezien is het Exchange Stabilization Fund een reservefonds van het Amerikaanse ministerie van Financiën. Het ESF stelt de Amerikaanse regering in staat om wisselkoersen te beïnvloeden zonder de binnenlandse geldvoorraad te veranderen.
In oktober 2009 beschikte het ESF over een vermogen van $105 miljard, waaronder $58,1 miljard aan zogenoemde Special Drawing Rights (SDR), een onvoorwaardelijke kredietmogelijkheid bij het Internationaal Monetair Fonds (IMF).

Europese denktank: VS manipuleert Eurocrisis om eigen crash te verbloemen
Grote banken slachtoffers van invoering Eurobligaties
In 2011 wacht Europa nog wel de voortgaande strijd tegen de (hoofdzakelijk Amerikaanse) financiële speculanten, die door te speculeren met de exorbitante rente op de Griekse, Ierse (... etc.) schuldenlast enorme winsten maken. Om Europa daar tegen te beschermen wordt het Europese Financiële Stabilisatie Fonds (EFSF) opgericht, een permanent Europees financieel noodfonds. Ook het recente overleg over de mogelijke invoering van -nog zeer omstreden- 'Eurobligations' (euro-obligaties of E-obligaties) valt binnen dit kader. Hierdoor zullen de speculanten zich volgend jaar gaan realiseren dat de solidariteit in Euroland zich niet tot hen uitstrekt, vooral niet als de pijlen straks ook op Spanje, Italië of België gericht worden.

Ilya Prigogine heeft het probleem al gesignaleerd waar bestuurders mee te maken krijgen:
'Het belangrijkste is dat we de strikte scheiding tussen twee culturen kunnen overstijgen. De geschiedenis van de westerse filosofie is een ongelukkige geschiedenis die alleen maar tot dualisme of monisme heeft geleid. In navolging van Spinoza zei Einstein ooit tegen De Gaulle dat we marionetten zijn zonder dit zelf te beseffen. Dat is wel een heel raar beeld. Het past perfect bij de eeuwenoude retoriek die wil dat de menselijke geschiedenis contingent en de natuurlijke gedetermineerd is. Hoe kan dit gecombineerd worden? Wij handelen in de natuur. Als wij contingent zijn, is de natuur het dus ook, want wij zijn een deel van de natuur.'

Maar eerder heeft Hans Christian Andersen het thema al in zijn het sprookje De nieuwe kleren van de keizer vertolkt.
"Maar hij heeft niets aan!" zei een klein kind.
"Ach heer, de waarheid moet je uit een kindermond horen," zei de vader en de één fluisterde tegen de ander wat het kind zei.
"Hij heeft niets aan," zegt een klein kind, "hij heeft niets aan!"
"Maar hij heeft helemaal niets aan," riep tenslotte het hele volk. En de keizer kromp inéén, want hij vond dat ze gelijk hadden, maar hij dacht: "Ik moet het maar tot het eind volhouden." En de kamerheren liepen de sleep te dragen die er helemaal niet was.

Interview: Historicus Simon Schama prijst solidariteitsbesef van banken in Republiek der Nederlanden
'17de-eeuws Holland, zo moet het' (Robert Giebels Volkskrant 2 juli 2011)
Schama trekt een voor Nederlanders aantrekkelijke conclusie over de financiële crisis: 'Als de wereld het Nederland van de Gouden Eeuw als voorbeeld had gehad, waren we nu beter af geweest.'
Dus we leren het nooit?
'De geschiedenis herhaalt zich, maar nooit exact hetzelfde. Geschiedenis is in contact komen met mensen die al lang dood zijn. Bijvoorbeeld 17de-eeuwse Hollanders. Die tonen dat het wel degelijk mogelijk is om tegelijk welvarend én menselijk én sociaal genereus te zijn.'
Wat zouden de bankiers van nu zich daarvan aan moeten trekken?
'Zij zeggen nu, na de crisis, dat wij burgers het niet allebei kunnen hebben: óf de bank loopt geen enkel risico, óf de bank leent geld uit. De banken willen dat we kiezen. Maar het voorbeeld van Nederland in de Gouden Eeuw laat zien dat de banken onzin uitkramen. Ik heb het ook net tegen die bankiers gezegd: geschiedenis moet geen entertainment zijn, het moet irriteren en je wakker houden.'

Arie Elshout Systeemcrisis
Wanneer een oplossing voor een crisis onvindbaar lijkt, dan vinden Europese regeringsleiders toch altijd wel een uitweg. Of deze ervaringsregel uit de Europese politiek opnieuw opgaat, wordt vandaag duidelijk wanneer de financiële markten opengaan.

Economie is een sociale wetenschap (Nederland) of een gedragswetenschap (Vlaanderen) die zich bezighoudt met de voortbrenging en verdeling van schaarse goederen en diensten.
De kredietcrisis leert dat de modellen van het CPB geen rekening houden dat een mens meer is dan een koel en calculerend wezen, maar zich vooral door emoties en angsten laat leiden.

Sander Boon: Oud-premier Wim Kok stelde een aantal jaren geleden dat we met z’n allen dansen op een vulkaan. Vooral de laatste tijd krijgt hij opvallend veel bijval. Paul Volcker, oud centrale bankpresident en voorganger van Alan Greenspan, waarschuwde bijvoorbeeld dat onder de schijnbare rust aan de oppervlakte van de economie er gevaarlijker omstandigheden liggen dan hij ooit had meegemaakt. Onze grote welvaart maskeert dat de economische en financiële instabiliteit in de wereld de laatste jaren sterk is toegenomen.

Beoordelingsgesprek (Margriet Oostveen de Volkskrant 9 december 2019 p. 17):
Wawoe trok al eerder aan de bel. In 2008, midden in de financiële crisis, pleitte hij op de voorpagina van de Volkskrant doodleuk voor het afschaffen van prestatiebonussen.

Weg bij de bonuscultuur van banken (Pieter Klok, Xander van Uffelen interviewen Kilian Wawoe Volkskrant 4 januari 2010):
Kilian Wawoe is ervan overtuigd dat je bonussen moet verbieden. Wawoe constateerde na onderzoek dat de bonussen vaak onjuiste prikkels geven. Het idee is dat bonussen medewerkers aanzetten tot steeds betere prestaties, maar in de praktijk wordt vaak het omgekeerde bereikt.
Een door bonussen opgejaagde handelaar maakt wellicht op korte termijn meer winst, maar gaat op lange termijn veel meer risico’s aan.
Het ministerie van Financiën heeft de wens uit de sector om zichzelf te reguleren te snel overgenomen.
Hij wil met zijn bevindingen buiten de bank proberen een nieuw beloningsmodel te ontwikkelen.
Mensen zijn nu eenmaal niet gemaakt voor zelfkritiek, bankiers ook niet.
Zijn kritiek is vooral gericht op de commissie-Maas en op de onmacht om de banken een cultuuromslag te laten maken.

In een gezond bedrijf wordt het management dat verantwoordelijk is voor het ontstaan van problemen ontslagen. De schaduwzijde van de bonussencultuur zorgt er voor dat men elkaar gaat indekken. De egospelletjes optimaal meespeelt. Zaken worden onder de pet gehouden. De bonussencultuur of met andere woorden de doofpotcultuur berust op het sentiment “Voor wat hoort wat” (do-ut-des). Wanneer het marktmechanisme niet tijdig corrigeert kan een in wezen gezond bedrijf in een zwak bedrijf veranderen.

De vertrouwens vraag is gesteld (Paul Scheffer Volkskrant 3 april 2010):
De bekende socioloog Manuel Castells beschrijft het conflict dat de democratie zwaar onder druk zet: 'Tegenover elkaar staan een kosmopolitische elite, die in dagelijkse verbinding staat met de gehele wereld, en een tribalisme van lokale gemeenschappen die zich terugtrekken in hun eigen ruimte als een laatste verweer tegen de macrokrachten die buiten hun greep hun leven bepalen.'

Tussen de verkoper en de koper, de aanbodzijde en de vraagzijde zit voor beide partijen de stem van het geweten. Uiteindelijk zijn we het allemaal zelf, die de chaos creëren. Welke leraar laten we prevaleren?

Uit het advies ‘Nu niet morrelen aan de renteaftrek’ (Volkskrant 26 maart 2010), het dilemma waar de Nederlandsche Bank mee worstelt, blijkt dat het voor de politiek niet langer mogelijk is de ‘Kool en de Geit’ te sparen.

Jan Marijnissen In gesprek met Marcel van Dam
Idealiseer je het verleden niet te veel?
‘Nee, zeker niet. Maar ik wil terug naar de empathie die elk mens aangeboren is. We hebben in onze hersenen spiegelneuronen die ervoor zorgen dat als jij begint te lachen ik dat ongemerkt ook ga doen. De mensen waarover ik het heb, zien we niet meer, en daarom is ook de empathie verdwenen. Het gaat mij dus niet om ‘vroeger was het beter’, ik wil dat we die empathie weer een kans geven, op een hedendaagse manier.
De politiek is onder invloed van het neoliberalisme en de commercialisering overgestapt van een aanbodsysteem naar een vraaggestuurd systeem. Daarmee is ook het opvoedend karakter en het gezag van de politiek verdwenen. Er zijn geen politici meer die de mensen durven uit te leggen hoe het zit. Het is nu teveel ‘u vraagt, wij draaien’. Aan elke crisis liggen tegenstellingen, zoals bijvoorbeeld tussen 'Politicals en Professionals', ten grondslag. Door de nauwe 'verstrengeling' tussen de 'eerste, tweede en derde macht' en de 'vierde, vijfde en zesde macht' verloopt de weg naar verbetering nu relatief langzaam omdat de brokkenpiloten elkaar de hand boven het hoofd houden en geen contact meer hebben met de werkvloer. Het zelfreinigend vermogen is verloren gegaan. De brokkenpiloten die de poblemen hebben gecreëerd moeten zich nu als een ware Baron von Munchhausen aan hun eigen haren uit het moeras trekken. Met de door de overheid geïntroduceerde marktwerking dreigt de cash cow Nederland volledig te worden uitgemolken.

Een probleem kun je alleen effectief oplossen door oorzaak en gevolg duidelijk met elkaar te verbinden en niet door wat in de politiek vaak gebeurt de kool en de geit te sparen. Topbestuurders vinden dat kritiek op hun functioneren het vertrouwen in het systeem negatief beïnvloedt. De kredietcrisis leert dat de bomen niet tot in de hemel groeien. Er is een schijnwelvaart gecreëerd, die laat zien dat we te lang boven onze stand hebben geleefd. Door krediet in het systeem te pompen is een implosie door de overheid afgewend. De crisis kan alleen worden opgelost door weer meer waarde aan het systeem toe te voegen. Is het niet juist zo dat de te lang volgehouden struisvogelpolitiek de problemen extra heeft versterkt?

Het korte termijn denken prevaleert bij politici en bedrijven. Bij marktdenken gaat het niet om collectieve, maar om deeloplossingen. Het op de korte termijn gefixeerde marktdenken bevordert de graaicultuur. Het wordt tijd om het dilemma markt versus moraal te doorbreken. Er is niets nieuws onder de zon. Door alle eeuwen heeft de ontkenning van de waarheid tot lijden en dood geleid. Het zijn in hoofdzaak de onschuldigen die van menselijk falen de prijs betalen. Zaken lopen mis wanneer in de politiek de moraal buiten het verkoopverhaal wordt gehouden. Of met andere woorden daar waar het meeste behoefte aan is wordt in de struisvogelpolitiek het minste aandacht aan besteed.

John Kenneth Galbraith: Niet de markt (die heb je in elk economisch systeem) maar de corporaties, de grote bedrijfsconglomeraten, vormen de kern van het hedendaagse kapitalistische systeem en daarbinnen zijn het niet langer ondernemers of aandeelhouders die de dienst uit maken maar managers die gemakkelijker risico nemen. Dat vrije bedrijfsleven heeft de cultuur van een bureaucratie gekregen. Overheidsbureaucraten en bedrijfsbureaucraten wisselen van plek, van ministerspost naar bedrijfsleven en vice versa, één grote incestueuze club.
Galbright’s sociale ideeën waren binnen de economische wetenschap passé. Het kapitalisme heeft gezegevierd over het communisme; de mondialisering betekent dat iedereen op aarde weldra onder het kapitalisme zal leven. Een van de kritische economen die het stokje van Galbraith hebben overgenomen is Joseph Stiglitz. Vanaf de jaren negentig ontmaskert deze oud-Wereldbankeconoom de illusies van de neoliberale economen, die hij de ‘marktfundamentalisten’ noemt. Het goede nieuws volgens Stiglitz is dat ‘iedereen in de wereld nu zal beamen dat het marktfundamentalisme ten einde is’. Want: ‘nu zien we de meest marktgerichte instelling in de meest marktgerichte economie naar de overheid hollen voor hulp.’ De succesvolle Aziatische landen zullen blij zijn dat ze een sterke overheidsinvloed hebben gehouden, meent Stiglitz.

'Val aan, overheid, val aan!' (Jan Tromp interviewt Joseph Stiglitz (de Volkskrant 6 februari 2010).
U hebt de kredietcrisis een morele crisis genoemd. Waarom?
Het uitbuiten van mensen aan de onderkant, door een sector die een sleutelrol vervult in de sociaal-economie heb ik ervaren als exemplarisch voor de morele kloof tussen dit soort ondernemingen en de Amerikaanse bevolking.
Wat mij voor ogen staat, is het herstel van evenwicht tussen markt, staat en burgermaatschappij. Die verhouding ligt nu zwaar uit het lood. We betalen er een hoge prijs voor.
Dat belooft een vreselijk gevecht.
Het wordt een politieke strijd die onvermijdelijk is. Er komt een gevecht op twee niveaus. De bevoorrechte groepen zullen hun positie met hand en tand verdedigen. Belangrijker is de ideologische strijd. Die gaat inderdaad over de vraag of we echt vinden dat de beste regering die regering is die het minste regeert.

Op de vrije markt regeren vraag en aanbod, koper en verkoper. Het regelmechanisme (regelkring, levenscyclus) van het kernkwadrant kan ook worden gebruikt om de vrijemarktgedachte, het marktmechanisme tot uitdrukking te brengen.

Kwantiteit	--->	Kwantum	Verkoper	--->	Dader	Welvaart	--->	Onvolmaaktheid
|		|	|		|
Exuberatie	<---	Kwaliteit	Slachtoffer	<---	Koper	‘Volmaaktheid’	<---	Welzijn

Het kapitalistische marktmodel zorgt voor materiële welvaart op de korte termijn, daarentegen zijn het de collectieve voorzieningen van de overheid die met name voor het immateriële welzijn van de burger op langere termijn een rol spelen. De welvaart is zeker toegenomen, maar het gevoel van maatschappelijk welzijn is in dezelfde mate afgenomen.

Een belangrijk artikel van Amartya Sen is Rational Fools, a critique of the behavioral foundations of economic theory. Hierin beschrijft hij een kritiek op de rationele keuzetheorie. Individuen handelen niet alleen op basis van rationele keuze, maar ook op basis van moraliteit.

In de geglobaliseerde politieke werkelijkheid blijft een ‘vijand’, het normen en waarden mechanisme, op de loer liggen. Op de vrije markt regeren vraag en aanbod, koper en verkoper. Wanneer er knollen voor citroenen worden verkocht, het vertrouwen wordt beschaamd spreken we van slachtoffer en dader. Het gaat volledig mis, er ontstaat een breuk wanneer extremen van het kapitalisme gaan overheersen, de moraal buiten het verkoopverhaal wordt gehouden, het gedrag wordt amoreel.De geschiedenis leert dat personen als Socrates en Jezus Christus, die aan de kant van het volk staan, juist het slachtoffer worden van een politieke moord. Als het slecht gaat zoeken de ‘daders’ een ‘zondebok’. Om zelf buiten schot te blijven treedt het oeroude zondebokmechanisme in werking. Juist diegenen die niet corrupt zijn worden opgeofferd.

Om te zorgen voor een goede kwaliteit/prijs-verhouding van geleverde producten en diensten had de overheid van oorsprong een duidelijke invloed op terreinen als volksgezondheid, transport, energievoorziening en onderwijs. Door wetgeving en regulering zorgde de overheid aanvankelijk voor een goede balans tussen vraag- en aanbodzijde. Een terugtredende overheid en de privatiseringen, met een alles moet anders op het marktdenken gebaseerd geloof (ziektekosten, gemeentefusies, kiesstelsel, onderwijshervormingen) heeft tot gevolg dat de balans verstoord raakt. Aan de kant van de aanbodzijde opereren in toenemende mate dominante marktpartijen (verzekeringsmaatschappijen, bankwereld, energieleveranciers, uitgeverijen van schoolboeken). De Nederlandse politiek is in de ban van het Angelsaksische, business driven wereldmodel.

Mensen obsessief stimuleren door alleen een worst voor te houden leidt uiteindelijk tot een grote eenheidsworst. Het is nog niet zo lang geleden dat nonnen alleen voor hun zielenheil in de gezondheidszorg werkten. Klanten die zich geen dure aanvullende verzekeringen kunnen veroorloven dreigen op termijn juist overgeleverd te worden aan een communistische zorgwinkel die uiteindelijk alleen eenheidsworst in de aanbieding heeft. De VVD is een voorstander van profitziekenhuizen. Het verzet van de Amerikaanse artsen tegen ‘corporate medicine ’ heeft de groei van ‘ziekenhuiskapitalisme’ wel vertraagd maar zeker niet tegengehouden.1 De groei van profitziekenhuizen gaat door. Vandaag de dag is één op de zes ziekenhuizen in de VS in bezit van aandeelhouders. De grote HCA-keten van Amerikaanse ziekenhuizen is onlangs door grote investeerders van de beurs gehaald voor 33 miljard euro.
Optimisten menen dat competitie de ziekenhuizen efficiënter maakt. Pessimisten vrezen dat deze ontwikkeling slecht uitpakt voor de zorg voor onverzekerde mensen en de charitasmissie van ziekenhuizen.

De kredietcrisis is mede een gevolg doordat de afgelopen decennia het publieke en het private domein volledig met elkaar verweven zijn geraakt. Om welvaart te creëren werkt de onzichtbare hand van Adam Smith in het private domein goed, echter voor het creëren van welzijn in het publieke domein slecht. De grote verwarring ontstaat wanneer onder het etiket van het algemeen publieke belang zaken worden verkocht die op het private eigenbelang betrekking hebben. Het publieke domein werd zo aan het private domein verkwanseld. De wolf in schaapskleren bestaat nog steeds. Er blijven handige kooplieden die knollen voor citroenen verkopen. Het gegoochel met financiële constructies mist elk houvast met de reële wereld. In de financiële sector is naar voren gekomen dat de managers de deugdelijkheid van hun producten zelf niet meer begrepen. Incompetentie wordt dan beloond. Eigenbelang versus algemeen belang zal altijd een dilemma blijven. Duidelijk is naar voren gekomen dat de fixatie op kortetermijnwinst ten koste gaat van continuïteit op langere termijn. Aan het publieke domein en met name aan het welzijn (Goede, Ware en Schone) dient weer een sleutelrol te worden toegekend.

De door de overheid heilig verklaarde markteconomie, de vermarkting van openbare diensten met het rampzalige onderwijsbeleid van de afgelopen decennia tot gevolg is een groter probleem dan de enkele fundamentalisten. De Bijlmerramp laat zien, hoe knap we ons zelf ook vinden, dat risico's niet geheel zijn uit te sluiten.

Volgens een schatting van de FNV uit 2005 overlijden in Nederland ieder jaar 2500 mensen door ongelukken op de werkvloer of aan werk gerelateerde aandoeningen.

De afgelopen decennia heeft bij productontwikkeling het accent gelegen op het optimaliseren van waarden en functies (Waarde-analyse). Er komt een omslagpunt in de trend om de levenscyclus van producten steeds korter te maken. De komende decennia zal de aandacht meer en meer naar duurzaamheid (Cradle to Cradle) verschuiven.

Het drie dichotomieën-model van de marketing is een door Shelby D. Hunt geïntroduceerd classificatiesysteem van de marketing[1].

====

Samenvatting (‘Bezieling en Ressentiment’, Perceptie, Wederkerigheid tussen 'Individu en Collectief', Maskerkwadrant)

Pablo Picasso (1881 - 1973):
Marco Iacoboni Het spiegelende brein (p. 221): In Vrees en beven stelde Kierkegaard dat ons bestaan alleen betekenis krijgt door onze authentieke engagement bij het eindige en tijdelijke, en dat dit engagement ons definieert. De neurale resonantie tussen het zelf en de ander die door spiegelneuronen mogelijk wordt gemaakt, is volgens mij de belichaming van zulk engagement. Onze neurobiologie, met andere woorden onze spiegelneuronen, verbindt ons met anderen. Spiegelneuronen belichamen de diepste manier waarop we met elkaar in relatie staan en elkaar begrijpen: ze tonen aan dat we gemaakt zijn voor empathie, en dat zou ons moeten inspireren invloed uit te oefenen op onze samenleving en onze wereld te verbeteren.

Unheimlich (Siem Buijsse de Volkskrant 24 juli 2026, p. V2):
Zo biedt Strijd der supermachten een zeldzaam en vaak zelfs sappig kijkje achter de diplomatieke schermen. Maar omdat beide leiders nog wel even aan de macht zijn, beklijft het unheimliche gevoel dat de daadwerkelijke strijd misschien nog wel moet losbarsten.

Onderzoek Dringt de wachtwoordmanager van het Kremlin Nederland binnen?
‘Het is een wonder dat het nog niet misging’ (Sylvana van den Braak en Linda van der Pol De Groene Amsterdammer 23 juli 2026, p. 18-21):
Een aantal Europese overheidsinstellingen en bedrijven gebruikt Passwork, een wachtwoordbeheerder die zeer vermoedelijk in verbinding staat met het Kremlin. Ze zijn daarmee kwetsbaar voor kwaadaardige hacks, waarschuwen experts.

De postkoloniale taal klinkt onderhand wat hol (Sander van Walsum de Volkskrant 21 juli 2026, p. 20):
Als Europeanen bij elk museumbezoek wordt ingepeperd dat hun welvaart louter door diefstal en uitbuiting is verkregen, zullen ze uiteindelijk niet meer weten welke waarden ze moeten verdedigen.

De stikstofcrisis is bovenal een manifestatie van politiek onvermogen (Sander Turnhout de Volkskrant 21 juli 2026, p. 20):
De her en der voorgestelde oplossingen voor de stikstofcrisis, ook die van het kabinet-Jetten, voorzien niet in goed natuurbeleid. In plaats van te investeren in publieke voorzieningen, wordt er geld uitgedeeld zonder duidelijke tegenprestatie.

Schiet Trump de Tate-broers te hulp na hun arrestatie? (Joram Bolle de Volkskrant 21 juli 2026, p. 9):
Afgelopen weekend werd het omstreden influencerbroederpaar Andrew en Tristan Tate gearresteerd in de Verenigde Staten, op verzoek van het Verenigd Koninkrijk. Ze worden verdacht van onder meer mensenhandel, verkrachting en seksuele uitbuiting.

Nader tot elkaar (Eline Huisman interviewt Jan Versteeg en François Alabrune de Volkskrant 18 juli 2026, katern Zaterdag p. 2-4):
De band tussen Nederland en Frankrijk is in de afgelopen jaren een stuk hechter geworden. Vertrekkend ambassadeurs Jan Versteeg en François Alabrune leggen uit hoe zij cultuurverschillen op de uiteenlopendste gebieden hebben overwonnen, van strategische autonomie tot veganistisch eten.

‘Britsh Steel is nu van het Britse volk’ (Maarten Albers de Volkskrant 17 juli 2026, p. 17):
De laatste staalfabriek die Groot-Brittannië nog had, dreigde te verdwijnen. Nationalisering moet dit nu voorkomen. De Britse regering is kennelijk bereid ver te gaan om staalproductie en de bijbehorende banen voor het land te behouden.

Onder de radar werd ICE nog actiever (Maartje Bakker de Volkskrant 16 juli 2026, p. 4):
Na twee doden in korte tijd protesteren duizenden mensen in de VS weer tegen de immigratiedienst ICE. Die rukt minder massaal uit dan eerst, maar werd onder de radar alleen maar actiever. Het aantal arrestaties is verdubbeld.

De Amerikaanse jacht op extreemlinks kan de Europese veiligheid schaden (Thomas Renard de Volkskrant 16 juli 2026, p. 20):
President Trump is geobsedeerd door links-extremisme, en houdt vandaag een top over de terroristische dreiging uit die hoek. In Europa schat men dat gevaar niet heel groot in. Die scheidslijn is een potentieel gevaar voor de Europese veiligheid.

Productiviteit is niet alles, maar op de lange termijn is het bijna alles (Heleen Mees de Volkskrant 13 juli 2026, p. 21):
Paul Krugman denkt wellicht dat Europa het beste van twee werelden heeft: een toereikend welvaartsniveau zonder het technofascisme van Trump.

De erfbelasting is een uitstekende lakmoesproef voor burgerschap (Sander Schimmelpenninck de Volkskrant 13 juli 2026, p. 2):
Serieuze, belastbare erfenissen komen niet voort uit spaargeld waar ouders ‘hard voor hebben gewerkt’. Wie beweert van wel, liegt. Dat tegenstanders van de erfbelasting voortdurend liegen, is logisch: naast hun kortzichtige egoïsme hebben ze geen poot om op te staan.

Een nieuwe generatie politici?
Terug naar ritselen en regelen (Coen van de Ven De Groene Amsterdammer 9 juli 2026, p. 16-19):
Heel even hing er verandering in de lucht. Zou er in Den Haag dan eindelijk een ‘nieuwe politieke cultuur’ aanbreken, met een nieuwe generatie? Een reconstructie (en stille dood) van een decennia oud Haags verlangen.

Vervolgen en subsidiëren, kan dat wel? (Tjerk Gualthérie van Weezel de Volkskrant 9 juli 2026, p. 8):
Tata Steel wordt strafrechtelijk vervolgd voor het opzettelijk verspreiden van schadelijke stoffen en het schenden van de zorgplicht. Het OM beslist later of het ook leidinggevenden persoonlijk gaat dagvaarden. Wat betekent dit voor Tata en zijn mogelijke miljardensubsidie?

Bob Deen volgt Monika Sie op (Bob Deen wordt per 1 juli 2026 de nieuwe algemeen directeur van Instituut Clingendael.
Hij neemt die positie over van Monika Sie Dhian Ho, die Clingendael sinds 2016 leidt. Bob werkt sinds 2020 bij Clingendael als expert en onderzoeker op het gebied van veiligheid, defensie, Rusland en Oost-Europa.

Waarom zo’n intimiderende opstelling? (Paul Olgers de Volkskrant 29 juni 2026, p. 21):
Een parlementaire enquête, zoals nu over corona, is het zwaarste onderzoeksmiddel dat de Kamer heeft. De ondervraagden staan onder ede, ze kunnen bij leugens strafrechtelijk vervolgd worden wegens meineed. Waarom is het dan nodig om de opstelling van die verhoren in te richten als een tribunaal? De ondervraagde zit op een eenzame plek, met ver tegenover zich een commissie van soms wel acht leden intimiderend naast elkaar. Dat beeld straalt uit dat de ondervraagde hoe dan ook ‘fout’ zit. Het zorgt voor een achterdochtige opstelling, stimuleert onbelemmerde antwoorden niet en levert dus minder op.
Waarom geen ronde of halfronde tafel? De commissieleden kunnen elkaar zien en de ondervraagde zit wat dichterbij, zonder dat het intimiderend over hoeft te komen. Die staat nog steeds onder ede en zal de waarheid echt niet eerder geweld aan doen.

Geen oorlog, geen vrede en geen enkel vertrouwen (Jenne Jan Holtland de Volkskrant 27 juni 2026, katern Zaterdag p. 6-8):
Libanon kan eventjes ademhalen na honderd dagen oorlog, maar zo voelt het niet voor de bevolking langs Israëls ‘gele lijn’ in het zuiden. De schade is te groot en het bestand is te wankel. ‘Er zijn iedere dag schendingen, steeds ietsje groter.’

150 miljard euro stelen is niet zo ingewikkel (Michael Persson de Volkskrant 27 juni 2026, katern Zaterdag p. 16-17):
Een tv-serie over zogenoemde dividendstrippers die stelen van Europese belastingbetalers is herkenbaar en verhelderend, zien twee betrokken officieren van justitie. ‘De fraudeurs hebben er baat bij om te doen alsof het heel complex is, maar eigenlijk is het heel simpel.’

De wereld gaat naar de ratsmodee, laten we alsjeblieft niet doen alsof airco’s de oplossing zijn (Jarl van der Ploeg de Volkskrant 26 juni 2026, p. 2):
Er zijn namelijk genoeg andere oplossingen voorhanden. Installeer bijvoorbeeld verplicht rolluiken voor de ramen van elk nieuw te bouwen huis in Nederland, ook al vinden architecten dat lelijk. Plant vervolgens dubbel zoveel bomen, bouw extra waterpunten, stuur iedereen met een tegeltuin per ommegaande het land uit, geef bovendien elke fotoredacteur op z’n donder die bij nieuwsartikelen over de extreme hitte nog vrolijke zwemfoto’s plaatst en stem nooit, maar dan ook echt nooit, op klimaatontkenners.

Buren Tata hekelen haast van de staat (Tjerk Gualthérie van Weezel de Volkskrant 26 juni 2026, p. 23):
De staat en Tata Steel onderhandelen over vergroening, maar omwonenden eisen dat de staalfabriek pas subsidie krijgt als de gezondheidsrisico’s van zo’n renovatie duidelijk zijn. Daar is geen tijd voor, zegt de landsadvocaat in de rechtbank. ‘We moeten door.’

Chinese supercomputer LineShine is plotseling de sterkste ter wereld, en dat zónder krachtige AI-chips uit Amerika (Frank Rensen de Volkskrant 25 juni 2026, p. 9):
De nieuwe Chinese supercomputer LineShine is de sterkste ter wereld. Met LineShine, die debuteert op de belangrijke Top 500-lijst, verstoot China aartsrivaal VS van de eerste plaats. Het wint daarmee een slag in de verhitte techwedloop.

In Washington treft Israël ander Amerika (Thomas Rueb de Volkskrant 23 juni 2026, p. 4):
Vandaag beginnen vredesonderhandelingen tussen Israël en Libanon in Washington. Zelden lagen de belangen van Israël en de Vrenigde Staten verder uiteen – en nooit waren de Amerikanen daar zo duidelijk over.

Alan Greenspan (1926-2026) (Peter de Waarde de Volkskrant 23 juni 2026, p. 274):
Alan Greenspan gaf de functie van centralebankpresident glitter en glamour gaf, maar kreeg ook de schuld van de kredietcrisis van 2008. De Amerikaan was van 1987 tot 2006 de baas van de Fed. Op maandag overleed hij, 100 jaar oud.

De exucuses van Nederland komen te laat (Sylvia Pessireron de Volkskrant 20 juni 2026, katern Zaterdag p. 6-9):
Na 75 jaar krijgt de eerste generatie Molukkers zondag mogelijk excuses van premier Rob Jette voor hetgeen hun door Nederland is aangedaan. Die komen te laat voor de mensen om wie het gaat – de 3.500 KNIL-militairen en hun gezinnen die tegen hun zin naar een vreemd land werden gebracht en niet meer terug mochten – schrijft Sylvia Pessireron.

Partijen kunnen niet in campagnestand blijven nu extreemrechts aan de poort staat te rammelen (Heleen Mees de Volkskrant, 15 juni 2026), p. 21):
In De symfonie van onvrede (2026) betoogt Catherine de Vries dat de afbraak van publieke voorzieningen de werkelijke oorzaak is van rechts-populisme, en dat dit niet alleen voor Nederland geldt. Immigratie is de ideale kapstok, maar de onvrede zit hem in de concrete problemen waarmee kiezers in hun dagelijks leven worden geconfronteerd.
Als Jetten het kabinet een succes wil laten worden, moet hij de patstelling tussen Pro en VVD doorbreken. De VVD wil dat de besparingen op sociale zekerheid binnen de begroting worden gevonden. Pro wil dat vermogenden meer belasting moeten betalen en gewone mensen minder. De oplossing is om vermogen (inclusief het eigenwoningbezit) zwaarder te belasten en de opbrengst aanwenden om de belasting op arbeid te verlagen, met name aan de onderkant. Tegelijkertijd moeten de geplande bezuinigingen van 6,5 miljard euro op de sociale zekerheid binnen die begroting worden gevonden. Wie hapt toe?

‘Wij zijn niet op aarde om het de VVD comfortabel te maken’ (Avinash Bhikhie interviewt Jesse Klaver de Volkskrant, 13 juni 2026), p. 6-7):
Zaterdag ontvangt Progressief Nederland vijfduizend leden op het historische oprichtingscongres in Den Bosch. Partijleider Jesse Klaver presenteert zijn voorwaarden voor een begrotingsdeal met het kabinet: ‘Wij vinden dat miljonairs meer belasting moeten betalen en gewone mensen minder.’

Lost het Europese migratiepact vanaf nu alle problemen op? (Marc Peeperkorn de Volkskrant, 12 juni 2026), p. 15-17):
Biedt het greep op migratie of gaat het vooral om wensdenken? Is het een keerpunt of komt de klad erin? Voor- en tegenstanders van het Europese migratiepact, dat vandaag in werking treedt, staan nog altijd pal tegenover elkaar.

Supernova (Alfred Schaffer De Groene Amsterdammer 11 juni 2026, p. 60-63):
Een week na haar overlijden is er nog ‘gewoon’ nieuw werk van Lieke Marsman, De dichter en de duivel. Een uitzinnig boek waarin levenskracht, inventiviteit en humor de boventoon voeren.
Voorlópige conclusie, want de échte, hoopvollere conclusie, tegen de klippen op, volgt in het slotlied dat de dichter in de epiloog zingt: ‘we wisten het niet, dat er veel meer dan dit bestond/ een wanordelijk gespeld maar helder prachtig paradijs/ al die kanaries, al die kolenmijnen’.

In de ban van de bezorgde burger (Lotfi El Hamidi De Groene Amsterdammer 11 juni 2026, p. 30-35):
Het troetelkindje van rechts
In principe kan iedere Nederlander een bezorgde burger zijn, maar in de beeldvorming domineert een bepaald type burger met specifieke zorgen over migratie en de multiculturele samenleving. Vooral rechtse politici hebben hem volledig geadopteerd.

ASML, kijk uit voor je met Musk in zee gaat (Titia Kanbier de Volkskrant, 10 juni 2026), p. 25):
ASML is geïnteresseerd in een van Elon Musks megalomane plannen: de chipfabriek Terafab. Ik vraag me af of ASML in staat is om door het vuurwerk en de rookgordijnen van die plannetjes heen te kijken, en het gevaar te zien waar ze zich in begeven. Zo niet, dan zou ik ze aanraden te kijken naar hoe het OpenAI is vergaan. Zodra daar iets te halen blijkt te zijn, sleept Musk de hoofdmannen de rechtszaal in voor een carnavalsvertoning op zogenaamd ethische gronden. Kortom, wat Trump is in de politiek, is Musk in de techwereld: een bully die goedschiks of kwaadschiks de volledige macht in handen wil krijgen.
Als ASML straks toch maar wil bedanken voor dat hele Terafab-idee, moet het ze niet verbazen als ze een rechtszaak aan hun broek krijgen, omdat Musk tijdens het Teams-overleg aanstaande donderdag ‘beloftes had gekregen voor verregaande samenwerking’.

De geschiedenis (Fryslân Doc 6, 7 juni 2026, NPO2):
In de Blokhuispoort in Leeuwarden werden eeuwenlang misdadigers onthoofd. Toen de doodstraf in 1870 werd afgeschaft veranderde het in een strafgevangenis.

Hoog spel met de knikkers van de kroonprins (Jonathan Witteman interviewt James Montague de Volkskrant 6 juni 2026, katern Zaterdag, p. 2-4):
Binnen enkele jaren veranderde Saoedi-Arabië van internationale paria in de dominante macht in de sportwereld. Voetbaljournalist James Montague zag hoe kroonprins Mohammed bin Salman zijn land terug in de gratie kocht. ‘Er is geen makkelijkere manier om toegang te krijgen tot de politieke en zakelijke elite dan via sport.’
Culturele revolutie
‘Mohammed bin Salman zag al voor de moord op Khashoggi in dat een staat als Saoedi-Arabië, waar meer dan 60 procent van de bevolking onder de 30 jaar is, anno nu niet kan overleven door zich te blijven isoleren van de rest van de wereld’, vertelt Montague, die een dochter heeft met een Nederlandse journaliste, op een terras in zijn woonplaats Utrecht.

Koning voetbal (Mark Misérus de Volkskrant 6 juni 2026, p. 30-32):
Gianni Infantino (56) zou de transparantie in het voetbal terugbrengen en afrekenen met de vriendjespolitiek. Maar in zijn tien jaar als voorzitter van de Fifa lijkt geld juist de maat der dingen geworden. ‘Hij is een groot fan van mensen die rijk en machtig zijn.’

Het presidentschap van Donald Trump is doortrokken van eigenbelang: corruptie is de kern (Michael Persson de Volkskrant 5 juni 2026, p. 14):
Wat toch nog vaak wordt vergeten in de omgang met Donald Trump is dat alles wat hij doet en zegt in de eerste plaats draait om hemzelf.

Rechtszaak tegen mensenrechtenschendingen
Ze hoorden elkaar schreeuwen en huilen (Tjitske Lingsma De Groene Amsterdammer 4 juni 2026, p. 32-37):
Syrische activisten volgden vanuit Europa de stappen van een gevreesde verhoorder van het Assad regime. Toen de beul zich in Nederland vestigde, lichtten ze de politie en het Openbaar Ministerie in. Na vele jaren staat Rafik A. in Den Haag terecht.

‘Vijf keer modaal zou voor iedereen het maximum moeten zijn’ (Michiel van der Geest interviewt Peter de Waard de Volkskrant 4 juni 2026, p. 20-21):
Al vijftien jaar lang schrijft Peter de Waard vier keer per week in deze krant De kwestie, zijn economische column. De ‘stukkies’ met onverwachte inzichten over de manier waarop de maatschappij anders kan, zijn nu gebundeld. ‘Als ik een dienstplicht voor 67-jarigen bepleit, is dat een serieus voorstel.’

Achter de macht
Hoe een cruciaal project volledig vastloopt (Frank Hendrickx de Volkskrant 3 juni 2026, p. 14):
Frustraties over het gebrek aan bestuurlijke daadkracht leven breed in Den Haag. Een mislukt project van defensie laat zien dat die stroperigheid niet eenvoudig is opgelost. Het hele proces om tot een nieuw systeem te komen – van de zogenoemde behoeftestellingsfase tot de aanbesteding – werd nauwgezet, maar met enige vertraging doorlopen. Uiteindelijk ging defensie in 2016 in zee met twee leveranciers, Thales en Unica. Vanaf 2019 zouden alle locaties met elkaar in verbinding staan en vanuit één futuristische ‘monitoringsfaciliteit’ in de gaten worden gehouden.

Trump breekt alle corruptierecords (Maral Noshad Sharifi de Volkskrant 30 mei 2026, p. 10-11):
President Donald Trump misbruikt zijn positie om zichzelf, zijn familie en zijn aanhangers te verrijken, zeggen experts. Ze zien vier manieren van machtsmisbruik. En Trump gaat daarin verder dan wie ook van zijn voorgangers inclusief zichzelf.’

De Haagse politiek onderschat collectief de ernst van de Europese veiligheidscrisis (Arnout Brouwers de Volkskrant 30 mei 2026, p. 13):
Rusland geeft grofweg 40 procent van zijn begroting uit aan defensie, waaronder de ballistische raketten die heel Europa bestrijken en de massa’s drones die, zoals vrijdag bleek, zelfs Navo-bondgenoten kunnen terroriseren zonder dat een serieus antwoord volgt. Etc.

De Duitse bureaucratie, dat ontembare monster, reguleert het land de afgrond in (Remco Andersen interviewt Alexander Kritikos de Volkskrant 30 mei 2026, katern Zaterdag p. 2-4):
De economische motor van de EU hapert: in Duitsland verdwijnen honderden miljarden euro’s, duizenden banen, het woord ‘de-industrialisering’ hangt in de lucht. Alle hervormingspogingen lopen stuk op één woord, zegt econoom Alexander Kritikos: bureaucratie.

‘Winst is geen gegeven, maar een sociale constructie’ (Fokke Obbema interviewt Werner Schouten de Volkskrant 29 mei 2026, p. 18-19):
Terwijl duurzaamheid in Brussel steeds vaker plaatsmaakt voor het woord ‘competitiviteit’, pleit Werner Schouten (27) met zijn Impact Economy Foundation voor een economie waarin brede welvaart zwaarder weegt dan winstcijfers. ‘Dit werk is onderdeel van wie ik in de wereld wil zijn.’

‘Echte’ Nederlanders (Leon Imandt de Volkskrant 29 mei 2026, p. 25):
Lidewij de Vos zegt op te komen voor ‘echte’ Nederlanders. Volgens haar zijn dat Nederlanders van wie de voorouders al generaties hier wonen. Dat betekent dus dat de volgende Nederlanders geen ‘echte’ Nederlanders zijn:
- Nederlanders van wie hun voor­ouders gevlucht zijn uit Duitsland voor het nazi-regime.
- Nederlanders van wie de voorouders door ons uit de Molukken hier naar toe zijn gehaald.
- Nederlanders van wie de voor­ouders gevlucht zijn uit Hongarije voor het communistisch regime.
- Nederlanders van wie de voor­ouders uit Marokko en Turkije hierheen gehaald zijn om te werken in onze fabrieken en havens.
- Nederlanders van wie de voor­ouders uit Suriname of de Antillen hierheen gekomen zijn om te studeren en werken.
Veel van onze huidige vooraanstaande Nederlanders (politici, schrijvers, kunstenaars, sporters) zijn dus geen ‘echte’ Nederlanders. We hebben ook een koning die geen ‘echte’ Nederlander is, want zijn vader komt uit Duitsland (net als zijn verre voorouders). En de prinsessen zijn al helemaal geen ‘echte’ Nederlanders, want hun moeder komt uit Argentinië.

PVV'er Van Tiggelen botste al te letterlijk met XR-klimaatactivist (Robert van de Griend de Volkskrant 29 mei 2026, p. 14):
Het Noord-Hollandse Statenlid Ronald van Tiggelen (PVV) wordt verdacht van het aanrijden van een activist van Extinction Rebellion (XR) in 2025. Nadat de 67-jarige demonstrant op zijn motorkap was beland, zou hij zijn doorgereden. Hij ontkent haar te hebben gezien.

We hebben minder beleidsmakers nodig en meer uitvoerders (René Cuperus de Volkskrant 28 mei 2026, p. 25):
‘Nederland staat stil. Het systeem is vastgelopen. De basis is onvoldoende op orde. Het probleemoplossend vermogen van overheid en samenleving schiet ernstig tekort’, aldus onlangs het harde oordeel van de Algemene Rekenkamer.
Er is iets grondigs mis met de besturing van ons land. Systematisch wordt er verkokerd, papieren beleid gemaakt, zonder dat dat tot enig nuttig effect of praktisch resultaat in de maatschappelijke werkelijkheid leidt. Dat kan zo niet langer goed gaan. Het kabinet komt onder leiding van staatssecretaris Eric van der Burg met het Project Slagvaardige Overheid.

‘Symbool van het verval van dit land’ (Patrick van IJzendoorn de Volkskrant 27 mei 2026, p. 11):
De aanleg van de hogesnelheidslijn HS2 tussen Birmingham en Londen is vanaf het begin in 2009 een hoofdpijndossier. De kosten van het 217 kilometerlange tracé zijn de pan uit gerezen: 119 miljard euro, de duurste rit uit de spoorweggeschiedenis.

Arnon Grunberg Mogen we nog een beetje leven?):
Op 26 mei is bij uitgeverij Atlas Contact Arnon Grunbergs nieuwe boek Mogen we nog een beetje leven? verschenen, een filosofische reflectie op de Bergrede van Jezus. Het is een essay over verlossing, of beter gezegd, over het verlangen naar verlossing, waarin Arnon onder meer ingaat op een van de meest raadselachtige passages uit de Bergrede (en er staan heel wat raadselachtige passages in die rede): “Denk niet dat ik gekomen ben om de Wet of de Profeten af te schaffen. Ik ben niet gekomen om ze af te schaffen, maar om ze tot vervulling te brengen.” (Mattheus 5:17, NBV21)

Bontenbal na uitspraken De Vos: ‘Hoe goor wil je het hebben?’ (Het Parool 26 mei 2026):
Lidewij de Vos, FvD-leider, werd dinsdag breed aangevallen over het ‘rechtsextremisme’ binnen haar partij. CDA-leider Henri Bontenbal reageerde fel, toen De Vos onder meer zei dat ‘verkrachtingen’ van asielzoekers het gevolg zijn van ‘het beleid van de heer Bontenbal en de coalitie’.

Nerlandse bedrijven verhullen vals spel uit Rusland (Huib Modderkolk en Henrik Moltke de Volkskrant 23 mei 2026, katern Zaterdag p. 6-9):
In de internationale informatieoorlog worden weinig middelen geschuwd. Pro-Russische cybercriminelen voeren aanvallen uit om angst te zaaien en westerse samenlevingen te ontwrichten. De Volkskrant onderzocht hoe een adviseur en een concertpianist uit Nederland Russische hackers hielpen.

Het nationale slavernijverhaal klopt gewoon niet (Ianthe Sahadat de Volkskrant 23 mei 2026, katern Zaterdag p. 2-4):
Niet honderdduizenden, maar miljoenen mensen werden door Nederlanders in slavernij gehouden. Na eigen onderzoek is journalist Leendert van der Valk nog conservatief in zijn schatting. ‘Ik wil het belang van de excuses niet tenietdoen, maar het had inclusiever gekund.’

Naar Mars, naar de maan, maar eerst nog even naar de beurs (Laurens Verhagen en Georgevan Hal de Volkskrant 22 mei 2026, p. 6-7):
Van Sam Altman tot Elon Musk, de titanen uit Silicon Valley vinden de dood ‘onbegrijpelijk’. Met hun gigantische vermogens zwengelen ze twijfelachtige technologieën aan in de jacht op onsterfelijkheid. ‘On the record: ik ben geen vampier.’

Wolters Kluwer ziet in AI geen bezwaar (Niels Waarlo de Volkskrant 22 mei 2026, p. 23):
De beurswaarde van Wolters Kluwer, de grote informatieleverancier voor artsen en advocaten, is ingestort. Oorzaak: de vrees dat AI het bedrijf grotendeels overbodig zal maken. Donderdag konden aandeelhouders verhaal halen bij het bestuur. Na een piek begin 2025 heeft het aandeel van Wolters Kluwer bijna twee derde van zijn waarde verloren.

Idealisten zoeken de dark side als strijdtoneel (TjerkGualthérie van Weezel en Jonathan Witteman de Volkskrant 16 mei 2026, katern Zaterdag p. 8-10):
De beslissing van Milieudefensie-directeur Donald Pols om over te stappen naar Tata Steel heeft voor veel opschudding gezorgd. Toch is zo’n ongebruikelijke transfer niet uniek. Wie gingen hem voor, en wat zegt dat over zijn kansen?

Beurzen in VS boeken records, hoe kan dat? (Marc van den Eerenbeemt de Volkskrant 11 mei 2026, p. 9):
De Amerikaanse aandelenbeurzen boeken weer record na record. Floreert de Amerikaanse economie in tijden van oorlog en gestegen energieprijzen?

Wat de zaak-Ali B betekent voor slachtoffers van seksueel geweld (Gijs Beukers en Esma Linnemann de Volkskrant 9 mei 2026):
Deze week kreeg Ali B 3 jaar celstraf opgelegd wegens verkrachting. Een overwinning voor de slachtoffers, maar wel een met een hoge prijs. De Volkskrant spreekt met deskundigen en slachtoffer Naomi over de vraag hoe die opweegt tegen de uitspraak.
Saskia Belleman, rechtbankjournalist van De Telegraaf, repte van victimblaming, als een slachtoffer ervan wordt beschuldigd dat een misdrijf (on)bewust is uitgelokt. Aanleiding was onder meer dat hij sprak over de psychische problematiek waarmee Naomi in het verleden heeft gekampt.

Mijn reputatie staat op het spel, maar die van Tata ook (Tjerk Gualthérie van Weezel en Bard van de Weijer interviewen Donald Pols de Volkskrant 9 mei 2026, katern Zaterdag p. 2-4):
De overstap van Donald Pols naar Tata Steel komt de Milieudefensie-directeur op bakken kritiek te staan. Is hij een verrader die voor het geld overloopt? ‘Nee, ik stap over naar de kern van de transitie.’

Niet iedereen is een held (Elma Drayer de Volkskrant 2 mei 2026, katern ZONDAG. p. 11):
De vader van Ian Buruma verbleef tijdens de Tweede Wereldoorlog twee jaar als dwangarbeider in Berlijn. De zoon weet een mensenleven later in Blijf in leven precies de juiste toon te treffen, zeker als het gaat om goed en fout in de nazitijd.

ALS IK MAAR VRIJ BEN (Jesse van Amelsvoort de Volkskrant 2 mei 2026, katern ZONDAG. p. 2-4):
Vrijheid is voor steeds meer de vrijheid hebben om niet door de overheid te worden lastiggevallen. Die individualistische opvatting ondermijnt alles wat een samenleving tot samenleving maakt, betoogt Tim Fransen.

In Nederland staat het ‘vuurbewustzijn’ nog in de kinderschoenen (Maarten Keulemans de Volkskrant 2 mei 2026, p. 2-3):
Het was de week waarin Nederland werd verrast door natuurbranden. Alwéér, verzuchten experts. Dus moet het roer om. ‘Veel mensen denken dat natuurbranden iets van de toekomst zijn, of van Zuid-Europa.’

‘Er wordt over en weer gedemoniseerd’ (Fokke Obbema interviewt Jaïr Stranders de Volkskrant 1 mei 2026, p. 25):
Het publieke debat is een wespennest geworden. Ook daarom is er behoefte aan toneelvoorstellingen waarin de geschiedenis een wisselwerking blue%Jaïr Stranders, artistiek directeur van Theater Na de Dam – een benadering die tot de klassieke oudheid teruggaat.

De kunst van het niet-noemen (Piet Post de Volkskrant 1 mei 2026, p. 25):
Sinds begin dit jaar valt zijn naam in de Volkskrant al honderden keren. Op één dag in april zelfs 27 keer op één pagina. Dat is geen berichtgeving meer. Dat is een preoccupatie.
Hij wordt neergezet als een allesoverheersend fenomeen, de grootste der GOAT’s, een onuitputtelijke bron van duiding. Elke uitspraak wordt uitgeplozen, elke nuance gewogen alsof het om de Heilige Schrift gaat. Maar wie hier vooral zichtbaar wordt, is niet hij, maar de redactie zelf: gevangen in een cyclus van aandacht die zij in stand houdt.
Het zou de krant sieren om een eenvoudig experiment te doen: noem zijn naam een week lang niet. Geen analyse, geen quotes, geen duiding. Gewoon stilte. Er ontstaat dan iets zeldzaams: ruimte. Voor andere verhalen, andere stemmen en misschien zelfs reflectie op wat nieuwswaardig is en wat slechts luidruchtig.
Het levert de redactie en de lezers meer op dan ze denken: tijd om even naar buiten te gaan. In het zonnetje, tussen bellenblazende kinderen en nietsvermoedende eekhoorntjes, blijkt de wereld groter dan één naam.
Branden blussen (Annelies Jacobsen de Volkskrant 1 mei 2026, p. 25):
Amerikaanse bedrijven bouwen in Nederland (Europa) grote foeilelijke datacenters die beslag leggen op zaken waaraan Nederland (Europa) tekort heeft of vreest te krijgen: infrastructuur, energie (elektriciteit) en water. Onder het mom van werkgelegenheid geven provincies toestemming.
Kortetermijnvisie domineert, want die werkgelegenheid is minimaal bij de bouw, daarna doen robots het werk. Hoeveel Nederlanders werken effectief bij zo’n datacenter? Etc.

Europa kan zich niet veroorloven om de soldaten van Oekraïne te vergeten (Nina Wilén en Sofie Rose de Volkskrant 30 april 2026, p. 24):
De mogelijke demobilisatie van grote aantallen Oekraïense en Russische militairen kan leiden tot een nieuwe golf private militaire bedrijven en huurlingennetwerken. En dat kan ook directe gevolgen hebben voor de Europese veiligheid.

‘Mijn vaders leed bezorgde mij een tweedehands trauma’ (Marjon Bolwijn interviewt Leonard Diepeveen de Volkskrant 30 april 2026, p. 20-21):
Leonard Diepeveen, de Canadese zoon van Nederlandse migranten, schreef een intiem memoir over zijn vader. Bijna tachtig jaar lang leed Dirk Diepeveen onder zijn oorlogstrauma, dag in, dag uit. Ook voor de gezinsleden was er geen ontkomen aan.

Criminaliteit is de trigger van ons multiculturele onbehagen (René Cuperus de Volkskrant 30 april 2026, p. 25):
Daar komt bij dat het migratieaandeel bij criminaliteit, ondermijning, zorgfraude en in de drugseconomie bovenproportioneel is. Dat heeft met klasse en straatcultuur te maken, maar raakt ook aan iets veel fundamentelers. Van ‘nieuwkomers’ mag men een zeker respect voor de nieuwe gastsamenleving verwachten: voldoen aan elementaire samenlevingsregels (je kinderen goed opvoeden; werken; geen crimineel gedrag; taal en democratie leren). Dat lukt gelukkig in de meeste gevallen, maar gaat veel te vaak ook mis, wat een ongekende probleemdruk op de samenleving legt.

Mr. Nobody tegen Poetin (2/2) (29 april 2026, NPO2):
De bassischool waar videograaf Pavel 'Pasha' Talankin lesgeeft verandert steeds meer in een plek waar leerlingen worden voorbereid op een rol in een militaristisch systeem. Zij moeten leren marcheren en krijgen instructies om met wapens om te gaan. Oud-leerlingen worden gerecruteerd voor het leger. Pasha kan het moeilijk aanzien en vormt door zijn opstandigheid steeds meer een gevaar voor zichzelf. Uiteindelijk zal hij moeten besluiten om zich aan te passen en te blijven of het land te verlaten.

Een deken van waardigheid, dat gun je ieder mens, toch? (Forugh Karimi de Volkskrant 29 april 2026, p. 25):
Zoiets gun je ieder mens. Geografie zou niet mogen bepalen wie zijn kinderen mag afschermen tegen de blikken van de wereld en wie zichzelf in vernederde en mensonwaardige toestand moet tonen om te mogen overleven.
Je hebt geen controle over waar of hoe je sterft. Maar als ik mag kiezen, wil ik sterven in een land als Nederland, of althans in de wetenschap dat ze me met diezelfde stilzwijgende waardigheid komen halen.

Het verzet in Nederland tijdens WO II was veel omvangrijker dan gedacht (Paul van Tongeren de Volkskrant 29 april 2026, p. 24):
Hoewel het beeld vaak anders is geweest, kunnen we trots zijn hoe Nederlanders massaal voor vrijheid opkwamen in de Tweede Wereldoorlog. Dat kan een inspiratie zijn voor het heden, nu de rechtsstaat en democratie hier en elders onder grote druk staan.

POPPOLITICI (Els de Grefte de Volkskrant 29 april 2026, p. 4-6):
Het Ierse raptrio black%werd meermaals wereldnieuws door hun aanhoudende protest tegen de regering in Israël, en kampt met bedreigingen en een rechtszaak. Er is dus wel méér om over te praten dan alleen een nieuw album.
‘Daarom is het herleren van de taal zo’n belangrijk aspect van dekolonisatie’, zegt ­Móglaí Bap. ‘We hebben het nodig om ons weer zelfverzekerd te voelen over onze identiteit. Er is een reden dat de eerste stap van kolonisatie is om een volk zijn taal te ontnemen, daarmee wis je de identiteit uit.’

Poetins propaganda kon primetime Nederlandse hoofden en harten bereiken (Marcia Luyten de Volkskrant 28 april 2026, p. 2):
In de serie laat Erbrink de grootste leugens onweersproken. Boetina, parlementariër met in haar portefeuille de veiligheid van gevangenen, zegt over de dood van oppositieleider Navalny, die – bewezen – werd vergiftigd: ‘Tja, er overlijden nu eenmaal mensen in gevangenissen.’ Erdbrink introduceert zichzelf vaak lollig: ‘Hello, hello! Hier is de vijand’, want ‘Nederland steunt de andere kant van het conflict’. De feiten zijn: het gaat om een Russische invasieoorlog waarin Oekraïne zich met de moed der wanhoop verdedigt.

Het is tijd voor grijstinten in een oorlog die steeds meer zwart-wit wordt (Roel van Broekhoven de Volkskrant 28 april 2026, p. 23):
Je moet wel met een heel gekleurde bril kijken om vol te houden dat de makers van Onze man bij de vijand zich voor een Russisch propagandakarretje hebben laten spannen. Dat betoogt regisseur Roel van Broekhoven, in reactie op kritiek op de serie.

Meesterlijke vergissingen (Stephan Vanfleteren de Volkskrant 22 april 2026, p. 18-19):
Het Mauritshuis vroeg Stephan Vanfleteren in dialoog te gaan met de oude meesters in het museum. Dat leverde nieuw werk op waarin de Belgische fotograaf op zoek gaat naar de sporen die vergissingen (‘pentimenti’ in het Italiaans) hebben achtergelaten.

Magyars overwinning laat zien dat politici met mensen moeten praten, niet over hen (Heleen Mees de Volkskrant 20 april 2026, p. 21):
Péter Magyar legde tijdens zijn campagne bijna duizend bezoeken af, vooral aan het conservatieve platteland dat een bolwerk was van Viktor Orbáns Fidesz, waar hij de mensen toesprak op dorpspleinen. Door fysiek aanwezig te zijn, kon Magyar kiezers bereiken die normaal alleen naar de staatstelevisie keken, die hem weerde en belasterde. Magyar voerde gesprekken met mensen en maakte foto’s en selfies met ze die vervolgens massaal werden gedeeld op sociale media.

Moderne profeten (EO- documentaire 19 april 2026, NPO2):
Kees van Ekris verkent het leven van priester en schrijver Henri Nouwen, die laat zien hoe kwetsbaarheid een bron van kracht kan zijn.

Weg met de generatiestrijd (Jonathan Witteman interviewt Paul de Beer de Volkskrant 18 april 2026, katern Zaterdag p. 2-4):
Over de gedeelde eigenschappen van generaties wordt veel beweerd, maar van de vaak hatelijke stereotyperingen blijkt weinig te kloppen, ontdekte arbeidseconoom Paul de Beer. Hij ziet het gehamer op vermeende tegenstellingen als bedreiging voor de onderlinge solidariteit.
De meeste beweringen over generaties – zoals babyboomers (1946 tot 1964), gen X’ers (1965-1979), millennials (1980-1994) en gen Z’ers (1995-2009) – zijn leuterpraatjes, toont hij aan in zijn op vijf decennia aan grootschalige enquêtes gestoelde boek Generatiestrijd: feit en fictie over generaties.

Zweden in actie voor contant geld in het laadje (Jeroen Visser de Volkskrant 18 april 2026, p. 10-11):
De Zweedse regering wil supermarkten en apotheken verplichten contant geld te accepteren, een kleine revolutie in een verder cashloze samenleving. Maar volgens een nationale protestgroep gaat dat niet ver genoeg.

Nieuwe dwangsom voor Tata Steel (Red. de Volkskrant 18 april 2026, p. 18):
Tata Steel moet opnieuw een dwangsom van 8,5 miljoen euro betalen, omdat een kooksgasfabriek te veel schadelijke stoffen uitstoot. Dat heeft de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied vrijdag bekendgemaakt.

Het grote voordeel van het Vaticaan is dat ze mannen als Trump door en door kennen (Jarl van der Ploeg de Volkskrant 17 april 2026, p. 2):
Net als Trump was Urbanus VIII geen liefhebber van onafhankelijke wetenschappers (hij dreigde Galileo Galilei op de brandstapel te zetten). En net als Trump schaamde Julius II zich dusdanig voor de beurse plekken op zijn handen en voeten dat hij gelovigen voortaan verbood zijn voeten te kussen (Julius II kreeg naar verluidt syfilis via een prostituee, hoe Trump aan vergelijkbare symptomen komt, is vooralsnog onduidelijk).

Ondanks oorlog sluit beursindex S&P hoger dan ooit (de Volkskrant 17 april 2026, p. 2):
De Straat van Hormuz is nog gesloten, allerminst is er zekerheid dat Iran en de VS tot een akkoord komen, en toch knalde op Wall Street de champagne. Nooit eerder sloot de belangrijkste beursgraadmeter, S&P, zo hoog als woensdagavond.

De wereld in wanorde (10) Sven Beckert
‘Het succes van de rechtse populisten is niet in steen gebeiteld’ (Koen Haegens interviewt Sven Beckert De Groene Amsterdammer 16 april 2026, p. 16-19):
Ons kapitalisme zit midden in een regime change, zegt Harvard-historicus Sven Beckert. Wie zich verdiept in de geschiedenis van dit ‘bizarre’ economische systeem, kan volgens hem heel wat voorbarige toekomstvoorspellingen doorprikken.
Ruim tien jaar geleden schreef hij over de centrale rol die katoen hierin heeft gespeeld, in het ook in het Nederlands verschenen Empire of Cotton. Nu is er zijn magnum opus. Alles aan Capitalism: A Global History is kolossaal. Je zou net zo goed kunnen zeggen: megalomaan.

Eerbetoon aan de martelaren van de vrije samenleving (Izz ad-Din Ruhulessin de Volkskrant 15 april 2026, p. 25):
Columnisten vechten met woorden omdat zij het privilege hebben om niet met hun lichaam te hoeven vechten. Etta Palm, een van de eerste Nederlandse feministen, sprak in 1791 een aanklacht uit tegen de onrechtvaardigheid van ongelijkheid tussen mannen en vrouwen, en uitte daarmee hetzelfde verlangen naar vrijheid waarvoor Rayaan ter dood werd gebracht. De strijd voor vrijheid is één en ondeelbaar, universeel en tijdloos. Deze strijd overstijgt God, gemeenschap of geloof.

Sonja Barend is niet altijd een heilige geweest, zeker niet in de linkse kringen waartoe zij zich rekende (Max Pam de Volkskrant 15 april 2026, p. 17):
Het ging algauw over de oorlog en we bleken verrassend veel gemeen te hebben. Het werd steeds gezelliger en pas na twee uur moest ik maar weer eens gaan. Bij het openen van de buitendeur stond daar plotseling mijn vrouw – volledig ontdaan. Ze zocht me. Ze dacht dat ik was verdwaald en misschien ergens zieltogend in de bosjes lag. De tranen sprongen ons in de ogen.

Verenigd Koninkrijk (Patrick van IJzendoorn de Volkskrant 14 april 2026, p. 24):
Het ontslag van een supermarktmedewerker zwengelt debat over misdaad aan, ziet Groot Brittannië-correspondent Patrick van IJzendoorn.

Tijdig helpen voorkomt onnodig groot menselijk leed (Lilian Marijnissen de Volkskrant 13 april 2026, p. 20):
Sinds september reist voormalig SP-leider Lilian Marijnissen door het land voor haar nieuwe opdracht om de sociaal-juridische hulp aan mensen te verbeteren. Wat haar opvalt: als je je recht niet kunt halen, blijft het onrecht.

Grondstof (Gijs Beukers interviewt Maaike Schoon de Volkskrant 10 april 2026, p. 18-19):
Hoewel Buitenhof-presentator Maaike Schoon (42) begrippen als ‘eigenwoningforfait’ en ‘hypotheekrenteaftrek’ verschrikkelijk vindt, heeft zich voor haar nieuwe boek Waarom jij geen huis kunt betalen onderdompeld in de wooncrisis. ‘De woningmarkt gaat ook over ideeën en over ongelijkheid.’

‘Geen staatssteun voor Tata Steel? Wij hebben geen plan B’ (Tjerk Gualthérie van Weezel interviewt Hans van den Berg de Volkskrant 7 april 2026, p. 18-19):
‘Het lijkt soms wel of Nederland 18 miljoen staaldeskundigen telt’, zegt Hans van den Berg, bestuursvoorzitter van Tata Steel in IJmuiden. ‘Ik krijg het haast niet meer bijgelezen.’ Vandag debatteert de Tweede Kamer over de toekomst van Tata Steel.

De tijd zal het leren (George van Hal de Volkskrant 4 april 2026, p. 21-24):
De tijd is voor natuurkundigen lang een raadsel geweest. Door nieuwe inzichten raken steeds meer experts ervan overtuigd dat tijd slechts een illusie is. Op zoek naar de essentie van de klok. Heeft u even?
Volgens Florian Neukart %kan een volgende generatie meetinstrumenten uitsluitsel bieden. ‘Ik verwacht veel van de vernieuwde Event Horizon-telescoop’, zegt hij, de samengestelde telescoop die de eerste foto maakte van een zwart gat. Hij hoopt dat details in de foto’s en filmpjes die deze telescoop van zwarte gaten gaat maken helpen om zin van onzin te scheiden in de theoretische wereld waarin mensen als Verlinde en Verrucchi zich begeven.

Dichters & Denkers
Woorden van toen (Esha Guy Hadjadj De Groene Amsterdammer 2 april 2026, p. 66-67):
Twee teruggevonden teksten van Hannah Arendt laten zien hoe zij worstelde met de kwestie Palestina. Maar of ze relevant zijn voor vandaag is een tweede.
Het rapport kan een geweldige oplossing formuleren, maar zolang de belanghebbende partijen niet bij de totstandkoming ervan betrokken zijn, blijft het vooral bij een denkoefening. Voor de Arendt-bewonderaar zullen de herontdekte teksten van grote waarde zijn; voor anderen niet meer dan woorden uit vervlogen tijden.

Het boeddhisme onderkent het zesde zintuig, de intuitieve geest. Volgens Rudolf Steiner zijn er zelfs twaalf zintuigen, de ‘meer fysische – en geestelijke’ (Voelen en Denken) zintuigen (synesthesie: vermenging van zintuigen). Duitsland toont naast de vijf traditionele zintuigen, een 6e– en 7e zintuig.
Onze zintuigen maken het mogelijk de essentie van tijd beter te leren begrijpen. Het onderzoeksrapport 'E i V' past daartoe de Wet van één toe. Deze Wet sluit aan op de Duitse hereniging en de Europese Gemeenschap (1989-1991), die Catherine De Vries De symfonie van onvrede De opmars van radicaal-rechts in Europa in hoofdstuk 3 beschrijft. Het biedt de sleutel tot het begrijpen van het raadsel (p. 21). Maakt Deel III - Een nieuwe symfonie een paradigmawisseling mogelijk? Als remedie gaat het er volgens Catherine de Vries om nabijheid centraal te plaatsen. De muziekmetafoor, Muziek van de sferen is al eerder gebruikt.

“We moeten uit de NAVO stappen. Het is geen bondgenootschap meer” (Kim Clemens 28 maart 2026):
VUB-professor Koert Debeuf over Hoe een wereldoorlog te voorkomen.

Arbeiders van Tata Steel verdienen beter dan de Excelpolitiek van economen ( (Michiel Stapper en Anaëlle Bueno Patin de Volkskrant 26 maart 2026, p. 23):
In het debat over de toekomst van Tata Steel worden de werknemers gereduceerd tot categorieën in een spreadsheet. Dat is om meerdere redenen problematisch.

De eerste verkozen vrouwen (Ernst Arbouw interviewt Margit van der Steen de Volkskrant 21 maart 2026, p. 24-25):
Tot nog toe niet in kaart gebracht: de eerste 250 Nederlandse vrouwen die, ruim honderd jaar geleden, een zetel veroverden in een volksvertegenwoordiging. Historicus Margit van der Steen achterhaalde hun namen en beschrijft hun lotgevallen.
‘Op de Antillen zijn meerdere vrouwelijke premiers geweest. Dat valt buiten dit onderzoek, maar het is goed om even te memoreren. Verder denk ik dat ik vooral als historicus moet antwoorden: je ziet dat vrouwen door de jaren heen te maken kregen met spot en hoon en tegenwerking, maar ze hebben wél dingen voor elkaar gekregen.’

Laat Tata Steel niet het slachtoffer worden van economisch simplisme (Bert Breij de Volkskrant 19 maart 2026, p. 25):
Het besluit over de staalfabriek in IJmuiden moet meer zijn dan een simpele rekensom. Het gaat om een keuze over de toekomst van industrie, technologie en werk in Nederland.

‘De wereldeconomie is een achtbaan, maar het karretje blijft op de rails’ (Michiel van der Geest en Tjerk Gualthérie van Weezel interviewen Monique Donders en Roelof Salomons de Volkskrant 14 maart 2026, p. 16-17):
Ook al staat de wereld in brand, bij Monique Donders en Roelof Salomons, die bij het Amerikaanse BlackRock ruim 360 miljard euro aan Nederlands pensioenvermogen beheren, heerst geen paniek. ‘De wereldeconomie draait hartstikke goed.’

VS mogen van Trump weer volop uitstoten (Thomas Rueb de Volkskrant 17 februari 2026, p. 11):
Volgens Donald Trump vormt klimaatverandering niet langer een gevaar voor mensen. Het belangrijkste argument om de CO2-uitstoot te beperken gaat daarmee in de VS van tafel. En dit is nog maar het begin.

VS noemen regulering van Big Tech ‘censuur’ (Huub Modderkolk de Volkskrant 5 februari 2026):
De Verenigde Staten voeren de druk op Europese beleidsmakers en ambtenaren die zich bezighouden met het reguleren van Amerikaanse Big Tech verder op. Ook Nederlandse organisaties worden daarbij voor het eerst beschuldigd van pogingen om Amerikaanse bedrijven te ‘censureren’.

Hoe werd ICE de snelst groeiende en meest omstreden veiligheidsdienst van de VS? (Thomas Rueb de Volkskrant 2 februari 2026):
Sinds de dood van twee burgers in Minneapolis laaien de zorgen over ICE steeds hoger op. De immigratiepolitie, zeggen critici, is een instrument van Donald Trumps fascistische ambities. Dat was niet de bedoeling toen ICE werd opgericht na 9/11.
De agenten van de Immigration and Customs Enforcement (ICE), belast met het uitzetten van ongedocumenteerde migranten, verbergen hun gezichten. Soms dragen ze camouflage, bepakt als commando’s achter de frontlinie met rookgranaten aan hun riem. Anderen lopen rond in burgerkleding, hun gezicht slechts verborgen achter een zakdoek.

Fout in de oorlog (Siem Buijsse de Volkskrant 30 januari 2026, p. V2):
‘Brieven aan Hueting’ legt de Nederlandse worsteling met het koloniale verleden bloot.
Aan het einde van Brieven aan Hueting roept Dijkstra de Nederlandse regering daarom op om écht verantwoordelijkheid te nemen voor het koloniale geweld, bijvoorbeeld door een rechtvaardiger schadevergoedingsregeling in te voeren. Maar daarvoor zullen we eerst de beestachtige kanten van ons beschaafde landje onder ogen moeten zien.

De ‘Not One Inch Eastward’-mythe is een leugen die glanst als waarheid (Tommy Wieringa de Volkskrant 29 januari 2026, p. 19):
Met zijn onophoudelijke agressie heeft Poetin kortom zijn eigen Navo-expansie veroorzaakt. Met Finland heeft hij zelfs 1.350 kilometer Navo-grens cadeau gekregen. Lidmaatschap is nog altijd de beste veiligheidsgarantie, zelfs nu het bondgenootschap wankelt door het verraad van de Verenigde Staten.

Verloochent ASML het Rijnlandse model? (Peter de Waard de Volkskrant 29 januari 2026, p. 21):
En nu kondigt het bedrijf aan 12,5 miljard euro te besteden aan het inkoopprogramma van eigen aandelen dat loopt tot 2028. Oftewel: de aandeelhouders – voor het overgrote deel buitenlandse partijen – worden vetgemest, terwijl 1.700 werknemers iets anders moeten zoeken. Als ASML zo goed in zijn slappe was zit dat het geld in de zakken brandt, had het Project Beethoven ook zelf kunnen financieren. Etc.
Stel dat ASML over pakweg tien jaar in financiële problemen komt, dan houden ze misschien hun hand op bij de Rijksoverheid, net zoals de banken dat in 2008 deden na jaren van superwinsten.
ASML is een bedrijf voor heel Europa om trots op te zijn. Maar hopelijk is het niet Silicon Valleys houten paard van Troje.

Parijs doet VS-software in de ban voor eigen ambtenaren (Maartje Geels de Volkskrant 28 januari 2026, p. 9):
De Franse overheid doet Zoom en Microsoft Teams in de ban: het land wil af van Amerikaanse videotechnologie %en lanceert daarom eigen ontwikkelde vergadersoftware. In 2027 worden alle overheidsorganisaties verplicht dit te gebruiken.

Het geweld moet worden opgevoerd, op weg naar de politiek van de noodtoestand (Marcia Luyten de Volkskrant 27 januari 2026, p. 2):
Dictators laten ons iets belangrijks zien: het opzettelijk creëren van chaos om persoonlijke macht te vergroten. Zo regeert Museveni al veertig jaar Oeganda: zodra een district goed begint te functioneren, splitst hij het op. In de Verenigde Staten zie je nu drie vormen van wanorde als krachtig politiek instrument.

‘Het ging in 1969 even over de misdaden in Indonesië, de excessennota volgde en de doofpot ging weer dicht’ (Ianthe Sahadat de Volkskrant 27 januari 2026, p. V3):
Erik Dijkstra dook in het archief van brieven die zijn gestuurd aan klokkenluider Hueting.

‘Met een imperialistische despoot aan de macht is Amerika op zijn 250ste verjaardag terug bij af’ (Iñaki Oñorbe Genovesi de Volkskrant 16 januari 2026, p. 23):
Met groots opgezette historische voorstellingen, speciale evenementen, optochten, vuurwerkshows – ja, zelfs het WK voetbal - vieren de Verenigde Staten dit jaar 250 jaar onafhankelijkheid en vrijheid. Maar is er wel reden voor feest?

Een jaar Trump II
‘Ik ben jullie wraak’ (Rutger van der Hoeven en Casper Thomas De Groene Amsterdammer 15 januari 2026, p. 26-33):
Terwijl tegenstanders machteloos toekijken vertimmert Donald Trump de Verenigde Staten tot een gepersonaliseerde autocratie en een roofzuchtige staat. Een portret van Trump II in zeven hoofdzonden.

Alicja Gescinska’s eerbetoon aan tien vrouwelijke filosofen is ook een aanklacht tegen onverschilligheid (Mirjam van Hengel de Volkskrant 9 januari 2026):
Vrijheid is hét thema van de Pools-Vlaamse filosoof Alicja Gescinska, en het is ook een van de bouwstenen in haar essaybundel over tien vrouwelijke denkers. Hun leven en werk zijn doortrokken van moed, vechtlust en medemenselijkheid.
Haar vrouwen in duistere tijden hebben geen mogelijkheid onbenut gelaten hun stem te laten horen, hun vrienden te helpen. Het kwaad te pareren met dat wat ‘het licht van menselijkheid’ brandend hield.

Er lijkt iets te zijn misgegaan in het evenwicht tussen zelfliefde en zelfkritiek (Jolande Withuis de Volkskrant 9 januari 2026, p. 25):
Tamelijk tevreden zijn met jezelf is mooi, maar weinig is erger dan de horde die zich boven elke kritiek verheven acht, geen uitstel van behoeftebevrediging verdraagt en het boze kind in zichzelf vrij baan geeft om met gebrul, dreigementen of geweld hun woede over onwelkome boodschappen af te reageren.

Angstcultuur (Marike Lindhout de Volkskrant 9 januari 2026, p. 25):
Er zit een vreemde tegenstrijdigheid in de redenering van Gabriël van den Brink. Aan de ene kant geeft hij voorbeelden van twee leidinggevende vrouwen die aangevallen worden vanwege hun als dwingend ervaren optreden. Aan de andere kant prijst hij de ‘mannelijke’ waarden die nodig zouden zijn in een oorlogssituatie.
Misschien krijgen krachtige, doortastende vrouwen juist te maken met tegenstand, ondermijning of spot van de mannen over wie ze de leiding hebben, omdat sommige mannen niet accepteren dat een vrouw de baas is.

Geen sterk Europa zonder een sterk Duitsland en stabiel Frankrijk (René Cuperusde Volkskrant 8 januari 2026, p. 25):
Met zijn inval in Venezuela en zijn dreigement richting Groenland, heeft president Trump de wereldkaart opnieuw ingekleurd. Het Risk-speelbord wordt verdeeld tussen drie grootmachten – Amerika, China en Rusland. Ieder krijgt min of meer de vrije hand in eigen invloedssfeer.

Onderzoek Illegale export van vuil plastic naar Turkije
Vast in de shredder (Adnan Khan De Groene Amsterdammer 8 januari 2026, p. 22-27):
De haven van Rotterdam is uitgegroeid tot het belangrijkste Europese knooppunt voor de illegale handel in plastic afval. Veel van dat afval komt terecht in Turkije, waar de recyclingsector booming is en het werk wordt gedaan door goedkope arbeidskrachten.

Tip (Rudy Schreijnders de Volkskrant 6 januari 2026, p. 25):
Als aanvulling op het artikel ‘Loten van het noodlot’ in de Volkskrant van 5 januari wil ik graag wijzen op het indrukwekkende boek van de vorig jaar overleden Selma Leydesdorff: ­Sascha Pechersky: De Russische soldaat die de opstand van Sobibor leidde (2018, Prometheus). Ze baseerde zich op niet ­eerder gebruikte documenten en ­interviews met ooggetuigen, onder wie Jules Schelvis.

Loten van het noodlot (Arno Haijtema de Volkskrant 5 januari 2026, p. V14-16):
Jules Schelvis, overlevende van vernietigingskamp Sobibor, interviewde in de jaren tachtig lotgenoten over de opstand uit 1943. Piet de Blaauw en Jan Pieter Tuinstra maakten daar eerder al De Sobibor Tapes over. In Echo’s van Sobibor onderzoeken ze de verstrekkende gevolgen van die geschiedenis, voor nazaten en voor de oorlogen van nu.

De imperialistische inval in Venezuela valt niet te rechtvaardigen (Carlijne Vos de Volkskrant 4 januari 2026, p. 12):
Hoezeer de Venezolanen een Venezuela zonder Maduro is gegund, de manier waarop hun land nu door Trump wordt gemanipuleerd, voorspelt weinig goeds. Zeker is dat deze illegitieme daad van agressie wereldwijd een gevaarlijk precedent schept.

Filosoof Rik Peels De verwondering (Annemiek Schrijver interviewt Rik Peels KRO NCRV 3 januari 2026, NPO2):
'Als je nooit stilstaat, loop je voorbij het wonder van het bestaan'
Rik Peels is godsdienstfilosoof aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Momenteel houdt zich bezig met radicalisering en extremisme. In zijn laatste boek, Wat is nou waar? (geschreven met Jeroen de Ridder), geeft hij zeven regels om helder te denken in verwarrende tijden.
: We leven in explosieve en verwarrende tijden. De gebeurtenissen op het wereldtoneel volgen elkaar in hoog tempo op, met levensveranderende gevolgen voor ons allemaal. Maar wie of wat moet je nog geloven als feiten ineens ook maar een mening zijn, of eenvoudigweg worden vervangen door alternatieve feiten? Als onwelgevallige informatie opeens nepnieuws heet? Als mensen gevangen zitten in bubbels waar je nooit meer wordt tegengesproken? Wat je denkt en gelooft, dat doet ertoe. Het beïnvloedt hoe je handelt, op wie je stemt, het bepaalt of je je laat vaccineren, of je gaat protesteren, of je je afkeert van Den Haag en of je de media vertrouwt. Iedereen heeft recht op een eigen mening, maar niet alle meningen zijn evenveel waard. Etc.

Voor de Palestijnen is er nog niets ­opgelost (Sacha Kester de Volkskrant 3 januari 2026, katern Zaterdag p. 2-4):
Zijn boek waarin hij beschreef hoe Palestijnen na de oprichting van de staat Israël uit hun huizen werden verdreven, maakte historicus Ilan Pappé tot een paria. Maar na het genocidale geweld in Gaza, krijgt zijn activistische geluid, en dat van de Palestijnse journalist Mariam Barghouti, meer ruimte.
Pappé werd om die reden jarenlang verguisd: na de publicatie van zijn boek The Ethnic Cleansing of Palestine (2006), waarin hij schreef over de manier waarop Palestijnen in 1948 na de oprichting van de staat Israël uit hun huizen werden verdreven, werd hij door velen niet langer beschouwd als een wetenschapper, maar als partijdige activist. Sinds de verwoesting van Gaza, en de dood van tienduizenden Palestijnen, is echter meer draagvlak voor zijn uitspraken ontstaan.

Vaders, buurmannen en broers zetten meer zoden aan de dijk dan alle pelotons ME bijeen (Raoul du Pré de Volkskant 3 januari 2026, p. 15):
Het vuurwerkverbod kan wel degelijk bijdragen aan de mentaliteitsomslag die nodig is om de nieuwjaarsnacht uit de ontspoorde anarchistische sfeer te halen.

‘Ik wil mijn eigen verhalen vertellen’ (Fokke Obbema interviewt Kadir van Lohuizen de Volkskrant 2 januari 2026, p. 16-17):
In de jaren tachtig koos hij voor de fotografie, inmiddels is Kadir van Lohuizen ook onderzoeksjournalist en maker van documentaires, tentoonstellingen en boeken. Twijfels zijn er altijd. ‘Ik vraag me vaak af: waarom ben ik weer aan zoiets groots begonnen?’

‘De oudejaarsconference is een culturele nieuwjaars­duik. Dat gevoel moet er voor mij echt in zitten’ (Joris Henquet interviewt Peter Pannekoek de Volkskrant 3 januari 2026):
Peter Pannekoek vindt dat een oudejaarsconference hoop moet bevatten. Voor Perspectief, zijn terugblik op 2025, vond hij het lastig iets optimistisch te vinden. ‘Ik dacht: laat ik daar de thematiek van maken. Dat vond ik een mooie zoektocht.’

De eeuwige aard van de mens (HP DE TIJD dubbeldik winternummer Nathalie Huigsloot interviewt Gabriël van den Brink december/januari 2025/2026, p. 38-45):
‘Overal verzetten burgers zich tegen grenzeloosheid’
Filosoof en hoogleraar wijsbegeerte Gabriël van den Brink schreef een boek over de natuur van de mens en zijn hang naar gemeenschap. Het werd ook door politici gelezen, onder wie Henri Bontenbal. De wereld knapt ervan op als we wat minder in ons eigen gelijk gaan geloven, meent Van den Brink. Links kan beter stoppen met prediken. ‘Nederland moet in relatietherapie.’

‘Dit is uw nieuwe kerstgedachte: verpletter het schandelijke’ (Izz ad-Din Ruhulessin, Zairah Khan en Christiaan Pleijsier de Volkskrant 22 december 2025):
Onvrijheid is onverbiddelijk: daarom moet vrijheid onverbiddelijker zijn.
De ducttape op de mond van Rayaan al-Najjar (2006-2024) kon haar licht van vrijheid niet doven. De strijd voor vrijheid is één en ondeelbaar, universeel en tijdloos. Door hun strijd voort te zetten, eren wij hen. Door onvrijheid uit te bannen, wreken wij hen. Dit is uw nieuwe kerstgedachte: écrasez l’infâme, verpletter het schandelijke.

Een ambtenaar in het torrentje (Martin Sommer EW 13/20 december 2025, p. 38-39):
Dick Schoofs korte carrière als minister-president leert ons iets over de vergissing dat politiek een soort management is.

‘Trump is het beste wat Europa in jaren is overkomen’ (Jeroen Ansink interviewt Kenneth Rogoff EW 13/20 december 2025, p. 134-137):
Kenneth Rogoff: Ernstiger is de schade die Trump toebrengt aan de Amerikaanse rechtsstaat zegt Rogoff. Bijvoorbeeld door het schijnbaar willekeurig opleggen van importheffingen en boetes als een land of bedrijf hem niet bevalt.

Alles gezegd en geschreven, wat bleef van dit jaar plakken bij onze opiniemakers? (de Volkskrant 30 december 2025, p. 23-25):
Gabriël van den Brink: Ons continent, een beschaving in verval? Dat zie ik als welkome ­uitdaging, een die ik persoonlijk aan zou willen gaan (p. 25):
De indrukwekkendste gebeurtenis van 2025 is voor mij de National Security Strategy van de VS die onlangs naar buiten kwam. In dit even heldere als harde document tekent zich een nieuwe wereldorde met verstrekkende gevolgen af. Helder, omdat de belangen van Amerikaanse ondernemingen het alfa en omega van de strategie vormen. Hard, omdat ons continent wordt weggezet als beschaving in verval.
Zelf lees ik het als een hoogst ambivalente tekst. Enerzijds worden Europese landen beschreven als strategische bondgenoten met wie de VS militair, economisch, cultureel en emotioneel verbonden zijn. Anderzijds suggereert men dat deze landen door demografische processen, overregulering en nationaal identiteitsverlies op korte termijn onbetrouwbare partners worden.
Zodra Trump kwaadspreekt, komen enorme krachten los. (Heleen Mees p. 23):
Dan nog je cool bewaren, kunnen maar weinig mensen.
Maar zelfs de meest fanatieke gelovigen kunnen van hun geloof afvallen. Greene was een van de weinige Republikeinse afgevaardigden die stemde voor openbaarmaking van alle stukken over veroordeelde zedendelinquent Jeffrey Epstein. Etc.

DNB: economie groeit sterker dan gedacht, maar die groei zal niet aanhouden (Peter van Ammelrooy de Volkskrant 29 december 2025):
De Nederlandse economie is ‘veerkrachtiger’ dan De Nederlandsche Bank in het voorjaar had voorspeld. De economische groei voor dit jaar komt uit op 1,7 procent, in plaats van 1,1. De inflatie daalt, maar blijft relatief hoog – hoger dan het Europese gemiddelde.
Knelpunten wegnemen
Daarom is het ‘nu zaak dat de overheid de voorwaarden schept voor een hogere en duurzame economische groei door knelpunten weg te nemen’, stelt Sleijpen. Dat betekent in zijn ogen dat er een doorbraak moet komen in het stikstofdossier, dat bouwprojecten stillegt, schade aan de natuur toebrengt en boeren in onzekerheid laat. Ook het overvolle energienet werkt verlammend op de economie.

Trump belt met Poetin vóór gesprek zijn gesprek met Zelensky over Oekraïens vredesplan (Michel Maas de Volkskrant 29 december 2025, p. 5):
Volodymyr Zelensky heeft zondagavond met Donald Trump gesproken over een Oekraïens vredesplan dat ‘voor 90 procent’ af zou zijn. Voorafgaand aan het gesprek belde Trump met Vladimir Poetin en waarschuwde hij Zelensky dat hij ‘helemaal niets’ had zonder zijn goedkeuring.

2025 is het jaar waarin China geopolitiek op gelijke voet kwam met de Verenigde Staten (Heleen Mees de Volkskrant 29 december 2025, p. 21):
AI
In 2026 zal de invloed van generatieve AI op de arbeidsmarkt duidelijk voelbaar worden. Grote banken als ABN-AMRO en ING hebben al ontslagrondes aangekondigd, net als vermogensbeheerder APG. Andere bedrijven zullen hun voorbeeld volgen. Generatieve AI heeft weliswaar de neiging om te hallucineren als ze het antwoord niet weet maar er zijn genoeg werknemers (met name mannen) die dezelfde neiging hebben.

Erken je fouten, zegt paus in zegen (Pepijn de Lange de Volkskrant 27 december 2025, p. 11):
De lijst met oorlogen en conflicten die de nieuwe paus Leo XIV in zijn eerste kerstzegen op eerste kerstdag aanhaalde was lang. Schuldigen aanwijzen deed hij niet, wel riep hij de partijen op hun ‘verantwoordelijkheid te nemen’. Want dan is vrede mogelijk.

Zelensky: ‘Zeer goede gesprekken’ met Amerikaanse onderhandelaars over vredesplan (Webredactie EW 25 december 2025):
De aankondiging volgt op intensief diplomatiek overleg. Zo sprak Zelensky deze week met de Amerikaanse gezant Steve Witkoff en Trumps schoonzoon Jared Kushner, die betrokken zijn bij de vredesonderhandelingen. Na dat gesprek zei Zelensky dat een duurzame vrede met Rusland dichterbij komt.

‘Het kabinet zal zijwieltjes nodig hebben’ (Frank Hendrickx en Remco Meijer de Volkskrant 24 december 2025, p. 13-15):
Thom de Graaf heeft zijn vertrek aangekondigd, maar is nog niet weg. ‘Ik ben niet demissionair’, zegt de scheidend vicepresident van de Raad van State. Hij vindt dat de dubbele val van het kabinet ‘niet zorgvuldig’ is verlopen. En hij waarschuwt voor een minderheidskabinet.

Toch niet zo'n kleine wereld (Merlijn Kerkhof interviewt Simon Reinink de Volkskrant 23 december 2025, p. V8-11):
Simon Reinink is al bijna twintig jaar directeur van het Concertgebouw. Eigenlijk was daar nooit iets aan de hand, maar sinds de Gaza-oorlog is de muziektempel ook een strijdtoneel geworden. De Volkskrant volgde hem een tropenjaar lang.
Rentmeesterschap
Reinink ziet een duidelijke overeenkomst tussen zijn werk voor het Concertgebouw en voor Linschoten. ‘Ik noem het toch maar rentmeesterschap. Je krijgt erfgoed toevertrouwd, kwetsbaar, uniek en onvervangbaar. Dat hoop je op een goede manier in stand te houden, het liefst te verbeteren en door te geven. Ik ben maar een doorganger, een paar pagina’s in de geschiedenis. En dan hoop ik dat ik niet alleen op de winkel pas, maar ook rekening houd met de noden van nu en de toekomst.’

Probeer de wereld te redden, misschien lukt het (Hassan Bahara en Ianthe Sahadat interviewen Ta-Nehisi Coates de Volkskrant 20 december 2025, katern ZONDAG, p. 13-15):
In zijn nieuwe essaybundel De boodschap roept schrijver Ta-Nehisi Coates zijn studenten op om in verzet te komen tegen onderdrukkende politieke leiders. Hoe? Door nieuwe verhalen te schrijven die tegenwicht bieden aan kwaadaardige mythes, zoals die over migranten die huisdieren opeten.

Oliver Sacks’ patiëntverhalen gingen vaak over hemzelf (Hanneke de Klerck de Volkskrant, 20 december 2025, p. 4):
De wereldberoemde neuroloog Oliver Sacks (1933-2015) paste de verhalen aan van patiënten die hij in zijn bestsellers beschreef, blijkt uit zijn dagboeken. Hij gaf ze veel van zijn eigen persoonlijkheid en problemen mee. ‘Ik beschrijf symbolische versies van mijzelf.’

‘We mogen Trump dankbaar zijn voor zijn leiderschap’ (Arnout Brouwers de Volkskrant 20 december 2025, katern Zaterdag p. 2-4):
Terwijl de ‘vredesonderhandelingen’ over Oekraïne in volle gang zijn, spreekt de Volkskrant Navo-topman Mark Rutte in Brussel over zijn respect voor Donald Trump, een roekeloze Poetin en de geloofwaardigheid van Artikel 5. ‘Amerika is in de Navo, blijft in de Navo.’

Over het lichtjesfeest hangt een donkere schaduw (Rik Kuiper de Volkskrant 20 december 2025, p. 6-7):
Joden vieren deze week Chanoeka, het feest van de lichtjes. De terreuraanslag in Sydney, het aanhoudende geweld in Gaza en de commotie rond het concert in Amsterdam van een cantor van het Israëlische leger zorgen voor een beladen sfeer.

ONSTUITBARE wereld VERBETERAAR (Gijs Beukers interviewt Rutger Bregman Volkskrant Magazine 20 december 2025, p. 58-64):
Rutger Bregman richt zich vanuit Amsterdam en New York met zijn School for Moral Ambition op uitzonderlijk talent om de wereld te verbeteren. Hij voerde dit jaar een gesprek met Barack Obama, haalde miljoenen binnen en richtte een fellowship op Harvard op. ‘We willen een kraamkamer zijn van idealistische initiatieven.’

Bregman is onzichtbaar, dat is opmerkelijk (Gerald Smith de Volkskrant 19 december 2025, p. 25):
Afgelopen week luisterde ik met veel plezier en interesse naar de vier afleveringen uit de nieuwe reeks Reith Lectures van de BBC. Dit jaar worden deze prestigieuze lezingen verzorgd door Rutger Bregman, onze eigen Nederlandse denker, historicus en schrijver. Daarmee treedt hij in de voetsporen van denkers als Stephen Hawking en Amartya Sen. Een uitzonderlijke erkenning, ook internationaal gezien. Wat mij echter opviel, is dat deze reeks in de vele Nederlandse talkshows, en ook in deze krant, vrijwel onbesproken is gebleven. Dat is opmerkelijk.
Ik denk dat we in Nederland best enige trots mogen voelen dat een Nederlandse auteur wordt uitgenodigd om een van de meest prestigieuze lezingenreeksen ter wereld te verzorgen. Maar nog belangrijker is dat de thema’s die Bregman in zijn lezingen aansnijdt direct raken aan het maatschappelijke debat in ons land. Juist daarom lijken ze mij bij uitstek geschikt om te worden besproken, bevraagd en bediscussieerd.
De krant zou dit gesprek moeten openen, niet laten liggen.

‘Hoe leg je uit dat je niets deed om het zeewater tegen te houden? (Chris van Mersbergen AD 19 december 2025):
Op het moment dat een meerderheid van de Nederlanders overtuigd is van klimaatverandering, grote investeringsfondsen aankondigen niet meer te investeren in fossiele energie en de Tesla Model 3 de meest verkochte auto is, komt bestsellerauteur en De Correspondent-medewerker Rutger Bregman met een alarmerende brief aan alle Nederlanders, gratis in boekvorm verkrijgbaar: HET WATER KOMT.

Naast ‘kennis hebben wij hoop nodig’ (Margreet Fogteloo interviewt Heino Falcke De Groene Amsterdammer 18 december 2025, p. 36-39):
Astrofysicus Heino Falcke twijfelt er niet aan: ‘God is, analoog aan de oerknal, het beginpunt waar alles uit voortkomt.’ Hoe rijmt hij zijn natuurkundige kennis over het universum met zijn geloof?
In zes dagen, plus een dag van rust om bij te komen van al die turbulentie?
‘Het gebeurde natuurlijk niet in zes dagen, maar in een bepaalde eenheid van tijd. Een dag is eigenlijk, zoals een toneelstuk, een soort akte. Hoelang dat duurt, maakt niet uit. We zijn gewend in de natuurkunde om met een logaritmische, en geen lineaire, tijd te rekenen. In de fysica gebeurt in de eerste tien tot dertig seconden heel veel. Er is een oerknal, waarvan je niet weet waar die vandaan komt, en daar ontstaat materie en energie uit. En dan heb je 13,8 miljard jaar een chaotische achtbaan van de ontwikkeling van de wereld, en op elke stap heeft de kosmos altijd een invloed, zelfs op het ontstaan van de mens. De ontwikkeling van de mens gebeurt binnen 2,5 miljoen jaar. Dan krijg je versnelling, de hele civilisatie ontwikkelt zich in zo’n tienduizend jaar.’
De kwantumfysica leek ooit volstrekt nutteloos, nu zit de hele smartphone vol met kwantumfysica en de relativiteitstheorie van Einstein was in die tijd praktisch nutteloos, nu werkt de navigatie van het gps-systeem ermee.
Wat was er bij u eerst, God of de natuurkunde?
‘Dat ging altijd al samen.

Gaat het plan-Wennink werken? ‘Durven politici het aan, dat is de vraag’ (Niels Waarlo de Volkskrant 15 december 2025, p. 10):
Vrijdag presenteerde topadviseur Peter Wennink zijn advies aan het toekomstige kabinet over hoe Nederland welvarend kan blijven. Er hangen ‘donkere wolken’ boven de economie. De Volkskrant vroeg vier economen: gaat zijn plan Nederland redden?
Sandra Phlippen, hoofdeconoom ABN Amro: ‘Als je niks doet, dan is klimaatverandering misschien wel het schadelijkste gevolg. Maar natuurlijk doet geopolitieke veiligheid er ook toe. Dat is een argument voor het behouden van onze staal- en chemische industrie. Hoe combineer je die belangen? Ik zie daar in dit rapport nog altijd geen goed antwoord op. Wennink noemt wel de energietransitie, maar hij analyseert niet hoe je met al die economische groei binnen de planetaire grenzen kunt blijven.’

Twintig jaar eenzaamheid (Ashwant Nandram interviewt Kiran Desai de Volkskrant 13 december 2025, katern ZONDAG p. 4-6):
Bijna twintig jaar werkte Booker Prize-winnaar Kiran Desai aan ''De eenzaamheid van Sonia en Sunny. Een lijdensweg? Zeker. Maar het werd een jubelend ontvangen geschiedenis over klasse, afkomst, migratie, armoede en de hoop en liefde van twee Indiase migranten.
Als Amerikaanse schrijvers moeten we álle verhalen willen vertellen over de Amerikaanse samenleving. Desai heeft daarom ook geen goed woord over wat zij de ‘extreme policing of texts’ noemt. ‘Witte auteurs zijn bang om over racisme te schrijven, over mensen die politiek incorrecte dingen zeggen. Wat wordt er aan de keukentafel gezegd over de bruine buren? Witte mainstream schrijvers zijn nerveus om zoiets op te schrijven. Maar je hebt geen idee welke afschuwelijke gedachten mensen hebben, tenzij een fictieschrijver in staat is ze op te schrijven.

De nieuwe verzuiling drijft mensen verder uiteen (Lisa Spit de Volkskrant 13 december 2025, katern Zaterdag p. 2-4):
Met hun boek Diploma­democratie gooiden hoogleraren Anchrit Wille en Mark Bovens vijftien jaar geleden een steen in de vijver. Nu, bij verschijning van een compleet herziene versie, is hun boodschap niet minder alarmistisch. ‘De onvrede kan zich gaan keren tegen het democratische systeem.’

Navo-chef Rutte waarschuwt voor dreiging uit oosten: ‘Wij zijn volgende doelwit van Rusland’ (Arnout Brouwer de Volkskrant 12 december 2025, p. 5):
‘Wij zijn het volgende doelwit van Rusland’. Dat heeft secretaris-generaal van de Navo Mark Rutte donderdag gezegd in een toespraak in Berlijn. Rutte waarschuwde dat te veel bondgenoten de urgentie van de situatie niet inzien, maar dat ‘de oorlog op de stoep’ staat.

We zijn de Amerikanen van Europa (Vic Wendel de Volkskrant 12 december 2025, p. 25):
Wat is dat toch met sommige Nederlanders dat ze zich zo bot en niet betrokken opstellen tegenover oorlogsvluchtelingen? In mijn jeugd leerde ik: wat gij niet wilt dat u geschiedt, doe dat ook een ander niet. Daarvan zie ik nog maar weinig terug.
Bij het artikel over de opvang van Oekraïners in Apeldoorn dringt (Nederlands) schaamrood naar mijn wangen als ik lees hoe en vooral waarom deze vluchtelingen worden opgevangen en gehuisvest. Wanneer de overheid (VNG) klaagt over te weinig middelen, dan zou je toch enige inspanning en vindingrijkheid verwachten om het deze vluchtelingen zo draaglijk mogelijk te maken? Maar er wordt met ‘problemen’ geschermd om de houding te legitimeren. Moet dat nu echt zo?
Prachtig antwoord op deze vraag vind ik in het artikel over The New Yorker waarin de zin staat: ‘Op het Europese vasteland staan Nederlanders bekend als de Amerikanen van Europa vanwege hun lengte, luide stemmen en botte manieren.’ Als ik het al niet dacht. Verder kun je haast niet zakken.

Kan Aegon niet verder als The Company Formerly Known as Aegon? (Peter de Waard de Volkskrant 12 december 2025, p. 21):
Misschien zou hij ook de oude namen in New York kunnen terugzetten. New York wordt weer Nieuw Amsterdam, Harlem wordt Haarlem, Brooklyn Breukelen en Wall Street zal weer Walstraat gaan heten.Dan kan Aegon gewoon Aegon blijven heten.

Minister Karremans: ‘Dat jojobeleid is echt heel slecht voor Nederland’ (Carla Joosten EW 11 december 2025):
Demissionair minister van Economische Zaken Vincent Karremans (39, VVD) greep in bij Nexperia, wat internationale ophef veroorzaakte. Een verkenning van zijn denken en doen in 29 begrippen.

Het kan wél! Maar hoe? Wim de Vries
‘De oplossing ligt vooral bij de landbouw’ (Sofyan El Bouchtili en Evert de Vos De Groene Amsterdammer 10 december 2025, p. 14-17 Het kabinet-Schoof liet op het terrein van de stikstofproblematiek twee kostbare jaren verloren gaan. De natuurschade loopt op en de bouw blijft vastzitten. Volgens ‘stikstofhoogleraar’ Wim de Vries moeten we ons nu volop richten op uitstootvermindering door de veeteelt.
Komt het voor u allemaal neer op het christelijke begrip rentmeesterschap?
‘Als je zoals ik gelooft in God, voor Hem verantwoordelijk bent, en gelooft dat de aarde uit Zijn hand is voortgekomen, dan zeg je ook: wat het ook is, persoonlijk heb ik daar verantwoording voor te geven. Rentmeesterschap over Gods Schepping zoals dat heet. Johannes Calvijn wordt vaak verbonden met het kapitalisme. Maar als je leest wat hij hierover schrijft, dan ligt het toch een beetje anders. Calvijn zei dat je de aarde gelijk of béter moet achterlaten voor de volgende generatie. Dat mogen we ons allemaal aanrekenen.’

Nu moet de erfenis van het slavernijverleden ook lokaal op de agenda komen (Leontine Vreeke, Fenna Canters-Niemiec en Jerry Afriyie de Volkskrant 9 december 2025, p. 23):
Investeren in kennis over het slavernijverleden is geen softe symboliek. Integendeel, het betekent investeren in betere besluiten over zorg, veiligheid, onderwijs en armoede. Met minder ongelijkheid als gevolg.

Mensen met kennis over hun vakgebied zijn niet betweterig, maar interessant en leerzaam (Wout de Vries de Volkskrant 9 december 2025, p. 24):
In het artikel van Hanneke de Klerck over het boek On Pedantry van ­Arnoud Visser definieert de cultuurhistoricus de betweter als ‘een beschuldiging die wordt geuit door mensen die vinden dat de ander zijn kennis overmatig laat zien’.
Zonder het nou meteen beter te willen weten, vind ik dit een wat vreemde definitie. Als ik op de ­televisie hoogleraar Erik Scherder (om maar een veelweter te noemen) hoor praten over zijn vakgebied, dan heb ik als luisteraar niet het idee met een betweter van doen te hebben. Dat geldt ook voor anderen die in ­het gewone dagelijkse ­leven blijk geven van veel kennis op hun vak­gebied.

VS zetten streep door bestaande wereldorde (Michel Maas de Volkskrant 8 december 2025, p. 6-7):
In de nieuwe Nationale Veiligheidsstrategie van de regering Trump is de wereld opgedeeld in invloedssferen Europa moet het ontgelden, op Rusland klinkt geen kritiek.
De wereld heeft knarsetandend gereageerd op de Amerikaanse National Security Strategy. Vooral Europa wringt zich in bochten om president Donald Trump niet te kwetsen, maar wel te laten merken dat hij nu wat ver gaat. In de VS klinkt de kritiek luider.

UNRWA ontrafeld (Joodse Raad - EO 7 december 2025, NPO2):
Is de VN-organisatie voor Palestijnse vluchtelingen redder in nood of onderdeel van het conflict tussen Israël en de Palestijnen? De documentaire laat zien hoe UNRWA al 75 jaar verweven is met de levens van miljoenen Palestijnse vluchtelingen en hoe de organisatie steeds opnieuw het middelpunt vormt van internationale discussie. Het jodendom is een geloof. De fout van politici als Netanyahu is dat ze er een systeem van maken en het qui pro quo hanteren.

Weg met die betweters (Hanneke de Klerck interviewt Arnoud Visser de Volkskrant 6 december 2025, p. 30-31):
De collega die alles beter weet, de boomer die taalfoutjes verbetert: Ze kunnen een diepe ergernis oproepen. Cultuurhistoricus Arnoud Visser schreef een geschiedenis van de betweter en begon bij Socrates.

Yesilgöz zou het hoofd moeten buigen, maar doet alsof ze de koningin van Seba is (Sheila Sitalsing de Volkskrant 6 december 2025, p. 2):
Bontenbal heeft ook één opdracht: het CDA weer een kabinet in loodsen. Hij kan met elke combinatie uit de voeten; die kan hij dan ‘de nieuwe Pacificatie’ noemen.
Zo ziet Yesilgöz het balletje haar kant op rollen. En als iemand aan haar vraagt of het niet gek is dat ze zo hoog van de toren blaast, zingt ze Annie M.G. Schmidt: ‘En ik wil op de kanapee / Met hele vuile schoenen / En ik wil aldoor gillen: Nee! / En ik wil met de melkboer mee / En dan het paardje zoenen / Dat is alles wat ik wil / En als ze kwaad zijn, zeg ik: Bil!’

Breuklijn (Reinout Bongers interviewt Haroon Ali de Volkskrant 5 december 2025, p. V10-11):
Haroon Ali (42) schreef het boek Het blijft toch je familie?, over breken met een familielid. Zelf heeft hij zijn vader al jaren niet gesproken. ‘Familie kwam symbool te staan voor rusie en stress.’

Pas op! Of niet? (Wieteke van Zeil de Volkskrant 5 december 2025, V2-4):
In Parijs is een tentoonstelling te zien over vijfduizend jaar draken in de Aziatische kunst en cultuur. In Azië symboliseert het fabeldier de levensweg van de mens en de verhouding van mensen met de natuur – heel anders dan de gevaarlijke westerse draak.
Zo soepel is de aard van de draak dat hij zich manifesteert in de drie grote religies uit China: taoïsme, confucianisme en boeddhisme. In elk van de drie levensleren heeft hij een rol, steeds net een beetje anders. Lao-Tse, de grondlegger van het taoïsme, heeft volgens de overlevering Confucius nog ontmoet. Beide filosofen leefden in de 6de eeuw voor Christus en zijn bepalend geworden voor de Chinese cultuur. Lao-Tse adviseerde de iets jongere Confucius om zich te ontdoen van verlangen en overmoed, en ijdelheid en zelfbedrog. Confucius zou later over Lao-Tse hebben gezegd: ‘Ik weet dat vogels vliegen, vissen zwemmen en wilde dieren rennen. Om ze te vangen heb je pijlen nodig, en hengels en netten. Maar ik had geen idee van de draak, vliegend op de wind en de wolken, zwevend in de hemel – tot ik Lao-Tse ontmoette.’

Essay Afscheid van het Westen
Beschaving van barbaren (Lotfi El Hamidi De Groene Amsterdammer 4 december 2025, p. 42-45):
Sinds ‘Gaza’ heeft de westerse beschaving voor veel mensen afgedaan. Maar wat is die beschaving nu helemaal? En kun je daar zomaar afscheid van nemen?
Waar het op neerkomt, is het hooghouden van de universele waarden waar westerse vertegenwoordigers doorgaans zo prat op gaan, maar waar ze zich in de praktijk weigeren aan te houden. De waarden die zo vaak retorisch worden ingezet om de ‘niet-westerling’ als barbaar te bestempelen. Het is de taak van de intellectueel om die westerse beschaving te claimen en geloofwaardigheid te schenken.
De westerse beschaving, dat ben je zelf.

Betere schrijfvaardigheid op het vmbo? Investeer dan ook in de zaakvakken, zoals aardrijkskunde en geschiedenis (Gijs Korenblik de Volkskrant 3 december 2025, p. 24):
Meer hersenactiviteit
Dit staat haaks op het doel van onderwijs. Fysiek schrijven zorgt immers voor veel meer hersenactiviteit en je onthoudt de stof waarover je schrijft ook veel beter. Het wordt niet voor niks hersengymnastiek genoemd. Zo liet een onderzoek van de Onderwijsinspectie zien dat leerlingen moeite hebben met schrijfopdrachten waarin ze de vaktaal (zoals historische begrippen of taal omtrent verklaren en vergelijken) moesten gebruiken in een geschreven antwoord.

‘Dit bewijst: in Oekraïne is geen persoon onaantastbaar’ (Tom Vennink interviewt Tetiana Sjevtsjoek de Volkskrant 2 december 2025, p. 6-7):
De Oekraïense president Volodymyr Zelensky is zijn trouwe stafchef Andri Jermak kwijt door een corruptieschandaal. Een tegenslag? Nee zegt Tetiana Sjevtsjoek van het Anti-Corruption Action Center: Oekraïne wordt er sterker door.

Als we samen naar veiligere digitale pleinen gaan, lopen giftige platforms leeg (Marcia Luyten de Volkskrant 2 december 2025, p. 2):
Meredith Whittaker analyseerde in Buitenhof waarom mensen op een plek blijven hangen waarvan vaststaat dat die democratie en vrijheid schaadt. Whittaker is de baas van Signal, de berichtendienst die werkt als WhatsApp, maar wel data en privacy van gebruikers beschermt. Facebook, Twitter (X), WhatsApp en Instagram veroverden als eerste sociale media de markt, waarna gebruikers het gevoel hebben niet meer weg te kunnen.

Zelensky vecht tegen corruptieschandaal, geldtekort en de Russen (Michel Maas de Volkskrant 1 december 2025, p. 2):
De Oekraïense president Volodymyr Zelensky is in één weekeinde geconfronteerd met een tien uur durende Russische luchtaanval op de hoofdstad, een corruptieschandaal in eigen kring en een beschadigd onderhandelingsteam dat in Washington moet redden wat er te redden valt.
Tweede man
Leider van de delegatie zou Zelensky’s rechterhand Andri Jermak zijn geweest. De ‘tweede man van Oekraïne’ is vrijdag echter afgetreden vanwege zijn mogelijke rol in een groot Oekraïens corruptieschandaal. Jermaks huis is doorzocht en daarbij zijn enkele laptops en mobiele telefoons in beslag genomen. Andri Jermak was de chefstaf van Zelensky, diens hoogste onderhandelaar en naaste vertrouweling.

Een simpel feit, dreigement, noodkreet of pijnlijk verwijt? (Heleen Mees de Volkskrant 1 december 2025, p. 21):
Volgens Robin Harding ligt de oplossing bij Beijing, dat structurele belemmeringen voor binnenlandse consumptie weg moet nemen en een einde maken aan de miljarden subsidies en leningen die het aan de industrie verstrekt. Dat zou ook goed zijn voor de Chinese bevolking, wier levensstandaard wordt opgeofferd om het land concurrerender te maken.
Om te begrijpen waarom Xi Jinping daar niet voor kiest, moet je naar het verleden kijken. Tijdens de eeuw van vernedering (periode van 1840 tot 1945) werd China gedomineerd door buitenlandse grootmachten.

Zo voorkomen we dat DigiD of MijnOverheid zomaar in Amerikaanse handen komen (Gijsbert Koren en Reijer Passchier de Volkskrant 1 december 2025, p. 20):
Terwijl de overheid streeft naar ‘digitale soevereiniteit’, lukt het niet om te voorkomen dat Nederlandse ICT-infrastructuur aan de hoogste buitenlandse bieder wordt verkocht. Hoog tijd om onze publieke waarden goed te beschermen.

Saïd & Lody (documentaire NPO2, 30 november 2025):
Wat betekent het om te kiezen voor verbinding in een tijd van polarisatie?
Vriendschap onder druk
De documentaire laat zien hoe hun band wordt getest in een tijd van toenemende spanningen, zoals de aanslagen van Hamas, het geweld van Israël in Gaza en de Maccabi-rellen in Amsterdam. Blijft hun vriendschap overeind?

Minacht niet mij maar hen (Peter Giesen interviewt François Dubet de Volkskrant 29 november 2025, katern ZONDAG p. 2-4):
Minachting is de motor van het populisme betoogt socioloog François Dubet. ‘De actie die eruit voortkomt wakkert haat aan.’
Het populisme wakkert de minachting aan. Maar op minachting kun je geen democratische politiek bouwen, schrijft u.
‘De actie die uit minachting voortkomt, is niet democratisch. Zij wijst vijanden aan, wakkert het ressentiment en de haat aan. Het Rassemblement National zegt tegen de mensen: u wordt geminacht door Europa, de immigranten, de armen, de seksuele minderheden, de intellectuelen, de mensen uit de stad. Als we de immigranten kwijt zijn, dan hervindt ‘het volk’ zijn eenheid en broederschap.

Gevechtspiloot gaat nu strijd aan met Donald Trump (Thom Canters de Volkskrant 28 november 2025, p. 10):
Met een oproep aan Amerikaanse militairen om illegale bevelen naast zich neer te leggen, heeft senator én veteraan Mark Kelly de toorn gewekt van president Donald Trump.
Om zijn boodschap kracht bij te zetten, plaatste hij daar een foto van al zijn militaire onderscheidingen bij. Al was het maar om het verschil te benadrukken met de president die zich onttrok aan militaire dienstplicht.

Terwijl Nederlanders futloze democraten zijn, heerst in Oekraïne de geest van verzet (Tommy Wieringa de Volkskrant 28 november 2025, p. 23-24):
Het zogenaamde vredesplan van Trump is een bitter dictaat, en komt neer op Oekraïense capitulatie. Een of twee reizen naar het front is genoeg om te weten dat slavernij erfelijk is en vrijheid eLke generatie opnieuw bevochten moet worden.

Economie
Dommer dan AI (Koen Haegens De Groene Amsterdammer 27 november 2025, p. 9):
In plaats van dat we AI inzetten om ons leven een stukje aangenamer te maken, gebruiken we deze technologie om die ene eigenschap die mensen bijzonder maakt te bezoedelen en te vervangen: creativiteit. Ondertussen wordt in Silicon Valley gespeculeerd over een gebeurtenis die bekendstaat als ‘de singulariteit’. Dat is het moment dat kunstmatige intelligentie die van de mens voorbijstreeft. Nu ben ik ervan overtuigd dat we overschatten hoe slim AI is. Etc.
AI haalt ons in. Niet omdat de technologie zo briljant is, maar omdat het ons zo achterlijk maakt.

Buitenland
Nexperia (Garrie van Pinxteren De Groene Amsterdammer 27 november 2025, p. 7):
Dat het goed oppassen is met Chinese bedrijfsovernames in strategische sectoren weten we nu wel, maar zijn we voldoende alert op andere gebieden?

Trumps plan accepteren of weer een zware winter doorstaan (Michiel Driebergen Trouw 26 november 2025):
Oekraïners wachten gespannen af wat er terechtkomt van het ‘vredesplan’ voor hun land van president Trump. Wantrouwen en cynisme overheersen, maar sommigen wijzen ook op de vele doden en de wens om een einde te maken aan de oorlog.

Meneer Noor (Jorrit van Broekhoven en Kevin Toma de Volkskrant 25 november 2025):
Noor Nezami werd geboren in Afghanistan, studeerde medicijnen in Rusland en kwam bijna dertig jaar geleden als vluchteling naar Nederland. Omdat zijn diploma hier niet werd erkend ging hij aan de slag als fruitplukker en leerde hij ondertussen voor verpleegkundige. Zijn ervaringen in de Nederlandse gezondheidszorg deden hem denken dat het ook anders moest kunnen. Inmiddels runt Nezami negen kleinschalige en persoonlijke zorglocaties in Zuid-Limburg. De documentaireserie Meneer Noor neemt er een kijkje en laat zien wat Nezami bedoelt met ‘warme zorg’.

Durft in Europa iemand China iets te zeggen? Het is keizer versus vazalstaat (Marcia Luyten de Volkskrant 25 november 2025, p. 2):
Karremans had moed. Ook koos hij een onverwacht precisiewapen als de slinger en steen waarmee David de reus uitschakelde. Met de Wet beschikbaarheid goederen uit 1952 – vindingrijk! – bracht hij Nexperia onder controle van de Nederlandse staat. Tegelijk schorste de Ondernemingskamer de Chinese CEO wegens wanbeleid – tot zover een sticker van de meester.

In Paramaribo staan jongeren te trappelen (Ianthe Sahadat de Volkskrant 25 november 2025, p. 13-15):
De bevolking van Suriname, deze week vijftig jaar onafhankelijk, is jonger dan ooit. Na jaren van corruptie, vriendjespolitiek en een zwalkende economie weet de nieuwe generatie maar al te goed: het is nu aan ons om het land de goede kant op te sturen.

Zelfverklaarde vijanden sluiten elkaar poeslief in de armen (Thomas Rueb de Volkskrant 24 november 2025, p. 8):
De ontmoeting tussen Donald Trump en Zohran Mamdani verliep anders dan menigeen had voorspeld. Geen vuurwerk tussen de Amerikaanse president en de toekomstige New Yorkse burgemeester, maar zalvende woorden. Elk heeft bij vrede iets te winnen.

AI agents are an ‘existential threat’ to secure messaging (22 november 2025):
As the majority of tech companies lean into AI features and AI agents, Signal’s president, Meredith Whittaker, is pushing back. The Signal boss told Fortune that the rise of AI agents poses an “existential threat” not just to secure messaging apps like Signal but to anyone who builds apps for phones or computers.

BuZa - Wraak (NOS 21 november 2025, NPO2):
Als de nieuwe minister van buitenlandse zaken aantreedt blijken er allerlei lijken uit de kast te vallen, niet alleen politiek, maar vooral persoonlijk.

De vraag is niet óf, maar hoe lang we het ons nog kunnen veroorloven om ons economische systeem niet te veranderen (Thom van Duuren de Volkskrant 21 november 2025, p. 24):
Het geloof dat de economie slechts gehoorzaamt aan onwrikbare kapitalistische wetten, brokkelt steeds meer af. Dat is hoopgevend, want de vraag is hoe lang we het ons nog kunnen veroorloven om het economische systeem níét te veranderen.
Ruim driekwart van de 2.300 ondervraagde miljonairs uit G20-landen gaf aan voorstander te zijn van hogere belastingen op vermogen. Eerder dit jaar riepen honderden miljonairs en miljardairs tijdens het World Economic Forum in Davos politiek leiders op om meer belasting te heffen. Wereldwijd ontstaan bewegingen onder namen als Proud to Pay More en Patriotic Miljonairs, die zich inzetten voor een structurele belastingverhoging van de rijksten.

Ouwe tijger (John Schoorl de Volkskrant 21 november 2025, p. V8:
Legendarisch onderzoeksjournalist Seymour Hersh onthulde de schandalen van het bloedbad in My Lai en de martelingen in de Abu Ghraibgevangenis. En hij at ooit een tosti in een sfeerloos vergaderzaaltje op de redactie van de Volkskrant.

Noraly Beyer (79) maakte van dichtbij de coup door Bouterse mee (Sheila Sitalsing de Volkskrant 21 november 2025, p. 16-17):
‘We mogen dit nooit vergeten. Vertel het dóór. En leer ervan’
Aan de tranen gaat een lang verhaal vooraf. Als beginpunt kun je 1970 kiezen, toen Noraly Beyer (in 1946 geboren op Curaçao uit Surinaamse ouders) in Delft woonde met haar jonge gezin en heimwee had naar de tropen. ‘De rust, de ruimte, de warmte. Ik gunde mijn zoontje dat hij buiten kon spelen zonder jas in plaats van rondjes kruipen door een krappe flat.’ Het werd Suriname, waar ze les ging geven op een lagere school.

Verhaal 50 jaar onafhankelijkheid van Suriname (2):
Ik heb iets te vieren (Astrid H. Roemer De Groene Amsterdammer 20 november 2025, p. 41-45):
Vijftig jaar nadat Suriname van Holland scheidde, hangt de maan vol boven Paramaribo. Het is windstil. Een wandeling naar de binnenstad zou dierbaren kunnen doen herleven. Maar staand voor haar huis staart Astrid H. Roemer door een kijker naar de maan.

50 jaar onafhankelijkheid van Suriname (1)
Eén boom, vele takken (Jeroen Trommelen De Groene Amsterdammer 20 november 2025, p. 36-40):
Na vijftig jaar mag de vraag worden gesteld: welke redenen heeft Suriname om trots te zijn op zijn zelfstandigheid? En welke lessen kan het leren van zijn buren? Jeroen Trommelen vroeg het nu eens niet aan Jan Pronk.
Uiteindelijk overheerste aan beide kanten van de onderhandelingstafel de trots. Minister Pronk vond de Surinaamse verzelfstandiging uniek en vindt dat nog steeds. Den Uyl zag het als een hoogtepunt van zijn premierschap. Nederland was de onderhandeling ingegaan met het bod om één miljard gulden ontwikkelingsgeld te geven. Suriname wilde het tienvoudige. De partijen kwamen uit op 3,5 miljard gulden; ruim anderhalf miljard euro; in waarde omgerekend nu ruim 2,6 miljard. Het hoogste bedrag per hoofd van de bevolking dat ooit ergens aan een oud-kolonie werd gegeven, berekende Pronk niet zonder trots.

Oog van de soldaat (Tom Vennink de Volkskrant 20 november 2025, p. V9):
Met zijn nieuwe documentaire wil Oscarwinnaar Mstyslav Tsjernov (20 Days in Mariupol) de afstand tussen Oekraïne en Europa verkleinen. 2000 Meters to andriivka is mede gefilmd door soldaten.
Het resultaat is een ongeëvenaarde vastlegging van het leven van een frontsoldaat (militair): ‘Ik zag mezelf nooit als een soldaat en wilde er nooit een worden.’

En doorrr (Gijs Beukers interviewt Kees Prins de Volkskrant 18 november 2025, p. V5-7):
Kees Prins (vanaf deze week weer te zien in de serie BuZa) schrijft, zingt, acteert en voelt zich thuis in drama, musicals en comedy. Wat drijft deze alleskunner? En wil hij nog steeds aardig gevonden worden, of heeft hij daar inmiddels schijt aan?

‘Feiten hebben geen effect bij immigratie’ (Wilco Dekker de Volkskrant 18 november 2025, p. 21):
Harvard-hoogleraar Stefanie Stantcheva bestudeert hoe burgers over de economie denken. Mensen overschatten het aantal immigranten sterk, zegt ze. Dat veroorzaakt verzet. ‘Het is een heel tricky gebied, met veel emoties.’

Linkse partijen zijn bang om over immigratie te praten en betalen daar een steeds hogere prijs voor (Arnout Brouwers de Volkskrant 17 november 2025, p. 21):
Simpelweg superieur zijn trekt gek genoeg geen stemmen – ‘behalve van mensen met een goede baan die er de prijs niet voor betalen’, dixit Frederiksen. Dus, lieve mensen, niet mokken, niet je tegenstanders verketteren, maar aan de slag: kom met een beter verhaal.

Rechts wil dat het over de toon gaat, zodat de meute afgeleid blijft van de inhoud (Sander Schimmelpenninck de Volkskrant 17 november 2025, p. 2):
Natuurlijk zijn wij Nederlanders geen wonderen van subtiliteit. Winston Churchill omzeilde ooit de regel dat je een andere parlementariër geen leugenaar mocht noemen, door de leugenaar in kwestie ‘terminological inexactitude’ toe te schrijven. En de politieke domheid waar ik geregeld over schrijf, wordt in de Engelse literatuur ‘premeditated ignorance’ genoemd. Prachtig, maar vertaal het maar eens naar begrijpelijk Nederlands.

De Telegraaf
Hoofddoek = sharia (Lotfi El Hamidi De Groene Amsterdammer 13 november 2025, p. 36-39):
De Telegraaf is inmiddels meer dan enkel een krant. Met sociale media, podcasts en televisie bereiken ze meer dan een miljoen Nederlanders. Wat krijgen zij voorgeschoteld? Lotfi El Hamidi dompelde zich deze verkiezingscampagne onder in dit rechtse media-ecosysteem.

Suriname - 50 jaar zorg en hoop (documentaire 12 november 2025, NPO2):
In 1975 is het zover, na ruim 300 jaar koloniale geschiedenis wordt Suriname onafhankelijk. Coen gaat met bekende en onbekende Surinamers in gesprek over de feestelijke machtsoverdracht, en over de liefde en de trots die alle bevolkingsgroepen in Suriname koesteren voor hun eindelijk zelfstandige land.

Westers complot tegen Rusland (Arnout le Clercq de Volkskrant 12 november 2025, p. 4):
Een documentaire over desinformatie maakt de tongen los in Tsjechië. Regisseur Robin Kvapil nam drie complotdenkers mee naar de oorlog in Oekraïne. In plaats van nader tot elkaar te komen, groef iedereen zich dieper in. Na een mediastorm volgden ruzie en doodsbedreigingen.

Zohran Mamdani dient als een voorbeeld voor het zelfgenoegzame Europa, waar een ‘verzorgende staat’ ooit een leuk idee was (Sinan Çankaya de Volkskrant 12 november 2025, p. 25):
Hoe trotseer je de haat die dan losbarst? Miljardairs spekten de campagnekas van tegenkandidaat Andrew Cuomo, waarna het internet werd overspoeld met lasterlijke video’s over Mamdani. Hij werd afgeschilderd als ‘communist’, ‘jihadist’ en ‘terrorist’.

Ingrid Thijssen verruilt na ruim vijf jaar werkgeversclub VNO-NCW voor TU Delft (Marieke de Ruiter en Maarten Albers de Volkskrant 24 november 2025):
Ingrid Thijssen, voorzitter van VNO-NCW, verlaat komend voorjaar de werkgeversorganisatie. Ze wordt bestuursvoorzitter bij de TU Delft. Onder haar voorzitterschap werden belangrijke sociale akkoorden gesloten, maar ging het de laatste jaren ook vaak over het vestigingsklimaat.

Filosoof Daan Roovers: ‘Al pratend veranderen we de werkelijkheid. Dat is iets magisch’ (Joppe Gloerich EW 12 november 2025, p. 18-21):
De politiek als spel
Op 11 december houdt Roovers in de Leidse Stadsgehoorzaal de 54ste Huizingalezing. Daarin zal ze bespiegelen op de politiek als spel, zoals Johan Huizinga dat in 1938 definieerde in zijn boek Homo ludens.

Huizingalezing 2025: Wat op het spel staat. De grenzen van politiek en fair play
Onze democratie staat onder druk. Een gezonde politieke cultuur vraagt om regels, beschaving en eerlijk spel, maar politici zijn eerder bezig met ‘het telkens weer laten vallen van kabinetten op basis van een gezocht conflict’, schrijft Nederlands beroemdste historicus Johan Huizinga in de jaren ‘30 van de vorige eeuw. De permanente puberteit die politici, maar ook degenen die op hen stemmen, kenmerkt, maakt van politiek een spelletje waaruit niet alleen de humor maar ook de ernst is verdwenen.

Help onze democratie stutten tegen de stormvloed die techoligarchen initiëren (Roel Dobbe de Volkskrant 10 november 2025, p. 20):
Waarom blijft digitale zaken in politiek Den Haag zo onbelangrijk, nu de digitale wereld in brand staat? Laat de formerende partijen nu eindelijk eens een minister van Digitale Zaken aanwijzen met doorzettingsmacht.

Extreme tijden duren meestal niet lang (Laura de Jong de Volkskrant 8 november 2025, katern ZONDAG p. 15-17):
In haar zojuist verschenen memoires toont Margaret Atwood, een van onze grootste hedendaagse schrijvers, zich een vrolijke verteller. Ja, zegt de vrouw die de wereld The Handmaid’s Tale gaf: deze tijd is zorgwekkend. Maar kijk naar de geschiedenis, alles gaat ook weer voorbij.

We zijn veel te afhankelijk van banken (Michael Persson interviewt Thomas Bollen en Carlijn Kingma de Volkskrant 8 november 2025, katern Zaterdag p. 2-4):
Een gezamenlijke duik in de wereld van bankieren leidde tot een boek, een kunstwerk en een liefdes­relatie. Volgens Thomas Bollen en Carlijn Kingma hebben private banken veel te veel macht over het geld van ons allemaal.

Moeders dood, vaders daad (Menno van Dongen en Haro Kraak de Volkskrant 8 november 2025, katern Zaterdag p. 10-12):
Jaarlijks zijn er minstens 25 kinderen in Nederland van wie de vader de moeder vermoordt, zo blijkt uit nieuwe cijfers. Roser Vlug was 7 toen ze haar moeder verloor. ‘Alles werd buiten mij om besloten, waardoor alles me overviel.’

Verkiezingsuitslag: De werdegang van NSC
Niet boos, wel teleurgesteld (Kim van Keken De Groene Amsterdammer 6 november 2025, p. 20-23):
De heersende bestuurscultuur moest anders, , vond Pieter Omtzigts NSC en dat sloeg aan. Twee jaar later verloor de partij haar twintig zetels. ‘Goed bestuur is eigenlijk ook een containerbegrip.’ Is er hoop?

Achter de macht
Rob Jetten zal pijnlijke les van Sigrid Kaag willen voorkomen (Frank Hendrickx de Volkskrant 5 november 2025, p. 12):
Ook na twee nederlagen op rij lijkt de VVD nog steeds de lakens uit te delen in Den Haag. Niemand weet of beoogd premier Rob Jetten daar weerstand aan kan bieden.

Vaarwel Suriname (documentaire Max, 5 november 2025 NPO2):
Rond het uitroepen van de onafhankelijkheid in 1975 kiezen veel Surinamers voor een toekomst in Nederland. Maar het verleden laat hen en hun families niet los. Norman brengt met zijn radiostation mArt Radio een stukje Suriname naar Nederland. Zal hij zelf ooit definitief terugkeren naar het moederland? De familie Kaelani-Leidelmeier introduceert Surinaamse tradities in de polder, door met drie generaties naast elkaar te wonen. Jamie worstelt, als kind van een Nederlandse vader en een Surinaamse moeder, met haar identiteit en zoekt naar een plek in beide werelden.

Eventjes woke doen (Gijs Beukers de Volkskrant 3 november 2025, p. V19-20):
De meeste woke mensen zijn niet woke omdat ze zo begaan zijn met het lot van minderbedeelden, maar omdat het uiten van ‘correcte meningen’ statusverhogend werkt. Dat betoogt de Amerikaanse socioloog Musa al-Gharbi in zijn boek We Have Never Been Woke.

Vaarwel Suriname (documentaire Max, 29 oktober 2025 NPO2):
In de jaren ’70 en ’80 komen de Surinaamse migranten langzaamaan op voor hun rechten. Ernestine brengt in de jaren '60 haar tienerjaren in Amerika door, waar ze kennismaakt met de Burgerrechtenbeweging en haar eigen stem ontdekt. Terug in Nederland raakt ze betrokken bij de feministische beweging, waar ze haar unieke perspectief toevoegt. Filmmaker André legt de worsteling vast van Surinamers die hun plek in Nederland willen vinden. Pas later vindt hij de kracht om via zijn werk ook aandacht te vragen voor zijn eigen identiteit als homoseksuele man met Surinaamse roots.
Bernice vertrekt met haar familie in een van de laatste vliegtuigen die, na de militaire coup, naar Nederland vertrekken. In Nederland blijkt het moeilijk om vast te houden aan haar Surinaams-Chinese achtergrond. Sterker nog, haar klasgenootjes weten niet dat er Chinezen in Suriname wonen.

Een eigen staat voor Palestijnen is ‘de enige weg’ (Sacha Kester interviewt Yaïr Golan de Volkskrant 28 oktober 2025, p. 18-19):
De Israëlische oppositieleider Yaïr Golan wordt in eigen land verguisd als landverrader én gevierd als volksheld. De voormalige nummer twee van het leger was onlangs in Amsterdam. ‘Zolang Netanyahu het land leidt, zal het nooit tot echte vrede komen.’

PVV-Kamerleden vallen met AI-beeld Frans Timmermans aan (Willem Feenstra en Pieter Sabel de Volkskrant 27 oktober 2025, p. 14-16):
Twee Kamerleden van de PVV plaatsten met AI gemaakte beelden van Frans Timmermans op een populaire Facebookpagina die ze heimelijk beheren. Tientallen doodswensen richting de politicus zijn het gevolg. Zijn partij GroenLinks-PvdA doet aangifte wegens laster en bedreiging.

De Joodse wereld: In de ban van Spinoza (Evangelische Omroep 26 oktober 2025, NPO2):
In 1656 wordt de Nederlandse filosoof Baruch Spinoza verbannen uit de Amsterdamse Joodse gemeenschap, een bepalend moment in zijn leven en werk. Regisseur David Ofek doet in Amsterdam, Den Haag, New York, Jeruzalem en Tel Aviv onverwachte ontdekkingen over de zes redenen van Spinoza's verbanning en vertelt het verhaal van een man wiens ideeën tot op de dag van vandaag nog steeds fascineren en relevant zijn.

Arnon Grunberg (VPRO boeken 26 oktober 2025, NPO2):
In de verhalenbundel Het aanwezige been onderzoekt Arnon Grunberg de mens die telkens weer vatbaar blijkt te zijn voor allerlei soorten verleidingen. Overal in deze bundel klinkt de echo van de Matthäus-Passion: Erbarme dich, mein Gott.

Zij en wij (Een jaar in de Alpen, reisprorgamma omroep MAX 26 oktober 2025, NPO2):
Tijdens haar reis door de Alpen merkt Carrie regelmatig hoe bergen mensen verbinden, terwijl ze toch ook vaak het toneel zijn van strijd. Een berg is een duidelijke grens tussen de ene vallei en de andere, tussen wij en zij. Carrie trekt door de Soca Vallei in Slovenië, het achtste Alpenland, een gebied waar in het verleden de grens vaak hard is bevochten. Bij de bevolking heeft dat tot littekens geleid die soms moeilijker te overbruggen zijn dan welke bergketen dan ook. Carrie zoekt naar het 'ons' en vindt, na ruim 2.000 kilometer en acht Alpenlanden, haar antwoord in Triëst.

‘De huidige parlementaire pers zit te veel gevangen in het volgen van de macht’ (Nathalie Huigsloot interviewt Wouke van Scherrenburg Volkskrant Magazine 25 oktober 2025, p. 22-28):
Het is volgens historicus Maarten van Rossem zo oud als de mensheid om te denken dat je in een catastrofale tijd leeft. Wat is er voor jouw gevoel nu toch echt anders?
Volgens Nathalie Huigsloot heefr mijn generatie, de babyboomers, een van de beste perioden in de geschiedenis meegemaakt. Alles ging opwaarts. Benauwenissen in de vorm van achterlijke regels en preutsheid vielen van ons af. Toen viel de Berlijnse muur ook nog, je dacht: de wereld is gewoon zonnig. En dan kantelt de hele boel in een paar decennia. Ik ben er af en toe ontzettend slecht gehumeurd door. Ik snap dat steeds meer jongeren zich depressief voelen. Ik heb twee kleinkinderen: mijn kleinzoon is opgewekt en vol vertrouwen over de toekomst, maar mijn kleindochter is net als ik somberder over alles. Ik ben hartstikke blij voor mijn kleinzoon, maar ik voel erg mee met mijn 21-jarige kleindochter.’

Het zwevende spook van politieke onbestuurbaarheid (Frank Hendrickx de Volkskrant 25 oktober 2025, katern Zaterdag p. 2):
PVV-leider Geert Wilders liet zich amper kritisch bevragen, terwijl zijn tegenstrevers overal verantwoording aflegden. De gespleten campagne werpt zijn schaduw vooruit naar de komende formatie.

MIJN GROTE GEERT WILDERS-ROMAN (Joost de Vries de Volkskrant 25 oktober 2025, katern ZONDAG p. 2-4):
Wilders die werkt voor de Israëli’sblueblackblueblackblueblackblueblackblueblack%is dan je het kunt bedenken?

EU-leiders beloven geld aan berooid Oekraïne, maar wie betaald Peter Giesen en Marc Peeperkorn de Volkskrant 24 oktober 2025, 4-5):
Regeringsleiders van de EU beloven hulp, maar de vraag is waar de miljarden vandaan moeten komen. Russische tegoeden inzetten als onderpand - zoals eerder geopperd - stuit op verzet van België, waar veel van het geld vastzit.

Radicale politici en de zeven spookkloven
Er is wél een middenweg (Jan Willem Duyvendak De Groene Amsterdammer 23 oktober 2025, p. 96-101):
Nederland is een gepolariseerd en verdeeld land, zo klinkt het regelmatig. Maar wie kijkt naar de cijfers ziet: we zijn nog nooit zo gelijk en gelijkgestemd geweest. Wat zijn de zeven spookkloven?

De Joodse wereld: Terug naar Kfar Aza (2/2) (Evangelische Omroep 22 oktober 2025, NPO2):
David Bing is boer. Hij neemt Marcel Prins mee naar het land dat hij bewerkt tot vlak aan de grens met Gaza. Hij laat een stuk land zien dat vol staat met avocado's. Hij plantte deze voor 7 oktober 2023 alleen met Palestijnse arbeiders en in 2024 met geen een Palestijnse arbeider. Een vrouw vertelt hoe ze na de evacuatie van de bewoners achterbleef in Kfar Aza om te helpen met het identificeren van de doden, die vaak niet meer herkenbaar waren.

Vaarwel Suriname (documentaire Max, 22 oktober 2025 NPO2):
Al eeuwenlang, sinds ver voor de onafhankelijkheid, komen Surinaamse studenten naar Nederland om te studeren. Zoals Reinier die als eerste inheemse Surinamer in de jaren '50 vanuit Paramaribo naar Deventer vertrekt om Landbouwkunde te studeren. In Nederland belandt hij in een wereld die ver afstaat van zijn jeugd in de binnenlanden van Suriname. In de jaren '80 studeert Remy aan de Rietveld Academie waar hij ontdekt dat de Marron-cultuur verrassende overeenkomsten vertoont met het werk van zijn held Piet Mondriaan. Ook vandaag de dag komen Surinaamse studenten naar Nederland. Amaris wil studeren aan de Universiteit van Groningen, maar dat is door de huidige regelgeving allesbehalve eenvoudig. Zal ze op tijd de juiste vergunningen krijgen?

Rouwdouwer in de havenvecht voor de sjorders (Peter de Waard de Volkskrant 22 oktober 2025, p. 27):
‘Vechtersbaas’
In 2010 begon hij een lange strijd voor de pensioengelden van de werknemers in de haven die in handen van verzekeraar waren gekomen. Hij wilde voorkomen dat de verzekeraar het zogenoemde ‘beklemde vermogen’ van 700 miljoen euro zou toe-eigenen. Hij dreigde in de VS – waar Aegon een heel grote partij is – campagnefilmpjes op televisie te laten uitzenden die Aegon in een slecht daglicht zouden stellen. Het werkte. Aegon moest het vermogen overdragen aan de stichting die het gebruikte voor verbetering van de pensioenuitkeringen. ‘De pensioenen van de havenwerknemers werden met 7 procent geïndexeerd, terwijl de rest op 0 stond’, zegt Klijn.

Een vriend legde uit hoe draaien, jokken en liegen in de politiek werkt (Max Pam de Volkskrant 22 oktober 2025, p. 15):
Ineens ging mijn vriend rechtop zitten. Timmermans had zich gericht tot de man die naast hem stond en zei: ‘Meneer Jetten staat hier gewoon te jokken.’ De man die naast hem stond, inderdaad Rob Jetten van D66, schrok hier duidelijk van. De beschuldiging dat hij een potje stond te liegen, had hij van die kant duidelijk niet verwacht. Mij verbaasde het ook. Ik was dan wel een tijdje weggeweest, maar voor zover ik het mij herinnerde, hadden PvdA en D66 vaak als bondgenoten opgetrokken. ‘Was het niet logischer geweest als Timmermans de even verderop staande Dilan Yesilgöz van de VVD van leugenachtigheid had beschuldigd’, vroeg ik mijn vriend.

‘De partijen aan de macht hebben de mensen zand in de ogen gestrooid’ (Sara Berkeljon en Yvonne Hofs interviewen Esther Ouwehand de Volkskrant 21 oktober 2025, p. 18-19):
De Partij voor de Dieren, opgericht als exclusief voor dierenbelangen, heeft de agenda geleidelijk verbreed. Lijsttrekker Esther Ouwehand ziet geen verschuiving. ‘Vanzelfsprekend nemen we het ook op voor mensen die in de verdrukking komen.’

Als de haat tegen de ‘ander’ in het klaslokaal komt, zijn wij docenten aan zet (Gijs Korenblik en Oskar Kroes de Volkskrant 21 oktober 2025, p. 23):
Brandende politieauto’s, vernielingen aan gemeentehuizen, de Hitlergroet – allemaal als uiting van angst voor de ‘ander’. Hoewel van leraren verwacht wordt dat we politiek ‘neutraal’ zijn, is het tijd dat we ons in het klaslokaal uitspreken tegen fascisme.

21 vragen aan… Simon Kuper (Daan Stoop De Groene Amsterdammer 20 oktober 2025):
Simon Kuper blikt terug op dertig jaar schrijverschap en vertelt hoe elk boek begint met een duidelijke vraag, een reis en herkenbare hoofdfiguren. In zijn nieuwe boek, DE WERELD AAN MIJN VOETEN, neemt hij de lezer mee langs negen WK’s om te laten zien hoe voetbal de wereld weerspiegelt. Met welk boek heeft u de diepste band?
Met allemaal natuurlijk. Maar carrièretechnisch was mijn eerste boek het belangrijkst: het sloeg meteen aan. Ik was 24, en ineens kon ik schrijver zijn. Het veranderde mijn loopbaan volledig. Zonder dat boek had ik veel minder kansen gehad. Ik was bovendien een blanke man in een tijd dat de journalistiek nog floreerde, het was eenvoudiger dan nu. Na dat debuut had ik twee merken: als voetbalschrijver werd ik veel gevraagd, terwijl ik bij de FT juist serieus journalist wilde worden, in een redactie waar sport nauwelijks bestond. Daar had ik een zwakker profiel, maar ik zat tenminste binnen. Uiteindelijk kon ik die twee werelden combineren en verder uitbouwen.

Gerrit Hiemstra nieuwe commissaris Omrop Fryslân (Meteo consult):
Gerrit Hiemstra: “Het is erg eervol om aan te treden als lid van de Raad van Commissarissen van Omrop Fryslân. De omroep is een belangrijke organisatie in Fryslân en speelt een grote rol in de Friese gemeenschap en voor de Friese taal en cultuur. Ik heb lang buiten de provincie gewoond, maar binnenkort komen we weer terug naar Fryslân. Het is mooi dat ik dan op deze manier een bijdrage kan leveren aan de Omrop en aan de Friese samenleving.”

Hoeders van de Hounspolder (Fryslân Doc 19 oktober 2025, NPO2):
Het laaste stukje natuur aan de rand van Leeuwarden dreigt te verdwijnen door de bouw van nieuwbouwwijken. Burgers en natuurbeschermers bundelen hun krachten om deze groene parel te redden.

Vergrijzing het vergeten verkiezingsthema (de Volkskrant 18 oktober 2025, p. 10-11):
Hoe Nederland met zijn ouder wordende bevolking omgaat, raakt aan fundamentele vragen over hoe de maatschappij eruit moet zien – en is daarmee bij uitstek een verkiezingsthema. Vergrijzing is een ‘blueblack%’, schrijft de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving in een vorige maand verschenen rapport.

Tim Fransen (De geknipte gast Özcan Akyol interviewt Tim Fransen BNNVARA 17 oktober 2025, NPO2):
Cabaretier, filosoof en schrijver Tim Fransen toert inmiddels alweer tien jaar met veel succes langs de Nederlandse theaters. Niet alleen ontving hij belangrijke cabaretprijzen, afgelopen april won hij met zijn boek 'In onze tijd: Leven in het Calamiteitperk' ook de Socratesbeker voor beste filosofieboek van het jaar. Hij neemt toeschouwers en lezers mee op sleeptouw langs grote filosofen en verrassende denkers. Hij filosofeert over de vraag wat de rol van burgers is en zou moeten zijn in een samenleving, met name in het huidige crisistijdperk. Hoe behoud je hoop in sombere tijden? In gesprek verkennen Tim en Eus de antwoorden.

Schrik van de miljardairs splijt Franse politiek (Fleur de Weerd de Volkskrant 17 oktober 2025, p. 27):
Gabriel Zucman bedacht het plan om vermogens boven de 100 miljoen euro met 2 procent te belasten. Wie is deze spraakmakende econoom, die Franse rijken doet sidderen?
‘Nederland is een van de belangrijkste bestemmingen waar multinationals van over de hele wereld hun winsten heen schuiven om zo min mogelijk belasting te betalen. (In de Volkskrant, 2017)

‘In rijke gemeenten mag een migrant wel je tuinman zijn, maar niet je buur’ (Yvonne Hofs en Remco Meijer interviewen Jimmy Dijk de Volkskrant 16 oktober 2025, p. 18-19):
Jimmy Dijk (39) is voor de eerste keer landelijk lijsttrekker van de Socialistische Partij (SP) en een van de weinige nieuwe gezichten in deze verkiezingscampagne. Hij volgde na de vorige, voor de SP teleurstellend verlopen Tweede Kamerverkiezingen Lilian Marijnissen op.

Voor Bonairianen voelt het alsof hun stem maar weinig waard is (Marjolein van de Water de Volkskrant 16 oktober 2025, p. 13-15):
Bonaire is sinds vijftien jaar een ‘bijzondere gemeente’ van Nederland, toch voelen veel inwoners zich tweederangsburger. Ze zien hoe Europese Nederlanders hun eiland overnemen. ‘Ze groeten niet, dat is respectloos.’

Gaza als laboratorium
‘Sloop het verleden, koop de toekomst’ (Yaghoub Sharhani De Groene Amsterdammer 16 oktober 2025, p. 12-13):
Na twee jaar oorlog zwijgen in Gaza de wapens. Donald Trump, Tony Blair en investeerders werken aan een blauwdruk waarin conflicten om ideologieën en grenzen plaatsmaken voor rendement. De Golfstaten dienen als voorbeeld.

Essay Vaarwel twintigste-eeuwse man
Dit was hem blijkbaar (Marja Pruis De Groene Amsterdammer 16 oktober 2025, p. 48-51):
Erudiet ja, maar ook te vol, te luid, te veel spatsies, ongeremd in en ongegeneerd over alles. In de laatste decennia van de vorige eeuw domineerde dit soort man het culturele klimaat.

Vaarwel Suriname (documentaire Max, 15 oktober 2025 NPO2):
Op 25 november 1975 wordt de onafhankelijkheid van Suriname uitgeroepen, maar de vreugde gaat gepaard met zorgen over de politieke en economische stabiliteit. Veel Surinamers kiezen er daarom voor naar Nederland te emigreren. Zoals Rajinder, die door zijn familie vooruit wordt gestuurd om de migratie van zijn familie voor te bereiden. Frank wordt als kind met zijn moeder opgevangen in Friesland, maar ontdekt jaren later hoe zijn Hindoestaanse wortels letterlijk zijn ondergesneeuwd. De familie van Monique besluit om in Suriname te blijven, tot de decembermoorden plaatsvinden en haar 'paradijs uit het verleden' voorgoed veranderd.

‘Politici moeten handelen alsof het genocide is’ (Arnout Brouwers de Volkskrant 15 oktober 2025, p. 11):
De verschillen zijn groot omtrent Israël en Gaza, maar het debat tussen vooral middenpartijen in De Balie toont ook dat ze er misschien wel uitkomen bij een eventuele kabinetsformatie.

Omarm je lot alsof het je eigen creatie is. Het eeuwenlange ontwaken, dat begon met Christus, is de mensheid niet goed bekomen (Arnon Grunberg de Volkskrant 15 oktober 2025, p. V20):
In weerwil van al het activisme, dat veelal ondersteund wordt met tot gemeenplaats verworden citaten van Hannah Arendt, prijs ik gepassioneerd fatalisme aan.

Is het wel dat Nexperia onder curatele wordt gesteld? (Peter de Waard de Volkskrant 15 oktober 2025, p. 21):
Trump probeert gebruikmakend van zijn nieuwe heldenstatus de Chinese opmars te stuiten. Karremans, beoogd VVD-leider als Yeşilgöz een electorale oorwassing krijgt, wil daar wel op meeliften.
Het was heel wat beter geweest als zijn voorgangers eerder Philips onder curatele hadden gesteld.

Winnar met rotsvast vertrouwen in economische groei (Maarten Albers de Volkskrant 14 oktober 2025, p. 11):
De Israëlisch-Amerikaanse Joel Mokyr, geboren in Leiden, heeft de Nobelprijs voor de Economie gewonnen. Hij veranderde het denken over het economisch succes van Europa in de afgelopen 250 jaar: ‘Innovatie gaat niet vanzelf.’

Waarom greep Nederland in bij chipmaker Nexperia? (Michael Persson en Julie Blussé de Volkskrant 13 oktober 2025):
VVD-Europarlementariër Bart Groothuis, die al een paar jaar aandringt op maatregelen om de Europese halfgeleiderindustrie minder kwetsbaar te maken voor Chinese inmenging, noemt de onder curatele stelling van Nexperia mede daarom goed nieuws. ‘Nederland grijpt niet zomaar in’, zegt hij. Hij noemt de maatregel ‘on-Nederlands goed’.

Ilja Leonard Pfeijffer vertelt in Buitenhof van 12 oktober 2025 over zijn nieuwe boekAbsolute macht.

‘Het is gevaarlijk economische groei centraal te stellen’ (Wilco Dekker de Volkskrant 9 oktober 2025, p. 21):
Zorg is veel belangrijker dan economische groei, stelt de Britse ecologisch econoom Tim Jackson aan de vooravond van de verkiezingen. ‘We moeten de overgang maken naar een duurzame samenleving.’

Nooit was iemand minder geschikt voor het coalitielandschap dan Marjolein Faber (Tommy Wieringa de Volkskrant 9 oktober 2025, p. 21):
Paginalang lepelt ze alle mislukkingen en affaires rond het strengste asielbeleid ooit nog eens op. Die samenvatting maakt de werkelijke omvang van haar ongeschiktheid voor het ministerschap nog eens duidelijk. Ze is wellicht een capabele uitvoerder, geschikt als opzichter bij kleine bouwprojecten, maar als bestuurder een pijnlijke vergissing.

Dichters & Denkers
Fantoomstad Parijs (Christiaan Weijts De Groene Amsterdammer 9 oktober 2025, p. 68-69):
De stad van de flaneurs is een geliefd decor voor romans en literair toerisme. In het cliché probeert iedereen zijn authentieke hoekje in te richten.
Later zag ik dit raak verwoord in Pieter Waterdrinkers CÉLINE. Hoofdpersoon Tolja, half Russisch, half Nederlands, is in de nazomer van 2023 ontsnapt van het Oekraïense front. Hij probeert zich te herpakken in Parijs, waar hij achtervolgd wordt, zowel door zijn oorlogsherinneringen als door een louche figuur, die onderdeel is van de complexe intrige. Als hij die heeft doorlopen, verzucht Tolja: ‘Parijs bestond. De stad bestond op de landkaart, op de globe, in films, in boeken, in de hoofden van de mensen over de hele wereld. Hij gonsde hier nu om me heen, maar tegelijkertijd was het of alles niet bestond. Het was een stad van fantomen, een fantoomstad!’

Dossier: De uitbesteding van het Europese migratie- en asielbeleid
Akkoordjes met louche onderaannemers (Mohamed Anouar, Rados Djurovic, Abdoulaye Hamadou, Gamze Ovacık, Mayan Sayed, Thomas Spijkerboer, Bachirou Ayouba Tinni en Orçun Ulusoy De Groene Amsterdammer 9 oktober 2025, p. 32-39):
Met deals beweegt Europa zijn buurlanden ertoe dat zij migranten en vluchtelingen ver weg houden. Dit externaliseringsbeleid richt zich bijvoorbeeld op Niger, Tunesië, Egypte, Turkije en Servië. Europa kijkt weg van mensenrechtenschendingen aldaar.

Op het hellende vlak richting autocratie zet Donald Trump wekelijks nieuwe stappen (Michael Persson de Volkskrant 7 oktober 2025, p. 12):
Die oorlogsretoriek sluit naadloos aan bij de toespraken die Trump en Hegseth vorige week hielden voor de honderden generaals en admiraals die zich hadden verzameld op de marinebasis Quantico. Ze hadden het over een ‘interne vijand’ die moet worden bestreden. ‘Er is een invasie gaande van binnenuit’, zei Trump. ‘Die is niet anders dan een buitenlandse vijand, alleen moeilijker omdat ze geen uniform dragen.’

Pas op met het insnoeren van meningsuiting onder mom van openbare orde (Dagmar Oudshoorn de Volkskrant 7 oktober 2025, p. 23):
Dat Nederland zou afstevenen op een autocratie lijkt niet voor te stellen, maar we moeten ook rekening houden met het onvoorstelbare. En met drie wetsvoorstellen die alle de vrije samenleving inperken, slaat de politiek een gevaarlijk pad in.

In rook vervlogen (Paul Onkenhout de Volkskrant 7 oktober 2025, p. V4-5):
Na 45 jaar zwaait Paul Onkenhout af als journalist. Hij blikt terug op zijn eigen loopbaan, waarin langzaam het gedrink, gerook en geouwehoer van de redactievloer verdween. Daarmee ging ook veel verloren, betoogt hij.

Meer wapens is meer oorlog (Fryslân Dok 4 oktober 2025 NPO2, herhaling 5 oktober 2025):
De roep om meer bewapening van Europa klinkt luid. Maar er is ook een nieuwe vredesbeweging: jonge activisten protesteren tegen militair geweld en tegen de 'oorlogsmentaliteit' van NAVO-baas Rutte.

‘Bezorgd? Nee, maar het is wel tijd dat we beter gaan preppen’ (Jeroen Visser de Volkskrant 1 oktober 2025, p. 11):
Denemarken is in de ban van de mysterieuze drones die afgelopen week plotseling boven luchthavens of militaire bases opdoken. ‘een Deens 9/11-moment’ volgens Justitieminister Hummelgaard . Op straat wordt rustiger gereageerd.

Nederland maakt zich nodeloos druk? Er zijn juist drie miljoen redenen om boos te zijn. Zoveel burgers zitten in uitzichtloze posities (Rens van Tilburg de Volkskrant 1 oktober 2025, p. 24):
Boosheid relativeren helpt niet om de electorale opstand te bedwingen, stelt Rens van Tilburg. Want die woede is wel degelijk terecht: zo’n drie miljoen Nederlanders leeft in een relatief ellendige en uitzichtloze positie door diepe kloven in de samenleving.

Het is niet de vraag óf Europa moet vechten, maar voor welke rol in de wereld (Koen Goeminne de Volkskrant 29 september 2025, p. 20):
Volgens Ursula von der Leyen is Europa in een gevecht verwikkeld ‘voor waarden en democratieën’. Maar nu Europa de kracht verliest om die wereldwijd af te dwingen, valt er niets te winnen met vasthouden aan een tanende hegemonie.

‘IK HOEF NIET TERUG NAAR 1984’ (Gijsbert Kamer interviewt David Byrne Volkskrant Magazine 27 september 2025, p. 66-71):
Nee, zijn oude band Talking Heads komt echt niet meer bij elkaar, zegt David Byrne. In het hier en nu is immers genoeg moois te beleven: zijn eigen nieuwe album vol hoopgevende liedjes, maar ook de tips die hij als gids dit weekend met ons deelt.
Boek: Peter Burke, Ignorance, A Global Story (2023)
‘Maar een van de laatste boeken die ik voor mijn onderzoek las, was Ignorance van de Britse historicus . Een heel leesbare geschiedenis van allerlei zaken die we door de eeuwen heen niet wilden zien of wegstopten. Het gaat tot aan de klimaatverandering. Iets waarvan veel politici en anderen die het slecht uitkomt gewoon zeggen dat het niet bestaat. Het klimaat verandert niet, zeggen zij, we hoeven ons gedrag helemaal niet aan te passen. Zo je kop in het zand steken, daar zijn in de geschiedenis veel voorbeelden van geweest die Burke zeer smakelijk oplepelt.’

Nederland is bozer dan nodig (Haro Kraak interviewt Jan Willem Duyvendak de Volkskrant 27 september 2025, katern Zaterdag p. 2-4):
Nederland is bozer dan nodig is, constateert socioloog en filosoof Jan Willem Duyvendak.
‘In bijna alle gevallen is de feitelijke kloof de afgelopen decennia (veel) kleiner geworden, terwijl de verontwaardiging erover steeds groter werd.’

De toekomst van een linkse fusiepartij
Op zoek naar bestaansrecht (Coen van de Ven De groene Amsterdammer 25 september 2025, p. 24-29):
Na vier jaar praten is de linkse fusie bijna een feit. Zijn de verschillen tussen GroenLinks en PvdA overbrugd? En hoe ziet hun gezamelijke toekomst eruit?
‘Hebben we nog een politiek raison d’être?’
Kom er vandaag de dag maar eens om, een politicus die zo’n vraag in een zaal vol kameraden durft op te werpen. Hé jongens, waarom bestaan wij eigenlijk? Zou het niet veel eerlijker zijn, vervolgt Van Mierlo, om de boel op te heffen ten behoeve van iets nieuws?
Van Mierlo had D66 altijd gezien als een vernieuwingsbeweging.

Thomas Bollen boek Geld genoeg, maar niet voor jou Hoe heroveren we de macht over ons geld?
Onderzoeksjournalist Thomas Bollen neemt je mee naar het internationale strijdtoneel van ons geld. Hier nemen burgerbewegingen, wetenschappers en oud-bankiers het op tegen de machtigste bedrijven ter wereld. Samen reizen we langs de goudkluizen en banktorens van de gevestigde financiële orde. We volgen hoe geld door de samenleving stroomt en ontrafelen hoe tech-miljardairs en cryptobedrijven met hun digitale munten stilletjes de macht overnemen.

Wie twijfelt tussen democratie en autocratie zou maar net op dit interview met Rutte stuiten (Bram Vermeulen de Volkskrant 15 september 2025, p. 21):
BBC: ‘Laat ik het zo vragen. Als Rusland de vredesonderhandelaars van Oekraïne zou bombarderen in een neutraal land. Wat zou uw reactie dan zijn?’
Rutte: ‘Dat is een wat-als-vraag. U probeert me opnieuw in de gebeurtenis van vandaag te trekken. Die natuurlijk heel groot is, maar ik kan daar beter niets over zeggen.’
‘Maar Rusland is toegankelijk. Het is veel makkelijker om daar een visum voor te krijgen’, legde hij uit. En de oorlog in Oekraïne dan? Gedroeg Rusland zich niet als een kolonisator in het oosten van Oekraïne? ‘Nee, Poetin heeft gelijk. Hij wil zijn territorium veilig stellen’, zei de advocaat. ‘Poetin is de enige die de westerse dominantie kan tegenhouden. Poetin is een man van de vrijheid. Rusland is de toekomst’, zei een dertiger die zelf had vastgezeten in een detentiekamp in Libië en nu de Ruslandroute overwoog.

Amsterdam als anker: NOS-correspondent Daisy Mohr vertrok ‘op de bonnefooi’ naar Beiroet en vond er een thuis. (13 september 2025):
Mohr werd geboren en getogen aan de Kloveniersburgwal in Amsterdam. Als 19-jarige vertrok ze naar Londen om journalistiek te studeren. Dat kon destijds niet in Amsterdam, en zoals het een geboren Amsterdammer betaamt was studeren in Utrecht of Groningen geen optie – nee, dan maar Londen. Na haar bachelor zou ze in Engeland blijven voor een master Middle Eastern Studies, maar ze wilde eerst Arabisch leren en de regio zelf meemaken. Zodoende vertrok ze in 2002 ‘op de bonnefooi’ naar Beiroet. “Ik had nooit gedacht dat ik hier bijna 25 jaar lang zou blijven.”
De invasie van Irak was de eerste reden om in de regio te blijven. Mohr werkte als freelance verslaggever voor onder meer Het Parool en besloot vanuit Bagdad verslag te doen van de oorlog, samen met een groep andere journalisten.

Kapitalisme is geen natuurwet, winst geen primaire levensbehoefte – durf eens vrijuit te dromen (Asha ten Broeke de Volkskrant 12 september 2025, p 25):
Dat laatste is precies wat de Britse onderzoekers Andrew Percy en Anna Coote voorstellen: dat we de dingen die we nodig hebben voor een goed leven – een huis, gezond eten, zorg, onderwijs, energie, internet, vervoer en juridische hulp – gratis en onvoorwaardelijk beschikbaar stellen aan iedereen. Dit komt vooral mensen met een laag inkomen ten goede, lees ik in OneWorld, want basisvoorzieningen zijn meer waard voor wie weinig heeft.

De partij-ideoloog Patrick van Schie (VVD)
‘Conservatief? Dat herken ik niet’ (Xandra Schutte en Jaap Tielbeke interviewen Patrick van Schie De Groene Amsterdammer 11 september 2025, p. 14-17):
Patrick van Schie noemt zichzelf een klassiek liberaal. Hij wil een kleine overheid en maakt zich zorgen over de vrijheid van meningsuiting. Het gevaar komt volgens hem vooral van links. ‘Ik ga liever met de PVV in een kabinet dan met GroenLinks-PvdA.’

Desinvesteren (Hiske Arts De Groene Amsterdammer 11 september 2025, p. 71):
Desinvesteren is gericht op het wegnemen van de social license. Want zonder social license – vrij vertaald ‘maatschappelijke acceptatie’ – kan een bedrijf niet floreren. Een bedrijf waarvan social license onder druk staat, krijgt minder ruimte om te lobbyen, wordt kritischer bevraagd in de media, jonge mensen willen er niet meer voor werken en klanten aarzelen om te blijven.

Peter-Wim Zuidhof signaleert de blinde vlek in het denken van Patrick van Schie. Belangrijke liberale noties zoals gelijkheid of democratie worden geleidelijk aan het vrije-markt fundamentalisme ondergeschikt gemaakt. Mario Draghi c.s. bedrijven struisvogelpolitiek, passen een retorisch foefje, het verhullende taalgebruik toe door het oplossen van de echte problemen naar de toekomst te verschuiven. De chaos in de wereld neemt daardoor toe. Het zal duidelijk zijn dat Mario Draghi het verhaal van het grootkapitaal vertolkt, namelijk dat banken de financiële systemen beter moeten beheersen. Steve Keen onderbouwt in zijn boek Can we avoid another financial crisis? het verhaal in het onderzoeksrapport 'E i V', namelijk de wetenschappelijke controverse tussen Wouter Bos en Jan Peter Balkenende. Maar heeft niet elk mens wel iets van de homo economicus?

De rode lijn die wel blijkt te tellen (Jolanda van der Lee de Volkskrant 11 september 2025, p 25):
Geregeld lees ik dat Nederland ‘niet echt iets kan doen’ aan Gaza. In juli las ik echter dat Nederland op papier ’s werelds grootste investeerder in Israël is dankzij de Zuid­as. Waarom zie of hoor ik daar nooit meer iets over?
Ongeveer twee derde van de Europese investeringen in Israël loopt via Nederland en andersom geldt hetzelfde. De optie om dit soort geldstromen te stoppen of te bemoeilijken is daarmee een buitenproportioneel Nederlandse aangelegenheid. Sancties zoals die voor Rusland, kunnen zo opgelegd worden.
Maar ja, dat kost natuurlijk geld. En díe rode lijn, daar wil de Zuidas (en de politiek) niet overheen gaan. Laat alstublieft niemand zonder enige tegenspraak beweren dat ­Nederland niets zou kunnen doen. ‘Onze’ Zuidas zou een krachtig anti-oorlogswapen kunnen zijn. Nu nog een regering die dat wapen durft te hanteren.

De nieuwe generatie van Surinam, Leroy en Gerwin (VPRO reportage 8 september 2025, NPO2):
De Creools-Javaanse Leroy en Creoolse Gerwin willen de voormalige boksschool Boni Gym in Amsterdam nieuw leven inblazen. Dit doen ze door van de nalatenschap van de vader van Gerwin een lifestyle brand te maken. De gym was decennialang een thuis voor veel Nederlandse Surinamers. Leroy en Gerwin gaan naar Suriname om te onderzoeken waar de boksschool voor stond en ontdekken de kracht van familie. En die van verzetsstrijder Boni: een Surinaamse held die symbool staat voor vrijheid, veerkracht en verzet.

...protesten in Indonesië het einde van president Soeharto inluidden (Noël van Bemmel de Volkskrant 8 september 2025, p 12):
In Indonesië begon de Reformasi (Hervorming) in 1998. Het beeld van triomfantelijke studenten die het modernistische parlementsgebouw in Jakarta beklimmen en vanaf het dak uitkijken over een land dat een nieuwe weg inslaat, vervult nog steeds veel Indonesiërs met trots.

Voor een handelsvolk hebben Nederlanders een abominabel economisch verstand (Sander Schimmelpenninck de Volkskrant 8 september 2025, p 2):
Dat de PVV en kleiner domrechts hetzelfde doen, met hun sociaal-economisch zwakkere achterban, is dat wél. Voor alle centrum- en linkse partijen is de hypotheekrenteaftrek daarmee een ideale stok om te doen wat oud-spindoctor Roy Kramer vorige week in deze krant betoogde: keihard polariseren.
‘We moeten af van het idee dat één sterke man alle problemen van Indonesië wel even oplost. We moeten in systemen denken.’ Hadylaya heeft goede hoop, zegt hij, dat de protesten deze keer tot bestuurlijke hervormingen leiden.

Leve de twijfel van wetenschap (Berteke Waaldijk de Volkskrant 6 september 2025, katern Zaterdag p. 21):
Universiteiten en hogescholen hebben de kostbare plicht het ideaal van de structurele twijfel (= academische vrijheid) levend te houden. Niet omdat alle studenten ooit onderzoekers worden. Dat worden ze gelukkig niet. Wel omdat iedereen te maken krijgt met de invloed van wetenschappelijke uitspraken buiten de wetenschap: in politiek en beleid, in bedrijfs- en verdienmodellen, in de strijd voor een betere wereld en tegen genocide.

Gestrikt voor een oorlog die niet de jouwe is (Bram Vermeulen de Volkskrant 6 september 2025, katern Zaterdag p. 0-11):
Een van de laatste beelden die Chenguy met zijn mobiele telefoon naar zijn vader stuurde, is gefilmd in een dichte mist die boven een maanlandschap zweeft. Geen boom staat overeind. In de verte klinken de doffe inslagen van tankgranaten. Zijn zware ademhalen verraadt paniek.
Die fabrieken zijn al meerdere malen bestookt door het Oekraïense leger, omdat er drones worden geproduceerd. Maar volgens Mirian Mende zijn die berichten leugens. ‘Ik ga daar helpen met logistiek. Ik weet wel dat de fabrieken soms doelwit zijn. Maar hier is het toch ook niet veilig. Mensen verbranden levend in hun auto. Gevaar hier of daar, het is voor mij hetzelfde.’

Essay Oorlogsdagboek uit Oekraïne
Wanneer de angst terugkomt (Andrii Kobaliya De Groene Amsterdammer 4 september 2025, p. 30-33):
Andrii Kobaliya wordt overvallen door woede, apathie en pessimisme. In het Oekraïense achterland, ver van het front, wacht hij op nieuwe rekruten en vraagt zich af: zal een oorlog ooit anders zijn?

Onderzoek De schade van Schoof
Kabinet van de afbraak (Charlotte Arnoldy en Marieke Rotman De Groene Amsterdammer 4 september 2025, p. 18-23):
Taboewoorden, ontmantelde ontwikkelingshulp en nóg meer bezuinigingen op onderwijs: wat kabinet-Schoof afbrak, is niet makkelijk te herstellen. Na de val van het kabinet was de Haagse opluchting voelbaar dat het allemaal weer voorbij is: terug naar normaal. Maar de ‘baadt het niet, dan schaadt het niet’-toon die hier vaak onder lag, is onterecht. Dit was niet het kabinet van de stilstand, maar van de afbraak.

Lucifer Joost van den Vondel, 1654
Het is één van de centrale verhalen van de grote religies: de strijd tussen , tussen God en de duivel. De Amsterdamse dichter Joost van den Vondel schreef er zijn beroemdste toneelstuk over: Lucifer (1654). Je zou zeggen dat een toneelstuk over die strijd in de 17e eeuw, toen het geloof erg belangrijk was, wel zou zijn gewaardeerd. Toch werd Lucifer in Vondels eigen tijd met boosheid ontvangen. Na de eerste opvoering in de Amsterdamse schouwburg stak een luid protest op, en binnen een week werd het stuk door de burgemeesters verboden. Wat was er aan de hand?
Lucifer. Adam in ballingschap, of Aller treurspelen treurspel. Noah, of Ondergang der eerste wereld.

Volgens OpenAI’s Sam Altman is er een AI-bubbel. Heeft hij gelijk? (Laurens Verhagen de Volkskrant 30 augustus 2025):
De investeringen en de beloftes zijn duizelingwekkend: het lijkt niet op te kunnen met kunstmatige intelligentie. Toch lijken er barstjes te ontstaan. Wellicht is het optimisme te groot.

‘Ik zie veel krokodillentranen over de bangalijsten bij het corps’ (Loes Reijmer interviewt Ina Brouwer de Volkskrant 28 augustus 2025):
De cultuur van het corps moet nu écht veranderen, vindt advocaat (en oud-lid) Ina Brouwer, die de slachtoffers van de bangalijsten bijstaat. ‘Het gaat hier om de bovenlaag, de elite. Juist daar komt mijn woede vandaan.’

Economie
Financieel activisme (Koen Haegens De Groene Amsterdammer 28 augustus 2025, p. 9):
De geschiedenis leert dat multinationals pas gaan bewegen als je aan hun verdienmodel komt. Dat kan door actie te voeren voor een wettelijk verbod op het aanboren van nieuwe olie- en gasvoorraden. Door te lobbyen voor de invoering van een forse CO2-belasting. Of door handelsverdragen met Israël op te zeggen, zodat het land simpelweg minder aantrekkelijk wordt om zaken mee te doen.

De maakbaarheid van een 'rechtvaardige samenleving behoort zeker tot de mogelijkheden. Voorwaarde is dan wel dat de Axis Mundi, het emancipatieproces (Derde weg), de spreiding van 'Geld, Kennis en Macht' centraal komt te staan en dat we onze verbeeldingskracht gebruiken om realistische oplossingen aan te reiken. Om de balans op aarde te herstellen draait het niet om het verdienmodel. De essentie is de emancipatie centraal te plaatsen.

‘Trump is een blueblackblueblack%’ (Elias Rutten de Volkskrant 27 augustus 2025, p. 21):
Welk voorbeeld maakte dat jullie dit inzagen?
‘Klokkenluider Edward Snowden onthulde later hoe ver Amerika ging met surveillance op Europese burgers. Europa reageerde nauwelijks. Tien jaar verder is Europa bijna volledig afhankelijk van Amerikaanse en Chinese data-infrastructuur.
Welke kaarten heeft Europa in dit spel?
Noors staatsfonds uit Caterpillar om banden Israël (Elias Rutten de Volkskrant 27 augustus 2025, p. 20):
Het Noorse staatsfonds heeft besloten zijn volledige belang van 2,1 miljard dollar in Caterpillar te verkopen. Volgens het fonds gebruikt Israël de bulldozers van Caterpillar bij ‘systematische schendingen van het internationaal humanitair recht’.

Zwitserse fabrikanten willen hun productieverplaatsen om Trump (de Volkskrant 27 augustus 2025, p. 20):
Volgens Swissmem daalden de productieorders van de industrie in het tweede kwartaal met 13 procent ten opzichte van de voorgaande drie maanden, terwijl de totale omzet voor het negende kwartaal op rij afnam. De brancheorganisatie verwacht dat de neergang de komende maanden versnelt. De Zwitserse inkoopmanagersindex voor de industrie, die de mate van activiteit in de sector aangeeft, ligt sinds begin 2023 onder een niveau van 50, wat wijst op krimp.

Groeiend aantal Amerikaanse beleggers in AEX-bedrijven kan klimaatbeleid frusteren (Xander van Uffelen de Volkskrant 26 augustus 2025, p. 5):
De Europese Unie is ‘als een prehistorische vis met kieuwen, in een wereld die longen vereist’, zegt politicoloog Henry Farrell. Samen met zijn collega Abraham Newman waarschuwt hij dat de EU moet veranderen, in een wereld waarin de economie een slagveld is geworden.

Amerikaanse vermogensbeheerders hebben samen meer dan 11 procent van de aandelen van de Nederlandse bedrijven in de AEX in bezit, zo blijkt uit onderzoek van Stichting Onderzoek Multinationale Ondernemingen (Somo). De belangenorganisatie vindt dat een zorgelijke ontwikkeling, omdat deze beleggers zelden het klimaatbeleid van bedrijven steunen.
‘De EU werd gecreëerd toen men dacht dat nationale veiligheid en economische samenwerking gescheiden werelden leken. Na de Russische invasie, de Chinese industriële opmars en, als kers op de taart, Trumps handelsoorlog is die illusie voorbij – nu vormen ze één slagveld.’

‘Een klap voor onze identiteit’ (Marieke de Ruiter de Volkskrant 22 augustus 2025):
Aan Zwitserlands eeuwenoude neutraliteit had Donald Trump geen boodschap toen hij zijn handelsoorlog begon en de Alpenstaat een importtarief van 39 procent oplegde. In ‘horlogehoofdstad’ La Chaux-de-Fonds komt het hard aan. ‘Dit is een klap voor de Zwitserse identiteit.’

Ik ken van Karl Marx geen enkele afbeelding waarop hij eruitziet als een zwerver (Max Pam de Volkskrant 13 augustus 2025, p. 17):
Yvonne Hofs spreekt van ‘het pamperen van de gewone man’ door de SP. Dat houdt in dat Jimmy Dijk zich in één opzicht nauwelijks heeft onderscheiden van andere politici: hij belooft veel, waarvan hij zelf ook weet dat hij het nooit zal waarmaken. Ik zou hem daarom, naar het woord van onze grote dichter, willen vragen: dat arbeidersparadijs van Karl Marx, weten jullie wel, wordt dat nog wat?

Pjotr Sauer schrijft een afscheidscolumn voor zijn overleden vader Derk (Pjotr Sauer Het Parool 31 juli 2025):
‘Ik ga ontelbaar veel dingen aan hem missen’.
Maar Derks werk en geest leven voort in de generaties Russische en Nederlandse journalisten die hij heeft geïnspireerd en begeleid. En natuurlijk in zijn verzameling columns voor Het Parool.

Vuile handen van Sartre tot ABP: en beleggingen gaan vaak niet samen (Max Pam de Volkskrant 16 juli 2025, p. 17):
Dat is de keiharde werkelijkheid van dit moment. Pacifisme is een hoogstaand ideaal en vuile handen wil niemand, tot ze bij u of bij uw buren voor de deur staan.

Nieuwe spoorstaking dreigt: leden VVMC en FNV niet akkoord met loonbod NS (Ashwant Nandram de Volkskrant 15 juli 2025, p. 5):
Spoorvakbonden VVMC en FNV stemmen niet in met het loonbod van de NS. Daarmee gaan de leden in koopkracht niet vooruit; ze worden slechts gecompenseerd voor de inflatie. De bonden zeggen weer met de NS-directie te willen onderhandelen, anders gaan ze opnieuw over tot actie.
Bovendien verkeert het bedrijf sinds de coronapandemie in financiële problemen, zei NS-baas Wouter Koolmees. ‘NS moet als bedrijf zelf zijn broek ophouden en kan niet structureel meer uitgeven dan het heeft. Het is belangrijk dat we weer financieel gezond worden.’

Nederland op papier de grootste investeerder in Israël (Michael Persson de Volkskrant 15 juli 2025, p. 7):
Nederland is, met dank aan de Amsterdamse Zuidas, nominaal de grootste investeerder in Israël. Omgekeerd is Nederland, ook weer met dank aan de Zuidas, de belangrijkste bestemming van Israëlische investeerders.
De Europese Unie is niet alleen de grootste investeringspartner van Israël, maar ook de belangrijkste handelspartner. Daarmee, zo stelt Somo, is Europa een belangrijke aanjager van de genocidale economie van Israël.
Deze Zuidas-geldstroom wordt onder meer aangezwengeld door het belastingverdrag dat Nederland met Israël heeft. Dat creëert voor Israëlische bedrijven routes om met trucs zoals leningen en intellectueel eigendom de winst te drukken, en zo de belasting die ze moeten betalen te verlagen.

Marc Kuipers wordt Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV). (Nieuwsbericht 11 juli 2025):
De ministerraad heeft vrijdag 11 juli 2025 ingestemd met de voordracht op het voorstel van minister Uitermark van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. De benoeming gaat in op 1 januari 2026.
Marc studeerde Nederlands Recht aan de Universiteit Utrecht.

Pensioenfonds (Walther van Mechelen de Volkskrant 9 juli 2025, p. 25):
Het pensioenfonds ABP is een grote Nederlandse investeerder in bedrijven die wapens leveren aan Israël. Net als ik zijn veel mensen werkzaam in bijvoorbeeld het onderwijs, waardoor je automatisch aanvullend pensioen opbouwt bij dat fonds.
Ik heb geen invloed op hun investeringsbeleid, wat op zichzelf al frustrerend is. Maar keer op keer blijkt dat ook nog dat het fonds investeert in dan weer fossiele brandstoffen, dan weer wapens, dan weer vreselijke Amerikaanse investeerders zoals Blackrock en nu indirect in genocide. Dat staat me echt tegen: ik betaal indirect mee aan de vernietiging van het Palestijnse volk en de apartheid in Israël.
Ik ben maar een individu met weinig slagkracht, maar ik hoop dat velen een boze mail sturen naar het ABP. Liever ontvang ik wat minder pensioen, door investeringen in minder lucratieve, maar fatsoenlijke bedrijven met een goed moreel. Dat is altijd beter dan dat mijn pensioen over de ruggen en met de levens van medemensen, waar dan ook ter wereld, is verdiend.

Is het goed vier keer hetzelfde bedrijf te verkopen? (Peter de Waard de Volkskrant'' 8 juli 2025, p. 21):
Het antwoord op de vraag of HAL en Reggeborgh goed of slecht zijn, is ingewikkelder dan het antwoord op de vraag of Krugman een allesweter of een betweter is.

Ontsnap wat vaker aan de hittekoepel van nieuwsellende en onheilsverwachtingen (Arie Elshout de Volkskrant 8 juli 2025):
We hebben op het persoonlijke vlak de mond vol van de noodzaak van positief denken, maar in het debat scoort het negatie negatieve beter. Ik zou zeggen: laten we ons ontworstelen aan deze paradox. Als zich te midden van de ellende in de wereld voor de verandering eens iets positiefs voordoet, bedelf dat dan niet meteen onder een stapeltje nieuwe onheilsverwachtingen. Kijk ook een beetje uit met het gebruik van grote woorden. Ontsnap aan de hittekoepel.

‘De Iraanse leiders zijn rationeel.’ (Peter Giesen de Volkskrant 5 juli 2025):
Het stof van de twaalfdaagse oorlog tussen Iran en Israël is neergedaald, maar wat gaat het ernstig verzwakte Iran nu doen? Historicus Peyman Jafari verwacht de komende tijd meer nationalisme en repressie. ‘En Iran heeft nog steeds de potentie om een kernwapen te maken.’

Terug naar links (1) :Joan Williams
‘Links moet minder onnozel worden’ (Ewald Engelen interviewt Joan Williams De Groene Amsterdammer 3 juli 2025, p. 42-47):
Wat beweegt de kiezers om op rechtse populisten te stemmen? Cultuur weegt volgens politicologen zwaarder dan economie. De feminist en jurist Joan Williams ziet dat anders: ‘Veertig jaar neoliberalisme heeft de middengroepen echt pijn gedaan’.

Post Ineke van Dam De Groene Amsterdammer 3 juli 2025, p. 71):
Wordt het niet eens tijd om te stoppen met die hele schulden industrie, want er zijn heel veel mensen en instanties bij betrok ken en de klant wordt daar niet wijzer van. Ik raak meer gecharmeerd van het Zweedse model. Daar zet men in op vroeghulp, op financiële educatie op jonge leeftijd, integrale registratie van schulden en vooral wordt de schuldenindustrie ondergebracht in één instelling. We kunnen wellicht daaraan een voorbeeld nemen.

‘Zo klein heb ik me nog nooit gevoeld’ (Michelle Salomons en Jaco Wilschut De Groene Amsterdammer 19 juni 2025, p. 18-21):
Drie jaar geleden bleek uit onderzoek dat gemeenten schuldhulp zodanig uitbesteden dat ze de grip verliezen. Zo konden burgers bij commerciële schuldhulpverlener Plangroep dieper in de financiële ellende terechtkomen. De organisatie veranderde haar naam in Verder. Hoe gaat het nu?
Verder stelt dat het de afgelopen periode ‘geen enkele negatieve feedback’ heeft ontvangen. Het feit dat meerdere gemeenten opnieuw voortijdig hun contract hebben beëindigd, is niet gelegen ‘aan enige ontevredenheid over onze dienstverlening’.

Volgende golf van urgentie zal door klimaatverandering zélf worden veroorzaakt (Diederik Samsom de Volkskrant 3 juli 2025, p. 25):
De toen 15-jarige Greta Thunberg inspireerde met haar actie miljoenen leeftijdsgenoten en creëerde de Fridays for Future-beweging. Tieners die de straat opgaan, kinderen die aan de keukentafels indringende vragen stellen: ‘Zeg pap, wat doe jij eigenlijk om mijn toekomst veilig te stellen?’ Dat maakte indruk. Het leidde tot de hoogste piek in klimaaturgentie ooit, vertaald in de Europese Green Deal.

EU bouwt ‘achterdeur’ in nieuw klimaatdoel voor 2040 (Marc Peeperkorn en Tjerk Gualthérie van Weezel de Volkskrant 3 juli 2025, p. 8-9):
Terwijl Europa verkoeling zoekt, presenteert de Europese Commissie een nieuw ‘tussendoel’ voor het klimaatbeleid. In 2040 moet 90 procent minder CO2 worden uitgestoten. De aandacht gaat vooral uit naar het achterdeurtje: EU-landen mogen 3 procent van die reductie ‘flexibel’ buiten Europa halen.
Maar afgelopen maanden werd al wel duidelijk dat het doel politiek gevoelig ligt. Klimaatcommissaris Wopke Hoekstra zou het aanvankelijk in februari presenteren. Die datum werd niet gehaald. Nu presenteert hij het klimaatdoel terwijl een hittegolf Europa teistert.
Hoekstra heeft wel één belangrijk criterium toegevoegd. De externe emissies mogen pas vanaf 2036 worden ingezet. Zo denkt hij te voorkomen dat lidstaten vanaf 2030 direct moeilijke en dure investeringen in eigen land op de lange baan schuiven.
Door de mogelijkheid om buiten de EU te compenseren blijft de Unie volgens nHoekstra ambitieus. Tegelijkertijd geeft het doel ‘ademruimte’ aan sectoren waarvoor het nog altijd zeer moeilijk is geheel klimaatneutraal te produceren.
Zowel Hoekstra als Ribera benadrukten woensdag dat de flexibiliteit ook een manier is om een brug te slaan met ontwikkelende landen. ‘In een tijd dat multilaterale onderhandelingen wereldwijd onder druk staan.’

Een DNB-president heeft tijd nodig om gezag op te bouwen, zie Klaas Knot (Red. de Volkskrant 29 juni 2025):
Als het aan Eelco Heinen ligt, de huidige demissionaire minister van Financiën, wordt de maximale ambtstermijn van de nieuwe DNB-president Olaf Sleijpen verder ingeperkt. Is dat wel zo’n goed idee?
In een wereld op drift waarin het steeds moeilijker blijkt stabiele regeringscoalities te vormen, is er geen enkele reden om een van de laatste bakens van stabiliteit ook nog te lijf te gaan.

Wachtend op Trump riep iedereen ‘oeh’ en ‘aah’, druipend als opgewonden bakvissen (Jarl van der Ploeg de Volkskrant 27 juni 2025, p. 2):
Het moest het meest besproken niet-koninklijke huwelijk van het millennium worden, tot er overal in Venetië opeens posters verschenen met daarop teksten als ‘No Space for Bezos’ en: ‘Als je Venetië kunt huren voor je bruiloft, dan kun je ook best belastingen betalen’.

Waarom riep Nederland niet massaal: ‘Trump moordenaar’? (Peter de Waard de Volkskrant 26 juni 2025, p. 21):
In de Navo van Donald Trump zijn alle westerse landen gewillige pionnen geworden. Soms wordt gezegd dat Trump nog niets heeft bereikt. Hij heeft tenminste bereikt dat iedereen zich aan zijn voeten werpt.
De echte Verlosser had Judas en de farizeeërs nog als dissidenten.

Miljoenenboete ABN Amro voor onjuste bonussen (Maarten Albers de Volkskrant 20 juni 2025, p. 20):
De Nederlandsche Bank (DNB) heeft ABN Amro een boete van 15 miljoen euro opgelegd. De bank heeft de afgelopen jaren bonussen uitgekeerd aan hoge bankiers, wat verboden is zolang de bank deels in staatshanden is.

Economie
Eenzame VVD (Mirjam de Rijk De Groene Amsterdammer 12 juni 2025, p. 11):
Inhoudelijk is Radicaal kiezen voor groei weinig verrassend: meer subsidies en belastingvoordelen voor bedrijven, en minder regels. De schrijvers moeten zich wel een beetje in bochten wringen, want hoe benadruk je enerzijds dat het heel goed gaat met de Nederlandse economie (‘Op dit moment barst Nederland nog bijna uit z’n voegen van economische activiteit’, staat er letterlijk) en pleit je tegelijkertijd voor meer overheidsgeld en andere steun voor bedrijven?
Maar de tegenstelling is vals want het stellen van eisen aan bedrijven is juist goed voor de economie, omdat het innovatie uitlokt.
Om vergelijkbare redenen suggereert de partij dat herverdeling en economische groei elkaars tegenpolen zijn, in een poging om de zeer brede steun die er in Nederland is voor herverdeling te verminderen. Voor wie het nog niet wist: herverdeling van rijk naar arm is juist goed voor de economie.

Mark Rutte is zijn gewicht in goud waard (Heleen Mees de Volkskrant 12 juni 2025, p. 19):
Het enige waar binnen de Europese Unie wel een akkoord over mogelijk lijkt, is het Europese herbewapeningsplan. De meeste EU-landen zijn lid van de Navo waar tijdens de aankomende Navo-top in Den Haag een akkoord moet worden bereikt over de nieuwe Navo-doelstelling voor defensie-uitgaven van 5 procent van het bbp. Dat is toevalligerwijs ook 800 miljard euro per jaar.

Mijn vader voorspelde: Israël wordt een zelf opgezette muizenval. Ik moet hem gelijk geven (Max Pam de Volkskrant 22 mei 2025, p. 19):
Hij voorspelde: ‘Het wordt een zelf opgezette muizenval.’ Dat Joden, ook al waren ze geboren in Rusland, Nederland of Polen, recht zouden hebben op de grond van Palestina, vond hij mythologische sibbenkunde. Een Nederlander zou ook vreemd opkijken als een nazaat van een Batavier of voor mijn part van een Neanderthaler voor zijn deur zou staan om zijn huis op te eisen. Daarom voelt het zo bespottelijk als Wilders of Baudet over ‘ons mooie Nederland’ spreken, terwijl hun genealogische wortels in Indië of Frankrijk liggen.

Uitbarsting minister leidt tot verbazing en schouderophalen (Frank Hendrickx de Volkskrant 27 mei 2025, p. 8):
Een relatief klein meningsverschil over de zorgbegroting heeft tot grote boosheid geleid bij PVV-minister Fleur Agema – die zelfs zou hebben gedreigd met opstappen. Andere betrokkenen zijn die ‘emoties’ en ‘bevlogenheid’ inmiddels gewend van de nummer twee van Geert Wilders.

Economie - Water is politiek (Mirjam de Rijk De Groene Amsterdammer 22 mei 2025, p. 9):
Noem het beestje bij de naam: water is een verdelingsvraagstuk. En dus geen technisch maar een politiek onderwerp.
Droogte gaat echter niet over drinkwater maar over grondwater en zelfs nog breder: over tekort aan zoet water, zowel grondwater als oppervlaktewater.
Als de droogte nog even aanhoudt liggen juridische gevechten op de loer. Want de drinkwaterbedrijven hebben een wettelijke plicht om de bevolking van water te voorzien, maar reken maar dat Bavaria en alle andere grootverbruikers dan met hun advocaten op de stoep staan om hoge schadevergoedingen te eisen. Water belooft een nog spannender onderwerp te worden dan stikstof. Dat is, net als bij stikstof, de prijs voor decennialang niet kiezen.

Functioneren overheid baart Rekenkamer-president zorgen: ‘Plannen worden nooit concreet’ (Frank Hendrickx en Yvonne Hofs interviewen Pieter Duisenberg de Volkskrant 21 mei 2025):
Rekenkamer-president Pieter Duisenberg ziet dat de overheid er ‘over de hele linie’ niet in slaagt de eigen grote beloften waar te maken. De bedrijfsvoering op ministeries vertoont ernstige gebreken. ‘Zoals het nu gaat krijgen we Nederland niet op koers.’
Een van de motto’s van dit kabinet is: het kan wél. Zegt het kabinet daarmee niet ook: laten we vooral niet te moeilijk doen?
‘Ik kan daar maar een boodschap tegenover zetten: beloof alleen wat je kunt waarmaken. Anders doe je aan politiek wensdenken en komt de teleurstelling gewoon later. We staan voor grote uitdagingen in onzekere geopolitieke tijden. Een overheid moet dan voorspelbaar zijn en goed onderbouwde besluiten nemen.’ Etc.

Kan Nederland nog wel zonder Microsoft? (Huib Modderkolk de Volkskrant 20 mei 2025):
Techgigant Microsoft moet naar Donald Trumps pijpen dansen. De Nederlandse afhankelijkheid van Microsoft-systemen wordt in toenemende mate riskant, zoals blijkt bij het Internationaal Strafhof.
Betrokkenen bezweren het: het onderwerp heeft echt onze aandacht. ‘Het staat midden in de belangstelling van alle overheidslagen’, stelt een hooggeplaatste ambtenaar. Ludo Baauw, directeur van de Nederlandse cloudaanbieder Intermax Group, herkent dat. Sinds de inauguratie van Trump is volgens hem sprake van een ‘aardverschuiving’.

Zeurend (Yasmina Aboutaleb de Volkskrant 20 mei 2025, p. V2):
In ‘Buitenhof’ had burgemeester Femke Halsema allang door waar Twan Huus heen wilde.
Femke Halsema had zondagochtend een rood jasje aangetrokken. Buitenhof-presentator Twan Huys zei er niets over, maar die kleur was vast geen toeval. Want op hetzelfde moment verzamelden tienduizenden demonstranten zich in het rood op het Malieveld in Den Haag om een symbolische ‘rode lijn’ te trekken.

Halsema: kabinet moet Israëlische ambassadeur tot de orde roepen (Hesselvon Piekartz de Volkskrant 19 mei 2025, p. 5):
De Amsterdamse burgemeester Femke Halsema verwacht van het kabinet dat het de Israëlische ambassadeur op het matje roept vanwege een bericht aan haar adres. Halsema vindt dat Israël zich op een ‘bijna intimiderende’ manier met binnenlands bestuur bemoeit.

Genocide als glijdende schaal (Peter Giesen en Angela Wals interviewen Uğur Ümit Üngör de Volkskrant 17 mei 2025, katern Zaterdag, p. 6-7):
Volgens genocideonderzoeker Uğur Ümit Üngör (De Groene Amsterdammer 15 februari 2025 p. 22-25), verbonden aan de UvA en het Niod, is er op basis van wetenschappelijke inzichten geen ontkomen aan: ‘Israël heeft nu zoveel oorlogsmisdaden gepleegd in Gaza dat er sprake is van een genocidaal beleid.’

Liever een beschaafde hervormer dan een hemelbestormer Jan Tromp de Volkskrant 17 mei 2025, p. 8-9):
Jan Terlouw was natuurkundige, naar beroep én aard, en werd een gevierd auteur. Begin jaren zeventig gaf hij zijn leven een slinger van jewelste; bijna tien jaar was hij de politiek leider van D66. Terlouw overleed op 93-jarige leeftijd in zijn huis in Twello.

De grote massa is ook aandeelhouder, maar dan van haar eigen verarming (Marcia Luyten de Volkskrant 13 mei 2025, p. 2):
Intussen wordt het gewone leven duurder. Boodschappen, zorgpremie, huur – starters kunnen geen huis meer kopen, maar subsidiëren met hun huur wel aandeelhouders van BlackRock. En we slikken het. Zoals we alles slikken.

Halsema verwijst voor het eerst naar genocide en wil dat kabinet Israël tot de orde roept (David Hielkema en Timwagemakers het Parool, 13 mei 2025):
Burgemeester Femke Halsema wil dat het kabinet de Israëlische mensenrechtenschendingen in Gaza scherp veroordeelt. Voor het eerst verwijst ze daarbij ook naar genocide, op basis van gezaghebbende instituten. Ook kondigt ze een projectie aan van het gedode Palestijnse meisje Hind Rajab op het Eye Museum. ‘We moeten de gruwelijkheden veroordelen.’

‘De Wankelende Rechtsstaat’ (De driedelige serie is vanaf 12 mei te zien bij BNNVARA op NPO 2):
In de driedelige serie ‘De Wankelende Rechtsstaat’ zoekt Coen Verbraak antwoord op een verontrustende vraag: kan onze rechtsstaat ook omvallen? Sommige officieren van justitie en rechters leven onder zware beveiliging, gerenommeerde advocaten worden bedreigd … of nog erger. En ook journalisten zijn hun leven niet altijd zeker. Wat tien jaar geleden nog ondenkbaar leek, is nu de bittere realiteit. Wat gebeurt er als de onderwereld in de bovenwereld terechtkomt door corruptie en omkoping? Hoe beïnvloeden bedreigingen en intimidaties het werk van rechters, advocaten en bestuurders? En hoe houdt onze rechtsstaat zich dan nog staande?

Valt onder Trump het regenboogbeleid uiteen? (Marieke de Ruiter de Volkskrant 10 mei 2025, p. 16-17):
Kort na zijn aantreden zette Donald Trump een streep door het diversiteits- en inclusiebeleid van Amerikaanse bedrijven. In hoeverre staan dergelijke programma’s in Nederland onder druk? De Volkskrant sprak met experts en werkenden. ‘Geld gaat weer boven normen en waarden’

Vlucht uit Gaza: ‘Overleven voelt als een wond, niet als een geschenk’ (Rita Baroud NRC 9 mei 2025):
Journalist Rita Baroud kreeg de kans om met haar familie uit Gaza te vluchten. Ze beschrijft haar laatste dagen, het afscheid, hun reis. „Baba, ik wil niet weg. Ik kan Gaza nu niet verlaten.”

Slaat onrust op de markten over naar het nieuw pensioenstelsel? (Hessel von Piekartz de Volkskrant 7 mei 2025, p. 12):
Gaat het slecht op de beurs, dan heeft dat zijn weerslag hebben op de hoogte van de pensioenen. Maar wordt het probleem niet groter gemaakt dan het is?

‘Sluit geen handelsdeal met Trump’ (Ashwant Nandram en Wilco Dekker interviewen Paul Krugman de Volkskrant 3 mei 2025, p. 16-17):
De Amerikaanse stereconoom Paul Krugman kraakt harde noten over president Trump, die met hoge importheffingen de wereldeconomie dreigt te ontregelen. En toch moet Europa geen handelsdeal sluiten, stelt Krugman, maar juist hard terugslaan. ‘Jullie hebben met ASML een sterke onderhandelingspositie.’

Worden beurzen niet meer nerveus van Donald Trump? (Peter de Waard de Volkskrant 1 mei 2025, p. 21):
De tijd dat de financiële markten in shock raken door de president is voorbij. Trumps honderddagenspeech in Macomb Community College in Michigan was net zo nieuwswaardig als die van Gerard Joling in restaurant Paardenburg in Ouderkerk.

Vervuilende staalslakken
Jeu-de-boulen op afval van Tata (Naima Cornelia, Muriël Louman en Michelle Salomons De Groene Amsterdammer 1 mei 2025, p. ):
Nederland ligt vol met potentieel vervuilende staalslakken, een restproduct uit de staalindustrie. De zware metalen hierin kunnen bodemverontreiniging en gezondheidsklachten tot gevolg hebben. Waar blijft die strengere regelgeving?

Dichters & Denkers
De verontwaardiging voorbij (Thor Rydin De Groene Amsterdammer 24 april 2025, p. 68-69):
green%Wisselwachter van Geert Mak heeft, nu de paden van de VS en Europa scheiden, een belangrijke urgentie. Hoe zag de tijd eruit waarin het trans-Atlantische verbond nog geen gegeven was?
De militaire aanwezigheid van de Verenigde Staten in Europa, de Verenigde Naties, het Internationaal Monetair Fonds, en zelfs de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal kwamen deels of geheel uit de Amerikaanse koker – omdat deze door Roosevelt, Hopkins, Marshall en anderen werden gezien als een investering in de Amerikaanse veiligheid.

Christien Brinkgreve bespreekt haar boek 'Beladen Huis' (Volskrant Magazine 19 april 2025, p. 12-21).

Een tegenverhaal is niet genoeg
Franse lessen voor links Nederland (Erik-Jan van Drieënhuizen De Groene Amsterdammer 10 april 2025, p. 14-15):
Het Nouveau Front Populaire toonde dat een breed links front in de huidige, reactionaire tijden, de verkiezingen kan winnen. Is dit een voorbeeld voor progressief Nederland? Of is de Franse les toch vooral dat een té brede samenwerking al snel tot chaos leidt?

Niet alleen speculanten hebben last van kelderende koersen (Peter de Waard de Volkskrant 8 april 2025, p. 6-7):
Beurskoersen in de hele wereld zijn maandag opnieuw scherp gedaald door Donald Trumps handelspolitiek. De dalingen kunnen gevolgen hebben voor de hoogte van de pensioenen en leiden mogelijk tot een recessie die iederéén treft.

‘Trump past totale willekeur toe, hij gooit alle regels overboord’ (Niels Waarlo interviewt Marieke Blom de Volkskrant 3 april 2025):
Als onderdeel van zijn wereldwijde handelsoorlog wil Donald Trump vanaf volgende week 20 procent heffen op alle Europese goederen. Hoeveel pijn gaat dit bij ons doen? Marieke Blom, internationaal hoofdeconoom bij ING: ‘We hebben voor hetere vuren gestaan.’ ING schat dat Nederland door de Amerikaanse heffingen zo’n 0,2 procent economische groei misloopt, Europese tegenmaatregelen kunnen daar nog eens een paar tienden vanaf halen. Hoe erg is dit?
‘Pijnlijk, maar we hebben de afgelopen jaren voor 5redblackblueblack%als gevolg van de oorlog in Oekraïne. Het kortetermijneffect hiervan is hanteerbaar. Dit neemt niet weg dat het op de langere termijn zeer negatief is als je belangrijkste partner zich op deze manier van je afkeert.’

Antiamerikanisme is van alle tijden
‘Can I just please enjoy my hamburger?’ (Lotfi El Hamidi De Groene Amsterdammer 3 april 2025, p. 14-15):
Hoewel Amerika op belangrijke historische momenten een onmisbare bondgenoot was van Europa, kunnen Amerikaanse toeristen vragen over de regering-Trump momenteel maar beter ontwijken.
Of Nederlandse consumenten daar gevoelig voor zijn betwijfelt Verhoef. ‘Tot nu toe ziet het ernaar uit dat de aversie vooral gericht is op personen, zoals met de stickers op Tesla’s tegen Elon Musk. Nederlanders zijn verliefd op Amerika, de soft power is nog lang niet uitgewerkt.’

Doel is een economische wereldorde waarin Amerika door iedereen wordt gevreesd (Thomas Rueb de Volkskrant 2 april 2025, p. 7):
Als het aan president Trump ligt gaat vandaag de geschiedenisboeken in als ‘Liberation Day’, de dag waarop Amerika de rest van de wereld de handelsoorlog verklaarde. Daarmee neemt hij een gok met het financiële systeem en het huishoudboekje van miljoenen Amerikanen. De EU probeert de schade te beperken. Maar het wordt nooit meer zoals het was tussen 's werelds grootste handelspartners.

De zaak-Mangione
Onthutsend normaal (Thijs Kleinpaste De Groene Amsterdammer 27 maart 2025, p. 34-37):
De rechtszaak tegen Luigi Mangione, die verdacht wordt van moord op de CEO van UnitedHealth, wordt in april voortgezet. Naast zijn populariteit is het opmerkelijk hoe gewoon Mangione eigenlijk is; een radicale politieke ideologie lijkt hij niet aan te hangen.
De corruptie van Trump en Musk is in de afgelopen weken veelvuldig vergeleken met de periode waarin de robber baron de dienst uitmaakte. Het is niet voor niets dat de outlaw en de robber baron een historisch tijdperk delen. Ze zijn twee zijden van dezelfde politieke medaille. Als de zaak-Mangione en het vertwijfelde debat over zijn normaalheid iets blootlegt, dan is het misschien dat de aspirationele, democratische normen de samenleving niet langer betekenisvol ordenen. Het probleem van Mangione’s normaalheid markeert zo een veel fundamentelere en diepere crisis van ‘normaalheid’ – van de dingen die decennialang vanzelfsprekend leken, waaronder het bestaan van een min of meer functionerende democratie.

PLEIDOOI VOOR EEN ZONDAG (Jooost de Vries de Volkskrant 22 maart 2025, katern ZONDAG p. 2-4):
Rituelen kunnen helpen om te ontsnappen aan de ruis van alledag. Maar welke rituelen zijn nog over in deze continue doordenderende tijd? De zondag zou er eentje kunnen zijn. Deze Zondag.
Volgens Hannah Arendt ‘stabiliseren’ de dingen het menselijk leven. Ze geven het bestaan een zekere ‘houdbaarheid’ omdat ze de ‘snelle verandering van het natuurlijke leven trotseren’. Wat Arendt bedoelt, is dat ons leven met allerlei onzekerheden gepaard gaat. Maar de dingen zijn zeker. Ze staan op hun plek. ‘Ze treden de telkens veranderende mensen met gelijkblijvende vertrouwdheid tegemoet.’
· Zondag is een mooi moment om niet te kijken naar wat nieuw is, maar om dieper te reflecteren op wat je omringt.
Je zou kunnen zeggen dat hierin iets karakteristiek ritueels zit. Waar de wielrenliefhebber voor valt, is de jaarlijkse ontmoeting met die nagenoeg onveranderbare kasseienstroken. En via die plekken ontmoet hij de traditie; hij weet wat zich in het verleden op die plek heeft afgespeeld, kan vooruitkijken naar wat zich volgend jaar daar zal afspelen. Hij voelt zich thuis in de herhaling van plekken, de herkenning die ze met zich meedragen. Dit is wat een ritueel is. De herkenning ‘stabiliseert onze aandacht’, schrijft Han: ‘Verleden en toekomst worden aaneengesloten tot een levend heden. Ze zorgt ervoor dat de tijd verwijlt.’

Voor voedselautarkie moet Nederland nog flink aan de bak en dat is in deze tijd wel zo verstandig (Frank Kalshoven de Volkskrant 22 maart 2025, p. 17):
Wat we aan voedsel produceren en wat we aan voedsel consumeren sluit niet lekker op elkaar aan. De zelfvoorzieningsgraad voor granen is 12! Voor brood zijn we dus aangewezen op grootscheepse import. Aardappelen (223) en suiker (303) produceren we dan weer in overvloed.

Accountantsbaas trotseert tegenwind, windmolenbouwer omvergeblazen (Michael Persson de Volkskrant 22 maart 2025, p. 19):
Ook waakhond AFM huivert voor tuchtzaken. Volgens deze toezichthouder is de examenfraude een ‘uiting van een dieperliggend probleem’. Door tijdsdruk, commerciële belangen, het gebrek aan sturing en onjuist voorbeeldgedrag zouden de accountants eerder slachtoffer zijn van het systeem dan dader. Het is volgens de AFM aan de kantoren zelf om passende maatregelen te nemen.

Onze weerbaarheid in het grijze gebied tussen vrede en oorlog
Als straks… (Margreet Fogteloo en Joost Ingen-Housz beeld Isa Grütter 20 maart 2025, p. 32-37):
Vanwege geopolitieke dreigingen wil de overheid Nederland ‘weerbaar’ maken. Daarvoor moet zowel de militaire paraatheid als het incasseringsvermogen van de civiele samenleving worden verhoogd. Hoe bereidt Nederland zich voor?

Vanwege geopolitieke dreigingen wil de overheid Nederland ‘weerbaar’ maken. Daarvoor moet zowel de militaire paraatheid als het incasseringsvermogen van de civiele samenleving worden verhoogd. Hoe bereidt Nederland zich voor?

Voor ons de zondvloed (Bor Beekman de Volkskrant 15 maart 2025, katern Zaterdag p. V20-21):
In de tv-serie Families like Ours van de Deense stercineast Thomas Vinterberg biedt geen dijk bescherming meer tegen het stijgende water en zijn de Denen (en Nederlanders) plots vluchteling. Hoe gaat ons dat af?

Landjepik (Marc de Klijn De Groene Amsterdammer 13 maart 2025, p. 85):
Hamas, Hezbollah, IS voeren geen legitieme bevrijdingsstrijd om een nietig stukje grondgebied. Het gaat uitsluitend om vernietiging van de Joodse staat en uitroeiing van alle Joden. Wanneer westerse media een dergelijke politieke doelstelling ondersteunen, verloochenen zij hun eigen democratische beginselen.

Honderd jaar na Mein Kampf zitten we met Trump, Musk en een visdeurbelletje (Sander Duivestein de Volkskrant 11 maart 2025, p. 25):
Stop met staren naar deze klucht, bouw een dam tegen de digitale waanzin en de oorlogstrom. Anders schrijven Trump en Musk onze %bluetoekomst met een eindeloze stroom gif, verpakt als de grootste show op aarde. Honderd jaar geleden lachten we om de waarschuwingen. Doen we dat nu weer, dan betalen we de hoofdprijs, en geen retweet die ons dan redt.

‘De Oekraïners zullen altijd doorvechten’ (Fokke Obbema interviewt Jaap Scholten de Volkskrant 7 maart 2025, p. 16-17):
Schrijver Jaap Scholten bevoorraadt met zijn organisatie Protect Ukraine brigades van het Oekraïense leger. De problemen van Oekraïne nu, zijn onze problemen straks, vreest hij. ‘Mij zijn de ogen geopend over het Russische systeem en zijn intenties.’

Frits Spits (77) over zijn liefde voor het Nederlands: ‘De taal was altijd in ons huis aanwezig’ (Amber Dujardin interviewt Frits Spits Trouw 6 maart 2025):
Taal en muziek vormen een rode draad in het leven van Frits Spits, presentator van De Taalstaat. Nu de Boekenweek in het teken staat van ‘je moerstaal’ sprak Trouw met hem over zijn innige liefde voor het Nederlands, vroeger en nu. ‘Ik wil een beweging van schoonheid oproepen.’

Is de ‘Hateful Eight’ Europa’s antwoord op de ‘Magnificent Seven’? (Peter de Waarde de Volkskrant 4 maart 2025, p. 21):
Inmiddels is de Magnificent Seven beter bekend als de naam voor de zeven meest waardevolle techbedrijven op Wall Street. Het zijn Apple, Microsoft, Amazon, Alphabet (de moedermaatschappij van Google), blueblack%(de moedermaatschappij van onder meer Facebook, WhatsApp, Instagram), Nvidia en Tesla. Het zijn zeven ondernemingen die allemaal een beurswaarde van meer dan 1 biljoen dollar (1.000 miljard) hebben bereikt. Samen zijn ze nu 15 biljoen dollar waard: eenderde van de totale waarde van de in de S&P500 opgenomen bedrijven.

‘Hij ziet Europa alleen als sta-in-de-weg’ (Maartje Geels interviewt Robert Serry de Volkskrant 3 maart 2025):
Ook oud-ambassadeur in Oekraïne Robert Serry keek met verbijstering naar de ontmoeting tussen Volodymyr Zelensky en Donald Trump vrijdag. Toch blijft hij hoopvol. ‘Ik zie in Europa groeiend bewustzijn dat we moeten werken aan beleid dat in ons eigen belang is.’

1 millard dollar (de Volkskrant 3 maart 2025, 5):
Stephen Schwarzman, topman van durfinvesteerder Blackstone heeft dit jaar 1 millard dollar verdiend. Naast zijn salaris van 84 miljoen dollar ontving hij 916 miljoen dollar aan dividenden. Hiermee breekt Schwarzman niet eens zijn persoonlijke record, want in 2022 verdienden hij 1,3 miljard.

Gevangen in je eigen reportage (Sacha Kester interviewt Sami al-Ajrami de Volkskrant 2 maart 2025, katern Zaterdag p. 12-13):
De Palestijnse journalist Sami al-Ajrami deed verslag van de oorlog in Gaza. ‘Maar ik was zelf ook vluchteling, dus na het werk ging ik terug naar mijn tent, waar geen eten was, en ik niet kon douchen.’

Succesnummer met een fors prijskaartje (Wilco Dekker de Volkskrant 27 februari 2025, p. 4):
Nancy McKinstry kondigde woensdag aan dat zij begin volgend jaar vertrekt bij Wolters Kluwer, na meer dan 22 jaar als CEO van de informatieleverancier. Beleggers vinden de prestaties van de Amerikaanse fantastisch, maar over haar beloning zijn ze een stuk minder te spreken.

Doorschuifpolitiek als reddingsboei? (Yvonne Hofs de Volkskrant 25 februari 2025, p. 4):
De februariraming van het CPB is vandag het startschot voor nieuwe begrotingsonderhandelingen. Die zetten het kabinet onder hoogspanning, want het onderlinge wantrouwen is groot en de financiële problemen zijn immens.

Oekraïne-tribunaal moet zich ook richten op financiers van de oorlog (Anton Moiseienko - de Volkskrant 24 februari 2025, p. 20):
De oorlog in Oekraïne is voor sommigen ook^goede handel: zij vechten weliswaar niet aan het front, maar verdienen er veel geld aan. Daar mogen zij niet mee wegkomen. Pak de profiteurs aan zoals in de strijd tegen drugskartels.
Vergelijk dit eens met Russische bestuurders die particuliere militaire bedrijven financieren, in geroofd Oekraïens graan handelen of vastgoed ontwikkelen op de locaties van massamoord in Marioepol.

Oekraïne-flater minister Faber brengt Schoof in lastig parket (Avinash Bhikhie de Volkskrant 24 februari 2025, p. 7):
PVV-minister Marjolein Faber (Asiel) neemt haar onjuiste uitspraak terug dat de Oekraïense president Volodymyr Zelensky niet democratisch gekozen zou zijn. Haar uitglijder brengt premier Schoof in een lastig parket. De Tweede Kamer spreekt schande van haar ‘kreemlinretoriek’.

Trump als troefkaart in Russische poging om Amerika en Europa te splijten (Arnout Brouwers de Volkskrant 24 februari 2025, p. 21):
Neem het advies ter harte van de Finse ex-premier Sanna Marin: ‘Europa moet ophouden met de gevaarlijke illusie dat het zwak is, en stoppen zich zo te gedragen.’

Pieter Omtzigt over vredesmacht Oekraïne (Dit is Tijs 22 februari 2025, NPO2):
Het was hét debat van de week, maar NSC-leider Pieter Omtzigt is voorzichtig over een mogelijke Nederlandse troepenmacht in Oekraïne. Waarom is hij zo voorzichtig? En hoe staat het met zijn campagnebeloftes over bestaanszekerheid?
· Duitsland gaat zondag naar de stembus en radicaal-rechts staat op forse winst. Duitsland-kenners René Cuperus en Annette Birschel weten wat er op het spel staat. Volgens Rob de Wijk is de uitslag ook spannend voor Europa en de rest van de wereld.

Donald Trump strijdt als een Don Quichot tegen Amerika’s handelstekort (Jonathan Witteman de Volkskrant 22 februari 2025, p. 16-17):
Al decennia is Donald Trump geobsedeerd door Amerika’s handelstekort, oftewel het feit dat de supermacht meer spullen koopt uit het buitenland dan andersom. Maar hoe terecht is Trumps woede over dit tekort, en de handelsoorlog die hij erover wil ontketenen?

Anna van Zoest (directeur Atlantische Commissie, De Nieuws BV BNNVARA 18 februari 2025): ‘Trump verzwakt geloofwaardigheid en afschrikking van de NAVO’

Trump dreigt, Europa koeltjes ook (TjerkGualthérie van Weezel en MarcPeeperkorn de Volkskrant 11 februari 2025, p. 8):
Vanuit zijn vliegtuig dreigde Donald Trump afgelopen weekeinde met verhoogde importtarieven op staal en aluminium. Die raken ook Europa. Maar vooralsnog is er zowel in IJmuiden als in Brussel geen paniek.

Gaan Trumps handelsoorlogen de klok twee eeuwen terug zetten? (Peter de Waard de Volkskrant 8 februari 2025, p. 16-17):
In een wereld die toch al neigde naar steeds meer protectionisme, kunnen de hoge importtarieven waarmee president Trump dreigt leiden tot een terugkeer naar duistere tijden. Volgens economen staat onze welvaart op het spel.

Bezuinigen of potverteren
De neoliberale golfbrekers (Coen van de Ven De Groene Amsterdammer 6 februari 2025, p. 12-13):
In al het verbale geweld over migratie wordt al maandenlang vergeten dat in de Haagse coalitie een ideologisch conflict verscholen ligt, een conflict dat dit voorjaar tot een apotheose kan komen. Dat gaat om meer dan geld alleen.

Peter Pannekoek doet Oudejaarsconference 2025: ‘Alle grote spelers wereldtoneel doen hun best mij van materiaal te voorzien’ (Gidi Heesakkersde Volkskrant 4 februari 2025):
Na zijn indrukwekkende debuut is het geen verrassing dat omroep BNNVara nog eens aan de geliefde cabaretier Peter Pannekoek dacht. Hij verzorgt dit jaar de Oudejaarsconference op NPO 1.

Een gulle schenking? (Inge van Vijfeijken de Volkskrant 4 februari 2025):
De aandeelhouders van Afas hebben 30 procent van hun aandelen aan goede doelen geschonken. Mooi nieuws. Dat dit vermogen nooit belast is en de staatskas hiermee honderden miljoenen misloopt die de rest van Nederland zal moeten ophoesten, bleef onvermeld. Voor de aanmerkelijkbelanghouders (aandeelhouders met 5 procent of meer van de aandelen) zoals de familie Van der Veldt, geldt echter een uitzondering. Zij hoeven de belasting over de waardestijging van hun aandelen pas te betalen als ze deze aandelen van de hand doen.

Staalgigant Tata wordt in de Tweede Kamer vergeleken met een zwerver onder een brug (Ana van Es de Volkskrant 4 februari 2025, p. 12):
Henk Vermeer van de BBB vergelijkt een eventueel faillissement qua ontwrichting met ‘het sluiten van de mijnen in Limburg’.
En zo is de politieke wens dat de overheid toch bijdraagt aan een ijzerertsfabriek aan de Noordzee, ook al weet iedereen dat het op termijn eigenlijk niet kan.

Lichtpuntje in de VS: kiezers die ontevreden waren over het beleid, stemden de zittende macht weg (Arie Elshout de Volkskrant 3 februari 2025, p. 21):
Het gaat veel kiezers om , niet om ideologie, stelt NYT-columnist David French.
Trump kan weliswaar volop inzetten op drama en de cultuuroorlog, maar als hij incompetent blijkt bij het aanpakken van die praktische problemen en slechts chaos zaait, kan hij daarvoor al over twee jaar bij de tussentijdse Congresverkiezingen worden afgestraft.

Luister naar de leegte (Hugo Blom de Volkskrant 1 februari 2025, katern Boeken & Wetenschap p. 25):
Het boek van de tao, na de Bijbel de meest vertaalde tekst ter wereld, is nu ook te beluisteren.
De leegte van de tao. Vijftien jaar geleden verscheen Het boek van de tao en de innerlijke kracht van Lao Zi in de vertaling van Kristofer Schipper, die ook de toelichting verzorgde.

Zijn Van Kooten & De Bie natuurleuk? (Max Pam de Volkskrant 31 december 2024):
Het misverstand bestond eruit dat de schetsjes en typetjes werden uitgelegd en verklaard naar de huidige tijd door vijf Nederlanders, min of meer bekend uit de media: Lamyae Aharouay, Abdelkader Benali, Stine Jensen, Kustaw Bessems en Marleen Stikker.

In ‘Over de Muur’, gaat journalist Ulrike Nagel op zoek naar sporen van haar al 35 jaar niet meer bestaande geboorteland Oost-Duitsland (Sterre Lindhout de Volkskrant 31 december 2024):
De Volkskrant luistert naar (nieuwe) podcasts en bespreekt er elke week een. Over de Muur is een podcast die met elke aflevering mooier en gelaagder wordt.

Gehoorzaam niet bij voorbaat, want dat is hoe autoritaire leiders de meeste macht verkrijgen (Michael Persson de Volkskrant 24 januari 2025):
Machtige Amerikaanse media- en techondernemers maken nu al een knieval voor de volgende president. Dat is zorgelijk, want veel autoritaire leiders krijgen op die manier de macht in de schoot geworpen.
Anticiperende gehoorzaamheid, noemt historicus Timothy Snyder het in zijn boek On Tyranny. Het is één van de twintig ‘lessen’ van de twintigste eeuw die ook hij, niet geheel toevallig, vlak na de eerste inauguratie van Trump publiceerde.

Wil je het tij keren, dan dient de hand, lijkt mij, af te dalen in de eigen boezem (Elma Drayer de Volkskrant 24 januari 2025, p. 25):
De hoogopgeleide jongens en meisjes van GroenLinks hebben naar mijn smaak veel te veel, de solide sociaaldemocraten van weleer veel te weinig te vertellen over de koers.
Het pregnantst komt dit tot uiting in het gezwabber rond de Gaza-oorlog. Dat er Joodse PvdA’ers zijn die zich om die reden afkeren van de partij is voorwaar te pijnlijk voor woorden.

Heeft Trump Nederland al geannexeerd? (Peter de Waard de Volkskrant 24 januari 2025, p. 21):
Intussen zijn Italië en Frankrijk twee reuzen op lemen voeten geworden die de euro in een nieuwe megacrisis kunnen storten. Eentje die niet zoals in 2012 met een ‘whatever it takes’-toverformule van Draghi is op te lossen.

Stikstofprobleem vereist meer dan alleen innovatie (Maarten Albers de Volkskrant 22 januari 2025, p. 21):
De stikstofuitspraak van de rechtbank Den Haag slaat in de agrarische sector in als een bom. Greenpeace en andere milieuorganisaties zijn juist verheugd met het vonnis, dat de staat verplicht de stikstofuitstoot snel naar beneden te brengen.
Het vonnis levert ook de bouwsector nieuwe hoofdbrekens op. Zonder stikstofreductie ‘lossen we het woningtekort niet op, leggen we geen nieuwe weg aan en kunnen we de energietransitie op onze buik schrijven’, stelt Arno Visser, voorzitter van brancheorganisatie Bouwend Nederland. ‘Hopelijk wordt nu eindelijk iedereen wakker geschud. Dit is de zoveelste stikstofuitspraak, het zoveelste bewijs van onvermogen het stikstofprobleem aan te pakken. Vertragen, afwachten, uitstellen: het probleem wordt alleen maar verergerd.’

In de chaos breekt de keizer het door founding fathers gemaakte harnas van de democratie af (Marcia Luyten de Volkskrant 21 januari 2025, p. 2):
In anderhalve dag was hij tientallen miljarden dollars rijker, waarop hij, weer begeriger, ook $MELANIA op de markt bracht. Toen stortte gisteren de $TRUMP in. Zijn hand overspeeld.
Of dat een voorbode is? Beheersing is niks voor Trump. Hetzelfde geldt zijn macht. Als keizer zal hij heersen. Noem het wensdenken, maar ook Napoleon was grotesk, ambitieus en zo gek op goud. En Napoleon... vond Waterloo.

De ‘Burgerbaron’ (Ronald van Raak de Volkskrant 17 januari 2025):
De burgerbaron toont de opkomst van het idee van democratisch burgerschap en waarom dit ook voor ons van belang is, omdat een democratische samenleving nooit ‘af’ is. Opstandige burgers als Van der Capellen kunnen volgens Luc Panhuysen ‘mateloos ijdel, wijdlopig en eindeloos betweterig’ zijn. Toch blijven zij, juist door hun ‘gedram en ongeneeslijke dwarsliggerij’, onontbeerlijk voor de democratie.

In de ‘moedereconomie’ zijn vrouwen de enigen die niet aan kinderen verdienen, ziet deze econoom (Marieke de Ruiter de Volkskrant 18 januari 2025):
Private equity in de kinderopvang en kinderwagens met het prijskaartje van een tweedehandsauto: aan kleine kinderen wordt groot geld verdiend, constateert econoom Sophie van Gool in haar nieuwe boek. En vooral moeders betalen de prijs.

Waarom is een bestand in Gaza nu dan eindelijk wél mogelijk? of komt nu een tweestatenoplossintg in zicht? (Sacha Kester de Volkskrant 15 januari 2025, p. 4):
Eindelijk lijkt het dan toch te gaan lukken: nadat Israël en Hamas maandenlang steeds weer ‘nee’ bleven zeggen tegen een deal, wijst alles erop dat het er deze keer wel van gaat komen.

Minister Bruins wil oorlogsarchief met spoed openen (Raouldu Pré de Volkskrant 15 januari 2025, p. 11):
Het kabinet werkt aan een reparatiewet om het oorlogsarchief alsnog zo snel mogelijk inhoudelijk toegankelijk te maken voor black%. Tot het zover is, waarschuwt minister Bruins iedereen geen overhaaste conclusies te trekken: ‘Dit gaat niet over goed versus fout.’

Geheel onverwacht zat ik in de film Nesjomme naar de geschiedenis van mijn familie te kijken (Max Pam de Volkskrant 15 januari 2025, p. 15):
Geheel onverwacht zat ik naar de geschiedenis van mijn familie te kijken. Ik meende even mijn grootvader te zien, die als diamantbewerker in 1917 bij de firma Asscher werd ontslagen, omdat de Amerikanen de diamanthandel naar zich toe hadden getrokken. Ook had ik ‘het gevoel’ mijn vader te zien, die in 1929 tussen de menigte naar het affikken van het Paleis voor Volksvlijt stond te kijken. Hij was degene die de brand ontdekte, lees Geert Mak er maar op na.

De familie van nu kan een probleem zijn, maar de familie van toen maakte het soms nog veel bonter (Hugo Blom de Volkskrant 15 januari 2025):
Een maand geleden, in een vrolijk kerstdecor, waren Marthe Walter en haar moeder Trudy Hommel samen te gast bij Jinek om over hun breuk te praten en veelzeggend was de titelkaart die de moeder daarbij kreeg: ‘Zag haar dochter tien maanden niet door polarisatie’.

Ondernemersvoorzitter Berlijn suggereert afschaffen Vrouwendag en nagelt zichzelf aan schandpaal (Remco Andersen de Volkskrant 8 januari 2025):
Op 8 maart is het Internationale Vrouwendag. In Berlijn is dat sinds een paar jaar een vrije dag en daar hecht de progressieve politiek in de Duitse hoofdstad sterk aan. De voorzitter van de regionale ondernemersvereniging wil er echter van af: het kost de economie zeker 230 miljoen euro.

Een erfenis om trots op te zijn
De idealen van de verloren generatie (Evert de Vos De Groene Amsterdammer 4 januari 2025):
De kinderen zijn het huis uit en de ouders meestal overleden. De ‘verloren generatie’ heeft nu weer tijd en na een erfenis ook geld in overvloed. Een mooi moment om de vertrouwde idealen uit de jaren tachtig weer op te poetsen? Of zijn we daar te individualistisch voor geworden?

Zakenprins , start-up-prins loopt tegen een muur (Wilco Dekker de Volkskrant 4 januari 2025, p. 19):
‘Pandjesprins’ Bernhard van Oranje verdient ook aan het circuit van Zandvoort. Neef Constantijn lukt het als start-up-boegbeeld niet om meer durfkapitaal los te peuteren. Terwijl prins Jaime, zoon van de katholieke prinses Irene het sprituele gezichtspunt belicht.

‘Geld is een erg krachtig middel om van betekenis te zijn’ (Fokke ObbemaF interviewt Natasja Naron de Volkskrant 3 januari 2025, p. 16-17):
Financieel adviseur Natasja Naron (42) gelooft heilig in haar ‘filosofie van genoeg’. Passen mensen die in hun leven toe, dan snijdt het mes aan vele kanten: minder ongelijkheid, minder mentale problemen en een duurzamer wereld.

Tom Jan Meeus - DUIDELIJKHEID (Maand van de Filosofie 2024):
Vanaf de eeuwwisseling veranderen politici onder invloed van Pim Fortuyn hun taal. Geen mistige formuleringen meer, geen jargon: duidelijkheid. Geert Wilders blinkt erin uit.

Ook zonder discriminatie en ontmenselijking is kritiek op Israël mogelijk (Volker Türk de Volkskrant 30 december 2024, p. 20):
De mensenrechtenschendingen in Gaza zijn terecht sterk bekritiseerd. Maar dat in sommige gevallen deze kritiek is overgegaan in antisemitisme is verontrustend, betoogt Volker Türk, VN-Hoge Commissaris voor de Mensenrechten.

Er is te weinig aandacht voor de macht van banken in de zorg (Danka Stuijver de Volkskrant 24 december 2024, p. 27):
De vraag is niet óf banken een rol mogen spelen in de zorg, dat doen ze al. Het punt is dat hun invloed onvoldoende in balans wordt gebracht met publieke belangen.

Het oorlogsarchief dat niet online mag (Rik Kuiper en Ellen de Visser ''de Volkskrant 21 december 2024, katern Wetenschap & Boeken p. 2-5):
Kilometers aan gerechtelijke dossiers over ­foute Nederlanders in de oorlog zouden op 2 januari online komen. Totdat de toezichthouder een paar weken geleden ingreep: te privacygevoelig. Het is een kwestie die steeds aan de orde is geweest.

Hebben de Europese bureaucraten het regeren al overgenomen? (Peter de Waard de Volkskrant 10 december 2024, p. 21):
Onlangs waarschuwde econoom Arnoud Boot op BNR-radio dat de Europese Commissie zelf de economie wil gaan sturen. De lidstaten zijn onderling en ook intern te veel verdeeld om nog iets aan het verbeteren van de concurrentiekracht en het versterken van de defensie toe te komen, zoals de commissie onder leiding van Von der Leyen wil.

‘Dit biedt wat hoop, maar biedt geen reden voor al te veel optimisme’ (Daan de Vries interviewt Robert Serry de Volkskrant 28 november 2024, p. 21):
‘Het staakt-het-vuren in Libanon was niet mogelijk geweest zonder instemming van Iran. Als het bestand de komende twee maanden standhoudt, dan slaat Iran in die periode waarschijnlijk niet terug tegen Israël. Laten we hopen dat bij Hezbollah, Iran en Israël de politieke wil bestaat om niet opnieuw te escaleren en het bestand tussentijds te verbreken.’

BlackRock een barbaarse opkoper of beschaafde bestuurder (Peter de Waard de Volkskrant 28 november 2024, p. 21):
In totaal beheert BlackRock 281 miljard euro aan Nederlands pensioenvermogen. Of, zoals de Amerikaanse gigant zelf zegt. Liefst zeven miljoen Nederlandse pensioendeelnemers – de helft van het aantal 18-plussers – beleggen indirect via BlackRock. In september werd bekend dat het Shell Pensioenfonds 27 miljard euro aan beleggingen had uitbesteed aan BlackRock. Reden is dat het pensioenfonds met het oog op het nieuwe pensioenstelsel de kosten en risico’s beheersbaar wil houden.

Economie - Een échte Volksbank (Mirjam de Rijk De Groene Amsterdammer 27 november 2024, p. 9):
De les van de ASN (maar ook van de uitverkoop van de publieke sector) is dat de verwording nooit in één klap gebeurt maar in heel veel kleine stapjes. Van vakbondsbank naar verkoop aan private equity: je wordt erin gerommeld.
Moedig opnieuw beginnen, dus. En waarom hier geen pleidooi voor het in staatshanden houden van de Volksbank? Omdat, hoe treurig ook, helemaal niets erop wijst dat de staat zich anders opstelt dan iedere andere aandeelhouder.

Het anti-immigratiesentiment zet onze democratie onder druk (Sjoerd van Heck en Maartje van de Koppe de Volkskrant 27 november 2024, p. 23):
Voor een deel van de Nederlandse burgers weegt de wens om restrictief asielbeleid te voeren zwaarder dan het borgen van democratische principes. Een gevaarlijk ontwikkeling.
Wegbereider
De roep om minder immigratie domineert al een tijd de politieke agenda. Ook in andere landen is het een belangrijk thema, maar het eerdergenoemde ''Global Trends-onderzoek laat zien hoe sterk het anti-immigratiesentiment in Nederland is in vergelijking met 49 andere landen.

Bittere ruzie tussen Duerte en Marcos (Michel Maas de Volkskrant 27 november 2024, p. 11):
De Filipijnse president Ferdinand Marcos heeft onthutst gereageerd op de bekentenis van zijn vicepresident Sara Duterte. Die heeft bekend dat ze een moordenaar had ingehuurd om hem te vermoorden als haar iets zou overkomen.
Behalve vicepresident was ze ook minister van Onderwijs. Afgelopen jaar stapte ze op als minister, nadat ze in opspraak was gekomen wegens vermeend misbruik van budgetten. Haar woede zou haar volgens Reuters hebben aangezet tot het inhuren van een moordenaar.

Rond de liefde staan (de Volkskrant 27 november 2024, p. V7):
Fotograaf Erik Smits volgt al enige tijd één specifieke huurstatafel, die allerlei mensen, culturen en rituelen met elkaar verbindt. V gaat voortaan mee, om te beginnen naar het trouwfeest van Karin en Yavuz in Amsterdam.

Voor de wolven (Jonathan Witteman interviewt Joseph Stiglitz de Volkskrant 23 november 2024, katern Zaterdag p. 2-4):
Econoom Joseph Stiglitz waarschuwt dat het neoliberale graaikapitalisme ons ‘op het pad naar fascisme’ heeft gezet: ‘De welig tierende oneerlijkheid in onze economiedraagt bij aan een cultuur waarin mensen elkaar steeds minder vertrouwen. En dat zie je terug in onze politiek.’
Wat socioloog Robert Putnam beschreef in zijn boek Bowling Alone, namelijk dat mensen steeds minder contact hebben met elkaar, met een ‘erosie van het sociale kapitaal’ tot gevolg?
‘Precies. Let wel: Putnam publiceerde dat boek in 2000, toen er nog geen sociale media waren. Die hebben het gevoel van isolement dat veel mensen ervaren alleen maar groter gemaakt.’

‘Nederland moet stoopen met levering van wapens aan Israël’ (Marjolein van de Water de Volkskrant 22 november 2024, p. 7):
Moet de Nederlandse staat meer doen om genocide in Gaza, en andere Israëlische schendingen van het internationaal recht, te voorkomen? Over die vraag buigt de rechtbank in Den Haag zich vrijdag, in een kort geding dat is aangespannen door een coalitie van Palestijnse en Nederlandse maatschappelijke organisaties.

Iedere manier van kijken naar Vyâsa, de auteur van 'Het Spel van Krishna', heeft haar eigen blindheid. Zo zegt een blinde onderzoeker:
"Naar verluidt is 'Het Spel van Krishna' samen met de hele Vedische literatuur geschreven door één persoon: Vyâsa.

Hoe we naar schaamte kijken, is aan herziening toe. Maar ook hoe we daders zien (Saskia de Coster en Teddy Tops de Volkskrant 22 november 2024, p. 23-24):
‘De schaamte moet van kamp wisselen’, is een nu al beroemde uitspraak van Gisèle Pélicot. Maar haar zaak zet ook op scherp hoe we denken over daderschap. ‘Zijn verkrachters? Ja. En slagers, opa's en buurmannen.’

Klimaatverandering is niet links of rechts, maar een feit. Wie ervoor opdraait, dát is het politieke vraagstuk (Suzanne Kröger de Volkskrant 21 november 2024), p. 24):
Is klimaat echt een links thema? Maatregelen die de lasten eerlijk verdelen, zoals het aanpakken van fossiele subsidies, kunnen rekenen op brede steun. Want klimaatrechtvaardigheid speelt een steeds grotere rol, ook in Nederland.

Biograaf van de macht (Gijs Beukers interviewt Robert Caro de Volkskrant 8 november 2024, p. 24):
De Amerikaanse biograaf Robert Caro heeft een haast mythische status onder politieke junkies, onder wie Mark Rutte. Al vóór zijn levenswerk over Lyndon B. Johnson werd hij beroemd met The Power Broker. V spreekt hem in New York.
Maar geen enkele sector kreeg meer aandacht dan de branche die draait om bits, bytes, browsers en bitcoin: big tech. Tot die de groep megarijke en machtige internetbedrijven behoort Amazon, maar ook Google-moederbedrijf Alphabet, Apple, Meta (Facebook) en Microsoft. Techreuzen die hun marktmacht misbruikten of onterecht een belastingvoordeel genoten, konden onder Vestager rekenen op miljardenboetes.

We zijn wanbetalers met een biljoenen schuld, maar doen of afbetaling een nobele, optionele liefdadigheid is (Agnes Schim van der Loeff de Volkskrant 8 november 2024, p. 24):
Op de aankomende klimaattop in Bakoe wordt onderhandeld over klimaatbijdragen aan het mondiale Zuiden. Veel rijke landen, waaronder Nederland, beschouwen dit als liefdadigheid. Maar het gaat om een achterstallige schuld, die zo snel mogelijk moet worden betaald.

Anthony Scaramucci wast varkentje Trump
Payback time (Joost de Vries De Groene Amsterdammer 31 oktober 2024, p. 40-45):
Trump wilde in 2017 per se Anthony Scaramucci als communicatiedirecteur. Die carrière duurde elf dagen. Maar selfmade miljonair ‘The Mooch’ liet zich niet pletten en grijnst nu zijn gebleekte tanden bloot.
Het lukt overigens niet veel ontslagen Trumpers om een comeback te maken. Het opportunisme springt te zeer in het oog. Maar The Mooch kan het. Hij is grappig, en vol zelfspot, als hij over zijn elf dagen praat. ‘Ik weet nog dat zus en zo gebeurde op een woensdag, en dat weet ik omdat het mijn enige woensdag in het Witte Huis was…’ Hij maakt grapjes over zijn kleren, zijn botox, zijn haartransplantatie. En paradoxaal genoeg vinden veel linkse media zijn grove mond niet erg wanneer hij Trump en zijn vrienden afbekt.

Westen en Oekraïne woedend over bezoek VN-baas Guterres aan Brics-top in Poetins Rusland (Michiel Maas de Volkskrant 25 oktober 2024, p. 2):
Oekraïne en de westerse wereld hebben woedend gereageerd op een bezoek van VN-baas Antonio Guterres aan Rusland. Guterres bezoekt de topconferentie van de Brics-landen in Kazan, en zal daar naar verluidt ook een een-op-een-ontmoeting hebben met de Russische president, Vladimir Poetin.

‘Voor Poetin is de Brics-top al geslaagd’ (Frank Rensen de Volkskrant 25 oktober 2024:
De leiders van India en China zijn bij de Brics-top, net als die van Iran en de Palestijnse Autoriteit. Eenheid uitstralen – buiten het Westen om – staat boven aan de agenda van de Russische president Poetin. We bellen met correspondent Geert Groot Koerkamp, ter plekke in Kazan.

Intussen bij de Raad van State
‘Wij doen ons inhoudelijke werk’ (Tjitske Lingsma De Groene Amsterdammer 24 oktober 2024, p. 16-19):
De kabinetswens om met een asielnoodwet het parlement te passeren zet de Raad van State, rechtsbeschermer pur sang, midden in de Haagse politieke storm. Maar ze zijn bij de Raad wel wat gewend. Een aangekondigde reorganisatie houdt de gemoederen meer bezig.

‘We zijn door sociale media minder interessant geworden en dat is bijzonder droevig’ (Sterre Lindhout de Volkskrant 26 oktober 2024):
Historicus Timothy Snyder werd wereldberoemd met zijn boeken over tirannie. In aanloop naar de verkiezingen in de VS richt hij zijn vizier juist op de vrijheid die daarbij op het spel staat. ‘Het is vaak de markt die vrij is en niet de mensen.’

‘Ik ben geen kille boekhouder’, zegt minister Veldkamp (Arnout Brouwers de Volkskrant 23 oktober 2024):
Het kabinet, minister van Buitenlandse Zaken Caspar Veldkamp voorop, wijkt geen millimeter in het politieke debat over Afghaanse bewakers. Het voornemen van het vorige kabinet om nog een beperkte groep Afghanen naar Nederland te halen, noemt Veldkamp ‘geen goed bestuur’.

Is de Brics het alternatief voor IMF en Wereldbank? (Peter de Waard de Volkskrant 23 oktober 2024, p. 21:
De Brics zijn net zoals het IMF of de EU te verdeeld om snel besluiten te kunnen nemen. Wat ze delen, is de afkeer van de VS en de yankeedollar.
Poetin kan zo scoren. Hij legde recentelijk werk- en staatsbezoeken af naar Saoedi-Arabië, de Emiraten en China. Een Tour de Monde, alsof de oorlog in Oekraïne niet meer dan een lokaal conflict is.
Ook agressors hebben vrienden, zo lang ze niet aan de verliezende hand zijn.

Cran Canaria een koloniaal paradijs? (Maartje Bakker de Volkskrant 22 oktober 2024, p. 3):
De inwoners van de Canarische eilanden gingen zondag opnieuw de straat – en de stranden – op om te protesteren tegen het massatoerisme. Het toeristische model drijft op exploitatie, vinden ze. ‘Het geld stroomt binnen, maar wij blijven even arm.’

Informatiedieet (Arno Haijtema de Volkskrant 22 oktober 2024, p. V2):
In Buitenhof ging het over het gevaar van niet-menselijke technologie voor de mensheid.

DNB voorziet onheil bij cyberaanval (Jonathan Witteman de Volkskrant 22 oktober 2024, p. 21):
Burgers in Nederland moeten ‘zich realiseren dat een cyberaanval de financiële dienstverlening in extreme situaties tijdelijk plat kan leggen’. Met deze waarschuwing kwam De Nederlandsche Bank (DNB) gisteren.

De ultieme tragiek: als het ‘Vrije Westen’, waarbij Oekraïne zich wil aansluiten, niet meer blijkt te bestaan (Arnout Brouwers de Volkskrant 21 oktober 2024, p. 21):
Deze week wierp de bekende Amerikaanse commentator George Will de vraag op wanneer de Derde Wereldoorlog begon.
Om al deze redenen moeten de bondgenoten hun steun structureel op een hoger plan tillen en Oekraïne uitnodigen voor Navo-toetreding. Als het gaat om actief je vrijheid te verdedigen, is Oekraïne méér Navo dan veel bondgenoten die het lidmaatschap opvatten als vrijkaartje voor veiligheid. Er is ook geen andere uitweg richting wederopbouw voor de Oekraïners dan collectieve afschrikking van Poetin.

Open oren (Iantha Sahadat interviewt Miriam Rasch de Volkskrant 21 oktober 2024, p. V4-6):
In een wereld waar mondigheid en meningsuiting centraal staan wordt heel veel gezegd, maar steeds minder geluisterd. Filosoof Miriam Rasch schreef het boek Luisteroefeningen – Over aandacht en ontvankelijkheid. En leerde: goed luisteren vergt radicale openheid.

Arbeidsmigranten veel vaker op staande voet ontslagen (Marieke de Ruiter en Hessel von Piekartz de Volkskrant 16 oktober 2024):
Buitenlandse uitzendkrachten, onder wie vooral arbeidsmigranten, worden veel vaker op staande voet ontslagen dan hun Nederlandse collega’s. Daarmee proberen werkgevers in onder meer de vleessector miljoenen aan loonkosten te besparen.
De cijfers van het UWV werden woensdag door minister Eddy van Hijum van Sociale Zaken (NSC) gepubliceerd naar aanleiding van Kamervragen van de SP. Uit de cijfers blijkt dat in de uitzendbranche de meeste ontslagen op staande voet worden geteld.

Hoogopgeleid en fietskoerier
Havermelk, pindakaas en een gat in je cv (Bram Kalkman De Groene Amsterdammer 17 oktober 2024, p. 42-46):
Twee jaar is antropoloog Bram Kalkman nu fietskoerier. Net als hij zijn bijna al zijn collega’s hoogopgeleid. Wat drijft hen om voor weinig geld in weer en wind te zwoegen? En wat zegt dat over de betekenis van werk in onze tijd?
De andere kant van de medaille is beroepstrots. Met de nodige branie stond achter op de oude shirts: ‘My worst day on a bike is better than your best day at the office’. Het navolgen van een eigen authentieke keuze maakt trots. Het geeft een gevoel van ‘us against the world’ en vergroot de identificatie met het werk. Wat maakt dit werk zo aantrekkelijk?

Hoe Nederland een lagelonenland kon blijven
De anti-kenniseconomie (Koen Haegens De Groene Amsterdammer 17 oktober 2024, p. 24-29):
Nederland wil een hightech kenniseconomie zijn, maar grote sectoren drijven hier op goedkope wegwerparbeiders. Hoe krijgen werkgevers dat voor elkaar? Naar de bodem van de arbeidsmarkt in zeven stappen.

Wouter Snip, Bram Snoek, Jo Versteijnen De markteconomie voorbij opzet van een economie van het algemeen belang
De 'vrije' markteconomie en het neoliberale groeimodel zijn aan het einde van hun Latijn, ze hebben hun grens bereikt. Dat is het lot van iedere geldeconomie. Dit boek, 'de markteconomie voorbij' wijst op het 'waarom' van het onvermijdelijk onheil van deze economie, en schetst de noodzaak en trekt de lijnen van een fundamenteel ander model, zonder geld, namelijk het postkapitalisme, als alternatief voor de desastreuze 'vrije' markt.
Zonder geld heeft in het onderzoeksrapport ‘E i V’ op het balansmechanisme van de wederkerigheid, de weg van de pelgrim, Gulden middenweg, de 'Hoofdroute betrekking.

Angst Socioloog Cynthia Miller-Idriss
‘Waarom is verandering zo bedreigend?’ (Or Goldenberg interviewt Cynthia Miller-Idriss De Groene Amsterdammer 10 oktober 2024, p. 18-21):
De Amerikaanse socioloog Cynthia Miller-Idriss onderzoekt hoe de extreme marge en de mainstream elkaars ideeën overnemen. Ze kijkt daarbij vooral naar de virtuele ruimte, waar het gemakkelijker is om zonder verdere gevolgen anderen te intimideren en bedreigen.

PvdA-prominenten: ‘Fusie met GroenLinks is niet het politieke antwoord, versterk het midden’ (Ad Melkert e.a. de Volkskrant 10 oktober 2024, p. 23):
Onder leiding van oud-partijleider Ad Melkert betoogt een aantal bekende PvdA’ers dat de stille opheffing van de arbeiderspartij niet alleen ondemocratisch is, maar ook de extreemrechtse opmars niet zal stuiten.

Dat de rechts-radicale kiezer zielig zou zijn, begint lachwekkend te worden (Sander Schimmelpenninck de Volkskrant 7 oktober 2024, p. 2):
Elshout en de zijnen suggereren opzettelijk onjuist dat de morele afkeuring het opleidingsniveau of de levensstijl van de rechts-radicale kiezer, zijn onveranderlijke identiteit kortom, zou treffen. Terwijl de morele afkeuring vooral de hoogst veranderlijke en problematische politieke ideeën van die kiezer treft. Dat daarbij af en toe een karikatuur van die kiezer wordt gemaakt, hoort erbij. Maar het fijne van moraliteit is juist dat ieder mens, hoog- of laagopgeleid, daar wat van snapt. En je daar ieder mens dus ook op kan aanspreken.

Waakhond wil ex-ING-baas voor het hekje, ceo Deloitte krijgt melding klokkenluider (Micael Persson de Volkskrant 5 oktober 2024, p. 19):
‘Financieel activist’ Pieter Lakeman eist dat het OM oud-ING-baas Ralph Hamers vervolgd voordat er zaken verjaren. Deloitte heeft volgens een klokkenluider steken laten vallen bij controles in het onderwijs.
Een andere plek waar de kantjes er nogal lijken te zijn afgelopen de laatste jaren is accountantskantoor Deloitte. Niet alleen doet toezichthouder AFM ook bij hen onderzoek naar examenfraude (net als bij branchegenoot KPMG), daarnaast bleek deze week dat de boekhouders van Deloitte waarschijnlijk steken hebben laten vallen bij hun controles van onderwijsinstellingen.

De invloed van big tech en AI op de journalistiek
‘We zijn erin gelokt’ (Eva Hofman en Tim Luimes De Groeneb Amsterdammer 3 oktober 2024, p. 24-29):
De onafhankelijke informatievoorziening is in het gedrang nu techbedrijven als Google in de online journalistiek de dienst uitmaken. Hoe kwam het zover? ‘Dit schudt ons wel wakker, we moeten als journalistiek gaan innoveren.’

Respect (Hassan Bahara de Volkskrant 2 oktober 2024, p. V2):
''Schaf de term ‘sufferdje’ maar af; de toekomst is aan lokale media-imperia.
Structureel meer geld
En het goede nieuws kan niet op. Vanaf 2027 krijgen lokale omroepen structureel meer geld van het Rijk om hun onafhankelijkheid en controlerende en informerende rol te versterken. De toekomst is aan de lokale media-imperia.
In café Bellevue in Oss praat Dione de Graaff over deze onderwerpen met onder anderen Sven Kockelmann (begonnen bij de lokale radio van Maarssen op de sportredactie), Anniko van Santen (begonnen bij RTV Melick-Herkenbosch) en Joris Linssen (begonnen bij Stadsomroep Utrecht). Met oud-radiopresentator Sjors Fröhlich (nu burgemeester) gaat het over de rol van de lokale omroep bij het controleren van de macht in de gemeenten. Eerder op de dag was ook koning Willem-Alexander in Oss, voor een bezoek aan de lokale zender Dtv Oss en voor gesprekken met vertegenwoordigers van andere lokale publieke omroepen.

Breed toegankelijke kwaliteitsjournalistiek staat met hogere btw op de tocht (Thomas Bruning de Volkskrant 2 oktober 2024, p. 23):
Nederland zal straks, als enige land in Europa, een btw-tarief van liefst 21 procent hanteren voor kranten en tijdschriften. Pak liever de techbedrijven aan die het journalistieke verdienmodel kapotmaken, betoogt Thomas Bruning.

‘In de zorg zijn we te lief voor elkaar. Zo komen we er niet’ (Ellen de Visser en Michiel van der Geest interviewen Sjaak Wijma de Volkskrant 2 oktober 2024, p. 23):
Schurende gesprekken zouden de zorg goed doen, denkt Sjaak Wijma, die deze week afscheid neemt van het Zorginstituut. Het instituut bepaalt welke zorg in Nederland vergoed wordt. ‘Anders rijden we op een muur af.’

‘Ik kan alleen maar denken hoe ik zo snel mogelijk wegkom, er is geen leven hier’ (Tommy Wieringa de Volkskrant 1 oktober 2024, p. 18-19):
De oorlog in Oekraïne duurt en duurt. De oorlog van ouderwetse loopgraven én eigentijdse drones. Schrijver Tommy Wieringa ging meermaals op bezoek om hulp­goederen uit Nederland te brengen. Hij schreef er het boek Konvooi over. Een voorpublicatie. ‘Er is geen geruststelling, dit gebeurt nu, op dit moment.’

Stammenstrijd (Jean-Pierre Geelen de Volkskrant 28 september 2024, katern Wetenschap & Boeken p. 13):
Natuurredacteur Jean-Pierre Geelen geeft zijn persoonlijke commentaar op opmerkelijke confrontaties tussen mens en natuur. Deze week: doden om te beschermen.

Dat staatssecretaris Chris Jansen mag blijven zitten, is een misverstand (Sheila Sitalsing de Volkskrant 28 september 2024, katern Zaterdag p. 2):
Dat Jansen dacht dat het gewoon kon, op televisie kwispelend de hielen likken van de grote leider door te doen alsof diens oproep tot zuivering volstrekt normaal is, is een rechtstreeks gevolg van het feit dat de PVV gewoon de PVV kan blijven, zonder dat daar consequenties aan worden verbonden. Zonder dat Schoof daar consequenties aan verbindt.

Het openbaar vervoer verdient een Kennedy, wij kregen Chris ‘minder Marokkanen’ Jansen (Kustaw Bessems de Volkskrant 28 september 2024, katern Zaterdag p. 21):
En boven op dit alles komen de pretbedervers binnen de klimaatbeweging die wel willen dat vliegen duurder wordt, maar van wie treinreizen niet goedkoper hoeft te worden, want we zouden gewoon moeten leren dat we met minder toe kunnen.

Een ‘probleem’ klinkt stomvervelend, maar noem het een ‘uitdaging’ en je krijgt er zin in (Frank Heinen de Volkskrant 26 september 2024, p. 2):
Ellende wordt verplaatst, problemen worden uitdagingen, uitdagingen die toch problemen blijken worden bij een nietsvermoedende ander over de schutting gekieperd, personen splitsen zichzelf op zodra er verantwoordelijkheid genomen moet worden, en zo lost alles zich vanzelf op, in een rudimentaire goocheltruc waar we met z’n allen bovenop staan, en waarvan we jammer genoeg precies zien hoe ze het doen.

Het superministerie van Justitie en Veiligheid
Beleving boven feit (Kim van Keken De Groene Amsterdammer 26 september 2024, p. 24-29):
Voordat het kabinet-Schoof de rechtsstaat in de waagschaal stelde, was deze al aan erosie onderhevig. Dat blijkt uit het opereren van het ministerie van Justitie en Veiligheid, waar gevóel net als nu belangrijker was dan de feiten.

100 jaar Truman Capote
Capote’s zwanenzang (Joost de Vries De Groene Amsterdammer 26 september 2024, p. 48-52):
Truman Capote houdt nog altijd de aandacht vast, maar niet alleen door zijn grote Amerikaanse roman In Cold Blood. Zijn roem, die hij als dorpsjongen vergaarde en later op spectaculaire wijze verbraste, is een verhaal op zichzelf.

Wanneer we onszelf moeilijk kunnen veranderen, hoe komen we dan vooruit? (Ibtihal Jadib 25 september 2024, p. 2):
VN-secretaris-generaal António Guterres betoogde dat er dringend hervormingen nodig zijn. De huidige internationale instellingen zijn een product van de jaren veertig uit de vorige eeuw en het zijn de overwinnaars van de Tweede Wereldoorlog die nog steeds de overhand hebben in de VN-Veiligheidsraad.
Om nieuwe problemen te adresseren is meer nodig dan intelligentie. Het vereist ook moed en het besef dat we niet alleen het product zijn van de wereld om ons heen, maar ook de architect daarvan. Dat betekent dat we, in weerwil van onze eigen blauwdruk, moeten blijven zoeken naar manieren om vooruit te komen.

Zwijgen Betekende Goud (André Truyman):
De geheime geschiedenis van de V2-raket of hoe kwade belangen de wereld regeren
Van de kampen van de Tweede Wereldoorlog heeft er geen zo'n slechte naam als het kamp Dora, gelegen in het Harzgebergte bij Nordhausen. Getuigen die de gruwelen van dit kamp hebben overleefd, zijn er nauwelijks. Dora-Mittelbau was de plaats waar de nazi's in het diepste geheim de V1 en V2 produceerden en die bedoeld waren om Hitler de eindoverwinning te bezorgen.

Kijk niet weg van misdaden door ‘ons soort mensen’ (Menno van Dongen interviewt Bregje Bleeker de Volkskrant 24 september 2024, p. 18-19):
Advocaat Evert Hingst, die in 2005 werd vermoord, was een echte crimineel, stelt Bregje Bleeker in Criminaliteit voor ons soort mensen. ‘Het grote publiek denkt bij het woord crimineel aan een ongeschoren boef die met pistolen zwaait, en niet aan een man in een net pak.’

In Den Haag
De geheugenmotor (Marcel ten Hooven De Groene Amsterdammer 19 september 2024, p. 10):
Bij de Algemene Beschouwingen deze week zullen premier Dick Schoof en de fractieleiders van de coalitiepartijen zonder twijfel beklemtonen dat ze graag ‘vooruit’ willen kijken. Een kans voor open doel voor de oppositie om tegen te werpen dat een vooruitziende blik vergt dat je eerst achteruit kijkt. Garton Ash zou zeggen: dat je de geheugenmotor draaiende houdt.

Van koopmanszoon tot vertrouweling van de mondiale elite (Peter de Waard de Volkskrant 17 september 2024, p. 10):
Victor Halberstadt kende de telefoonnummers van de duizend belangrijkste mensen op aarde, zo werd gezegd over de invloedrijke hoogleraar economie (PvdA).
De Leidse emeritus hoogleraar Victor Halberstadt is op 85-jarige leeftijd overleden. Bij het grote publiek kreeg hij bekendheid als inburgeringscoach van de huidige koningin Maxima.

Het kabinet wil fors bezuinigen op internationale samenwerking. Dat is kortzichtig en contraproductief (Michiel Servaes de Volkskrant 17 september 2024, p. 24):
Begrippen als armoede, (on)gelijkheid, solidariteit of noodhulp worden niet genoemd in het regeerprogramma.

Voor de Oekraïners laat de oorlog zich niet terugbrengen tot een simpele rekensom (Arie Elshoutde Volkskrant 16 september 2024, p. 21):
De Oekraïners willen niet toegeven aan het kwaad dat hen bedreigt. Net als de Britten in 1940, ook al waren er ook onder hen lieden die aan het rekenen waren (wij behouden ons wereldrijk, de Duitsers mogen Europa).

Kijken naar Schoof is kijken naar een man die zichzelf vernedert (Sander Schimmelpennick de Volkskrant 16 september 2024, p. 2):
Schoof liet bij de presentatie zien dat hij zich de instrumentele domheid van deze rechts-radicale coalitie, en vooral die van Caroline van der Plas, eigen heeft gemaakt. Hoewel Van der Plas werkelijk niets voor elkaar krijgt, zoals Sheila Sitalsing al in deze krant concludeerde, is zij wél de geestelijk moeder van de strategische domheid die nu regeringsbeleid is: wanneer je tegen een muur loopt, moet je er gewoon nóg harder tegenaan lopen. En dat dan eindeloos herhalen, tot je erbij neervalt.

Eigenlijk is dit kabinet gewoon een soort Rutte-V aan het worden (Kustaw Bessems de Volkskrant 14 september 2024, katern Zaterdag p. 13):
Omtzigt is altijd kritisch geweest op het passeren van het parlement. Toch kan ik me tot nu toe geen gelegenheid voor de geest halen waarbij NSC democratisch of rechtsstatelijk de tanden heeft laten zien. Dus ik ben heel benieuwd of NSC dit plan-Faber steunt. Zo ja, dan is de partij niet alleen voorlopig haar leider kwijt, maar ook haar laatste restje geloofwaardigheid. Dan is dit kabinet gewoon een soort Rutte-V.

Het grote geld achter Harris en Trump (Serena Frijters de Volkskrant 14 september 2024, katern Zaterdag p. 6-9):
Wie doneert er in de VS aan verkiezingscampagnes? Van tientjesleden is alle informatie vindbaar, maar miljardairs ontwijken de strenge transparantieregels met gemak. Welkom in de wereld van Dark Money en Super PAC's.
Matroesjka-pop van campagnedonateurs
Sinds de Citizens United-uitspraak is het hek van de dam. Super PAC’s moeten officieel geheel losstaan van de campagneorganisatie en kunnen ongelimiteerd geld ontvangen en uitgeven. Zij moeten hun donateurs weliswaar bekendmaken, maar deze organisaties mogen ook geld ontvangen van bedrijven en andere organisaties.

BBB-minister Wiersma blijft toch bij forse inkrimping veestapel, ‘we zijn niet blind voor acute situatie’ (Avinash Bhikhie de Volkskrant 14 september 2024, p. 4):
BBB-minister Femke Wiersma houdt vast aan de eis dat de veestapel flink moet inkrimpen, in tegenstelling tot wat donderdag uitlekte. Ook de regeling die boeren moet verleiden te stoppen, blijft bestaan, al wil zij die wel ‘vernieuwen’.

Voedselzekerheid is veel te belangrijk om aan huichelaars over te laten (Asha ten Broeke de Volkskrant 13 september 2024, p. 25):
Op Prinsjesdag zal er een enorm groen konijn uit de majesteitelijke hoed moeten worden getoverd.

De trage draai van een Ruslandvriend (Arnout Brouwers de Volkskrant 9 september 2024, p. 4):
Geert Wilders had zaterdag zijn eerste ontmoeting met de Oekraïense president Zelensky. De steunbetuiging oogst links en rechts scepsis, al zullen coalitiegenoten van de PVV-leideropgelucht ademhalen.
Hij repte van een ‘goed gesprek’ met Zelensky ‘over de vreselijke oorlog in zijn land en de steun van Nederland’, maar voegde er in één adem aan toe dat ook gesproken was over ‘de corruptie in Oekraïne, de kans op vrede en de voorwaarden daarvoor, de kwestie Nord Stream en de Oekraïense mannen die in Nederland verblijven in plaats van te helpen in Oekraïne’.
Dat Wilders ook Nord Stream noemt in zijn korte bericht over de ontmoeting met Zelensky, onderstreept op een andere manier zijn blijvende scepsis over de hulp aan Oekraïne.

Als ik iets vind, zeg ik dat binnen de VVD-fractie (Frank Hendrickx en Avinash Bhikhie interviewen Eric van der Burg de Volkskrant 7 september 2024, katern Zaterdag p. 2-4):
Ex-staatssecretaris Eric van der Burg twijfelde over samenwerking met de PVV, maar nu is de knop om. Niemand hoeft erop te rekenen dat hij binnen de VVD-fractie een liberale dissident wordt. ‘Als je in een team zit, ben je all-in.’

Heeft de klassenstrijd van Elzinga een kans? (Peter de Waard de Volkskrant 4 september 2024, p. 21):
Als Tuur Elzinga wereldrevolutie wil, zou hij misschien toch in de Verenigde Staten moeten beginnen. Hij zou alvast een velletje met de vertaling van de door Henriette Roland Holst geschreven tekst van de Internationale op de mail kunnen zetten.

‘Klassenstrijd is de motor voor verandering’ (Ariejan Korteweg interviewt Tuur Elzinga de Volkskrant 3 september 2024, p. 19-20):
Tuur Elzinga (54), sinds drie jaar voorzitter van vakbond FNV, schreef een manifest: Democraten aller landen, verenigt u. Hij bepleit een terugkeer van de klassenstrijd, om de macht van het grootkapitaal aan banden te leggen.

Universiteiten wachten een woelig jaar (George van Hall de Volkskrant 2 september 2024, p. 8):
Tijdens de opening van het academisch jaar deze maandag zullen universiteiten zich moeten voorbereiden op een bijzonder turbulente tijd, van stevige bezuinigingen tot de continue dreiging van studentenprotesten.

Vox Luminis klinkt dankzij jonge stemmen juist volwassen en gestroomlijnd (Merlijn Kerkhof de Volkskrant 1 september 2024):
Ook al was het Festival Oude Muziek wat uitgekleed, toch viel er veel te genieten. Zaterdag zong het koor Vox Luminis werk van Cristóbal de Morales zo gestroomlijnd dat repertoire en ensemble voorbeeldig samenkwamen.
De renaissance begon in Bagdad
En als er een kritiekpunt op het festival als geheel mag zijn, is het dat het inhoudelijke aandeel – geen zomerschoolprogramma, geen symposium – wat kleiner was. Wel mocht historicus Koert Debeuf in een serie lezingen betogen dat de renaissance in Bagdad begon.

Een woonbelasting kan helpen bij het slimmer verdelen van de woningvoorraad (Frank Kalshoven de Volkskrant 31 augustus 2024, p. 17):
We doen een gedachte-experiment. De gemiddelde ruimte per inwoner van Nederland in de huidige woningvoorraad is 45 vierkante meter, hebben we eerder gezien. Stel dat we dit tot norm zouden verheffen. Alleenstaand? Recht op 45 vierkante meter. Stel? Recht op 90 vierkante meter. Stel met twee kinderen? 180 vierkante meter. Enzovoort. Het gaat uiteraard niet om deze exacte getallen, maar om het idee.

Rustelloos (Dan Alfrifa de Volkskrant 30 augustus 2024, p. V20):
Dé remedie tegen rusteloosheid blijft echter schrijven. Het biedt zowel afleiding van de onrust als een manier om nuttig bezig te zijn. Soms kun je zo diep in de alinea’s zitten dat je vergeet dat je het beschreven gevoel eerder werkelijk gevoeld hebt. Ook nu daalt er een innerlijke vrede neer. Wel voel ik nog de drang om deze zomercolumns voldaan af te sluiten. Dus pak ik Het boek der rusteloosheid van Pessoa erbij, en ik lees: ‘Wanneer ik schrijf wat ik voel, doe ik dat om zo de koorts van het voelen te laten zakken. Wat ik beken heeft geen belang, want niets heeft belang. Ik maak landschappen van hetgeen ik voel. Ik maak vakantie van mijn gewaarwordingen.’

Ik zou graag willen leven in een wereld waarin kwetsbaarheid normaler is dan haat (Asha ten Broeke de Volkskrant 30 augustus 2024, p. 20):
Gelukkig hoor ik ook Mona Eltahawy in mijn hoofd, die zegt: ‘Het meest opstandige dat een vrouw kan doen, is over haar leven praten alsof het er echt toe doet, want dat is ook zo.’

Het woningtekort is niet het probleem, wel de verdeling (Ton van Rietbergen en Casper van Rietbergen de Volkskrant 30 augustus 2024, p. 23):
Een goed begrip van de woonproblemen vergt eerst een goede analyse. Daarna blijkt de oplossing niet méér bouwen, maar beter verdelen. En koopwoningen hóéven niet duurder te worden.

We kunnen de Japanse premier Kishida nog wel eens gaan missen (Casper Wits de Volkskrant 26 augustus 2024, p. 20):
Met het aanstaande vertrek van de gematigde en diplomatieke premier Fumio Kishida verliezen Japan én het Westen een centrale verdediger van de democratische orde. Zo tekende hij een veiligheidsverdrag met Oekraïne.
Kishida verwoordde het Japanse sentiment post-2022 met de beroemde uitspraak: ‘Het Oekraïne van vandaag kan het Oost-Azië van morgen zijn.' Japans grootschalige hulp aan Oekraïne, met als voorlopig hoogtepunt een veiligheidsverdrag getekend door Kishida en Zelensky in juni 2024, geniet brede steun onder de bevolking. Veel Japanners zien de oorlog als een mogelijke voorbode van een conflict tussen China en Taiwan, en daarmee als onderdeel van een bredere strijd tussen democratische en autoritaire staten.

‘We voeren het beleid uit, maar moeten ook het recht respecteren’ (Marjolein van de Water de Volkskrant 24 augustus 2024, p. 10-11):
Het is inmiddels vaste prik: iedere donderdag demonstreren ambtenaren van diverse ministeries tegen het Israëlbeleid van de overheid. Dat er een nieuw kabinet zit, doet aan de gewetensnood van de rijksmedewerkers die het beleid moeten uitvoeren, niets af.
Ook de 84-jarige oud-minister staat donderdag op de stoep bij zijn oude ministerie. ‘In het begin wilde ik niet tegen mijn opvolgers demonstreren’, vertelt hij. ‘Maar inmiddels ben ik zo’n tien keer geweest. De regering faalt in haar taak om mensenrechten en internationaal recht te beschermen.’

Beter tegen een stootje kunnen (Miluska van Rompu de Volkskrant 24 augustus 2024, katern Wetenschap & Boeken p. 18-20):
Over de mentale gezondheid van jongeren verschijnt geregeld een alarmerend rapport. Weerbaarheidstraining kan helpen, zegt hoogleraar Minne Fekkes bij een nieuw schooljaar. ‘Maar we moeten ook inzetten op de omgeving.’
Een aantal toonaangevende stemmen in het gesprek over de mentale gezondheid van jongeren, zoals Jonathan Haidt, die onlangs werd geïnterviewd in de Volkskrant, wijzen mobieltjes aan als grote boosdoener. Hoe ziet u dat?

Wat kan mij al die sloebers bommen, moet de casino-topvrouw hebben gedacht (Jarl van der Ploeg de Volkskrant 24 augustus 2024, p. 2):
Toen Petra de Ruiter nog in de directie van Transavia zat, zei ze in een interview met Algemeen Dagblad: ‘Ooit las ik het boek Hoe word ik een rat?? van Joep Schrijvers, over het politieke gedoe binnen bedrijven. Ik zei tegen mijn toenmalige leidinggevende: als dit nodig is om de top te bereiken, dan doe ik niet mee.’
Het is eeuwig zonde dat ze zich niet aan die belofte heeft gehouden.

Lachen om Trump, het kan weer (Thomas Rueb de Volkskrant 23 augustus 2024, p. 3):
Sprekers als oud-president Bill Clinton en running mate Tim Walz omarmen op de Democratische Conventie een nieuwe houding tegenover een oude tegenstander: neem Donald Trump serieus, zeggen zij, maar lach ook een beetje om hem.

Met vraagt de ruimtelijke puzzel om nieuwe spelregels (Ward Rauws en Peter Pelzer de Volkskrant 23 augustus 2024, p. 20):
De ruimteclaims stapelen zich op; meer woningen, meer ruimte voor bedrijven, natuur, recreatie. Het is tijd voor een zorgvuldige inrichting van de ruimte en de moeilijke keuzes die daarbij komen kijken.

Vredesduif uit Hiroshima met scherpe klauwen (Marije Vlaskamp de Volkskrant 19 augustus 2024, p. 23):
Geplaagd door schandalen en economische pech gooide de Japanse premier Fumio Kishida (67) deze week de handdoek in de ring. Hij dingt in september niet mee naar het partijleiderschap. Kishida gaf Japan nieuw elan op het internationale toneel, maar wist in zijn eigen partij geen orde te houden.

De koe krijgt het moeilijk op de Hollandse veengronden (Maaten Albers de Volkskrant 19 augustus 2024, p. 13--15):
Ondanks stevig boerenverzet heeft Nederland sinds zondag een Natuurherstelwet. Wat betekent de wet voor de landbouw en natuur? ‘Een doel halen in het jaar 2496 is niet meer voldoende.’

Liesbeth Zegveld (Zomergasten 18 augustus 2024, NPO2):
Ze stond als mensenrechtenadvocaat nabestaanden bij van de slachtoffers van Srebrenica, overlevenden van luchtbombardementen in Irak en nabestaanden van massa-executies in Indonesië. Ze is tevens hoogleraar Oorlogsrechtsherstel aan de Universiteit van Amsterdam. Margriet van der Linden interviewt Liesbeth Zegveld over haar ideale televisieavond.

Bolta Zathe (1/2) - (Fryslân Dok 16, 17 en 18 augustus 2024, NPO2):
Twee broers op een afgelegen boerderij koesteren hun liefde voor trekkers, katten en muziek. Ze vechten ondertussen tegen de tijd die verstrijkt.
Halverwege de documentaire krijgen ze rampzalig nieuws: de bank beëindigt de financiering voor de boerderij en Maarten en Albert zullen moeten stoppen met hun bedrijf. ‘Ons hele leven zal gaan veranderen,’ zegt een verslagen Albert. Maarten reageert vooral boos op het nieuws: ‘Ze praten over ons, maar niet met ons’.
In Bolta Zathe zie je dat zowel mens als dier kwetsbaar zijn, want hoewel Swart geen vragen stelt over het welzijn van de koeien, legt de camera op meerdere momenten expliciet vast dat de dieren het zwaar hebben. Maar wat vooral blijft hangen is het beeld van twee mannen die zich wanhopig vastklampen aan een tijd die voorgoed voorbij is.

Extra bezuinigingen zijn niet nodig, maar kabiinet rekent zich nog niet rijk (Yvonne Hofs de Volkskrant 17 augustus 2024, p. 2-3):
Na lezing van de augustusraming van het Centraal Planbureau (CPB) kan de nieuwe regering opgelucht ademhalen: Strikt genomen hoeft de nieuwe regering op basis van deze cijfers niet extra te bezuinigen. De koopkracht stijgt en de armoede daalt.
Al voor het zomerreces kreeg Eelco Heinen een paar miljardentegenvallers op zijn bordje. Daar moet het kabinet deze maand nog een oplossing voor zoeken.
Misschien staan daar grote meevallers tegenover. Het is mogelijk dat Heinen de ernst van de situatie om politieke redenen iets overdrijft.

De daden van Sifan Hassan zeggen net zo weinig over migratie als die van een Brit met Rwandese wortels (Haro Kraak de Volkskrant 17 augustus 2024, katern Zaterdag p. 2):
Ergens in dat spanningsveld – we moeten groeien, maar niet te hard – zit een kans voor elke niet-populistische politicus om een toekomst te schetsen die realistisch én aansprekend is. Een verhaal waarin solidariteit, medemenselijkheid en ordinair eigenbelang hand in hand gaan, zonder te vervallen in de emo-kitsch die een tegenwicht moet bieden aan de zondebokpolitiek.

Oud-partijleider CDA vond in Leeuwarden zeker niet de rust (Jurre van den Berg de Volkskrant 15 augustus 2024, p. V23):
Na een kwarteeuw in de heksenketel van het Binnenhof, hoopte Sybrand Buma in Leeuwarden op een iets minder hardvochtige werkomgeving. Als burgemeester bond hij de strijd aan met ondermijnende drugscriminaliteit. Deze week werd zijn auto in brand gestoken.

Politici in het Westen hebben het paard achter de wagen gespannen door de verantwoordelijkheid voor het rentmeesterschap aan het grootkapitaal over te dragen. Het probleem is nu dat door het gebrek aan tegenwicht het grootkapitaal in zijn eigen spelletjes, lees sprookjes is gaan geloven en geleidelijk het casinokapitalisme is ontstaan. Gabriёl van den Brink heeft gelijk dat we Ruw ontwaken uit een neoliberale droom.

‘Ik wil kijken of we grenzen kunnen stellen binnen het demonstratierecht’ (Remco Meijer interviewt David van Weel de Volkskrant 13 augustus 2024, p. 16-17):
Voor Prinsjesdag moet het kabinet een ‘regeerprogramma’ presenteren. Als nieuwe minister van Justitie en Veiligheid wil David van Weel (VVD) werk maken van ‘weerbaarheid’. Ook hoopt hij de polarisatie te bestrijden, want die raakt ook de ‘hoeders van onze rechtsstaat’.

Henri Bontenbal (Kloostergasten 10 augustus 2024, NPO2):
'Geloof heeft bij mij heel erg de vorm van verlangen', aldus CDA-leider Henri Bontenbal. Hij groeide op in een gereformeerd gezin in Rotterdam, maar noemt zichzelf 'Protestant met een katholiek hart'. Hij komt graag in kloosters en kathedralen waar hij in stilte hoopt aangeraakt te worden door het hogere, 'Of God, het is maar hoe je het omschrijft.' Bontenbal is te gast bij de benedictijnen in de Sint Adelbertabdij in Egmond, waar hij het strakke gebedsritme volgt: zes keer per dag neemt hij plaats in de kerkbanken.  Met de monniken praat hij over hun geloof en zijn verlangen. Als wetenschapper heeft hij het soms lastig: 'Ik wil graag geloven, maar mijn verstand zit in de weg.'

Beleggers willen niet horen dat zij zich door angst of hebzucht laten leiden (Peter de Waard de Volkskrant 10 augustus 2024, p. 12-13):
Hoe kan het dat beurshandelaren de ene dag in paniek aandelen in de verkoop gooien, op basis van slecht nieuws, en de volgende dag even zo snel weer bij kopen? Net als gewone mensen laten handelaren zich gemakkelijk meeslepen door de waan van de dag.

De loonfuik
‘De aandeelhouders gaan voor’ (Boje Boogaerdt en Evert de Vos De Groene Amsterdammer 8 augustus 2024, p. 10-11):
Het aantal werkende armen groeit doordat hun lonen zijn achtergebleven bij de hoge inflatie van de afgelopen jaren. Een hoger minimumloon en Europese regelgeving kunnen een oplossing bieden aan werknemers in callcenters, horeca of de winkelstraat.

De beurs kan wel wat sportcommentaar gebruiken: ‘ASML-eLLLLL!’? (Peter de Waard de Volkskrant 8 augustus 2024, p. 19):
Eigenlijk legt economie het in de media altijd af tegen sport. Het is niet sexy genoeg. Er kan niet gesmeten worden met superlatieven. Het publiek pruimt het niet, terwijl de economie zo veel belangrijker voor de mensen is dan de sport. Hier hangt hun baan, inkomen en pensioen vanaf.

Een ‘zeldzame traktatie’: twaalf historische denkers en één Engelse hoogleraar (in T-shirt) over politieke vernieuwing (Gijs Beukers interviewt David Runciman de Volkskrant 6 augustus 2024, V2-3):
Nietzsche heeft iets te vertellen over Trump, en het paradijs eindigde toen iemand voor het eerst een hek plaatste. Ook van (heel) oude denkers kunnen we iets leren over de huidige samenleving, zegt de opgewekte hoogleraar David Runciman in zijn nieuwe boek.
Het gesprek vindt plaats naar aanleiding van zijn laatste boek, The History of Ideas, een verzameling van twaalf essays over werken van bekende denkers als Jean-Jacques Rousseau, Simone de Beauvoir en Frederick Douglass, maar ook van obscuurdere schrijvers als Samuel Butler en Judith Shklar.

Dwars door het glazen plafond (Stan van Pelt interviewt Evangelia Demerouti de Volkskrant 27 juli 2024, katern Zaterdag p. 3-5):
Aan de TU Eindhoven was het erbarmelijk gesteld met de emancipatie. Om het tij te keren waren rigoureuze maatregelen nodig, besefte hoogleraar en diversiteitscoördinator Evangelia Demerouti. Vijf jaar na de invoering blijkt haar voorkeursbeleid een groot succes.

De rijkste persoon op aarde baseert zijn kruistocht tegen woke op rancune – en zijn missie slaagt (Haro Kraak de Volkskrant 27 juli 2024, katern Zaterdag p. 9):
Hij vertelde er deze week over in een interview met de conservatieve zelfhulppsycholoog Jordan Peterson. ‘Mijn zoon Xavier is dood’, zei hij. ‘Killed by the woke mind virus.’

Ook Israëls vrienden moeten hun koers wijzigen na de uitspraak van het hof (Tineke Bennema de Volkskrant 24 juli 2024, p. 20):
Het advies van het Internationaal Gerechtshof over de bezetting van de Westoever heeft ook grote consequenties voor Israëls partners, zoals Nederland. Zo zouden producten uit dat gebied hier niet meer binnen mogen komen.

Duitse politicus stopt nu ook zijn medewerkers worden bedreigd (Iva Venneman de Volkskrant 9 juli 2024, p. 27):
Het zwarte Duitse parlementslid Karamba Diaby trekt zich na de verkiezingen terug uit de landelijke politiek. De sociaal-democraat wordt al jaren bedreigd vanwege zijn afkomst. In interviews haalt hij uit naar de agressieve toon van de ultrarechtse AfD.

Onderzoek Preventie van jeugdcriminaliteit
‘Als ik hier ben, hang ik niet op straat’ (Simon Dequeker De Groene Amsterdammer 4 juli 2024, p. 22-27):
Om te voorkomen dat kwetsbare jongeren de zware criminaliteit in duiken, ontwikkelen overheid en commerciële partijen allerlei preventieprojecten. Sommige lijken te werken, andere werken averechts.

Laten we de bezuiniging op ontwikkelingssamenwerking gezamenlijk tenietdoen (Arno Hoogenhuizen de Volkskrant 3 juli 2024, p. 24):
Het nieuwe kabinet bezuinigt ongekend op ontwikkelingssamenwerking en laat structureel een gat vallen van 2,4 miljard op jaarbasis. De resterende begroting van 1,2 miljard is ver onder de norm van 0,7 procent van het bruto nationaal inkomen die we in verschillende verdragen hebben afgesproken. Maar als het aan minister ­Klever (Buitenlandse Handel en Ontwikkelingshulp) ligt, schaffen we steun voor ontwikkelingslanden ­helemaal af.

Anti-Palestijnse desinformatie in de Kamer
‘Dit is niet hoe het hoort te gaan’(Romy van der Burgh, Marieke Rotman en Allart van der Woude De Groene Amsterdammer 27 juni 2024, p. 26-31):
Toen Israël de hulporganisatie UNRWA beschuldigde van banden met Hamas was dat voor Nederland reden om de steun stop te zetten. Maar waar is het bewijs? Het is niet voor het eerst dat desinformatie over UNRWA de Kamer bereikte.

Het crimiminaliseren van kwetsbare mensen heeft ook gevolgen voor zorgverleners (Steven van de Vijver de Volkskrant 24 juni 2024, p. 20-21):
Sinds de verkiezingen melden vluchtelingen en ongedocumenteerden zich steeds later met ernstige complicaties, ziet Steven van de Vijver in zijn huisartsenpraktijk. Dat is een verontrustende ontwikkeling.

De Geest van de Rechtsstaat (Het Filosofisch kwintet 23 juni 2024 NPO1):
Om conflicten onderling te voorkomen hebben we de staat een geweldsmonopolie blackblue%Wanneer is geweld geoorloofd, hoe ver mag de staat daarin gaan? Onder welke voorwaarde mag de burger geweld gebruiken? En wat betekent gehoorzaamheid in een democratische rechtsstaat?
Slaan we elkaar zonder rechtsstaat de hersens in?
Arnon Grunberg spreekt in deze tweede aflevering met historicus Beatrice de Graaf, Cultureel antropoloog Tine Molendijk, Gedragswetenschapper Otto Adang en Ferd Grapperhaus, hoogleraar Rechtsstaat, Samenleving en Rechtspraktijk en ex-minister van Justitie en Veiligheid.

Hans Achterhuis in het interview met Fokke Obbema en eerder Krishña in de Bhagavad Gìtå laten zien dat er niets nieuws is onder de zon. Wat betreft het functioneren van het brein (probleem van het ego) en een duurzame samenleving heeft ook Wim van den Dungen zowel over de Sepher Yetzirah (Tetractys, Levensboom) als de chaostheorie interessante publicaties geschreven.

Profiel De moordenaar van Jacob Israël de HaanOpgehemeld en verguisd (Emile Fallaux De Groene Amsterdammer 20 juni 2024, p. 44-48):
Deze maand honderd jaar geleden werd in Jeruzalem de Nederlandse, joodse en homoseksuele journalist en dichter Jacob Israël de Haan vermoord. Als zionist én pleitbezorger van de Arabische zaak had hij binnen de joodse beweging strijdmakkers en vijanden.

Larry Siedentop 24 mei 1936 – 2 juni 2024 (Hans Maarten van den Brink De Groene Amsterdammer 20 juni 2024, p. 74):
De Brits-Amerikaanse politiek-filosoof Larry Siedentop (24 mei 1936 - 13 juni2024) werd na verschijning van zijn boek Democracy in Europe een intellectuele beroemdheid.
Het isolement van de covid-jaren trok een zware wissel op de man die leefde van het gesprek met vakgenoten, vrienden, studenten. In telefoongesprekken was hij ongebruikelijk somber.

Kabinet staat pal achter commandant der strijdkrachten Onno Eichelsheim (Arnout Brouwers11 de Volkskrant 11 juni 2024):
Het kabinet steunt volop zijn hoogste militaire adviseu^, de commandant der strijdkrachten Onno Eichelsheim. Die noemde Israëls optreden in Gaza zondag ‘in algemene zin disproportioneel’.

Economie Collectief (Mirjam de Rijk De Groene Amsterdammer 20 juni 2024, p. 9):
Het is de droom van alle voorstanders van arbeidstijdverkorting: een groot bedrijf dat spontaan de vierdaagse werkweek invoert zonder dat werknemers er een cent voor hoeven in te leveren. Het Nederlandse softwarebedrijf Afas gaat het volgend jaar doen. Fatsoenlijk belasting betalen, een echte cao afsluiten en de organisatiegraad van werkgevers en werknemers bevorderen zijn de basis. Daar bovenóp mag je gerust andere goeie dingen doen en jezelf in de zon zetten.
In een net aangenomen Europese richtlijn (dezelfde die vereist dat het minimuminkomen in Nederland flink omhoog moet) staat dat tachtig procent van werknemers in een land onder een cao moet vallen. Dat wordt hard werken voor Nederland. Ideetje van de vakbondsonderzoekers: alleen bedrijven met een cao komen nog in aanmerking voor overheidsaanbestedingen. Voor de ICT-sector is dat waarschijnlijk heel effectief.

Kan Nederland de forse uitbreiding van ASML nog wel aan? (Niels Waarlo en Peter de Graaf interviewen Christophe Fouquet de Volkskrant 19 juni 2024):
‘We willen geen last zijn, maar toch groeien’
De Fransman Christophe Fouquet is de nieuwe ceo van ASML, het grootste techbedrijf van Europa. Kan Nederland, en Veldhoven in het bijzonder, de immer uitdijende bouwer van chipmachines nog wel huisvesten? ‘Zelfs onze eigen medewerkers raken soms geïrriteerd.’

‘Het frame is: ABP dumpt miljarden in de Noordzee. Lariekoek’ (Michael Persson interviewt Harmen van Wijnen de Volkskrant 18 juni 2024, p. 11):
Beleggen pensioenfondsen te ‘activistisch’, zoals een meerderheid in de Tweede Kamer vorige week oordeelde? Dat is veel te kort door de bocht, zegt topman Harmen van Wijnen van pensioenfonds ABP.

Afas geeft personeel betaald vrij op vrijdag (Niels Waarlo de Volkskrant 13 juni 2024, p. 7):
Een extra dag vrij en gewoon doorbetaald krijgen. Elke week opnieuw. Voor medewerkers van Afas Software uit Leusden is dit vanaf volgend jaar realiteit. De directie van het ict-bedrijf verwacht dat ze desondanks evenveel werk zullen verzetten als nu, zo niet meer.

Naweeën van het omstreden moskee-onderzoek (Lamyae el Amrani en Marjolein van de Water de Volkskrant 12 juni 2024, p. 13-15):
Door geheime onderzoeken in moskeeën, op aanraden van toenmalig NCTV-baas Dick Schoof, werd het vertrouwen in de overheid beschaamd. Hoe kijken de gedupeerden terug en wat vinden ze van Schoof als premier?

Uiterst rechts, extreem-rechts, radicaal-rechts, alt-right? Welk rechts is het huidige rechts? (Max Pam de Volkskrant 12 juni 2024, p. 19):
Als wij ons even tot Geert Wilders en de PVV beperken, dan ontbreekt daar juist dit soort rechtse radicaliteit. Zo zou Wilders het eigen risico in de zorg eigenlijk het liefst willen afschaffen, wat betekent: een grotere taak voor de overheid. Iemand die werkelijk radicaal-rechts is, zou zeggen: Ziek? Los dat financieel zelf maar op. En lig je onverzekerd op straat te bloeden? Blijf dan maar liggen. Zoiets geldt ook voor de AOW-leeftijd. Die wil Wilders terugbrengen naar 65 jaar, wat de overheid vele miljarden kost. Iemand die werkelijk radicaal-rechts denkt, zal de oudedagsvoorziening laten vallen onder de eigen verantwoordelijkheid. Heb je niets geregeld voor na je 65ste? Pech gehad, dikke bult.

Europa na de verkiezingen Mild of radicaal? (Catherine de Vries De Groene Amsterdammer 10 juni 2024, nr. 24):
De vraag die zich aandient na de winst van de radicaal-rechtse partijen bij de Europese verkiezingen is: slaan deze partijen uit eigen nationaal belang een gematigde toon aan? Of gaan zij op ramkoers met Brussel?

Rectoren, er zijn zeker morele grenzen te stellen aan academische vrijheid (Hilde van Meegdenburg de Volkskrant 11 juni 2024, p. 23):
Geen enkele Israëlische universiteit heeft zich druk gemaakt over de 'educide' in Gaza of hulp aangeboden aan Palestijnse academici. Als universiteiten in Nederland zich nu niet uitspreken, wanneer dan wel?

Dick Schoof (Brief van de Dag de Volkskrant 8 juni 2024, katern Zaterdag p. 22-23):
Ik heb Dick Schoof direct meegemaakt als bright young man in de functie van plaatsvervangend secretaris-generaal van Justitie, die inmiddels zijn belofte binnen de Rijksdienst royaal heeft waargemaakt. Dit in mijn toenmalige functie als directeur Personeel en Organisatie van Justitie. Zijn beoogde ambt als minister-president wordt daarbij ongetwijfeld geschraagd door zijn gebleken competenties, zij het met twee lacunes.
Als ambtenaar faciliteer en adviseer je de politieke ambtsdrager, maar verkeer je zelf in de schaduw achter de brede rug van de politicus. Als politicus sta je direct in de politieke en mediastorm, in de weerbarstige frontlinie. Het Paradijs had slechts één slang, de politiek kent er vele.
Daarnaast gaat op dat de minister-­president, evenals fractievoorzitters, een homo universalis moet zijn, van alle markten thuis en niet alleen op het domein van justitie en veiligheid. Het sterk inhoudelijk en procedureel inzetten op de eigenstandige rol en verantwoordelijkheid als minister-president boven de partijen richting de Kamer, en in het bijzonder het ‘kwartet’ dat het program­akkoord steunt, is daarbij zijn belangrijkste taak.
Het zich alsnog ontwikkelen in de breedte, meester worden op alle domeinen, zal de nodige tijd vergen en bij tijd en wijle het risico van het over handgranaten lopen met zich meebrengen. Maar ach, wie herinnert zich nog de begintijd van Rutte. Kortom, een inspirerend in plaats van een transpirerend premierschap kan in het verschiet liggen.
Ruud Nijhof, oud-directeur P&O Justitie en oud-Kamerlid voor DS’70, Amsterdam

Straf gaat om veel meer dan vergelding (Coen Verbraak interviewt Elianne van Rens de Volkskrant 1 juni 2024, katern Zaterdag p. 12-15):
Na een lange, roemruchte carrière als strafrechter doet Elianne van Rens een stap terug. In 40 jaar zat ze vele zaken voor – van gedwongen opnames tot het Wilders-proces – en zag ze Nederland veranderen. ‘Geweld neemt toe, hoor je overal. Dat is gewoon niet wáár.’

Chaos als oplossing, een alternatief analysekader voor complexe vraagstukken (Mathieu Wagemans Civis Mundi Digitaal #146, mei 2024):
Michel Serres
De Franse filosoof Michel Serres vraagt aandacht voor de werkelijkheid die niet binnen onze systemen en definities valt. Die moeten we niet als betekenisloze chaos terzijde schuiven. De chaos heeft ons een boodschap te vertellen. Serres nodigt uit om juist die chaos te onderzoeken. Serres pleit verder voor verbinding tussen systemen. Thans functioneren systemen (denk aan economie, cultuur, onderwijs, zorg) in sterke mate als verzelfstandigde domeinen. In de terminologie van Serres: het zijn eilanden maar het maatschappelijk leven speelt zich af in de oceaan. Om het leven op de oceaan te leren kennen, pleit hij ervoor expedities te ondernemen en de oceaan op te gaan. (Latour, 1995)
Systeemwereld
Naast het perspectief van betekenisverlening kiezen we bij de analyse van het psychiatrisch zorgsysteem voor de invalshoek van de systeemwereld.

Erotische platforms zijn geen pot met goud, zoals zogeheten ‘e-pimps’ jongeren willen doen geloven (Yasmina Aboutaleb de Volkskrant 30 mei 2024):
De wereld van de erotische platforms is een miljardenindustrie. Dat trekt veel (jonge) mensen aan, die hopen makkelijk en snel rijk te worden. Die kans is niet zo groot, helpt data-analist en onderzoeker Michelle Rasch kijkers uit de droom. Het gemiddelde inkomen van een erotische-contentmaker is 240 euro per maand. Slechts de top-2-procent verdient er echt veel geld mee, 10 duizend euro per maand of meer. Dinero’s mond valt opnieuw open.

Dossier EU: Stammenstrijd
Eén Unie, vijf crises (Ivan Krastev en Mark Hugo Leonard De Groene Amsterdammer 30 mei 2024, p. 28-29):
De Europese kiezers zijn verdeeld in grofweg vijf ‘stammen’, elk gerelateerd aan een van de crises die het continent de afgelopen vijftien jaar verdeelden: migratie, financiën, klimaat, corona en Oekraïne.
Feit is dat Europa in een crisisstemming verkeert. Maar migratie is maar een van de vijf crises die het continent de afgelopen vijftien jaar hebben verdeeld. Alles begon in het kielzog van een wereldwijde financiële crisis waardoor veel Europeanen ineens gingen twijfelen of hun kinderen het wel beter zouden krijgen dan zijzelf. Ondertussen was er een klimaatcrisis gaande die hen dwong zich een bedreigde wereld voor te stellen. Als gevolg van de coronacrisis kwam de kwetsbaarheid van onze gezondheidsstelsels aan het licht en ontstond er angst voor een nieuw soort dictatuur: die van de techbedrijven. De oorlog in Oekraïne, ten slotte, maakte een eind aan de illusie dat op het Europese continent nooit meer een grote oorlog zou plaatsvinden.
Het gezicht van de Europese politiek wordt eerder bepaald door fragmentatie dan door polarisatie. Veel kiezers zullen er vooral op uit zijn de terugkeer van hun eigen crisis te voorkomen. De focus op migratie alleen zou weleens de verkeerde strategie kunnen blijken te zijn.

Onderzoek De ultraconservatieve lobby in Europa
Een foetus-barbie in de brievenbus (Or Goldenberg en Eva Hofman De Groene Amsterdammer 30 mei 2024, p. 20-25):
Een netwerk van conservatieve groeperingen misbruikt lhbtiq+- en vrouwenrechten, zoals abortus, om de EU van binnenuit te verzwakken. Orbánisme dient als blauwdruk voor radicaal-rechts. Belangen binnen de Europese rechtsstaat staan op scherp.
Manisch depressief noemt Tijn Sadée de Nederlandse kiezer. ‘In die zin dat we ons makkelijk in de luren laten leggen door beloftes die niet waar te maken zijn. En dat we dan nu allemaal opvallend overvallen zijn door het politieke succes dat we lacherig hebben weggehoond… De PVV pakt helemaal uit met het orbánisme. Geert Wilders is weliswaar progressiever wat homorechten betreft, maar dat is ook omdat dat in Nederland nog niet aanslaat. En wat Vlaams Belang betreft: dat is gewoon Fidesz met vertraging.’

Elk decennium staat in Nederland een gebedsgenezer op, in mijn jeugd had je Loe de Palingboer (Max Pam de Volkskrant 29 mei 2024, p. 15):
Hij meende onsterfelijk te zijn, maar bewees in 1968 het tegenovergestelde. Loe deed het voor kruimels en voor zijn vrouw Mientje, maar al vroeg in de geschiedenis is gebedsgenezing een lucratieve business gebleken. Jomanda, bekend van het ingestraalde water en van haar gezondheidsadviezen aan actrice Sylvia Millecam (1956-2001), heeft er een flink vermogen mee opgebouwd, dat zij inmiddels in Canada aan het verteren is.

Het onderzoeksrapport 'E i V' onderbouwt volledig wat Marcel Gleiser in zijn boek Een scheurtje in de rand van de schepping op p. 299 schrijft:
Mensen! Word wakker en red het leven, met alles wat je ter beschikking staat! Leven is zeldzaam. Vereer het, koester het, laat het voortduren, verspreid het door het Universum. Dat is ons allerhoogste doel als de denkende geesten van de kosmos.

De resultaten van het onderzoek van de primatoloog en etholoog Frans de Waal sluiten aan op de bevindingen op het terrein van de en moraalfilosofie door R.C. Smaniotto respectievelijk Ellen Comhaire.

‘De familieclan gaat voor’ (Saraberkeljon interviewt Michiel Vos Volkskrant Magazine 25 mei 2024, p. 14-23):
Als schoonzoon van Nancy Pelosi behoort Amerika-duider Michiel Vos tot een welvarende politieke clan. Dat brengt hem op plekken waar andere Nederlandse correspondenten nooit zouden kunnen komen. Maar het heeft ook al tot angstaanjagende situaties geleid, bijvoorbeeld tijdens de Capitoolbestorming. ‘Amsterdam is ons exitplan.’

Je reinste filmadel (Bor Beekman interviewt Isabella Rosellini Volkskrant Magazine 24 mei 2024, p. 62-67):
Als dochter van cineast Roberto Rossellini en actrice Ingrid Bergman wilde Isabella Rossellini juist géén actrice worden – maar ze werd het toch. Tegenwoordig is ze ook boerin, bioloog en regisseur. En onze Weekendgids, voor de gelegenheid. Waar loopt ze zoal warm voor?
Zijn boek was gericht op een groot publiek: niet wetenschappelijk in de strikte zin. Als ik later groot ben, dacht ik toen ik het las, wil ik films gaan maken over ethologie (gedragsbiologie, red.). En nu heb ik dat ook eindelijk gedaan.’ verstond de kunst om wetenschap op een interessante én leuke manier te presenteren. Mama’s Last Hug (Mama’s laatste omhelzing, 2018, over het gevoelsleven van dieren), wat een ongelofelijk boek.

Iedereen heeft altijd een stem, elke dag weer, om mee te bekritiseren, te protesteren en verzet te plegen (Asha ten Broeke de Volkskrant 24 mei 2024, p. 25):
Een andere filosoof, Aristoteles, had een slordige tweeduizend jaar eerder vergelijkbare zorgen geuit. Wanneer je burgers de macht gaf, kon dat volgens hem goed en slecht uitpakken. Niet zo best was wat Aristoteles – gelukkig helemaal niet verwarrend – de ‘democratie’ noemde. Historicus Koen Vossen legt uit dat hij hiermee een politiek stelsel bedoelde ‘waarin de arme massa, al dan niet opgejut door volksmenners, slechts eigen kortzichtige belangen najoeg’. Een beter idee was de ‘politeia’, waarin burgers een groep wijze bestuurders kozen, die vervolgens na dialoog weloverwogen en verstandige besluiten namen.

Goede sfeer (Ionica Smeets de Volkskrant 11 mei 2024, katern Boeken & Wetenschap p. 17):
Pim Steman vraagt aan Ionica Smeets: Een vriendelijk geleide organisatie heeft minder technische defecten. Hoe zou u dat kunnen verklaren?

Miljonair-prof (Maarten Keulemans de Volkskrant 11 mei 2024, katern Boeken & Wetenschap p. 16):
Universiteiten moesten zo nodig bedrijven worden. Maar waar houdt de wetenschap op en begint het winstbejag?

Opvang in de regio leidt tot leven in limbo
Een dor en droog uitzicht (Cosette Molijn De Groene Amsterdammer 9 mei 2024, p. 26-31):
Syrische vluchtelingen in Jordanië staan nog altijd in de overlevingsstand en hulporganisaties komen steeds meer geld tekort. ‘Hoe kan dit na dertien jaar nog een noodcrisis zijn?’
Laura Miller, tot voor kort regiodirecteur voor War Child, onderschrijft dit. ‘Neem het schoolsysteem: dat werkte al in alle uithoeken van het land toen de Syrië-crisis aanbrak, waardoor die vluchtelingenkinderen hier konden instromen. Natuurlijk, de kwaliteit kan soms beter en klassen zijn regelmatig te vol. Maar dat is niets in vergelijking met de situatie van bijvoorbeeld Soedanese vluchtelingen nu, waarvan er honderdduizenden naar landen als Zuid-Soedan en Tsjaad vluchtten zonder dat er ook maar iets van al bestaande faciliteiten is.’

Hoe de extreemrechtse partij AfD social media inzet om de achterban te bereiken: 'Leger aan supporters' (Jule Forth, Tom van 't Einde 3 mei 2024):
Twee fronten
De partij is dus populair, maar wordt ook steeds controversiëler. Voor veel andere rechts-radicale partijen in Europa is de AfD inmiddels te extreem geworden en ook binnen Duitsland wordt de partij steeds vaker als te extreem gezien. Ook politicoloog Marcel Lewandowsky herkent dat. Hij heeft verschillende rechtse partijen in Europa onderzocht, waaronder de AfD.

Arnout Boot Politiek gebruikt wetenschap vaak als dekmantel voor haar handelen, zo ook het OMT, 30 april 2024:
Het Outbreak Management Team (OMT) werd naar voren geschoven om de verantwoordelijkheid voor moeilijke politieke keuzes (bijvoorbeeld wel of niet een lockdown) in de schoenen van de wetenschap te schuiven.
En dit zijn beleidskeuzes die evident politiek zijn: hoe weeg je verschillende maatschappelijke belangen tegen elkaar af? Bijvoorbeeld bij een lockdown, de kans op infectie versus sociaal isolement. En over die afweging kun je een mening hebben, ook wetenschappers.

De Geest van de Rechtsstaat Het Filosofisch kwintet (28 april 2024 NPO1):
In zes afleveringen onderzoekt Grunberg met verschillende denkers de geest van de rechtsstaat om te doorgronden wat we precies bedoelen als we het over de rechtsstaat hebben. Gaat het over de letter van de wet of moeten we intenties achterhalen? Wat en wie willen we ermee beschermen? Hoe? En vooral: waarom?
Mogen kiezers de rechtsstaat om zeep helpen? In krap een uur onderzoekt presentator Arnon Grunberg deze vraag met o.a. jurist Ybo Buruma, historicus Ewoud Kieft en Jurist Ingrid Leijten. Grunberg: “In Het Filosofisch Kwintet wordt luisteren nog gewaardeerd, is stilte geen schande en ruzie geen einddoel, al geloven we ook niet dat consensus de weg is naar het paradijs”.

Bellingcat-oprichter Eliot Higgins wil niet dat zijn puberdochter foto’s online zet: ‘De risico’s zijn reëel’ (Gijs Beukers interviewt Eliot Higgens de Volkskrant 25 april 2024, p. V3):
De Britse journalist is in Nederland om de Vrede van Nijmegen Penning in ontvangst te nemen voor zijn ‘vernieuwende bijdrage aan vrede en mensenrechten’. De opkomst van met AI gegenereerde deepfakes ziet hij met lede ogen aan: ‘Het is een absolute nachtmerrie.’

Genoeg was voor hem soms ook gewoon genoeg (Peter de Waard de Volkskrant 23 april 2024, p. 31):
Hoogleraar en econoom Bob Goudzwaard was wegbereider voor wat later in zwang zou raken als de ‘economie van het genoeg’. Zijn leven lang bleef hij zijn geloof trouw, evenals zijn geloof in de waarde van schaarts.
Maar toen de nieuwe CDA-leider in zee ging met Hans Wiegel van de VVD, haakte hij af. ‘De partij is verslingerd aan economie en bewapeningstechniek.’ Doorslaggevend voor zijn vertrek was het feit dat het CDA zich toen inzette voor modernisering van het kernwapenarsenaal. Joop den Uyl zei in die tijd over hem: ‘Goudzwaard is goud waard.’

Moralist mét een grote angst om moralistisch over te komen (Gijs Beukers interviewt Tim Fransen Volkskrant Magazine 13 april 2024, p. 12-21):
Na het zien van de klimaatdocumentaire An Inconvenient Truth nam Tim Fransen radicaal afstand van zijn ‘oppervlakkige’ vrienden. Hij kreeg de obsessieve neiging de wereld helemaal te begrijpen, om er daarna zinnige dingen over te kunnen zeggen. Uiteindelijk zijn we zonder briefing op aarde neergezet, dus is het wel goed om alles een beetje te onderzoeken.

De oplevende industriepolitiek oogt weinig doordacht en is niet zonder risico's (Raoul du Pré de Volkskrant 2 april 2024, p. 12):
Met twee graten in de keel van het bedrijfsleven moet het kabinet binnenkort nog afrekenen: de afbouw van de gunstige fiscale regelingen voor expats en die voor de inkoop van eigen aandelen. Dat zijn recente maatregelen die de Tweede Kamer afdwong. Maar diezelfde volksvertegenwoordiging, ook geschrokken van de mokkende directeuren, wil er nu weer vanaf.

De metafoor ‘Veilig en Verdoemd’ (p. 324, 326, 337, 425, 481, 482) in het boek van Amanda Gefter is analoog aan ‘Verlossing en Verdoemenis’ in de esoterie en Genadeleer en Erfzondeleer in het christendom. Het belicht de in het universum verborgen 5e Dimensie, het goddelijke bewustzijn. De eindconclusie van Amanda Gefter is dat we allen in ons eigen referentiekader leven en daardoor komt opnieuw de discussie centraal te staan vanuit welk referentiekader wordt beoogd Probleem en Oplossing ('Zaaien en Oogsten') met elkaar te verbinden. Wat Amanda Gefter zegt sluit aan op wat Jiddu Krishnamurti over waarnemer van het waargenomene al eerder naar voren heeft gebracht. De verborgen 5e Dimensie, de 5 bij 5 matrix? biedt net als het 7 schillenmodel, de boodschap van authentiek leiderschap, het antwoord op De trap naar terreur van Fathali M. Moghaddam.

Er is slechts één Leven en Wet, die door het 2e aanzicht, reciprociteit en de vijf thema's waarnemingsvermogen, onderscheidingsvermogen, zelfopoffering, en gelukzaligheid (Engels: bliss, happiness) van het Meta-leren, tot uitdrukking wordt gebracht. Het maakt het mogelijk de waarheid van het balansmechanisme beter te leren begrijpen.

Overtuigende gids bij het oeuvre van Plato (Robin Waterfield de Volkskrant 16 maart 2024, katern Boeken & Wetenschap p. 12):
Geen twijfel mogelijk. De grootste filosoof uit de Griekse oudheid was Plato (ca. 427-347 v.Chr.). Met zijn vele ‘dialogen’ over zijn leermeester Socrates heeft hij zijn stempel gedrukt op de hele westerse wijsbegeerte. Zijn invloed reikt tot in de huidige tijd. Maar wat weten we eigenlijk van Plato’s leven? Van Plato als mens? Bitter weinig, want met de bronnen daarvoor is het oppassen: de voornaamste zijn Plato’s eigen werk en een paar verhalen uit de latere oudheid.

‘De morele pijngrens is nog lang niet bereikt’ (Bas Mesters interviewt Dick Schoof De Groene Amsterdammer 7 maart 2024, p. 20-23):
Dick Schoof is de hoogste ambtenaar van het ministerie van Justitie en Veiligheid en hoeder van de rechtsstaat. Een eventuele PVV-regering ziet hij met vertrouwen tegemoet.

Bestuurscultuur (Buietnhof 25 februari 2024 NPO1):
Hanke Bruins Slot over steun voor Oekraïne, Simon Shuster over 'The Showman' Volodymyr Zelensky, Rutger Bregman sluit aan om te praten over verzet en eigen verantwoordelijkheid.

Essay Pleegt Israël genocide in Gaza?
Uit het draaiboek van Assad (Ugur Ümit Üngör De Groene Amsterdammer 15 februari 2024, p. 32-37):
Tot aan het Internationaal Gerechtshof valt in discussies over de Israëlische massamoord in Gaza de term ‘genocide’. Is die term terecht? En hoe verhoudt het Israëlische geweld zich tot de andere bloedbaden in het Midden-Oosten?
Wat genocidaal is, zijn niet alleen spectaculaire bloedbaden zoals die op 7 oktober of de meedogenloze tapijtbombardementen daarna, maar ook het tergend langzame, sluipende proces van kolonisatie en landjepik, altijd ten nadele van de Palestijnen en altijd als uitbreiding van Israëlische staatsmacht, Israëlisch territorium en Israëlische economie.

Kroniek van een progressieve vrijage (5)
Gewonnen én verloren (Coen van de Ven De Groene Amsterdammer 15 februari 2024, p. 32-37):
Kun je winnen en verliezen tegelijk? De samenwerking tussen GroenLinks en PvdA deed het. Ze bundelden de krachten, boekten een historische winst en toch heerst er somberheid.
Vlak voor een belangrijk Kamerdebat over de formatie, half december, nodigt de Amsterdamse burgemeester Femke Halsema een brede schare partijprominenten uit in haar ambtswoning aan de Herengracht voor een ‘pizza-avond’. Behalve Timmermans en Klaver zijn in ieder geval ook oud-leider Wouter Bos en de Kamerleden Kati Piri en Tom van der Lee aanwezig. Het gaat over de uitslag en de algehele staat van links, maar het belangrijkste die avond is dat Timmermans moed moet worden ingesproken.

Pleidooi voor lokale elektriciteitsopwekking (Erik Jansen Civis Mundi Digitaal #142], januari 2024):
Bespreking [[https://ecpr.eu/Events/Event/SectionDetails/845|Aviel Verbruggen, Energie- en klimaatbeleid ontluisterd, democratische omwenteling tegen neoliberale doorbraak
Aviel Verbruggen is emeritus-hoogleraar elektriciteitseconomie aan de Universiteit van Antwerpen. Hij heeft in de periode 1980 - 2020 diverse functies vervuld ter advisering van de Vlaamse overheid op het gebied van het Energiebeleid [1] en toont zich in dit pamflet behoorlijk strijdvaardig.
De Amerikaanse regering is vooral bezorgd over de rentabiliteit van haar eigen productie van schalieolie, die onder de 60 dollar niet rendabel is. Vandaar dat de regering Trump expliciet gekeerd was tegen de Nordstream gaspijpleidingen voor goedkoop gas uit Rusland. Met de oorlog in Oekraïne en de boycot van Rusland krijgen de Amerikaanse oliemaatschappijen nu hun zin en is de uitvoer van olie en LNG-gas weer lucratief.

Natuur kachelt door stikstof en droogte steeds verder achteruit (Maarten Albers de Volkskrant 27 januari 2024, p. 9):
De teloorgang van de natuur heeft grote gevolgen: schoon drinkwater, schone lucht en bescherming tegen hitte staan onder druk. Dat is een ongemakkelijke boodschap voor de formerende partijen.
Het gaat steeds slechter met de stikstofgevoelige natuurgebieden in Nederland, en om die trend te keren zijn ‘met grote urgentie’ meer maatregelen nodig. Dat concludeert de Ecologische Autoriteit na beoordeling van zeventig zogeheten natuurdoelanalyses.

Navo-admiraal waarschuwt voor tijdperk waarin oorlog mogelijk is:
‘Alles kan gebeuren’ (Arnout Brouwers de Volkskrant 18 januari 2024):
‘Alles kan gebeuren, op elk moment’, en daar moeten samenlevingen van Navo-landen zich op instellen. Dat zei admiraal Rob Bauer, de voorzitter van het Militair Comité van de Navo, woensdag in Brussel. Ook andere militaire leiders waarschuwen dat vrede niet vanzelfsprekend is. Bauer beklemtoonde dat de Russische agressie tegen Oekraïne niet volgde uit enige dreiging vanuit dat land of de Navo. ‘Deze oorlog gaat over Rusland, dat bang is voor iets veel belangrijkers dan enig fysiek wapen op aarde –dat is democratie. Als mensen in Oekraïne democratische rechten kunnen hebben, dan zullen mensen in Rusland ze ook spoedig willen. Daar gaat deze oorlog over.’

Bestuurscultuur (Buitenhof 14 januari 2024, NPO1):
Koert Debeuf over de ontwikkelingen in Jemen, Geert-Jan Knoops en Liesbeth Zegveld over de genocideaanklacht tegen Israël, Wouter Kolff en Roland van Kessel over de spreidingswet en Garrie van Pinxteren over de verkiezingen in Taiwan.

Een Rondje Zachtheid (John Schoorl interviewt Boudewijn Betzema Volkskrant Magazine 30 december 2023, p. 14-19):
Er is veel hardheid in de wereld, zowel op grote als op kleine schaal. Voormalig Troostdichter Boudewijn Betzema ijvert daarom voor het taoïstische idee van de zachte kracht. Meer dan ooit hebben mensen behoefte aan Een Rondje Zachtheid, aldus de bedenker van dit troostende ommetje.
Wat hij nog wel wil zeggen is dat hij zich als gezien beschouwt, als Troostdichter. En met bijna een landelijke beloning. Hij was namelijk in de race geweest om de Compassieprijs 2018 naar Deventer te brengen, een award in het leven geroepen door de Engelse publiciste Karen Armstrong. Uiteindelijk kreeg hij in Amsterdam uit haar handen de derde prijs uitgereikt.
Je zou kunnen zeggen, een troostprijs.

Het ware verhaal van Hannah Arendt (Piet Ransijn Civis Mundi Digitaal #129, december 2022):
Bespreking van Hans Achterhuis, Ik wil begrijpen De onbekende Hannah Arendt.
Leraar-leerling relatie
Hannah Arendt en Hans Achterhuis hebben dezelfde initialen, merkten zijn studenten op. Achterhuis is vijftig jaar met haar bezig geweest. Zijn denken is doortrokken van het hare. Toch probeert hij een onderscheid te maken en schetst hij haar invloed op hem. Hij vergelijkt zijn relatie met haar met een meester-leerling relatie en noemt zich ook discipel van Albert Camus, Ivan Illich en Michel Foucault. Ook Jean-Paul Sartre en Simone de Beauvoir zijn idolen van hem geweest, maar daarvan is hij teruggekomen. Hij heeft Arendt niet ontmoet, Illich wel. Essentieel in de relatie noemt hij de rol van vertrouwen.

De coronadystopie
Deel 5: Epidemieën, biowapens en simulaties (Piet Ransijn Civis Mundi Digitaal #129, december 2022):
Adviezen van Marc van Ranst om een pandemie te ensceneren
Op 2 januari 2019 was er een conferentie waarbij de Gates Foundation gasten uitnodigde. Onder hen Marc van Ranst, de bekende Belgische viroloog die banden had met o.m. GlaxoSmithKline, Sanofi-Pasteur, Johnson&Johnson en de Belgische overheid Van Ranst adviseerde, o.a. bij de coronacrisis. Hij vertelde hoe een pandemie te ensceneren: “Je moet één stem laten horen, één boodschap... Media-aandacht aantrekken... Geen alternatieve stemmen... Praten over doden is belangrijk want... mensen zeggen wow... Met de eerste dode in het land is het [de pandemie] geënsceneerd” (p364).

Derk Sauer: ‘Mijn vrouw wil niks meer met Russen te maken hebben. Ik heb iets meer begrip’ (Sara Berkeljon de Volkskrant 22 december 2022):
Media-ondernemer Derk Sauer en zijn zoon, de journalist Pjotr Sauer vertrokken kort na de Russische invasie van Oekraïne halsoverkop uit hun thuisland. Het doet hen pijn dat veel Russen over de oorlog zwijgen, maar hard oordelen kunnen ze niet. Derk: ‘Het is erg prettig om hier in Amsterdam te zitten klagen.’

‘Schrijven en studeren is mijn religie’ (Julien Althuisius interviewt Karen Armstrong 24 september 2022 Volkskrant Magazine p. 60-64):
Ooit was ze non, nu is schrijven over spiritualiteit en religie haar godsdienst. Maar ook in muziek en een goed glas wijn vindt Karen Armstrong het goddelijke.
Een belangrijk inzicht uit haar boek is dat vrijwel geen enkele godsdienst – behalve het christendom en het judaïsme – God ziet als iemand die de wereld bestiert vanuit de hoge hemel. ‘Het goddelijke zit hem in een bepaalde kracht, die in zoveel verschillende culturen naar boven komt dat het wel een archetype lijkt. In China is het qi, in India noemen ze het rita; het is een kracht die in alle dingen zit. Het is fysiek en spiritueel en we kunnen het niet bevatten. De goden komen voort uit die kracht; zij zijn slechts dienaars of gedaanten van rita.’
De Britse dichter William Wordsworth (1770-1850) inspireerde Armstrong. ‘Hij was al heel bezorgd over de onthechting van de mens met de natuur. Hij heeft zichzelf aangeleerd op een andere manier naar de natuur te kijken. Dat lees je in zijn gedicht Lines Composed a Few Miles above Tintern Abbey. En prompt citeert Armstrong een gedeelte van het gedicht.
Als ze de laatste zin heeft uitgesproken – ‘een beweging en een geest die alle denkende dingen voortdrijft, alle objecten van alle gedachten, en door alle dingen heen rolt’ – veert ze op. ‘Dat is precies qi. Hij begrijpt het. Hij gebruikt ook het woord something en niet het woord God. Zeker in het Westen zien het christendom en het judaïsme God als degene die de wereld heeft geschapen.’ Die God, en nu citeert ze de filosoof Francis Bacon, ‘heeft ons gezegd dat we de aarde moeten onderwerpen’. ‘Dat hebben we gedaan. En kijk eens wat ervan is gekomen.’
Museum: The British Museum in Londen
Een paar dingen vind ik fantastisch. De Cyruscilinder bijvoorbeeld (een antieke kleicilinder waarop een declaratie is geschreven uit naam van de Perzische koning Cyrus II De Grote, red.). Cyrus II maakte van het Perzische rijk een wereldrijk. Waar andere wereldrijken heel overheersend waren, predikte Cyrus vrede. En voor zover dat mogelijk was, kreeg hij dat ook voor elkaar. Hij stuurde bijvoorbeeld de Joden, die naar Babylon waren gedeporteerd na de revolutie, terug naar huis. En ook de gevangenen werden heengezonden.

Het wordt tijd dat we andere mensen, dieren, planten en stenen beschouwen als een heilige eenheid (Tineke Bennema de Volkskrant 24 augustus 2022 p. 24):
De boeren zullen hun bedrijven moeten inleveren, maar dan is de natuur in Nederland nog niet gered. Er is een totaal andere houding nodig ten opzichte van de natuur. Een van nieuwsgierigheid, verwondering en met een portie nederigheid.
Manier van denken
In het nieuwe boek van theoloog en voormalige non Karen Armstrong, De heilige natuur, toont zij aan dat de oplossing uit de klimaatcrisis ook moet worden gezocht in onze manier van denken over de natuurlijke wereld om ons heen. Het christendom en de westerse filosofen, vooral gericht op de cognitieve vaardigheden van de mens (‘ik denk, dus ik ben’), hadden weinig oog voor de plaats van de mens in de natuur. Zonder water en lucht had Descartes niet lang kunnen denken/bestaan. Ze stelden dat de natuur er was voor de mens om van te profiteren en te domineren. Dat was Gods wens zelfs. Het jodendom en christendom plaatsen eerst God boven de natuur en daarna de mens erbuiten als plaatsvervangend heerser.
Confucianisme, taoïsme, islam en filosofen zoals de uitzonderlijke en verguisde Spinoza, zij toonden de mens niet als een hoger wezen dan de andere op aarde. De mens heeft zijn functie, net als de andere. Sterker nog, hij werd pas gelukkig als hij zichzelf ziet als niets bijzonders en alles om zich heen heel schoon vindt: andere mensen, dieren, planten, stenen, planeten, en respecteert en beschouwt als een heilige eenheid. Waarin hij zijn plaats kent.

Opinie & Debat - Geen ‘geneuzel’, geen ‘gedram’, 2024 mag het jaar worden van het ongemakkelijke gesprek aangaan (de Volkskrant 29 december 2023, p. 23-25):
Waar verheugen de kunstenaar, de wetenschapper, de muzikant, de jurist of de akkeronderzoeker zich op in het nieuwe jaar? Onze gastcolumnisten van 2023 blikken vooruit.

In de nieuwe politieke realiteit heeft natuur geen schijn van kans (Yvonne Hofs de Volkskrant 22 december 2023, p. 4):
De ruk naar rechts in de Tweede Kamer manifesteerde zich ook in het eerste landbouwdebat na de verkiezingen. Een meerderheid liep zich het vuur uit de sloffen voor de ‘gangbare’ boeren. Het natuurbelang zit in de verdrukking.

Zomaar emoties van je afschreeuwen, getuigt van mentale luiheid (Marjan Slob de Volkskrant 11 december 2023, p. 20):
Geert Wilders is politiek binnengelopen met de suggestie dat het goed is om je emoties de vrije teugel te geven en ongefilterd ‘te zeggen waar het op staat’. Een gevaarlijk idee, stelt Denker des Vaderlands Marjan Slob.

Lezers over populisme (Theo Verstraten de Volkskrant 20 december 2023, p. 28):
‘In Nederland is een extreemrechtse dijk doorgebroken. Voorkom dat heel Europa onder water komt te staan’
Systeemfouten
Wat fijn dat Bas Bijlsma ons waarschuwt voor de gevaren van de met een keuze voor Wilders dreigende autocratie. Blijkbaar heeft hij als expert in het vroegtijdig herkennen van geweldrisico’s en democratisch verval onvoldoende bodem geboden aan de partij waarvan hij deel uitmaakt, want in de campagne is dit thema onderbelicht gebleven. Maar fijn dat Bijlsma ons achteraf waarschuwt. Overigens lijkt de vergelijking met Hongarije, Polen en Rusland, waar de democratie niet echt een historische herkomst kent, een wel erg gemakzuchtige.
Het zou fijn zijn geweest als Bijlsma ons wat meer inzicht had gegeven in de wending van de PvdA onder Wim Kok, die zijn rode veren afschudde en ziel en zaligheid verkocht aan de markt. Later nog eens dunnetjes overgedaan door Diederik Samsom, die nu zo nauw met Frans Timmermans samenwerkt. Is het prettiger te leven in een ‘marktocratie’ dan in een autocratie?
Wat is er te kiezen in dit land? Werpt één van de partijen zich op als strijder tegen de markt of is de vermenging van politiek, media en multinationals inmiddels zodanig dat die strijd al bij voorbaat wordt opgegeven? De burger wordt opgezadeld met stemrecht dat op geen enkele manier hoop geeft op een democratische vertaling ervan. Zo langzamerhand lijkt het erop of je of voor de éne of de andere systeemfout mag kiezen. Wie durft ons niet alleen te waarschuwen voor systeemfouten, maar ze ook te bestrijden?

Wij zijn degenen die de rechtsstaat kunnen onderhouden en beschermen (Ibtihal Jadib de Volkskrant 20 december 2023, p. 2):
Dat de kennis over en het verantwoordelijkheidsgevoel voor de rechtsstaat zo gebrekkig zijn, kan bezwaarlijk aan burgers worden verweten als de overheid zelf niet het goede voorbeeld geeft. Denk hierbij aan de oproep vorige week van PVV, NSC, VVD en BBB aan de Eerste Kamer om de Spreidingswet niet meer te behandelen. Of aan de Nationale Ombudsman die zich uitsprak over lagere overheden die in de steek worden gelaten: ‘Afspraken worden voor de zoveelste keer niet nagekomen. De overheid blijft onbetrouwbaar.’

Dreigingsniveau 4. Ik vroeg mij af wat ‘een reële kans’ op een aanslag betekent (Max Pam de Volkskrant 20 december 2023, p. 19);
Nog weinig leraren van toen werken bij de school. Van het plan om de school naar Paty te vernoemen is weinig terechtgekomen en ook het beoogde standbeeld voor Paty staat er niet. Overigens werd twee maanden geleden in Arras nog een Franse leraar doodgestoken door iemand die ‘Allahoe akbar!’ riep. Over deze moord is nog geen boek geschreven.
Fijne feestdagen gewenst en bedenk dat er altijd nog een dreigingsniveau 5 bestaat.

Stop het slaapwandelen richting autocratie en houd de PVV en Wilders buiten de macht (Bas Bijlsma de Volkskrant 18 december 2023, p. 20):
Je moet altijd serieus nemen wat anti-rechtsstatelijke politici zeggen. Ze doen namelijk meestal ook wat ze zeggen. Kijk naar de politieke vrienden van Wilders in Polen, Hongarije en Rusland.

In ‘het veiligste land voor Joden in Europa’ is de angst nooit weg (Arnout le Clercq de Volkskrant 4 december 2023, p. 13-15):
Hongarije is het veiligste land voor Joden in Europa, zegt premier Viktor Orbán. Dat komt volgens hem door zijn harde migratiepolitiek: geen migranten uit de Arabische wereld. Binnen de Joodse gemeenschap, de grootste van Centraal-Europa, vinden zijn woorden weerklank én tegenspraak.
Hoe dat komt is volgens de premier klip en klaar: zero tolerance voor antisemitisme én zijn migratiepolitiek, die vluchtelingen en migranten uit de Arabische wereld buiten de deur houdt.
De Amerikaanse ambassadeur in Boedapest, David Pressman, mengde zich in de discussie. Fysieke veiligheid van Joden als graadmeter voor antisemitisme noemde hij ‘een grotesk lage standaard’. Met onder meer de campagnes tegen Soros laat de Hongaarse regering zijn andere gezicht zien, aldus Pressman, die zelf van Joodse afkomst is. De voetbalwedstrijden ‘spreken hen niet vrij van de posters die ze hebben opgehangen.’

Slecht gesternte (Lilyan van Halbeek de Volkskrant 2 december 2023, katern Zaterdag p. 22):
‘Verkenning gaat van start onder een slecht gesternte’, kopte de krant afgelopen maandag. Ook in het stuk over twee pagina’s was sprake van ‘slecht gesternte’. Daar wil ik, astroloog met ruim 25 jaar ervaring, even op reageren.
Een slecht gesternte bestaat niet. De mens heeft altijd een vrije wil. De planeten dwingen niet. En we kunnen het niet op de sterren schuiven. Astrologie gaat uit van ‘zo boven, zo beneden’. Elke planeetpositie en elke planeet­combinatie heeft in de taal van de astrologie zijn eigen symboliek. Die kun je positief of negatief invullen en uitleven.
In een persoonlijke horoscoop kun je zien waar de uitdagingen liggen, zowel in aanleg als in ontwikkelingsproces. Maar hoe een persoon de uitdagingen aangaat, dat beslist hij of zij uiteindelijk zelf. Astrologie kan het zelfinzicht vergroten, waardoor je bewustere keuzes kunt maken.
Horoscopen kun je maken voor personen, maar ook voor landen of kabinetten of voor het tijdstip van de sluiting van de stembus. blue%Mundane astrologie houdt zich bezig met de tijdsgeest (of tijdsgeest) en wereld­gebeurtenissen. Dan gaat om collectievere energieën en ons collectieve bewustzijn. Dat is niet in een oneliner te vatten, en al helemaal niet in een voorspelling.
Doemdenken heeft geen nut. De ­moderne astrologie denkt niet in ‘slechte gesterntes’. We worden niet door gesterntes geregeerd. We hebben een vrije wil en zijn verantwoordelijk voor ons eigen bewustzijn en onze eigen keuzes, hoe zwaar de uitdagingen ook zijn.

Laat Omtzigt in de Kamer de rechtsstaat bewaken, dat is nu belangrijker dan ooit (Raoul du Pré de Volkskrant 2 december 2023, p. 15):
Omtzigt voelt uitstekend aan dat hij met zijn partij, opgericht om de rechtsstaat te beschermen, al zijn geloofwaardigheid verliest als hij in zee gaat met een eenmansbeweging die de positie van minderheden structureel ondermijnt. Een halfzachte toezegging van Wilders dat hij het tijdelijk wat rustiger aan doet, biedt onvoldoende houvast. CDA-leider Bontenbal verwoordde het deze week nog treffend: het gaat niet alleen om de democratische rechtsstaat, maar ook om democratisch ethos: ‘Daarbij hoort ook hoe je je gedraagt naar de instituties die de rechtsstaat overeind houden.’ Denk aan de rechterlijke macht, de vrije pers en het parlement zelf.

Stalins getalenteerde schoft (Helmer Stoel De Groene Amsterdammer 5 oktober 2023, p. 62-64):
Op het standbeeld in zijn geboorteplaats staat een vaak geciteerde zin uit een van zijn korte verhalen: ‘Het volk is niet compleet zonder mij.’ Platonovs rijke en complexe werk getuigt van een fundamenteel inzicht: het volk heeft ook altijd al bestaan uit hen die er niet echt toe gerekend werden.

We zijn verslaafd aan ons eigen gelijk, volgens filosoof Lammert Kamphuis. (Lisanne Snelders 29 augustus 2023):
De gepolariseerde samenleving doet hem aan zijn strenge kerk van vroeger denken: zwart-wit, met weinig ruimte voor nuance. Daarom pleit hij in zijn nieuwe boek Verslaafd aan ons eigen gelijk voor lenigheid in ons denken. “Ergens aan vasthouden geeft de illusie van controle: wij zijn goed en zij zijn slecht”

wankele sokkels
omstreden monumenten in de oppenbare ruimte (september 2023):
Voorwoord
4. nederlands koloniaal verleden zichtbaar en onzichtbaar (p. 75):
De veroverde gebieden kwamen onder Nederlands koloniaal bestuur. Er werd flink aan verdiend. In de periode daarna namen de Britten enkele Nederlandse koloniën over, totdat in de negentiende eeuw de Indonesische archipel, Suriname en de Antillen als koloniale gebieden overbleven. Het kolonialisme en de slavernij waren gebaseerd op hiërarchische en racistische indelingen van de mensensoort. Hoe donkerder de kleur, hoe lager op de sociale ladder.209 209): Siep Stuurman, De uitvinding van de mensheid. Korte wereldgeschiedenis van het denken over gelijkheid en cultuurverschil (Amsterdam: Bert Bakker, 2009) 287-294; Maria Grever and Berteke Waaldijk, Transforming the Public Sphere. The National Exhibition of Women’s Labor in 1898 (Durham: Duke University Press, 2004) 135-170

Sharon Dijksma: ‘Ontsporing fraudebestrijding kwam niet door Wet Kinderopvang die ik wijzigde’ (Hessel van Piekarz de Volkskrant 11 september 2023, p. 5):
Door toenemende signalen van misbruik en stijgende kosten moest Sharon Dijksma als staatssecretaris naar eigen zeggen wel strenger controleren op fraude met de kinderopvangtoeslag. Dat de fraudebestrijding in de jaren daarna ontspoorde erkent ze, maar dat lag niet ‘aan een enkele wetswijziging’.

Dichters & Denkers De vele gedaantes van niet-weten (Miriam Rasch De Groene Amsterdammer 13 juli 2023, p. 134-135):
Zoveel data verzamelen dat je niet meer ziet hoe je ervoor staat: het is een van de vormen van onwetendheid die Peter Burke beschrijft in Ignorance. En er zijn er honderden.

Naar het licht (Haroon Ali de Volkskrant 13 juni 2023, p. V8-9):
Wetenschapsjournalist Adriaan ter Braack, beter bekend als de ‘holistische sloopkogel’ Sjamadriaan, maakt korte metten met gezondheidsfabeltjes van wellness-influencers. Van dichtbij zag hij de schade die ‘fofgoeroes’ kunnen aanrichten.
Hemelse inspiratie
Het idee voor zijn boek Het universum is een klootzak (2021), waarin wetenschapsjournalist Adriaan ter Braack beschrijft hoe de natuurwetten ons het leven zuur maken, ontstond tijdens een lsd-trip op een festival in Spanje. Daar zou je op een spirituele manier naar kunnen kijken. Was dit een gevalletje van hemelse inspiratie? ‘Lsd kan zeker dat effect hebben’, zegt Ter Braack. ‘Maar uiteindelijk is het vooral een partytrip waarin je vreemde dingen verzint. Dus laten we niet doen alsof het meer is dan dat.’

De terugkeer van Melchisedek (Magazine Reflectie Wies Kuiper - nr. 1 voorjaar 2023, p. 9-14):
Priester van God
De Metafysiche Bijbeldictionairy geeft aan dat de naam Melchisedek betekent: koning van rechtvaardigheid, rechtvaardige rechter, koning van Salem en priester van de Allerhoogste of Hoog heilige god. Hij zou voor eeuwig een priester van God zijn (Salem betekent vrede).

Is het economie-examen slechts vragen naar een mening? (Peter de Waard de Volkskrant 25 mei 2023, p. 21):
Uitgesproken kritisch over de examenstof is bijvoorbeeld de onlangs met emeritaat gegane hoogleraar Lans Bovenberg die wel wordt gezien als Nederlands invloedrijkste econoom. Hij noemde eerder het vak economie op de middelbare school een soort bezigheidstherapie, omdat daarbij te veel wordt uitgegaan van de homo economicus, de rationele mens die alleen met zijn eigen belang bezig is. Hierdoor zouden de leerlingen tot egoïsten worden opgeleid.
Maandag kraakte hij in een opiniebijdrage in het FD de eindexamens economie op het vwo. Daarbij zou de ECB als incompetent worden afgeschilderd, omdat die niet in staat zou zijn de inflatie te beheersen.
‘Dit schaadt het vertrouwen van de leerlingen in competent en geloofwaardig monetair beleid en in het belang van economie als schoolvak’, aldus Bovenberg.

Omgevallen formulierenkast (Jasper van Kuijk de Volkskrant 20 mei 2023, Boeken & Wetenschap p. 13):
In het huidige kabinet is staatssecretaris Alexandra van Huffelen (D66) ermee belast dat de digitale overheidsdienstverlening beter toegankelijk wordt. Een van de beste manieren waarop ze dat kan doen is weer vaker een menselijk aanspreekpunt voor die digitale diensten neerzetten. En misschien – maar dan moet iemand eerst maar eens laten zien dat dit echt kan werken – dat betere automatisering ook een optie is. Wat we in ieder geval niet meer moeten doen, is die formulierenkast over mensen heen flikkeren.

Staken op leven en dood (BNNVARA 8 mei 2023):
Dit is een serie om stil van te worden en die een groter publiek verdient (Angela de Jong AD 9 mei 2023):
De serie begint met een fragment dat je als kijker meteen bij de kladden grijpt: klokgelui, een regenachtige begraafplaats en een stoet mensen die zich langzaam voortbeweegt. In de voice-over vertelt Erik Dijkstra over Foppe de Jong, die 93 jaar werd. Hij was de laatste getuige van een bloedbad waarbij zestien mannen in het Groningse Marum door de Duitsers werden doodgeschoten, onder wie Foppes vader en een 13-jarige vriendje. Foppe heeft zijn hele leven rondgelopen met een vreselijk geheim, dat hij vlak voor zijn dood toevertrouwde aan Dijkstra.
Bovendien zal de documentairereeks van Erik Dijkstra over de tamelijk onbekende april-meistaking van 1943 het toch van terugkijken moeten hebben. Dit is zo’n pareltje waaraan met liefde en geduld jaren is gewerkt en die een prominentere plek in de programmering had verdiend. Maar om de NPO moverende redenen op de late avond werd weggestopt. Er is een aparte aflevering, die van maandag, over hoe de gebeurtenissen van toen tot op de dag van vandaag doorwerken in de levens van talloze mensen. Het verhaal van een van hen, Ella Postema, dochter van de stakingsleider uit Roden, was hartverscheurend. Ze werd in de oorlog als baby al als levend schild gebruikt door haar moeder en daarna om het minste of geringste in elkaar gemept en vastgebonden.

Staken op leven en dood (BNNVARA 1 mei 2023):
Aangespoord door hun geloof trotseren vele protestante en katholieke mannen hun angst voor de dood. En ook socialistische en communistische arbeiders blijven standvastig, zelfs als ze weten wat hen boven het hoofd hangt. Maar ook de mijndirecteuren van Zuid-Limburg durven het aan om hun eigen leven in de waagschaal te stellen om duizenden stakende mijnwerkers te redden.

De vele tête-à-tête van Macron en Rutte (Arnout Brouwers en Eline Huisman de Volkskrant 11 april 2023, p. 4):
De Franse president Macron, dinsdag op staatsbezoek, is in Den Haag een graag geziene gast. Het is een bewijs van de sterk verbeterde Frans-Nederlandse betrekkingen. Persoonlijke chemie speelt daarin een rol, maar ook geopolitieke strategie.
Het Nederlandse denken over Frankrijk heeft, met enige vertraging, net zo’n revolutie ondergaan als ooit het geval was met Duitsland. De argwaan tegen de grote continentale buren heeft, afgedwongen door geopolitieke veranderingen, plaatsgemaakt voor een besef van gedeelde lotsbestemming.
‘Nederland is een beetje in de leer bij Frankrijk qua geopolitieke strategie’, zegt Cuperus. ‘Veel traditioneel ‘Franse’ onderwerpen domineren nu de Europese agenda: strategische autonomie, geopolitiek, industriepolitiek. Dat is de paradox: Europa is aan het verfransen, maar tegelijkertijd marginaliseren de Fransen binnen Europa.’

‘De media zijn eindelijk wakker geworden’ (Vita de Geus-Kovalenko 13 maart 2023):
Pas nu Poetin een allesvernietigende oorlog is begonnen, is Nederland wakker geworden – de journalistiek incluis. Dat vindt de in Nederland wonende Oekraïense Vita de Geus-Kovalenko, die al jarenlang vecht om het Oekraïense perspectief beter over het voetlicht te krijgen.

Lilian Marijnissen (De geknipte gast 24 februari 2023, NPO2):
Lilian Marijnissen, de politicus die net het boek De winst van eerlijk delen heeft geschreven, stelt dat de politiek een harde wereld is waar weinig ruimte is voor emoties en waar je altijd op je hoede moet zijn. Lilian, die opgroeide als enig kind, heeft de politiek met de paplepel ingegoten gekregen. Haar vader Jan was jarenlang het boegbeeld van de SP, de partij die Lilian nu ook als fractievoorzitter leidt. Lilian lijkt vierentwintig uur per dag politicus, maar toch kan ze zich ook wel een andere toekomst voorstellen.

Verder met Vincent (Michiel Kruijt interviewt Willem van Gogh en Janne Heling de Volkskrant 10 februari 2023, p. V2-4):
Het Van Gogh Museum viert zijn 50ste verjaardag met een expositie als ‘eerbetoon’ aan de familie die het museum mogelijk maakte en er altijd bij betrokken is gebleven. Twee familieleden vertellen over hun bijzondere rol.

Handelsconflict tussen de EU en de VS
Groene wedloop (Rutger van der Hoeven De Groene Amsterdammer 2 februari 2023, p. 12-13):
Europa is boos over groene subsidies in de VS en slaat terug met een nieuw klimaatplan. Prima nieuws voor de planeet, maar de EU blijft mokken en waarschuwt voor een handelsoorlog.

De 'self-fulfilling prophecy' van de klinisch psycholoog prof. Dr. J.J.L. Derksen hangt in het boek ‘Een Keizer Zonder Kleren. Ken jeZelf, God als Kracht en het Dogma Voorbij’ van Hans Feddema met de relatie tussen geest en lichaam samen.

Net als V’s faforiete 16 (de Volkskrant 12 november 2022, p. 28-33) zijn de The Handmaid’s Tale experiment Practical Utopia, Merel van Vroonhoven (de Volkskrant 12 november 2022, Zaterdag p. 2) een illustratie van het balansmechanisme van de wederkerigheid. Zonder de input van de mysterietaal, die zich op het snijvlak tussen de microkosmos en macrokosmos (‘Mensbeeld en Wereldbeeld’) bevindt is religie ondenkbaar. Maar ook voor het bereiken van het punt omega, de output blijft religie relevant. In elk leven wordt de weg door de wederkerigheid, de relatie tussen Micro en Macro beschreven. In het leven gaat het er om de mysterietaal beter te leren begrijpen. Dit is mogelijk door de innerlijke wereld met de uiterlijke wereld te verbinden. Dit is al door het leerproces, de triade knower, knowing, and known van Vyâsadeva onderkend.
Het mysterie van het leven kan in een verhaal, in mysterietaal tot uitdrukking worden gebracht, maar niet in een laboratorium worden gemeten. Om het ‘balansmechanisme’ op aarde te herstellen maakt H.P. Blavatsky in de Stem van de Stilte van zeven gouden sleutels (p. 45,46) gebruik.

Oekraïne: kritische kanttekeningen (Hans Kuijper Civis Mundi Digitaal #127, oktober 2022):
Het staat buiten kijf dat: de NAVO (lees: Amerika) zich gestaag uitbreidt in oostelijke, maar Rusland niet in westelijke richting. "Zelfbeschikking" is een dubbelzinnig begrip dat zowel Woodrow Wilson als Vladimir Lenin gebruikten, een mes dat aan twee kanten snijdt. In het volkenrecht wordt "zelfbeschikking" niet duidelijk gedefinieerd. Door geen rekening te houden met de noden en de wensen van de separatisten in de Donbas, die een minderheid van de Oekraïense bevolking vormen, toont president Zelensky zich geen echte democraat, die oog heeft voor de belangen van minderheden. Hij zou het scherpzinnige boek van Alexis de Tocqueville, De la démocratie en Amérique, moeten lezen.

Bijna dertig jaar geleden schreef Geert Mak over de problemen op het platteland. In de besteller Hoe God verdween uit Jorwerd was toen al te lezen over het verdwijnen van voorzieningen in kleine dorpen en de leegloop naar grote steden. Thema’s die nu door de stikstofcrisis hoog op de politieke agenda staan. (Buitenhof 9 april 2023 NPO1)

Nieuwe pensioenwet zónder berekeningen met deze hoge inflatie? Niet doen! (Pieter Omtzigt en Eric Bergamin de Volkskrant 5 september 2022 p. 20):
Alle huidige pensioenen overhevelen naar het nieuwe systeem zonder te weten wat de gevolgen van inflatie zijn en hoe de reserves verdeeld worden, kan tot grote fouten leiden.

Hoofdstuk 3 Blinde leiders van de blinden (p. 143):
Het martelaarschap of de verbanning van iemand die iets nieuws wil invoeren, is maar al te vaak de prijs die voor wetenschappelijke vooruitgang wordt betaald. De hervormer van het laboratorium moet de vesting van gewoonte en vooroordeel als het ware met de bajonet veroveren. Zelden wordt zelfs een achterdeurtje door een bevriende hand opengelaten.
Voor bijzonderheden, zie ook het artikel Het feest van Goede Vrijdag van mijn leraar Wies Kuiper, (Magazine Reflectie, nr. 1 voorjaar 2022, p. 22-26).

Voortrekkers (Ellen de Visser de Volkskrant 20 augustus 2022, Zaterdag p. 2-5):
Als huisarts en straatarts in kwetsbare wijken ziet Michelle van Tongerloo dagelijks de gevolgen van de stijgende kosten voor voedsel en energie. Ze tuigde een particulier systeem van hulpverlening op en ontving al tienduizenden euro’s aan giften. ‘Ik was het zat dat ik mijn patiënten zag verzuipen.’
Wat ziet u gebeuren met uw patiënten als ze zo concreet worden geholpen?
‘Stress en armoede vergroten de slechte karaktereigenschappen van mensen. Ik zie mijn patiënten echt veranderen als ze meer steun krijgen. Je moet niet helpen door te praten, dat komt later wel, je moet eerst vragen wat iemand nodig heeft. En dat is vaak gewoon extra geld of praktische hulp.

God, geloof en geweld? Perspectieven op conflict en vrede (Rudi Vranckx 11 mei 2022):
4.3. De ‘vergeten’ christenen in het Midden-Oosten. Verdwijnt het christendom daar waar het begon?
4.3.1. Inleiding
Bisschoppen in Irak (8:54)
Midden september 2015 trokken drie Belgische bisschoppen op solidariteitsmissie naar Irak om daar solidariteit te betonen met de christenen en alle vluchtelingen daar een hart onder de riem te steken.
“Het was een ongewoon zicht, een bisschop met de tranen in zijn ogen. Het waren dan ook gruwelijke verhalen die de Luikse bisschop Harpigny en zijn twee Vlaamse collega’s Jozef De Kesel en Léon Lemmens te horen kregen tijdens hun blitzbezoek aan Noord-Irak. Een bezoek waarmee ze hun solidariteit wilden betuigen met de christenen die voor IS op de vlucht moeten. Rudi Vranckx maakt voor Koppen hun reisverslag. De bisschoppen bezoeken er ook een klooster, maar vooral de ontmoeting met een aantal jezidi-meisjes maakt enorme indruk: “Ik was bang van alles wat IS met ons deed. Hun gedrag was vuil en smerig.”

Russisch fascisme (Erik Jansen Civis Mundi Digitaal #121, april 2022):
Bespreking van Timothy Snyder, De weg naar onvrijheid'', Rusland, Europa, Amerika.
Hij waarschuwt ook voor een te grote ongelijkheid in het Westen die een overgang naar een meer autocratisch bewind à la Trump dichterbij brengt. In het laatste hoofdstuk worden alle machinaties rond de presidentsverkiezingen in de VS van 2016 door Rusland in detail toegelicht. Het stoort de autocratische regimes dat het Westen nog steeds de illusie in stand houdt dat burgers zelf iedere vier jaar hun regering kunnen kiezen. Er is hen er alles aan gelegen om het Westen te “normaliseren”.

Bas van der Schot (de Volkskrant 13 april 2022 p. 29):

Het gaat er om dat we ons weer met de natuurlijke eenheid, de oerbron verbinden. Het volmaakte getal 10 (1 + 2 + 3 + 4) wordt in de metafysische wereld verzinnebeeld door de 4 of de TETRAKTIS. Het laat zien dat er aan de wereld van de eeuwig wederkerende verschijnselen (Aldous Huxley: ‘perennial’, Friedrich Nietzsche: ‘ewige Wiederkehr’, een eeuwige natuurlijke ordening, een blauwdruk zevenvoudige samenstelling van de mens), het mystieke factorelement (x), een bepaalde natuurconstante? aan ten grondslag ligt. De Triade vormt de natuurlijke eenheid 'Ruimte, Materie en Tijd' en de Tetrade vormt de natuurlijke selectie. Bij levensprocessen gaat het om de natuurlijke eenheid en de natuurlijke selectie, namelijk om de Weltstoff van Teilhard de Chardin, de memen van Richard Dawkins, de geest-substantie Swabhâva (Mind stuff) in de Theosofie. Bij de natuurlijke selectie gaat het primair om de context Uw wil geschiede. Richard Dawkins heeft gelijk wanneer hij stelt dat het bij levensprocessen om natuurlijke selectie gaat. Het mechanisme achter het aanpassingsvermogen van de mens aan zijn omgeving is al millennia bekend.
(x) Het getal zeven, als een samenstelling van 3 en 4 (de Wet van Zeven, de Triade en Tetrade, Trivium en Quadrivium), is dus het factorelement in elke oude religie, omdat het het factorelement in de natuur is. Zeven is het grondtal van het gemanifesteerde heelal (Purucker).

Oekraïne (Buitenhof 17 april 2022 NPO1):
- VVD-Tweede Kamerlid Ruben Brekelmans en D66-Europarlementariër Sophie in 't Veld over Oekraïne, de EU en de NAVO,
- een gesprek met de beroemdste schrijver van Oekraïne Andrej Koerkov,
- auteur Ilja Leonard Pfeijffer schuift aan om te praten over de kunst van het vertellen van verhalen.

Vita de Geus-Kovalenko: ‘De media zijn eindelijk wakker geworden’ (Raymond Krul 30 maart 2022):
Pas nu Poetin een allesvernietigende oorlog is begonnen, is Nederland wakker geworden – de journalistiek incluis. Dat vindt de in Nederland wonende Oekraïense Vita de Geus-Kovalenko, die al jarenlang vecht om het Oekraïense perspectief beter over het voetlicht te krijgen.

Hoe schrijver Jaap Scholten in Hongarije de Oekraïners helpt (Elseviers Weekblad 16 maart 2022):
Schrijver Jaap Scholten ontfermt zich in zijn huis in Hongarije over het gezin van de Oekraïense vluchtelingen Eva en Alexey Tarasenko en hun kinderen. Ook regelt hij medicijnen en Kevlar-helmen voor Oekraïne. ‘Voor mij is dit een strijd tussen goed en kwaad.’

Bestuurscultuur (Buitenhof 20 februari 2022 NPO1):
- ‘De OMT-structuur heeft voor allerlei infectieziekteproblemen gewerkt, maar voor zo’n langdurige en maatschappij brede crisis is het OMT onvoldoende’, aldus viroloog en OMT-lid Marion Koopmans.
Zijn we voorbereid als er een nieuw virus opduikt? 'Op korte termijn hoop je van wel. Met alles wat is opgetuigd zou het sneller moeten werken', vertelt Koopmans, maar ze is kritisch: 'de enorme complexiteit van die structuren moet echt simpeler'. Als we kijken naar zoönosen zoals de vogelgriep spreekt Koopmans van een 'permanente pandemische dreiging' - Afgelopen week kwamen in München Europese leiders bij elkaar voor de jaarlijkse veiligheidsconferentie. Dit jaar stond die in het teken van de situatie in Oekraïne. Tweede Kamerlid Kati Piri is net terug uit de Duitse stad en praat in Buitenhof over de situatie in het Oost-Europese land.
'Als Poetin het wil, is er nog een diplomatieke oplossing’, merkte Piri. ‘Alle westerse leiders hebben benadrukt bereid te zijn in gesprek te gaan en afspraken te maken en te de-escaleren.’
- De spanningen aan de grens tussen Oekraïne en Rusland lopen verder op. De grote vraag na een week van dreiging, bewapening en beschuldigingen: is een oorlog nog te voorkomen? Hierover: Rusland-correspondent Eva Hartog vanuit Moskou.
- 'Natuurlijk moesten regeringen en centrale banken iets doen aan het begin van de coronapandemie. Maar dit beleid is al lang aan de gang en je ziet dat de schuldenlast, als gevolg van de lage rente, steeds verder oploopt’. Hoogervorst stelt dat 'als je nu zo'n grote inflatie hebt en je weet dat monetair beleid met vertraging werkt, dan moet je veel sneller optreden'. De rekening van de hoge inflatie komt bij de gewone burger te liggen.
Volgens Hoogervorst moet de discussie over de euro gevoerd worden: ‘Het is niet of je zonder de euro niet door kunt gaan. Er zijn kleine landen geweest die nooit in de euro zijn gestapt en die doen het nu prima’. 'We zitten nu in een muntunie die wordt gedomineerd door schuldenlanden', 'Een land als Italië is bankroet, want het heeft een enorme schuld. Bij een normale rente zouden ze dat niet kunnen opbrengen'.

Hoe Marcel Boekhoorn de ‘intelligentste vierkante meters in Nederland’ aan de Amerikanen verkocht (Tom Kreling de Volkskrant 19 augustus 2021):\\ Na zijn debacle vorig jaar met de gedwongen verkoop van Hema was Marcel Boekhoorn wel weer eens toe aan succes. Dat lukte de ondernemer deze week met de verkoop van de High Tech Campus in Eindhoven, voor maar liefst 1,1 miljard euro.

Omvangrijke biografie van Gorbatsjov (Jef Abbeel Civis Mundi Digitaal #108, maart 2021):
Bespreking van William Taubman, Gorbatsjov. Zijn leven en tijdperk (Gorbachev, His Life and Times).
Beoordeling
Taubman heeft indrukwekkend werk geleverd. Hij heeft heel veel gelezen, gesproken met vele medewerkers en tegenstanders van Gorbatsjov en veel van zijn info komt uit eerste hand.
De biografie is voldoende kritisch en zeker geen hagiografie. Bij de zwakke kanten noemt hij geregeld het feit dat G. teveel zelfvertrouwen had, zijn te grote dadendrang, tegelijk zijn besluiteloosheid. Hij luisterde niet naar zijn medewerkers, ook niet toen ze hem wezen op een staatsgreep. De aanmerkingen die nu volgen zijn dus eerder details.

Profiel Sylvana Simons’ BIJ1
‘Wij móeten die Kamer in’ (Warda El-Kaddouri en Rasit Elibol De Groene Amsterdammer 11 maart 2021, p. 82-87):
BIJ1 brengt een beweging naar de politiek die zich steeds luider uitspreekt tegen ongelijkheid. Ze hebben de tijdgeest mee – met Black Lives Matter en grote schandalen rond etnisch profileren. ‘Nul zetels, dat is niet aan de orde.’
‘Het is net een matroesjka-pop. Je pakt het probleem elke keer uit en ziet dan dat het met elkaar verbonden is’, vervolgt hij. ‘BIJ1 staat voor systeemkritiek. We moeten ons afvragen of een procentpunt hier en daar uit de begroting het gesprek is dat we moeten voeren.’ Om die reden wilde BIJ1 hun verkiezingsprogramma – net als PVV, FvD en PVDD – niet laten doorrekenen door het Centraal Planbureau. In een uitgebreid betoog legt Schinkel uit: ‘De CPB-berekeningen zijn gebaseerd op modellen die niet neutraal, maar ideologisch zijn en een partij die systeemverandering wil heeft niks aan berekeningen die uitgaan van continuering van het bestaande systeem.’

‘Tijd voor meer autonomie in Europese veiligheid’ (Arnout Brouwers interviewt Dick Berlijn de Volkskrant 20 augustus 2019, p. 8-9):
Nederland moet de bakens verzetten in het veiligheidsbeleid, zegt voormalig commandant der Strijdkrachten Dick Berlijn. Want de rol als ‘trouwe, kleine bondgenoot’ van de VS is niet vol te houden.
Loskomen van ‘grote broer’ Amerika: oud-generaal Dick Berlijn pleit voor een ander veiligheidsbeleid.

That is why “Tell the Truth” is the first of Extinction Rebellion’s three core demands.
· 1. TELL THE TRUTH.
Governments must tell the truth by declaring a climate and ecological emergency, working with other institutions to communicate the urgency for change.
· 2. ACT NOW.
Governments must act now to halt biodiversity loss and reduce greenhouse gas emissions to net zero by 2025.
· 3. GO BEYOND POLITICS.
Governments must create and be led by the decisions of a Citizens’ Assembly on climate and ecological justice.

June Boyce-Tillman (uitgever) Spirituality and Music Education Perspectives from Three Continents
10.4. Introduction to New Age (new age). Holistic phenomenon.
The New-Age Issue.
The main theme is “the transition from one epoch to another”. And this as based on “the attraction of the sun and the moon exerted on the earth as well as on the movement of the earth in cosmic space”. This astronomical phenomenon is based on the almost imperceptible displacement of the vernal point (precession-movement of the equinoxes).- Up to there pure astronomy.
The vernal equinox, i.e. the place where the sun rises at the moment of the spring equinox, passes through a zodiacal sign - always seen from our earth, thus geocentrically - in more or less 2.160 years. Consequently, it passes through the 360 degrees of the facial horizon in 25,920 years.

Elk woord moet betekenis hebben (Kustaw Bessems interviewt Lieke Marsman de Volkskrant 28 januari 2023, Opinie p. 22-25):
Als dichter Lieke Marsman naar politici en bestuurders luistert, hoort ze taalgebruik van mensen die totaal de controle kwijt zijn. ‘Als je niet meer weet wat je aan het doen bent ga je verhullende taal gebruiken, een beetje babbelen.’

Door de secularisatie en de daarmee samenhangende ontzuiling zijn de verticale bindingen tussen de maatschappelijke lagen voor een belangrijk deel verloren gegaan. Naast het thema vierde macht verdient ook het fenomeen organisatiecultuur meer wetenschappelijke aandacht. Het universele mechanisme, het universele en eeuwige perpetuum mobile (projectiemechanisme van Carl Jung) dat Marjan Slob in haar column Vergeven bespreekt geldt ook voor de financiële sector. Arnon Grunberg heeft gelijk trauma's verdwijnen niet door vergelding, maar het verdwijnen berust op het balansmechanisme van de wederkerigheid, de Gulden Regel Wat gij wilt dat u geschiedt doe dat de ander.

Perpetual Motion Equivalent of Latin perpetuum mobile (the ever-moving). The one eternal element is abstract space, coexistent with which are endless duration, primordial substance, and unending motion — the breath of the one element. Deity is all these, but to modern minds perhaps it is best pictured as eternal perpetual motion, at once the ever-becoming, the ever-present, and the ever-existing. Thus perpetual motion is an irresolvable first principle, and from it proceed relatively perpetual motions, such as the motions of the celestial orbs. Sir William Grove writes: “All motion is in one sense perpetual. In masses whose motion is stopped by mutual concussion, heat or motion of the particles is generated; and thus the motion continues, so that if we could venture to extend such thoughts to the universe, we should assume the same amount of motion affecting the same amount of matter for ever” (The Correlation of Physical Forces, p. 259). We are bathed, then, in an ocean of perpetual motion; motion means life, and life is everywhere. The physical universe is conceived as matter and motion, being the productions of originating substance and spiritual life; and hence, while wholly illusory in their appearances and phenomena, both in essence are indestructible, uncreate, and eternal. How much more so is the ultraphysical, when considered as noumena apart from their manifested physical productions.

Het eeuwige complementaire principe Yin en Yang (Tao, ‘Hoofdroute’) of het mechanisme 'These + Antithese = Synthese', de wederkerigheid tussen 'Chaos - Gaia - Eros' en het 'Goede - Ware - Schone' van Plato symboliseert de oerbron (perpetuum mobile) van de evolutionaire kringloop. De psyche (reflexief bewustzijn, zelfreflectie) werkt als een spiegel (weerspiegeling, weerkaatsing). Het is deze spiegel, het spiegelneuron, dat zorgt voor de golfbewegingen in de geschiedenis. Welke kant van de medaille, de aardse Tetrade (Standaardmodel, de gemanifesteerde werkelijkheid) of de hemelse Triade (ongemanifesteerde werkelijkheid), laten we overheersen? Alleen wanneer we ons meer met de Triade verbinden komt de beschaving een stapje verder. Meer opties zijn er niet en dat was al bij Pythagoras (De Gulden Verzen van Pythagoras) bekend.

Hermeticism
A philosophical and mystical tradition traced to the writings of HERMES TRISMEGISTUS (Hermes the Thrice-Greatest), a mythical personage identified with the Egyptian god Thoth and the Greek god Hermes. Today, the core of this philosophy is mainly preserved in a collection of tractates known as the Corpus Hermeticum, translated into English by G.R.S. Mead and several others. Although these works are believed to be written about the 2nd century CE, they are actually compilations from the secret and esoteric teachings that go back to the early dynasties of ancient Egypt. The archaeologist Champollion-Figeac affirmed that the Books of Hermes “. . . . truly contain a mass of Egyptian traditions which are constantly corroborated by the most authentic records and monuments of Egypt of the hoariest antiquity” (Égypte ancienne, quoted in CW XIII:233). This body of literature has earned the highest respect of the early Christian fathers, such as Clement of Alexandria and Augustine. Augustine devoted several chapters on the Hermetic philosophy in his The City of God. Later, Kabbalism, Alchemy, and ROSICRUCIANISM were all influenced by the Hermetic philosophy.
Hermetic Philosophy suits every creed and philosophy and clashes with none. It is the boundless ocean of Truth, the central point whither flows and wherein meet every river, as every stream — whether its source be in the East, West, North, or South. (ML, p. 410)
“Our work,” wrote Blavatsky, “then is a plea for the recognition of the Hermetic philosophy, the anciently universal Wisdom-Religion, as the only possible key to the Absolute in science and theology” (IU I:vii, Isis Unveiled Part 1, p. vii).
In 1884, a Hermetic Lodge was formed in London for the study of KABBALAH and Hermeticism under the leadership of Dr. Anna B. Kingsford. This later became an independent Hermetic Society.

De natuurlijke mens (Boeddhistische blik 12 december 2021 en 10 april 2022 NPO2):
‘Er is geen grotere misvatting dan te denken dat de milieucrisis te maken heeft met uitstervende dieren en planten en door de mens veroorzaakte verontreiniging en lelijkheid. Ze zijn er allemaal onderdeel van, maar het is vooral een crisis van geest en ziel.’
Het is de boodschap van de natuurfilosoof Matthijs Schouten, bijzonder hoogleraar ecologie en filosofie van het natuurherstel aan de Universiteit van Wageningen en tevens boeddhistisch leraar. Volgens Schouten heeft de ecologische crisis vooral te maken met de vragen: wie denken wij mensen te zijn op deze planeet? En wat zullen we moeten worden om een duurzame toekomst op deze aarde te creëren voor onszelf en alle andere schepsels?

Kapitalisme is voor de meesten wat water is voor een vis: overal om ons heen en daardoor bijna onzichtbaar (Asha ten Broeke de Volkskrant 15 oktober 2021 p. 29):
Ondertussen is de ideologie achter deze keuzes buiten beeld geraakt. Er wordt zelfs nauwelijks over neoliberalisme gesproken. Dat was niet altijd zo. In de jaren veertig en vijftig schreven Hayek & co openlijk over ‘de neoliberale beweging’ en ‘de doctrine die ook wel neoliberalisme wordt genoemd’. Neerlands grootimporteur Inmiddels doen aanhangers zelf alsof zulks nooit heeft bestaan. Zo ontkende Neerlands grootimporteur van neoliberale ideeën, oud-VVD-leider Frits Bolkestein, ineens dat hij Hayek had gelezen, terwijl hij de man in vrijwel al zijn boeken citeert. Een Amerikaanse economiehoogleraar en vrije-marktdenktanklid probeerde bij de Amerikaanse zender NPR zelfs de hele beweging weg te foezelen: ‘Neoliberalisme is een van de vreemdste complottheorieën die er in de afgelopen eeuw ontwikkeld zijn. Er zijn bijna geen mensen die zeggen: ik ben een neoliberaal. Ze bestaan nauwelijks.’
‘Die anonimiteit is zowel een symptoom als de bron van haar macht’, stelt Guardian-columnist George Monbiot terecht. We spreken over ‘de wetten van de markt’ alsof het natuurwetten zijn, we zeggen ‘de wil van de markt’ alsof die zomaar ontstaat en niet gewoon is ‘wat grote bedrijven en rijke mensen willen’. We accepteren de invloed die neoliberaal kapitalisme heeft op de aarde en onze levens, hoe dit systeem vervuilt en verdeelt en vernietigt en onder onze huid kruipt, omdat we de ideologie niet meer zien, alleen de vanzelfsprekendheid. Dat is wat kapitalisme is. Dat is wat kapitalisten doen.

Dick Schoof (Gert van den Toren de Volkskrant 16 auustus 2021, p. 21):
In het interview met Dick Schoof, secretaris-generaal bij Justitie en Veiligheid, vraagt deze zich af hoe iemand kan denken dat het ’t ideaal is van een topambtenaar om de minister in het zadel te houden. (Remco Meijer en Martin Sommer interviewen Dick Schoof de Volkskrant 14 augustus 2021) Dat is heel simpel: omdat het zo vaak gebeurt. En als je daar niet aan wilt meewerken, kom je niet op zo’n plek.

Waarom ik ervoor kies een staatsprijs te aanvaarden (Arnon Grunberg de Volkskrant 19 november 2022, Opinie p. 18-19):
In 1882 publiceerde Friedrich Nietzsche De vrolijke wetenschap, waarin de beroemde woorden staan: ‘God is dood! God blijft dood! En wij hebben hem gedood! Hoe troosten we ons, moordenaars aller moordenaars?’ Om daaraan toe te voegen: ‘Is de grootheid van deze daad niet te groot voor ons?’ Het probleem is niet het ongeloof, ten onrechte ook weleens secularisatie genoemd, het probleem is dat het ongeloof te klein is, te klein, om met Nietzsche te spreken, voor de te grote daden die daaruit zijn voortgevloeid en nog steeds voortvloeien. Ook mij ontbreekt het aan geloof, zei ik. Dat ontbreken is de motor van mijn schrijverschap en vermoedelijk ben ik om die reden meerdere malen een nihilist genoemd.

De Geschiedenis van Mechizedek (Genesis 14):
Context
Abram en Melchizedek ontmoeten elkaar op het moment dat neef Lot ontvoerd is. Voor een goed beeld van de situatie is het belangrijk om eerst even naar de context te kijken. In het voorgaande hoofdstuk (Gen. 13) lezen we hoe Abram en Lot zich van elkaar afscheiden, omdat hun bezit aan vee voor het gebied te groot was geworden. Als Abram zijn neef de gelegenheid geeft om als eerste een gebied voor zichzelf te kiezen, laat Lot zich dat geen twee keer zeggen. Hij kiest voor de prachtige Jordaanvlakte en slaat zijn tenten op bij de goddeloze stad Sodom. Dat dit geen goede keuze is geweest, blijkt onder andere uit de geschiedenis van Genesis 14. Wat gebeurt er?

De Geheime Leer Deel II, hoofdstuk De oorspronkelijke manu’s van de mensheid, (p. 354):
Daarom ontkent de hedendaagse wetenschap het bestaan van Atlantis. Ze ontkent zelfs elke heftige verschuiving van de aardas, en zou de verandering van de klimaten aan andere oorzaken willen toeschrijven. Maar deze vraag staat nog steeds open. Ook al beweert dr. Croll dat al zulke veranderingen kunnen worden verklaard als gevolgen van nutatie en de precessie van de equinoxen, er zijn andere geleerden, zoals Sir H. James en Sir John Lubbock3, die meer geneigd zijn het denkbeeld te aanvaarden dat deze door een verandering van de stand van de aardas zijn veroorzaakt. De meeste astronomen maken hiertegen bezwaar.
De Geheime Leer Deel II Stanza 12 Het vijfde ras, Goddelijke leermeesters (p. 442,443):
Als hij over Adam, Kaïn, Mars, enz. als personificaties spreekt, verkondigt de schrijver van ‘The Source of Measures’; in zijn kabbalistische onderzoekingen onze eigen esoterische leringen. Zo zegt hij:
‘Nu was Mars de heer van geboorte en van dood, van voortbrenging en van vernietiging, van ploegen, van bouwen, van beeldhouwen of steenhouwen, van bouwkunst . . . kortom van alle . . . KUNSTEN. Hij was het oorspronkelijke beginsel dat zich splitste in twee tegengestelden voor de voortbrenging. Ook in de sterrenkunde nam hij de geboorteplaats van de dag en het jaar in, de plaats van het toenemen van zijn kracht, Aries, en eveneens de plaats van zijn dood, Scorpio. Hij was heer van het huis van Venus en van dat van de Schorpioen. Als geboorte was hij het goede; als de dood het kwade. Als het goede was hij het licht, als het kwade was hij de nacht. Als het goede was hij de man; als het kwade, de vrouw. Hij stond op de kardinale punten, en als Kaïn of Vulcanus, of pater Sadic of Melchizedek was hij de heer van de ecliptica of van het evenwicht of de lijn van de vereffening, en daarom was hij de RECHTVAARDIGE. De Ouden namen aan dat er zeven planeten of grote goden waren die voortkwamen uit acht, en pater Sadic, de rechtvaardige of rechtschapene, was heer van de achtste, die Mater Terra was.’ (‘Source of Measures’, blz. 186.)
De Geheime Leer Deel II hoofdstuk 25 De mysteriën van het zevental Zeven in de sterrenkunde, de wetenschap en de magie (p. 707,708):
Maar is dit alles een reden om te zeggen dat wanneer de hindoe-Puråña’s ‘een zonnejaar’ zeggen, ze één zonnedag bedoelen! Dat de Ouden zoveel natuurgeheimen wisten te onthullen, kwam door hun kennis van de natuurwetten die van de zeven als het ware het basisgetal van de natuur in de gemanifesteerde wereld maken – in elk geval in onze huidige aardse levenscyclus – en door hun verbazingwekkende inzicht in de werking ervan. Door deze wetten en hun werkingen op het siderische, aardse, en ethische gebied konden de oude astronomen ook de duur van de cyclussen en hun respectieve gevolgen voor de loop van de gebeurtenissen precies berekenen; en vooraf de invloed vaststellen (profetie wordt het genoemd) die ze zullen hebben op de loop en de ontwikkeling van de mensenrassen. Omdat de zon, de maan, en de planeten de feilloze tijdmaten waren, waarvan de invloed en de periodiciteit goed bekend waren, werden ze de grote heerser en heersers van ons kleine stelsel in al zijn zeven gebieden, of ‘werkingssferen’3

“Vergeven is jezelf bevrijden” (Boeddhistische blik 17 april 2022 NPO2):
Desmond Tutu was de eerste zwarte bisschop in de Anglicaanse kerk en ontving in 1984 de Nobelprijs voor de Vrede voor zijn inspanningen tegen de apartheid in Zuid Afrika.
Mission Joy: Finding Happiness in Troubled Times
Mission: Joy – Finding Happiness in Troubled Times geregisseerd door Oscar-winnaar Louie Psihoyos geef een inkijk in de onwaarschijnlijke vriendschap tussen de Dalai Lama en aartsbisschop Desmond Tutu. De twee Nobelprijswinnaars vonden elkaar in hun gezamenlijk doel: laten zien hoe je vreugde kan vinden in moeilijke tijden.
Mission Joy schetst een indrukwekkend beeld van hun vijfdaagse ontmoeting in Dharamsala in India, de thuisbasis van de Dalai Lama en de Tibetaanse regering in ballingschap. Ze kwamen hier samen om hun vriendschap te vieren en hun wijsheden met elkaar te delen. Een breed scala aan gespreksonderwerpen komt voorbij: liefde, karma, schuld en vergeving, vreugde, geloof, meditatie en reïncarnatie. Een masterclass in het vinden van geluk en een prachtig portret van twee mannen.

‘Het tijdperk van de sterke man' (Buitenhof 16 oktober 2022, NPO2):
Buitenlandcommentator van de Financial Times Gideon Rachman schrijft in zijn boek Het tijdperk van de sterke man over een nieuw type leider die weinig opheeft met democratie, liberalisme en instituties. Een gesprek over Vladimir Poetin en Xi Jinping, die aan de vooravond staat om zijn machtspositie te versterken.

Profiel Wang Huning
De geheime keizer van China (Jan van der Putten De Groene Amsterdammer 13 oktober 2022, p. 40- 44):
Op het komende partijcongres wordt Xi Jinping gezalfd tot keizer van China. De intellectueel Wang Huning is de ideoloog achter zijn troon. Hij is de bedenker van Xi’s ‘Chinese Droom’, die op een nachtmerrie dreigt uit te lopen.
Voor Confucius is harmonie het hoogste sociale ideaal. Om dat te bereiken moet iedereen zijn plicht doen, zijn plaats kennen en zijn meerderen – de vorst, gezagsdragers, leraren, zijn vader, zijn oudere broer of vriend, alle ouderen – gehoorzamen en respecteren. Een prima model dus voor een hiërarchisch instituut als de Communistische Partij. Wang Huning versmolt confucianisme en communisme en werd een reïncarnatie van de confuciaanse intellectueel aan het keizerlijke hof.

Elitiair (Martin van den Berg, Brief van de dag de Volkskrant 2022 11 oktober 2022, p. 29):
Oudere PvdA-leden maken zich zorgen dat door een fusie met GroenLinks de PvdA te elitair wordt en het contact met ‘het volk’ verwatert (Ten eerste, 10/10). Ik ben zelf ook ouder, afkomstig uit een arbeidersgezin, en moet samen met mijn partner rondkomen van een modaal inkomen. Ik kan mijzelf dus tot ‘het volk’ rekenen.
In mijn jeugd was Joop den Uyl er nog en die had wel contact met het ‘volk’, al zou hij die term niet zo in de mond hebben genomen. Hij was meer bezig met de spreiding van kennis, inkomen en macht. Na hem kregen we de marktwerking en het neoliberalisme, waardoor ‘het volk’ met steun van de PvdA financieel werd uitgekleed onder het mom van zelfredzaamheid.
Ik vrees dat ik toch heel andere nostalgische gevoelens heb over de PvdA dan de genoemde oudere leden.

In het rapport 'E i V' wordt het thema Er is niets nieuws onder de zon vanuit een bedrijfskundige, interdisciplinaire invalshoek, in het bijzonder op basis van organisatiecultuur, besluitvormingsprocessen en artificial intelligence belicht. Het idee om meta-fysica en fysica met elkaar te verbinden is eerder door Werner Heisenberg en door Fritjof Capra, in zijn boek The tao of physics, naar voren gebracht. Het boek van Capra beschrijft een onderzoek naar de parallellen tussen de moderne fysica en de oosterse mystiek. Het Ether-paradigma wil benadrukken dat het universele patroon van het wat vastligt. Het is zoals het is, daar kan de wetenschap weinig aan veranderen. Voor de bewoners van de Sheikh Shaban begraafplaats in Gaza-stad is de Armageddon niet ver weg meer.

We ondermijnen onze eigen jeugd door online gokken toe te staan (Sander Schimmelpennick de Volkskrant 3 oktober 2022, p. 2):
Daarmee creëren we erfelijke financiële kwetsbaarheid, met desastreuze gevolgen. Een flink deel van onze bevolking kan absoluut niet met geld omgaan, waarbij naast spilzieke jongeren de bedroevende financiële zelfredzaamheid van vrouwen een extra zorg is. In plaats van te investeren in kansengelijkheid en financiële kennis voor iedereen, sturen we mensen onvoorbereid en kwetsbaar het leven in, vatbaar voor desinformatie en uiteindelijk dikwijls afhankelijk van toeslagen, subsidies en familiehulp. Dat gebrek aan zelfredzaamheid wordt vrolijk doorgegeven aan de volgende generatie, die 25 procent kans op laaggeletterdheid heeft en naar gesegregeerde scholen gaat.
De klassenmaatschappij is alive and kicking, maar de massa is verdoofd door het als vrijheid vermomde consumentisme.

‘We zijn slaven geworden van de digitalisering, die het sociale leven ondermijnt’ (Marjon Bolwijn de Volkskrant 3 oktober 2022, p. 16-17):
Eén jaar geleden stond Jan van der Zouwen op de voorpagina van de Volkskrant, beiden werden op die 1ste oktober 100 jaar. Nu is hij 101 geworden. Hoe kijkt deze voormalige stuurman, in deze speciale aflevering, terug op zijn leven en wat vindt hij van het huidige tijdsgewricht?

Het onderzoeksrapport 'E i V' plaatst de relatie tussen 'Slachtoffers en Daders' in het licht van de evolutie van de mensheid, antropogenese (hominisatie). Met zijn pamflet beoogt Gustaaf Peek het cultuurmarxisme te bestrijden. Het leven is geen verhaal van Yuval Noah Harari in zijn boek 21 lessen voor de 21e eeuw, hoofdstuk 20 heeft op de 11e dimensie, het 11e inzicht betrekking.

De digitale wereld is niet alleen maar eng (Kustaw Bessems de Volkskrant 1 oktober 2022, Opinie p. 22-25):
Informaticus Sennay Ghebreab is ervan overtuigd dat kunstmatige intelligentie de samenleving vooruit kan helpen. Wel moeten we ons er meer in verdiepen, vindt hij. ‘Wie niet digitaal geletterd is, dreigt straks te worden uitgesloten en onderdrukt.’
Ghebreabs ouders zaten in het Eritrees verzet en vluchtten met hem en twee zussen naar Nederland toen hij 6 jaar oud was. Dat hij zich daarover had uitgesproken, was niet zonder gevaar geweest.
Inmiddels heeft Ghebreab gemerkt dat praten over AI (kunstmatige intelligentie) met heel wat minder druk gepaard gaat. En dingen herhalen vindt hij niet zo erg meer: ‘Door uitleg aan anderen te geven kom ik zelf ook tot nieuwe inzichten.’ Daarbij is zijn drijfveer om ons te onderwijzen over kunstmatige intelligentie (AI) en algoritmen niet wezenlijk anders dan toen hij zich uitsprak tegen de Eritrese dictatuur.

‘Ultragroepen zijn enorm georganiseerd, heel hiërarchisch, met vaak zeer intelligente mensen aan de top’ (Bart Vlietstra interviewt James Montague de Volkskrant 29 september 2022):
De Engelse schrijver en journalist 'James Montague verbleef jaren tussen tientallen ultragroepen. Volgens hem is er teveel aandacht voor de negatieve kanten van fanatieke voetbalfans. ‘Soms zie je complete politieke bewegingen ontstaan.’

Rutte ‘Heb nou vertrouwen in ons’ (Raoul du Pré de Volkskrant 28 september 2022, p. 4):
Bij de vraag waar die kritiek dan toe leidt, hield de poging tot introspectie op. ‘De problemen zijn uiterst complex’, wist hij wel. En er ligt nu dan toch maar een koopkrachtpakket van bijna 18 miljard euro. Plus een asieldeal binnen de coalitie die de ergste nood in Ter Apel even moet lenigen. En dan komt binnenkort ook ‘stikstofbemiddelaar’ Johan Remkes nog met zijn oplossing voor de impasse met de boeren. ‘We zitten nu echt in een andere fase.’
Hij klonk, al met al, als een een man die wel heeft begrepen” dat er veel kritiek is op hem en zijn kabinet, maar die daarmee nog niet wil zeggen dat die kritiek terecht is. Een diepere zoektocht naar wat er voortaan anders moet, liet hij achterwege, zorgvuldig op zijn hoede om geen valse verwachtingen te wekken. ‘Heb er nou vertrouwen in dat we collectief in staat zijn dit te doen.’

Dimorphos (Arno Haijtema de Volkskrant 28 september 2022, p. V2):
Sven Kockelmann kwam in zijn interview met premier Rutte niet toe aan uitdiepen.
Interessant om te horen hoe de premier de warme teamgeest van het kabinet probeerde te benadrukken door het veelvuldig gebruik van voornamen – Carola, Ernst, Karien – en des te pregnanter de uitwijkmanoeuvres rond de namen die het familiegevoel kunnen verstoren: Wopke (Hoekstra, CDA-splijtzwam in de stikstofkwestie), Erik (van der Burg, koene ridder in de strijd voor een minder gênant asielbeleid). Ook Kockelmann zweeg erover – misschien toch huiverig voor een dissonant in het rechtse geluid van zijn WNL?

Nederland heeft last van een hardnekkige compensatie- en declaratiereflex (Sander Schimmelpennick de Volkskrant 26 september 2022, p. 2):
Nederlandse burgers en bedrijven hebben last van een hardnekkige compensatie- en declaratiereflex: alle risico’s moeten worden afgedekt door de overheid. Dat hebben ze afgekeken van de grote jongens, die immers hun winsten mogen houden, maar dikwijls hun verliezen kunnen afwentelen op het collectief. De overheid geeft onder de populistische druk altijd toe, zo weten zij. Wanneer het NOS-journaal de bijstandsmoeders van stal haalt, weet je wel hoe laat het is.

Waar winstbejag toe leidt (Pepijn Brandon de Volkskrant 21 september 2022, p. V7):
Plantagehouders toonden hun onderneming graag als een vredige bedoening waar mens en natuur harmonieus naar hun hand waren gezet. De werkelijkheid was anders: plantagebouw was roofbouw.

De verhalen achter de historische feiten (Hans Bouman de Volkskrant 24 september 2022, p. 9):
De Britse auteur Hilary Mantel, bekend van haar historische romans over de Franse Revolutie en de Thomas Cromwell-trilogie, overleed donderdag op 70-jarige leeftijd. Haar werk werd tweemaal bekroond met de Booker Prize.

Glimlach (Alex Mazereeuw de Volkskrant 23 september 2022, p. V2):
Na zo’n vernietigend feitenrelaas leek enige zelfreflectie op zijn plek, maar Samsom hield het bij een brede glimlach, en lachte vooral om de ‘felheid’ van Fretz. Samsom had zelf nergens spijt van, en had hooguit ‘een paar dingen anders gedaan’. De kiezer was uiteindelijk strenger, en liet de PvdA achter met negen schamele zetels.

Extreem-rechts moet terug de verdomhoek in, waar het hoort (Sander Schimmelpenninck de Volkskrant 19 september 2022, p. 2):
Maar belangrijker nog: polariserende figuren als ‘presentator’ Blommestijn zijn de beste remedie tegen de plaag van de valse balans. Onnozelaars die haar ten tijde van corona dapper vonden, en dat waren er nogal wat, zien nu tot welk duister kamp ze behoort.
False balance of bothsideism, laten we het in het Nederlands maar valse balans noemen, is wanneer journalisten in hun neutrale ijver de twee kanten van een debat als gelijk presenteren, zelfs wanneer slechts één van die twee kanten zich op feiten beroept en het andere kamp zich uitsluitend bedient van leugens en complottheorieën. Zo kan het dat je in een talkshow een totale nitwit ‘met oprechte zorgen’ tegenover een wetenschapper kan zien zitten, of dat absurde redenaties – ‘racisme en intimidatie zijn vervelend, anderzijds voelen mensen zich niet gehoord’ – normaal zijn geworden.

Máxima bezoekt ‘oase voor lhbti+-gemeenschap’: ‘Hogere erkenning kunnen we niet krijgen’ (Jeroen Schmale AD 6 september 2022):
Zonder haar man reist koningin Máxima naar Californië om daar met name zaken te doen. Maar ze bezoekt ook The Castro in San Francisco: een oase voor de lhbti+-gemeenschap, met een bloederig verleden en zorgen over de toekomst.

Met Truss krijgen de Britten een neoliberaal pursang als premier (Patrick van IJzendoorn de Volkskrant 6 september 2022 p. 6,7):
Liz Truss, de nieuwe Britse premier, presenteert zich inhoudelijk als een Thatcher 2.0. Ze viel tot nog toe vooral op door vlijt en ambitie. Met een zware winter voor de deur zal ze snel te maken krijgen met felle tegenstand, en niet alleen uit progressieve hoek.
De wittebroodsweken van Truss, moeder van Frances en Liberty, zullen beperkt blijven tot een dunne snede. Het eiland staat aan de vooravond van zware tijden, waarin voor veel burgers een keuze dreigt tussen een warm huis of een warme maaltijd. Net als bij de pandemie zal de roep om krachtig overheidsingrijpen oorverdovend worden. Truss heeft toegezegd financiële hulp te bieden aan burgers en bedrijven. Ze moet dan haar principes laten varen (in dit geval over de vrije markt), maar dat kost haar doorgaans geen moeite.

Kiezen tussen ‘heating’ of ‘eating’ (Patrick van IJzendoorn de Volkskrant 22 augustus 2022, p. 1/11-13):
Een groeiend aantal Britten is aangewezen op de voedselbank. Dat aantal lijkt alleen maar te zullen stijgen, nu Groot-Brittannië een recessie in schiet. In Darlington, waar 30 procent van de kinderen onder de armoedegrens leeft, vrezen bezoekers van een voedselbank de winter.
Turbo-thatcheriaan
Van de waarschijnlijke opvolger van premier Boris Johnson, Liz Truss, valt weinig actieve hulp te verwachten. Deze turbo-thatcheriaan richt zich vooral op fiscale maatregelen. Zo wil ze de geplande verhoging van de zorgpremie annuleren, wat de laagste inkomens per week omgerekend 93 eurocent extra oplevert. Haar belastingverlagingen zullen evenmin weinig uitmaken voor mensen zonder of met lage inkomens, noch voor bibberende bejaarden. Net als haar rivaal, de multimiljonair Rishi Sunak, is ze tegen het het voorstel van oud-premier Gordon Brown om de winstmakende energiebedrijven tijdelijk te nationaliseren.

Duik in leiderschap van de toekomst Een seminar van absolute wereldklassen (de Volkskrant 6 september 2022 p. 32):
Leer alles over toekomstbestendig leiderschap tijdens het seminar Future Focused Leadership.

Verzwijg het niet als je een fout hebt gemaakt op het werk: zo geef je het toe (Ysamine Esser de Volkskrant 9 augustus 2022 p. 23):
Veel werknemers houden hun fouten liever voor zich uit angst voor gezichtsverlies, terwijl ze weten dat opbiechten beter is. Maar hoe pak je dat aan? ‘Schuif de schuld nooit op anderen af.’ Managers moeten erop toezien dat werknemers zich vrij genoeg voelen hun fouten op te biechten. Hoe? Uit onderzoek van Amy Edmondson, hoogleraar leiderschap en management aan de Harvard Business School, blijkt dat werknemers zich veiliger voelen als leidinggevenden duidelijk maken welke fouten consequenties hebben en welke niet, en wat de gevolgen zijn voor werknemers. Edmondson raadt managers ook aan om vooral te focussen op wát er is misgegaan en niet op wíé dat heeft gedaan. De mogelijkheid om anoniem een misser te melden, zou daarbij kunnen helpen.

Bestuurscultuur (Buitenhof 11 september 2022 NPO1):
Terwijl de winter nadert draait Rusland langzaam de gastoevoer naar de EU dicht met als gevolg exploderende energieprijzen. Prijsplafonds, verplichte besparingen, solidariteitsheffingen: hard ingrijpen in de energiemarkt lijkt met de aangekondigde plannen van de Europese Commissie officieel geen taboe meer. In Buitenhof Eurocommissaris en vicepresident van de Europese Commissie Frans Timmermans.
In de strijd tegen torenhoge inflatie komt de Europese Centrale Bank met de grootste rentestijging in de geschiedenis van de euro. Is het genoeg? Een gesprek met directielid van de ECB Frank Elderson.
En mensonterende toestanden zorgden dat zelfs Artsen zonder Grenzen besloot om in te grijpen. De Nederlandse opvangcrisis van vluchtelingen verlamde de politiek en mondde uit in nieuwe asielplannen. Staatsecretaris van Justitie en Veiligheid Eric van der Burg is te gast.

Heldere wijze (Hassan Bahara interiewt Bob Deen de Volkskrant 22 juli 2022 p. V10-11):
‘Ik probeer nooit stellig te zijn, hoe graag media en kijkers dat ook verlangen’
Wat zijn dit voor vragen? Zeven dilemma’s voor Oost-Europadeskundige Bob Deen (42), die het afgelopen half jaar uitgroeide tot een bekend gezicht op tv.
PvdA of GroenLinks?
‘PvdA, want daar ben ik lid van. Ik was van jongs af aan vol bewondering voor grote mensenrechtenactivisten en staatsmannen van PvdA-huize, zoals Max van der Stoel en Jan Pronk. Ik ben wel een van die leden die graag zou willen dat de PvdA en GroenLinks fuseren^. Op veel thema’s – buitenland, groen – zie je nauwelijks verschil meer. Je hebt meer aan één grote linkse partij dan verschillende kleine linkse partijen die elkaar vliegen afvangen. We moeten de energie van rechts terugpakken.

Drie op vijf Europese banken niet goed voorbereid op risico’s van klimaatverandering (Daan Ballegeer de Volkkrant 8 juli 2022):
Als de CO2-prijs plots flink stijgt en er op korte termijn droogten en overstromingen in Europa uitbreken, kan dat de banken in de eurozone volgens de Europese Centrale Bank (ECB) 70 miljard euro kosten. De financiële instellingen zijn onvoldoende bezig met dit soort risico's, klinkt het streng.

Economie na corona
Een nieuw model, een nieuw beleid? (Dirk Bezemer De Groene Amsterdammer 8 juli 2021, p. 14-16 ):
Na corona zijn inzichten veranderd, zoals over de rol van de centrale bank. Daarachter liggen politieke opvattingen – over staat en markt bijvoorbeeld. De vraag is of economische verschuivingen zich laten vertalen in politiek beleid.
Gelukkig is hulp onderweg: Marjan Minnesma gaat de rstaat opnieuw voor de rechter slepen om desnoods met een dwangsom actie af te dwingen. Wie weet wordt dat het nieuwe verandermodel waardoor inzichten die in het land al breed omarmd worden in Den Haag in nieuw beleid omgezet worden.

Concreet, hoe ziet zo’n ‘woman on the moon’-project er uit? (Bas Mesters interviewt Marjan Minnesma de Volkskrant 7 mei 2021):
‘De meeste winst kun je boeken met echte industriepolitiek die we nu al veertig jaar niet meer hebben. Door clusters te bouwen. Bijvoorbeeld van windenergie op zee, waterstofproductie en de staalindustrie. 40 procent van de broeikasgassenuitstoot in Nederland komt van de industrie. De grootste uitstoter in die sector is Tata Steel in IJmuiden. Die stoot in zijn eentje 12 megaton uit, bijna 7 procent van de totale CO2-emissie in Nederland. Een ‘woman on the moon’-project zou zijn Tata Steel uitstootvrij maken. Dat kan in tien jaar. Door ijzer niet meer met steenkool, maar met waterstof uit ijzererts te halen.’
De ECB voerde voor 41 grote banken een stresstest uit om de gevolgen van klimaatverandering voor banken te ramen. Daarin loopt de kostprijs voor het uitstoten van CO2 dit jaar snel op, en zijn er de komende jaren in Europa droogten en overstromingen te verwachten. De onderzochte banken zouden dan een gezamenlijk verlies lijden van 70 miljard euro, raamt de centrale bank. ‘In het groter geheel der dingen lijkt dat een klein bedrag’, erkent Elderson.

Waarom staat het milieu niet op één deze campagne?, lees Sustainable Development Goals (Jacobine Geel op zondag 5 februari 2017):
Discussie tussen columnist Arend-Jan Boekestijn, directeur van duurzaamheidsorganisatie Urgenda Marjan Minnesma, cabaretier Freek de Jonge en hoogleraar duurzaamheid Herman Wijffels.

Bestuurscultuur (Buitenhof 4 september 2022 NPO1):
Vaststaande wetenschappelijke feiten worden steeds vaker openlijk in twijfel getrokken. Hoe zorg je dat sentimenten de wetenschap niet gaan overschaduwen? In Buitenhof: minister van Onderwijs Cultuur en Wetenschap Robbert Dijkgraaf die zich ook buigt over het grote tekort aan beroepsmensen op de arbeidsmarkt.
Op 5 september kiest de Conservatieve Partij in het Verenigd Koninkrijk een nieuwe leider. Is daarmee het hoofdstuk Boris Johnson definitief gesloten? Aan tafel journalist Tim de Wit & Arend Jan Boekestijn, historicus, makers van de populaire podcast ‘Europa draait door’.
En politicoloog, columnist en sinds deze week ook directeur van de Wiardi Beckman Stichting Tim ‘s Jongers over armoede in Nederland en de zware winter die dreigt voor veel minima en middeninkomens. Is het kabinet op tijd met maatregelen?

"Jan Machientje" (Fryslân Dok 22 en 23 januari 2022 NPO2):
Jan K. Elzinga, 1882-1947) uit Sumar trok begin 20e eeuw in het hele land bekijks met zijn zelfgebouwd mechanisch kunstwerk, dat Salomo's rechtspraak verbeeldde.
Er zijn dagen bij met meer dan 100 belangstellenden. In 1905 krijgt het mechaniek een plaats op een kunst- en nijverheidstentoonstelling in Leeuwarden. Koningin Wilhelmina en Prins Hendrik bezoeken deze tentoonstelling en tonen veel belangstelling voor de 35 minuten durende voorstelling van Salomo’s eerste rechtspraak. In de daarrop volgende jaren, zeker tot 1930, trekt Jan op gezette tijden met zijn mechaniek door heel Nederland. Belangstellenden kunnen op een tentoonstelling of in een café tegen betaling een voorstelling bijwonen. Als de belangstelling ervoor afneemt, legt Jan zich meer en meer toe op het repareren van uurwerken.

Verhalenverteller (Paul Onkenhout interviewt Bram Vermeulen de Volkskrant 21 januari 2022, V18-19):
Wat zijn dit voor vragen? Naar aanleiding van VPRO-programma Frontlinie, acht dilemma’s voor journalist Bram Vermeulen.
Desmond Tutu of Nelson Mandela?
‘Mannen als Mandela blijven tot in de eeuwigheid citeerbaar. En Tutu ook. Hun leiderschap is onwaarschijnlijk groot. Vergelijk dat eens met die mannen en vrouwen op het bordes in Den Haag, met de politiek in Nederland. Wie kan zich met deze mensen meten, qua visie? Het is ongeëvenaard.’

Oneindige groei op een eindige planeet – het kan (Ralf Bodelier de Volkskrant 6 augustus 2022, Opinie p. 18-21):
Economische groei hoeft niet ten koste te gaan van natuur en milieu. We doen steeds méér met minder, schrijft journalist en filosoof Ralf Bodelier (61). Daarbij maken we in toenemende mate gebruik van een grondstof waarvan de voorraad groeit: onze hersens.
Terwijl we grondstoffen vaker in de grond laten, maken we in toenemende mate gebruik van een heel bijzondere grondstof. Het is er een waarvan de wereldwijde voorraad alleen nog maar groeit: onze hersens. Want ontkoppeling komt niet uit de lucht vallen; ontkoppeling is het gevolg van denken, onderzoeken en samenwerken. Ontkoppeling is een kwestie van innovatie.

Frits Böttcher was begin zeventiger jaren niet alleen mede-oprichter van de Club van Rome maar ook lid van de RvC van Estel, nu Tata Steel. In die periode was ik aanwezig bij een voordracht van Frits Böttcher over de Club van Rome. In 1972, net na het verschijnen van het rapport Grenzen aan de groei van de Club van Rome raakte ik betrokken bij het beleids - en marktonderzoek van Hoogovens. In het kader van Diversificatie is destijds voor het opzetten van een milieudivisie Esmil (Estel milieu) gekozen. Sindsdien heb ik een bijzondere belangstelling voor de relatie tussen ondernemerschap en het milieuvraagstuk. Het onderzoeksrapport 'E i V' is een uitvloeisel van deze interesse.

Net als H.P. Blavatsky in haar ouevre onderkent Chris van der Heijden in zijn DAT de nasleep NOOIT MEER van de Tweede Wereldoorlog in Nederland dat elke homo sapiens zijn eigen levensverhaal schrijft. Ook Chris van der Heijden laat in zijn epiloog Tijd als bladerdeeg (p. 704-708) zien dat er een route is, die naar een oplossing leidt. ‘Tijd als bladerdeeg ’ is het punt, dat de homo sapiens met elkaar verbindt.

Een katalysator voor de vergroening van het financiële stelsel ((, directielid van de ECB en vicevoorzitter van de Raad van Toezicht van de ECB, en Isabel Schnabel, directielid van de ECB 8 juli 2022):
Klimaatverandering Klimaatverandering is een belangrijk thema voor centrale banken. Klimaatverandering bedreigt ons bestaan en brengt ernstige risico’s mee voor de economie. Overstromingen, stormen en bosbranden komen steeds vaker voor. Door extreme weersomstandigheden loopt de infrastructuur schade op, gaan oogsten verloren en stijgen de voedselprijzen.ackblueblack%. Klimaatverandering bedreigt ons bestaan en brengt ernstige risico’s mee voor de economie. Overstromingen, stormen en bosbranden komen steeds vaker voor. Door extreme weersomstandigheden loopt de infrastructuur schade op, gaan oogsten verloren en stijgen de voedselprijzen.

Het slavernijverleden gaat iedereen aan, dus maak van Keti Koti een nationale feestdag (Sander van Walsum de Volkskrant 1 juli 2022 p. 12):
Slavernij is onderdeel van de Nederlandse geschiedenis, maar wordt nog steeds niet zo ervaren.

‘Maak van Keti Koti een nationale feestdag, met de koning erbij’ (Nadia Ezzeroili interviewt Rabin Baldewsingh de Volkskrant 30 juni 2022 p. 18-19):
Keti Koti, de jaarlijkse herdenking en viering van de afschaffing van de slavernij op 1 juli, moet een nationale feestdag worden, met aanwezigheid van de koning. Te beginnen in 2023, precies 150 jaar nadat de slavernij feitelijk ten einde kwam. Dat oppert Rabin Baldewsingh, Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme.

Aeonen: Gnostisch Hemelscharen, aartsengelen, maar ook in de betekenis van Tijdperk, eeuwigheid; 'Emanatie van God' (Ferouer: goddelijke dubbelganger of 'God en Satan').
Aion is Grieks voor Aeonen (Latijn).
De Aeonen (= Eonen) zijn emanaties van het pleroma.

Drie maal (Theo Koster De Groene Amsterdammer 16 juni 2022, p.71):
De lelijkheid en leugen van oorlog en wapenhandel, de onzinnige nieuwspraak van een verbintenis van de biologische landbouw met genetische manipulatie en onze scheve verhouding tot het leven en daarmee tot de dood. De drie artikelen benoemen in feite dezelfde vervreemding die ons zo dicht bij de afgrond heeft gebracht. De menselijke vasthoudendheid in het stimuleren van onwetendheid, geweld, haat, vluchtgedrag en technologische fake-oplossingen is schrijnend. Terwijl de oplossingen zo voor de hand liggen.
Hoe immens is onze vervreemding van wie we zijn en van wat het leven is. De tijd om dat beschaving en vooruitgang te noemen is al lang voorbij. En hoe groot is de kans en opdracht dit festijn van obesitas, ook in geestelijke zin, van geweldsdenken, maakbaarheid en ecologische destructiviteit onder de noemer van ‘vernieuwing’ definitief los te laten en de rug toe te keren. Buiten de comfortzone liggen vrijheid, liefde en toekomst.

In de schaduw van corona (De Groene Amsterdammer 14 juni 2022):
Marc Van Ranst is wetenschappelijk onderzoeker en hoogleraar Virologie aan de Faculteit Geneeskunde van Katholieke Universiteit Leuven. Daarnaast is hij hoofd van het Laboratorium Klinische en Epidemiologische Virologie. Tijdens de coronacrisis was hij een van de belangrijkste adviseurs van het Belgisch kabinet op het gebied van covid-19. Hij laat veelvuldig van zich horen in de media, om als topwetenschapper tegenwicht te bieden aan desinformatie.

De medaille met twéé kanten, heeft een keerzijde. Het heeft op de dubbelganger (ferouer, alter-ego) betrekking. Het maskerkwadrant maakt het weloverwogen eigenbelang, het egoïsme zichtbaar en laat zien dat we in een loop (schizofrenie) terecht kunnen komen wanneer we niet meer met onze spirituele bron zijn verbonden. Helaas laten we ons in de politiek veelal door het maskerkwadrant regeren.

Hier ligt de sleutel Lodewijk Verduin Eenzaamheid in eindeloos meervoud Over het oeuvre van Jeroen Brouwers (Onno Blom de Volkskrant 9 juli 2022, Boeken p. 8-9):
Uit de essays, notities en verhalen van Jeroen Brouwers stelde Lodewijk Verduin een indrukwekkend requiem samen voor een getergde schrijver.

Het verdienmodel van Poetin, waar honorair consul van Oekraïne Karel Burger Dirven (Buitenhof 24 april 2024) het over heeft, lijkt verdacht veel op het neoliberalisme in het Westen. Het uitbesteden van overheidstaken op het terrein van zorg, woningbouw en onderwijs aan het grootkapitaal laat zien dat het neoliberalisme ook in Nederland populair is. Het bevordert de achterkamertjes politiek. Daan Roovers wijst er terecht op dat de overheid de slagkracht heeft weg georganiseerd. Het illustreert de waanzinnige werkelijkheid, de onmacht van het kabinet om adequaat op de oorlog in Oekraïne te reageren.

Het zal duidelijk zijn dat Marjolein Moorman de leraar is en dat Frans Timmermans nog steeds moeite heeft om het geloof in Sinterklaas Milton Friedman los te laten. Bij de instantbevredigingspolitiek van ophef en vertier past geen klimaatcrisis met dode giraffen (Marcia Luyten de Volkskrant 13 april 2022 p. 29):
Douchen
Nu met de oorlog in Oekraïne energieprijzen stijgen, vraagt het kabinet Nederlanders korter te douchen en de thermostaat lager te zetten. Alle IPCC-rapporten werden vóór publicatie door alle aangesloten regeringen gelezen en geaccordeerd, ook door de Nederlandse. Nooit kwam de oproep radicaal te bezuinigen op fossiele brandstoffen. En dus bereikte Nederland gisteren, op 12 april, zijn Earth Overshoot Day: dat betekent we in een kwart jaar alle grondstoffen en milieuruimte hebben verbruikt waarop we eerlijkheidshalve in 2022 recht hebben.

Nader bekeken
Sprekende doden (Walter van der Kooi De Groene Amsterdammer 19 november 2021):
Walter van der Kooi ziet veel meer dan alleen dat waarover hij zijn kronieken schrijft. Vandaag: de nieuwe dramaserie BuZa. Niet een guilty pleasure van het hooggebergte als Succession, wel eentje van het heuvellandschap. Al is regisseur Ketelaar zelf meerdere keren hoger geklommen.
Een van de vragen die dode mevrouw Meinema aan haar net als minister geïnstalleerde man Maarten stelt: ‘En je probleem?’ Oei. Welnu, dat blijkt van fikse omvang en wordt ons eerst met slokjes, later met wel erg grote teugen toegediend. ‘Hij spuugt er niet in’, is de omzichtige formulering tussen ambtenaren voor wat een fikse drankverslaving is. Die een onschuldige automobiliste weer bijna het leven kost.

‘We hebben de verkeerde lessen uit de crisis getrokken’ (Casper Thomas De Groene Amsterdammer 26 april 2018 p. 14-17 - Interview 18 november 2021):
Volgens historicus Adam Tooze begon met de bankencrisis van 2008 een nieuw tijdperk. Het mondiale financiële systeem blijft op Amerika leunen, terwijl dat politiek onberekenbaar is geworden.
Volgens Tooze hebben de Navo-landen Oekraïne gedwongen te kiezen tussen Rusland en het Westen waardoor het land in tweeën is gescheurd. Zowel Oekraïne als Hongarije eindigde in 2008 in een IMF-programma, waarmee ze de facto onder Europees-Amerikaanse curatele kwamen te staan. ‘In 2013, met de annexatie van de Krim en de Russische inval in Oost-Oekraïne, deed iedereen alsof geopolitiek een plotselinge rentree maakte’, zegt Tooze. ‘Maar het verhaal begint vijf jaar daarvoor. West-Europa doet alsof economische banden en geopolitiek twee verschillende dingen zijn. Maar vanuit Russisch perspectief zijn ze onderdeel van dezelfde beweging.’
Op de puinhopen van de crisis
De financiële crisis, die tien jaar geleden uitbrak, was het begin van een wankel decennium, waarin diepe economische en politieke breuklijnen (gebroken symmetrie, twee in één) aan het licht kwamen. Een instabiel Europa, oprukkend populisme en een verder uitgeklede verzorgingsstaat zijn terug te voeren op deze cesuur. In deze interviewserie laten we gezaghebbende denkers aan het woord over de wereld die te voorschijn is gekomen op de puinhopen van de crisis.
Het vrijkopen van de financiële sector is de geschiedenis in gegaan als een geslaagde operatie, maar Tooze benadrukt dat het één grote gok was: ‘Er was geen precedent. Zonder dat hier publiekelijk over gedebatteerd werd, gingen er algemene middelen naar het herkapitaliseren van een sector die werd gedreven door exorbitante inhaligheid, enkel zodat ze in bedrijf kon blijven en winst kon blijven maken. Moreel is het hoogst omstreden, maar het werkte. En in één klap werd duidelijk dat een zelfstandige financiële sector een fabeltje is. Banken bleken net zo afhankelijk te zijn van de overheid als iemand die werkloos wordt.’
Want de crisis van 2008 heeft een tegenstrijdige erfenis opgeleverd, concludeert Tooze: ‘De economische invloed van de VS is versterkt. Dat de wereldeconomie nog afhankelijker is gewonden van de dollar geeft Amerika in feite de vrijheid om te doen wat het wil. Maar het politieke systeem dat een eeuw lang de basis vormde van de Amerikaanse macht ligt in duigen. De vraag is hoe de wereld reageert op een economische supermacht die de claim op moreel leiderschap laat varen, eigenbelang nastreeft en andere landen aanmoedigt hetzelfde te doen. De scherpste randjes van Trumps nationalisme lijken weliswaar afgevijld, maar ik vraag me af of de VS ook bij een volgende economische schok het vermogen tot wereldleiderschap tonen.’

We zwemmen in de stront (Piet Hartman 20 september 2021):
Toen de VS Irak binnenviel zei historicus Maarten van Rossem dat het een zinloze oorlog was. Hij werd geruime tijd geboycot door de media. Dat zegt alles over de staat van ons onderwijs/journalistiek. Tegenwoordig verschijnt Maarten vaak op de buis om het talkshowgeklets van feitjes te voorzien. Dan bellen ze weer en komt de taxi voorrijden, het levert me geen cent op, maar vooruit met de geit, zei-ie tegen me.

De mens is overal hetzelfde (Laura de Jong de Volkskrant 17 juli 2020 p. V10-11):
Welk boek lezen schrijvers deze zomer nu ze niet meer hoeven werken aan hun eigen boek (en waar gaat dat eigen boek trouwens over)? Deze week Pieter Waterdrinker (58). Afgelopen dinsdag verscheen zijn nieuwe roman De rat van Amsterdam.
‘Vladimir Nabokov zei: the basic belief in art, is the basic belief in the goodness of mankind. Ook al weet je dat de wereld slecht is en heb je zelf ellende meegemaakt, als je niet gelooft in de goedheid van de mens, dan houdt alles op en kun je dus ook geen kunst maken. Ook in deze roman, waar zoveel vuiligheid naar boven komt, is er nog altijd iets van mededogen en compassie. Dat is iets wat de journalistiek niet aan kan raken en literatuur wel. Dat je begrip kunt hebben als lezer voor mensen voor wie je a priori niet zoveel begrip hebt. Mijn boek is niet positief, maar ook niet pessimistisch.’

De relatie van weerspiegeling die bestaat tussen individu en collectief past Pieter Waterdrinker in zijn boek Poubelle toe. In het boek Poubelle verpersoonlijkt Wessel Stols het hedendaagse Europa. Wessel Stols gaat door overmoed in het boek van Pieter Waterdrinker zijn ondergang tegemoet. Tot slot krijgt hij alle rekeningen gepresenteerd. Het vraagstuk dat Pieter Waterdrinker in zijn boek Poubelle aansnijdt hangt voor managers met overmoed, hybris en gezichtsverlies samen. Het boek Poubelle van Pieter Waterdrinker illustreert de politieke situatie in Oekraïne en staat in het onderzoeksrapport 'E i V' symbool voor hoe probleem en oplossing met elkaar samenhangen.

Laat het ene Amerika het andere stikken? (Michael Persson de Volkskrant 27 maart 2020, p. 4-5):
Het idee dat de president om hulp moet worden gevraagd – alsof federale hulp een persoonlijke gunst is – zou tot een paar jaar geleden belachelijk hebben geklonken, maar Trump zelf ziet de verhoudingen ook zo. ‘Het is geven en nemen’, zei Trump dinsdag tijdens een interview op Fox News over de gouverneurs die om hulp vragen. ‘Zij moeten mij ook netjes behandelen.’
Wat hij daar concreet onder verstaat is niet duidelijk. Maar eerder dit jaar twitterde Trump, de voor-wat-hoort-wat-president (Qui pro quo) die een impeachment aan de broek kreeg omdat hij een ‘favor’ van Oekraïne verlangde, nog dat New York rechtszaken tegen hem moest intrekken, met de suggestie dat hij anders vervelende maatregelen zou nemen.

De oplossing van het vraagstuk waarmee de bewustzijnsevolutie of de natuurwet van cyclisch, evolutionair scheppen zich bezig houdt is al millennia bekend. De wisselwerking, de wederkerigheid tussen geest en materie is een medaille met twee kanten, waarop zowel het Zelf-eon van Jean Charon, de bewustzijnsevolutie als de evolutietheorie van Darwin (Intelligent Design en Darwinisme) van toepassing zijn. De bewustzijnsevolutie, de ziel, de kern van de mens heeft op de absolute ‘Ruimte en Tijd’ (Einsteins kosmische Geest!, singulier punt), de absolute existentie betrekking, daarentegen de evolutietheorie op de relatieve ‘Ruimte en Tijd’, de relatieve existentie. De kwintessens van dit verhaal draait echter om survival of the fittest. Het dilemma van het leven ligt besloten in: Waar kiezen we nu voor? Het brengt de kwintessens, de moraal van dit verhaal tot uitdrukking. In de absolute ‘Ruimte en Tijd’ ontstaat er een potentiaalverschil van nul. De potentiaal op een plaats is een natuurkundige grootheid die op een bepaalde manier samenhangt met de kracht die een deeltje op die plaats ondervindt.

Sociaaldemocraten, de bal ligt op de stip (Marcia Luyten Volkskrant 18 maart 2020 p. 28):
Hallooooo?!..... Is daar iemand...? Of is het huis van de sociaal-democraten behalve verstoft ook verlaten? Een indrukwekkende toespraak van de minister-president maakt onomwonden duidelijk: dit is een historische situatie. Een die op korte termijn vraagt om maatregelen om erger te voorkomen en die ons op lange termijn dwingt tot een systeemverandering. Om herhaling te voorkomen.
De financiële crisis van 2008 kwam van rechts en de crisis voedde rechts – hoe bizar. We zien de politieke gevolgen van het beleid dat 1 procent te hulp schoot en daar de resterende 99 procent met belastingen en bezuinigingen voor liet betalen. De woede en onzekerheid daarover zijn gefundenes Fressen voor populisten die zich presenteren als sterke leider. Links miste een begeesterd en overtuigend verhaal.
Den Uyl breidelde het beest met zijn ‘Spreiding van kennis, macht en inkomen’. Dat verhaal was goud, en is oud. Vandaag hebben we een transformatie nodig van hoe we waarde toekennen, hoe we waarde creëren en hoe we de opbrengsten van die waarde verdelen.
Dat grote verhaal ligt er. Drie denkers leverden de afgelopen jaren fundamenten voor die andere ordening. Hun gemene deler is dat ze onze ecologische en economische crisis zien als product van dezelfde politieke ideologie. De Britse econoom Ann Pettifor ontwikkelde de Green New Deal: Overheden heroveren macht op het internationale kapitaal en richten een duurzame, arbeidsintensieve economie met minder ongelijkheid in. Mariana Mazzucato van The Value of Everything wil een zware herwaardering van de overheid als producent van waarden en aanjager van innovatie – interessant in dwaze coronadagen nu publiek geld wordt geïnvesteerd in het ontwikkelen van een vaccin dat, als we niet oppassen, duur wordt vermarkt door een Pfizer. Kate Raworth, die met haar ‘donuteconomie’ het economisch denken binnenstebuiten keert: welzijn van planeet en mens vormt het hart van haar model.
De lijst krijgt politieke betekenis in het licht van de vorige grote crisis. Toen is de rekening grotendeels opgebracht door – pakt u de lijst er nog even bij: verpleegkundigen en ambulancebroeders, leraren, agenten, journalisten. Velen van hen doen meer werk met minder man en hun salarissen zijn nauwelijks gestegen. Voor sociaaldemocraten ligt de bal op de stip.

Panentheïsme
De levensbeschouwing van Teilhard is dus niet pantheïstisch zoals die van Spinoza, die God gelijkstelde aan de natuur: 'Deus sive natura'. Nee, God overstijgt de natuur, overstijgt tijd en ruimte. Alles vindt in God zijn oorsprong, maar niets vindt in Hem zijns gelijke. Wij zijn dus met alles in God. Deze visie noemt men het panentheïsme.

Planetisatie (Hilaire Giron DELTA maart 2020 p. 4-12):
Het interview, dat Henri-Jacques Citroën in dit nummer 9 geeft, zal u in staat stellen om dit historische verhaal beter te begrijpen. Maar bovendien – en dat werd voor mij een ontdekking – zijn professionele ervaring en ethische instelling brachten hem ertoe om economische projecten van industriëlen in samenwerking met lokale ondernemers, bevolkingsgroepen in de gemeenten en de staat te ontwikkelen om zo een sociaal evenwichtig ecosysteem te bewerkstelligen. Zijn analyse en zijn optreden sluiten weer aan bij de daarvóór al opgeroepen problematiek van de financiering. De ervaring, die hij in zijn beroep had opgedaan in Venezuela is in dit opzicht van grote invloed.
9) van het blad Noosphère. De titel van dit blad verwijst naar het begrip noösfeer, de denkende laag rond de aarde. Teilhard de Chardin gebruikte dit begrip samen met de Russische natuurkundige Vladimir Vernadski voor het eerst.

De antwoorden die Biden vindt op Trumps populisme zijn ook voor ons van belang (Bert Wagendorp Volkskrant 22 januari 2021 p. 2):
Het is geen toeval dat Lincoln en Roosevelt president waren in zware tijden, de eerste tijdens de Burgeroorlog en de tweede tijdens de Grote Depressie en WO II. Crises halen kennelijk ook in presidenten het beste naar boven. Hopelijk is dat met Biden ook zo – de politieke crisis vraagt erom.
In Nederland staan politieke hitsers en Trump-fans als Wilders, Baudet en Eerdmans te trappelen om ook hier een Trump-revolte te ontketenen. De antwoorden die Biden vindt op het succesvolle populisme van Trump, zijn zodoende ook voor ons van belang.

‘Corona begrenst het maakbare, rimpelloze leven’ (Sander van Walsum interviewt Ad van Nieuwpoort de Volkskrant 23 december 2020 p. 14-15):
Het boek Job lijkt toepasselijker dan ooit. De coronacrisis drukt de mens met zijn neus op de vergangelijkheid van het leven, in een tijd dat we die niet meer willen aanvaarden, zegt de dominee: ‘Dus laten we opgewekt onze zegeningen tellen.’
Aan het begin van de coronacrisis schreef Van Nieuwpoort een boek over Job, de oudtestamentische figuur die van zijn weelde, zijn nakomelingen en zijn gezondheid werd beroofd, maar nochtans het geloof in zijn God behield. Wat van dit oeroude verhaal de relevantie kan zijn voor de mensen die gebukt gaan onder corona? Dat het leven slechts tot op zekere hoogte maakbaar is.
Job kan volgens Van Nieuwpoort een voorbeeld zijn, omdat hij ons leert met vragen te leven in plaats van met antwoorden. ‘Corona begrenst het maakbare leven dat rimpelloos en glansrijk moet zijn. Het enig legitieme antwoord op de vraag: ‘hoe gaat het?’, kan volgens velen niet anders luiden dan: ‘goed’. Of: ‘fantastisch’. Gespecialiseerde bureaus leuken cv’s op tot een succesverhaal. Met als gevolg dat de interessantste onderdelen, de mislukkingen en verkeerde keuzen, eruit worden gehaald. Terwijl díe nu juist interessante gespreksstof kunnen opleveren bij een sollicitatiegesprek.’
Praatprogramma's
Moeten theologen dan niet wat vaker in dit soort praatprogramma’s optreden, om de waan van de dag met die westerse denktradities te pareren? Van Nieuwpoort zucht. ‘We zouden ons inderdaad best wat meer mogen roeren.’ Aan hem zal het niet liggen. Zijn boek over Job – Leven! Zonder oplossing – is bedoeld als aanzet tot een debat over de vraag wat er onder de oppervlakte van corona en andere actuele thema’s écht speelt. En iemand als psychiater Dirk de Wachter, wel geregeld te gast in praatprogramma’s, snijdt wel degelijk Bijbels gedachtegoed aan als hij ‘de leukigheidssamenleving vol ikkigheid’ fileert. Maar inderdaad: theologen schitteren door afwezigheid op de meest zichtbare podia.

Homo economicus (Herman Hümmels Civis Mundi Digitaal #104, november 2020):
Bespreking van: Joost Hengstmengel, De homo economicus, een familiegeschiedenis.
Economisch individualisme
“Het was in de renaissance, en ruimer gezien in de vroegmoderne tijd van grofweg 1500 tot 1650, dat de spreekwoordelijke zondeval van de economie zich voltrok” (p 95). Hebzucht en eigenbelang bleven verdacht, het duurde echter slechts een paar eeuwen voordat eigenbelang alle lof werd toegezwaaid. “Het traditionele kader van gemeenschapszin en deugdzaamheid werd uiteindelijk verdrongen door drie ‘ismen’ […]: het politiek realisme, het mercantilisme en het economisch individualisme” (p 95 - 96). Hengstmengel bespreekt ze alle drie uitgebreid.

Peter de Waard (Volkskrant 8 december 2020 p. 21):
Hoe voorkomen we wereldwijd de meeste slachtoffers en hoe dammen we de pandemie het snelst in?
Investeringen in het klimaat zijn een schijnvertoning zolang de investeringen in de wapenindustrie blijven domineren. Dit geldt ook voor grote ICT-investeringen, deze blijven een farce zolang de nieuwe wetgeving van Margrethe Vestager (de Volkskrant 8 december 2020 p. 25) nog niet is afgerond.

Politici in het Westen hebben het paard achter de wagen gespannen door de verantwoordelijkheid voor het rentmeesterschap aan het grootkapitaal over te dragen. Het probleem is nu dat door het gebrek aan tegenwicht het grootkapitaal in zijn eigen spelletjes, lees sprookjes is gaan geloven en geleidelijk het casinokapitalisme is ontstaan.

Doe-het-zelf in Beiroet twee weken na de explosie (Daisy Mohr Het Parool 22 augustus 2020):
Twee weken na de explosie die een deel van Beiroet in de as heeft gelegd, is de overheid nog nergens te bekennen. Bewoners gaan zelf maar aan de slag. ‘Het enige waarmee ze zich bezighouden, is nog meer stelen van de bevolking.’ “De politici zijn degenen die dit hebben laten gebeuren. Ze hebben een atoombom hier in de haven neergelegd en nu krijgen we niet eens excuses en neemt niemand de verantwoordelijkheid. Ze blijven naar elkaar wijzen; het is walgelijk. Het enige waar ze zich mee bezighouden, is nog meer stelen van de bevolking en ons langzaam uitmoorden. Je hebt hier niet eens een oorlog nodig om de bevolking te vermoorden.”

Adieu God? (Tijs van den Brink interviewt Robert Dijkgraaf 17 augustus 2020 NPO2):
Natuurkundige Robbert Dijkgraaf groeide op zonder het geloof, maar ging natuurkunde studeren vanuit een behoefte aan houvast. Voor hem biedt wetenschap niet alleen houvast, maar ook troost. Hoe relatief onze kennis is, ervaarde Dijkgraaf toen zijn dochter Charlotte ernstig ziek ter wereld kwam. Er werd besloten om haar niet te behandelen. Uiteindelijk werd Charlotte zonder behandeling op onverklaarbare wijze weer beter. Behoefte tot bidden voelde Dijkgraaf in de zwarte periode niet. Zijn schoonvader deed dat wel en ging zelfs op bedevaart. Dijkgraaf: 'Ik weet zeker dat hij het herstel van Charlotte ziet als ingrijpen van God. Maar de les die ik eruit heb geleerd is dat we ruimte moeten laten voor wat we niet begrijpen.'

Racisme als beschuldiging (Max Pam Volkskrant 12 augustus 2020 p. 24) en Wat weet Poetin? (Heleen Mees Volkskrant 12 augustus 2020 p. 25) behandelen het thema, De grote transformatie van Karin Armstrong, dat de gemoederen al millennia bezig houdt. De problemen in de afvalsector zijn een illustratie van het heilige geloof in het marktmechanisme. Er is te veel aandacht voor het 'eigen koninkrijkje', de 'bv Ego' en te weinig voor het grote geheel. Het lineaire, ééndimensionale marktdenken viert hoogtij. Het gaat om dienend leiderschap. Politici lijken in het bijzonder met het virus penny wise pound foolish besmet.

Hoe we de balans kunnen herstellen, hoe we ons kunnen verlossen van onze bubbel is al millennia bekend. Hoe is het mogelijk dat politici in hun bubbel blijven geloven? Noachs ark volgens H.P. Blavatsky en de Sextant van de viroloog Jaap Goudsmit (Emma Curvres Volkskrant 11 augustus 2020 p. V2) zijn een metafoor, die ook in het boek De formule van de mentescoop van Gerrit Teule wordt gebruikt. Om het casinokapitalisme te duiden maakt Arnon Grunberg van het balletje gebruik,Tom Hofland schrijft over de Kwaadaardige kikkers (Volkskrant Magazine augustus 2020, p. 23) en Peter Giesen de Volkskrant 15 augustus 2020 Opinie, (p. 21) Broederschap.

Tijd voor herverdeling, of we krijgen echte problemen (Sander Schimmelpennick de Volkskrant 25 mei 2020 p. 25):
In gesprek met Jesse Klaver schimpscheutte Rutte afgelopen week dat je ‘niet én aanhanger van Piketty én voor meer banen kan zijn’. Hij zei nog net niet dat Klaver een ongewassen communist was, maar dat de onzin van de trickle-down economics (voordelen voor de rijken zijn uiteindelijk goed voor iedereen), nog altijd springlevend is bij de VVD werd maar weer eens duidelijk.
Apocalypsverzekeringen en pandemiebunkers zijn weliswaar een extremiteit van de super-elite, maar je mag ze erop vertrouwen een goed neusje voor risico’s te hebben. Waar de meeste mensen het de afgelopen jaren net goed genoeg hadden om de oplopende verschillen te accepteren – een revolutie is ook maar gedoe – zou de coronacrisis Rutte nu moeten dwingen de boeken van Piketty nog eens goed te lezen. Voor het écht te laat is.

In haar oeuvre belicht H.P. Blavatsky het probleem van het ego van de homo sapiens. In haar oeuvre schrijft Blavatsky zeer zeer uitgebreid over de historie van ‘Slachtoffers en Daders’ en biedt een oplossing voor de slavenhandel en het kolonialisme uit het verleden. Het Op zoek naar evenwicht van Peter Giesen (Volkskrant 1 augustus 2020 Opinie p. 19) impliceert dat we de Allegorie van de grot van Plato, de allegorie van de Ark van Noach en het Ken uzelve beter leren begrijpen. De geschiedenis leert dat dieren worden gebruikt om onze emoties te verklaren. De in de ark opgesloten dieren zijn de menselijke hartstochten. Echter niet alleen in het verleden, maar nu ook nog steeds, bijvoorbeeld Roos van der Lint De Groene Amsterdammer 19 juli 2018 p. 32-35: 'Dilemma’s in de dierentuin Levende monumenten of ambassadeurs van de soort?' en Joris Luyendijk in zijn boek Dit kan niet waar zijn Hoofdstuk 12 Waanbankiers en koele kikkers (zie p. 64, 65, 174).

Al millennia is er een controverse tussen wetenschappers , lees probleem van het ego over het ontstaan van leven, Het Zijn en het Niet-Zijn, het ‘To be, or not to be’ van William Shakespeares, de absolute geest volgens George Friedrich Wilhelm Hegel en de algeest van Freek van Leeuwen. In zijn roman Chronicles from the Land of the Happiest People on Earth belicht Wole Soyinka negatieve aspecten, die met het occultisme in verband worden gebracht. Andere voorbeelden zijn voodoo en zwarte magie.
In de kern gaan al de boeken van Ian Buruma over het thema verlossing. Ian Buruma belicht de vluchtelingenproblematiek in zijn boeken vanuit een universeel perspectief. VKK-priester professor J.E. Stok werkt in zijn voordrachten het thema verlossing, dat de mens ‘tegelijkertijd zowel offeraar als slachtoffer is’ ('heer en slaaf' van Nietzsche) uit. 'Heer en slaaf' zijn in een relatie niet gelijk maar complementair en kunnen worden gebruikt, zijn een metafoor, net als 'Mannelijk en Vrouwelijk' om de aard van de menselijke natuur tot uitdrukking te brengen.

In het rapport ‘E i V’ is het 5D-concept, analoog aan het woord domein, in het Engels plane, de verborgen 5e Dimensie. Er wordt beoogd de Kwintessens met behulp van de Gulden middenweg (pelgrimage), de verborgen 5e Dimensie, het '[Ether-paradigma#Denkr|5Ddenkraam]] (5D-concept) en de 5 bij 5 matrixstructuur, de evolutionaire 'Bewustzijnsschil' weer te geven, Natuur en Cultuur, (probleem en oplossing) Slachtoffers en Daders met elkaar te verbinden.

Het Koninkrijk van God, lees een gloedvol Groot Verhaal wordt door Mattheüs 6:33, lees mensenrechten onderbouwd. De paradox is dat de geestelijkheid, die dit verhaal verkondigde door het retorische foefje, het verhullende taalgebruik van politici en PR-medewerkers is vervangen. Om een cultuuromslag te realiseren gaat het uiteindelijk om een integrale denktrant (de synthese tussen de domeinen van de alfa-, béta- en gammawetenschappers) die het parochiale denken, de symboolpolitiek van het ’eigen koninkrijkje’, de 'bv Ego' overstijgt.

De Gulden middenweg van Aristoteles sluit naadloos op de Gulden middenweg van het Boeddhisme aan. Met behulp van de Middenweg, de route van het Eenheidsbewustzijn is het mogelijk de paradox tussen Maakbaarheidsgeloof en Zelfvernietigingsdrang van politici te doorbreken.

Het leervermogen van ons brein, de neuroplasticiteit maakt het mogelijk de wereld te veranderen. Zowel politieke als geestelijke leiders beogen al millennia emoties te reguleren, te manipuleren. Met behulp van het vrijemarktfundamentalisme zal het Mark Rutte c.s. zeker niet lukken het universele mechanisme ‘zo boven, zo beneden’ te verslaan.

De bedevaart, onze pelgrimstocht op aarde, de mysterieweg in de school van Pythagoras, het thema verlossing, loutering, hangt met de evolutionaire psychologie samen. De esoterie (Filognosie) benadert de transformatie van het kwaad echter vanuit het bredere perspectief van karma, zaaien en oogsten. Hoofdoorzaak van het onbehagen in de maatschappij is dat een meerderheid van de politici in Nederland religie buiten hun referentiekader (5Ddenkraam) heeft geplaatst.

Een grote miskleun van Bill Clinton is het niet meer relevant verklaren van de Glass-Steagall wet. Om de splitsing tussen retail- en zakenbanken opnieuw in te voeren is vermoedelijk voor Donald Trump van de 'fact-free-politics' niet meer dan verkiezingsretoriek. De praktijk is echter dat Trump de regelgeving voor Wall Street wil versoepelen (Volkskrant 14 november 2017p. 29). De beursen nemen daar alvast een voorschot op (Feest op de beurzen Wilco Dekker Volkskrant 8 november 2017 p. 31). Of met andere woorden de mensheid bestaat uit goede en minder goede acteurs in een groot rollenspel. Er is wereldwijd behoefte het spel beter te leren spelen en broederschap te bevorderen. Hoe richten wij onze levensenergie (levenskracht, oerbron, levensbron, astraallichaam)? We zijn het in eerste instantie zelf om de in het universum aanwezige vrije energie (ether, antahkarana) vorm en inhoud te geven. Het spreekt voor zich dat dit een zeer heikel punt is voor de wetenschap.

Het Amerikaanse eindspel (Alexander Dake Civis Mundi Digitaal #103, oktober 2020):
Ervaringsdeskundige met eigen bedrijf
Ik reisde bijeenkomsten en conferenties af van San Franscisco tot Las Vegas, van Vermont tot New Orleans, waar ik ook mensen die in Nederland bekend zijn, tegen kwam zoals de New Age arts Deepak Chopra, de zelfhulp guru Wayne Dyer, en spiritueel leraar en bij deze voorverkiezingen democratische presidentskandidaat Marianne Williamson.
Politiek: de presidenten Clinton en Bush
U zult zich dan wellicht afvragen, maar hoe zit het met je politieke voorkeuren, want die zullen toch je mening over het land kleuren. Zoals gezegd heb ik nooit in de VS gestemd, maar natuurlijk had ik wel affiniteit met sommige politici. Ten tijde van het presidentschap van Bill Clinton, bevond ik mij, net zoals veel Nederlanders, iets ter linkerzijde van deze slimme democratische maar conservatieve politicus. Ik was het bijvoorbeeld niet eens met zijn ongelimiteerde steun voor het globalisme avant le lettre, toen hij het NAFTA-verdrag - het vrijhandelsverdrag tussen de VS, Canada en Mexico - ondertekende. Ook zijn nauwe banden met Wall Street spraken mij niet aan. Dit mondde onder meer uit in het opzeggen van de restricties van de Glass-Steagall Act, de wet uit 1933 die effectenhandel en kredietverlening opsplitste.

Vermoedelijk chargeert Yuval Noah Harari in het programma DWDD 4 februari 2020 om zijn punt over Zingeving (21 lessen voor de 21e eeuw hoofdstuk 20), bewustzijn en gevoelens te verklaren. De 21 lessen voor de 21e eeuw zijn in essentie analoog aan het Meta-leren in het onderzoeksrapport 'E i V'. Primair draait het bewustwordingsproces niet om kunstmatige intelligentie (Surveillance Capitalism), de technologieoorlog Cyberwar, die Sheila Sitalsing beschrijft maar om het Ken uzelve, het proces van zelf-transformatie van Vicente Hao Chin en het individuatieproces van Carl Jung. In Nederland wordt het politieke beleid voorgekookt in achterkamertjes. We worden door lobbynetwerken, carrièrepolitici geregeerd.

Binnen 0,0146 seconden wisten 835 bedrijven wie Julia Janssen was. (Marieke de Ruiter de Volkskrant 24 oktober 2019):
Ze vatte het angstbeeld in een kunstwerk.
Met één muisklik ging kunstenaar Julia Janssen akkoord met de voorwaarden van de website van The Daily Mail. Pas later kwam ze erachter dat die haar gegevens deelde met 835 bedrijven. Ze zette de ‘kleine lettertjes’ van al die bedrijven achter elkaar en laat ze voorlezen op de Dutch Design Week in Eindhoven. Honderden uren lang.

AIVD doet voorlopig geen aangifte (Menno van Dongen de Volkskrant 10 juli 2019, p. 6):
De AIVD doet vooralsnog geen aangifte tegen Volkskrant-journalist Huib Modderkolk wegens het voornemen tot schending en openbaarmaking van staatsgeheimen. Minister Kajsa Ollongren van Binnenlandse Zaken heeft dat laten weten.
De timing van de juridische procedures had beter gekund, vindt Garcia López. ‘Als de AIVD dan toch aangifte wil doen, is het beter en geloofwaardiger dat te doen nadat de rechter heeft beoordeeld of bepaalde informatie openbaar mag worden gemaakt.’

Onderbuik (Haroon Ali de Volkskrant 28 mei 2019, p. V2):
Frans Bromet volgt Yeter Akin, met wie hij in 2007 al een film over eerwraak maakte. Samen proberen ze te achterhalen aan welke criteria een goede moslima moet voldoen. Die brede vraag blijkt moeilijk te beantwoorden, omdat het ‘goede’ antwoord drastisch verschilt per cultuur én individu.
In de film over eerwraak zagen we hoe Akin moslimjongeren voorlichtte over vrouwenrechten. Als hulpverlener is zij dus een uitstekende gids in de wereld van de islam. Akin is overtuigd moslim, maar ook gescheiden en schippert dus tussen twee werelden, tussen traditie en vooruitgang. Of ze nou praat met mannen die zijn veroordeeld voor eerwraak, of met een moeder wier dochter zich heeft aangesloten bij IS, ze benadert iedereen met open vizier, empathie én humor. De hoofdvraag – wat is een goede moslima? – wordt uiteindelijk niet echt beantwoord; alle zonden worden een beetje aangestipt. Anet Bleich geeft als commentaar op de film eerwraak (de Volkskrant 1 augustus 2007):
Lieve Seren en Yeter, ga alsjeblieft zo door! Zoals Henriëtte Roland Holst al zei: De zachte krachten zullen winnen op ’t eind.

Uit de filterbubbel of In hun bubbel zijn zij geen haters; ze zijn het verzet (Asha ten Broeke de Volkskrant 30 december 2016, p. 29):
Ik denk dat ik Wouter nu iets beter snap. Wat ik aanzag voor blinde domrechtse vreemdelingenhaat, is voor hem iets anders: de absolute zekerheid dat hij en zijn geestverwanten de enigen zijn die het onheil helder zien. In hun bubbel zijn zij geen haters; ze zijn het verzet. Alles voor een veilig leven met hun geliefden.
Verwar mijn begrip niet met instemming. Dat verzetsidee klinkt misschien nobel, maar het drijft op het ontmenselijken van moslims. Moslims zijn in de anti-islambubbel geen vaders, moeders en kinderen, ze zijn 'De Grote Dreiging'. En dat, wil ik tegen Wouter zeggen, is zowel gevaarlijk als zinloos. Gevaarlijk, omdat die manier van denken precies is wat fascisme mogelijk maakt. En zinloos, omdat honger naar liefde en veiligheid nooit kan worden gestild door haat en angst.

Marc Calon of Het selectieve geheugen van Marc Calon (Sheila Sitalsing de Volkskrant 14 december 2016, p. 2):
Het was Fleur Agema die in 2009 per motie het begrip salonsocialisme wilde laten vervangen door calonsocialisme. Van Calon. Marc Calon. Calon zat namens de PvdA in het provinciebestuur van Groningen, waar ze hem nog kennen als een van de spelers in het spectaculaire debacle Blauwestad. Stapte in 2009 over naar Aedes, de lobbyorganisatie van de woningcorporaties. Vertrekt daar binnenkort na zeven jaar.
En sloeg gisteren in zijn afscheidsinterview in deze krant twee kantjes lang wild om zich heen. Over de politiek in zijn algemeenheid en zijn eigen PvdA in het bijzonder: 'Een grote dikke smerige bende. De rottigheid komt altijd vanuit je eigen partij.' Over de voor zichzelf begonnen Jacques Monasch: 'Flapdrol. Judas.' En over minister Stef Blok van Wonen: 'Soms een autist. Snapt weinig van volkshuisvesting.'
Twee ton managementvergoeding was hij overeengekomen, voor drie dagen per week lobbyen met politici en beleidsmakers voor de belangen van de sociale-woningbouwers. Uit te betalen via zijn management-bv, want sociaal-democraat of niet, een klusjesman op niveau heeft een management-bv.

Klopt dit wel? (Gijs Herderscheê de Volkskrant 14 december 2016, p. 15):
Wachtgeld
Maar als er inkomsten zijn, wordt dat afgetrokken van het wachtgeld. Door de twee ton aan zijn bv te laten uitbetalen, had Calon nog geen inkomsten. Die zou hij pas hebben als hij de bv liet uitbetalen. Dat was niet nodig want hij had al inkomsten: zijn wachtgeld. Nu zou hij via de bv leuke dingen doen met het geld: land kopen voor zijn boerenbedrijf, nog een huis, boot, auto of beleggen in aandelen. Deze constructie werd bekend als 'Calon-socialisme'.

Trumps wereld: ruimte voor de radicalen (Arnout Brouwer de Volkskrant 12 november 2016, katern Vonk p. 2-3):
Maar wat als deze westerse revolte tegen de elite en de mondialisering zélf ook maar een schakeltje is in een nog veel grotere omwenteling? Wat als 'de wereld echt plat wordt', zoals Thomas Friedman het proces van mondialisering in 2005 jubelend beschreef? Ook in politieke zin. Wat als het verschil tussen verlichte autoritaire leiders als Poetin en Erdogan en democratisch gekozen leiders als Trump en Orban steeds kleiner wordt? Dat is vloeken in de kerk - want dat kán toch niet in een westerse democratie?
Amerika blijft het sterkste jongetje op het schoolplein: het kan op onverwachte momenten een klap uitdelen; maar het voelt steeds minder de verantwoordelijkheid om er de rust te bewaren. Ook daar wordt de wereld steeds platter, zij het niet op de manier die Friedman beschreef in zijn boek.
Destabilisatie
En, zo voorspelt de Amerikaanse politicoloog Ian Bremmer, juist deze opkomende landen gaan nog veel grotere klappen krijgen van de aankomende technologisch-industriële revolutie. De reactie in deze minder democratische maar ultranationalistische landen - denk aan Turkije, China, Rusland - zal zich veel sneller kunnen vertalen in internationale destabilisatie en conflict dan in oude democratieën.
De Amerikaanse democratie leeft, dat is weer bewezen. De Bush- en Clintondynastieën leden een smadelijke nederlaag tegen een echte outsider. Wat zorgen baart, is dat Trumps uitverkiezing kan bijdragen aan het verlies van controle op een wereld die zich in een stroomversnelling bevindt. De wereld is nog onvoorspelbaarder geworden.
Commentaar: De politiek moet eens leren naar de bevolking te luisteren, ze gaan hun gang maar, idioot geld verslindende projecten, zwakke ministers, onbegrijpelijke beslissingen, dagbesteding wegsnijden. Mensen zijn het zat, de bla bla elite. Logisch dat de zogenaamde populisten gaan winnen en niet de reclamefolder praatjes van de gevestigde partijen. Populisten is niet het onderbuik gevoel maar de meest oprechte emoties die iets zeggen over het gevoel en denken van mensen, puur en ontwapenend. Ja...heren Klaver, Pechteld, Rutte en Asscher het is voorbij, de heren van de reclamefolder praatjes.

Weggepoetste waarheid of 'We zijn de waarheid uit het oog verloren' (Arno Bosma de Volkskrant 8 oktober 2016, katern Vonk p. 2-3):
Weg met relativisme en cynisme
Vrijheid, gelijkheid en democratie hebben we hoog in het vaandel staan. Het slachtoffer is de waarheid, stelt Kees Kraaijeveld, en dat is een kostbare vergissing.
Maar de grote vraag die Rutte in Zomergasten niet kreeg luidt: Als het inderdaad geen cafetariamodel is en als we in het Nederlandse café der waarden dus moeten eten wat de pot schaft, wat staat er dan op het menu?
Rutte spreekt als liberaal vanzelfsprekend over 'vrijheid' en over 'het op een beschaafde manier met elkaar omgaan'. Zijn partijgenote Edith Schippers had het onlangs over 'de democratie' die moet worden beschermd. En verder moeten we ons van haar 'met elkaar bemoeien'.
Vrijheid, democratie, gelijkheid, tolerantie. Is dat dan alles? Mist hier niets? Toch wel. Staatssecretaris Sander Dekker van Onderwijs, ook VVD'er, deed nog een poging bij de opening van het academisch jaar: 'een discussie op basis van kennis en feiten'.
Waarheid
Dat komt in de buurt, maar ook bij Dekker mist een essentiële waarde. Want wat is de grote vergeten waarde van onze tijd? Natuurlijk: de waarheid.
Het probleem met waarden is dat het - anders dan Rutte zegt - wél een cafetariamodel is. Groepen mensen vormen waardenhiërarchieën, die zijn essentieel voor de groepsvorming. Maar er bestaat geen vaststaand menu waarvan je alles moet nemen. Nee, het relatieve belang van waarden verandert voortdurend. En soms dreigt er dus wel eens een waarde van tafel te vallen, zoals nu met de waarheid.

Leve de Wikipediaan - sympathieke online betweter (Margriet Oostveen interviewt Sandra Rientjes de Volkskrant 30 november 2015):
Nu nog wat vrouwen en online omgangsvormen.
Zaterdag kwamen de Nederlandse in Utrecht bijeen. Tevoren had ik Sandra Rientjes, directeur van Wikimedia Nederland, gebeld om te zeggen dat ik de Wikipediaan kwam portretteren. Meestal krijg je dan een antwoord waarin woorden als 'gecompliceerd beeld' of 'niet generaliseren' voorkomen, maar Sandra was verfrissend helder: 'O leuk! Ik kan je alvast zeggen dat tachtig procent man is, vaak hoogopgeleid. Bovengemiddeld veel Wikipedianen hebben iets in het autismespectrum: houd je daar een beetje rekening mee?'

De smaragden tafel: een theosofische lezing, Dara Tatray (Theosofia april 2007):
Hermes is de Griekse naam voor de Egyptische god Thoth, van wie gezegd wordt dat hij de uitvinder is van de geneeskunde, de rechtspraak, de kunsten, de wiskunde, de muziek, de alchemie, de astrologie, de dichtkunst en het schrift. Ik omschrijf Trismegistus als mythisch, niet omdat ik niet in zijn bestaan geloof, maar omdat het waarschijnlijk altijd een open vraag zal blijven of één of vele auteurs verantwoordelijk zijn voor de oorspronkelijke hermetische teksten. Men zegt wel dat deze tussen twintig en zesendertigduizend in getal zijn, al zijn de meeste tot op heden niet bewaard gebleven. In de Smaragden Tafel worden alle dingen geboren uit het Ene Leven door adaptatie’. Die adaptatie wordt voortdurend bemiddeld door het Ene, misschien in een dans waarbij geluk en planning elk hun rol spelen. Teksten zoals de Smaragden Tafel en zelfs ook de theosofische klassiekers zoals Isis Ontsluierd, De Geheime Leer, De Stem van de Stilte en Licht op het Pad moeten van tijd tot tijd herlezen worden in het licht van wetenschappelijke doorbraken en nieuwe inzichten in de filosofie van de wetenschap. Zij kunnen ook aanwijzingen bevatten voor toekomstige doorbraken. Of met andere woorden het Meta-leren maakt het doorgronden van onze creativiteit, het Achtste Domein misschien wel mogelijk.

Mimesis en Catharsis
Om het evenwicht te herstellen beoogt de theosofie aan de hand van de paramita's, DE NIEUWE TIEN GEBODEN - gedragsregels voor de moderne tijd tegenwicht te bieden. In de Stem van de Stilte licht H.P. Blavatsky de paramita’s toe.
Plato’s weerzin tegen theater, poëzie en literatuur in al zijn vormen past ook in zijn beroemde theorie van de ‘Ideeën’. Elke individuele kat, hond, mens of welk stoffelijk object dan ook, kent slechts een tijdelijk bestaan en vergaat op den duur tot niets. Wat echter eeuwig, onvergankelijk en onveranderlijk is, zijn de ’Ideeën’. Elk levend wezen, zoals bijvoorbeeld een kat, sterft op den duur, maar het Idee ‘kat’ sterft nooit. Het geestelijke Idee (of ‘Vorm’) is bovendien perfect en onverbeterbaar en zijn materiële verschijning ervan is enkel een (slechte) kopie. Alles in de wereld om ons heen is volgens Plato een vergankelijke, minderwaardige, kopie van de Ideale Wereld der Ideeën.

Verslag afscheid Herman Wijffels als hoogleraar Duurzaamheid en Maatschappelijke Verandering aan de Universiteit Utrecht (3 oktober 2016):
In de paneldiscussie onder leiding van SFL-lid Klaas van Egmond (UU) betoogde Peter Blom dat duurzaamheid steeds meer het fundament wordt waarop mensen en organisaties werken. Dat geldt in toenemende mate ook voor De Nederlandsche Bank (DNB) waar volgens Frank Elderson de D ooit voor Duurzaamheid zal kunnen staan. Else Bos benadrukte echter dat de pensioenwereld er nog lang niet is. Hier is een hele andere manier van denken nodig, weg van de nog altijd zaligmakende Moderne Portefeuille Theorie. Bas van Bavel stelde dat de alomtegenwoordigheid van markten echte duurzaamheid in de weg staat. Daar zijn ook andere allocatiemechanismen voor nodig als coöperaties, de overheid en de familie.

Het onbehagen van de elite – (Sander Boon en Frits Bosch 22 september 2018):
We hebben een groot maatschappelijk probleem en de elite maakt daar deel van uit door het te ontkennen. Het gaat geweldig goed met Nederland, althans in economische zin. Maar: ‘It’s not the economy, stupid!’
Frits Bosch is macro-econoom, socioloog en auteur van In Holland staat een huis ja, ja… Onbehagen bij de elite'']].

Sander Boon heeft gelijk de bestuurlijke elite heeft niets van de mondiale financiёle crisis geleerd. De Derde Weg van Tony Blair en Wouter Bos staat diametraal tegenover de Derde Weg van Hans Feddema. Dit geldt ook voor de synthese van Wetenschap, Religie en Filosofie van de Geestkunde (Anti-Darwinisme) versus het WTE-complex (STEM).

Economie Wie durft? (Ewald Engelen De Groene Amsterdammer 13 september 2018 p. 9):
Hoe zorgen we ervoor dat bestuurders de belangen van eigenaren dienen in plaats van hun eigen megalomanie? In dit ‘principaal-agent-probleem’ zaten twee vooronderstellingen: 1. dat aandeelhouders de eigenlijke meesters van de onderneming zijn, 2. dat winstmaximalisatie het enige doel is van de beursgenoteerde onderneming.
Het hoeft dan ook niet te verbazen dat Elizabeth Warren in de VS het gevecht om de beursgenoteerde onderneming tot kern van haar linkse vernieuwingsagenda heeft gebombardeerd. In Groot-Brittannië presenteert schaduwminister John McDonnell namens Labour deze week een eigentijdse versie van een veertig jaar oud plan dat werknemers via winstoverdracht mede-eigenaar van de onderneming moest maken.

Het rapport ‘E i V’ is door mijn belangstelling voor het fenomeen organisatiecultuur ontstaan. Gewenste cultuurveranderingen in een organisatie worden in een 5Ddenkraam, het transformatieproces van antropogenese (hominisatie), de Bewustzijnsschil geplaatst. Het is de spin-off (serendipiteit) van de zoektocht. Uiteindelijk draait het om de vraag: is het mogelijk de beschaving een stapje verder te brengen? Is het laagje vernis dat beschaving heet sinds de oudheid toegenomen? Primair draait het om hoe verschillende culturen zich door cultuuroverdracht met elkaar kunnen verbinden.

Spinoza en het grensgebied van de wetenschap* (Bernhard Mollenhauer):
*) Met toestemming van de schrijver overgenomen uit Prabuddha Bharata (Ontwaakt India), juli 1984, Calcutta.
Al was Spinoza een mysticus en een diep religieuze geest, toch was hij een typische denker van die wetenschappelijke eeuw. Het moderne denken begon met zich intellectueel onafhankelijk te verklaren en zijn vertrouwen uit te spreken in de rede. Na enige tijd zette een reactie in, waarna er jaren volgden van twijfel en innerlijke conflicten, waarvan de gevolgen tot de huidige dag merkbaar zijn. Men geloofde dat de rede het niet kon opnemen tegen onze diepere religieuze gevoelens. Men beweerde dat, als men de natuur eenmaal ziet als een mechanisme, het nog maar één stap is naar het materialisme dat ervan uitgaat dat de mens een machine is wiens gedachteleven slechts een voorbijgaand licht is in het duister van blinde krachten. Inderdaad was Hobbes in de 17de eeuw al tot een consequent materialisme gekomen. Spinoza was zich scherp bewust van het conflict tussen wetenschap en religie, geloof en rede, en had het knappe geschrift van Maimonides gelezen, waarin deze poogde de bijbelteksten met de opvattingen van Aristoteles te verenigen. Hij moet ook een innerlijke strijd hebben gekend, maar besefte al als jongeman dat het opgeven van het geloof in de rede en de natuurwetten de terugval naar de Middeleeuwen zou betekenen. Hij ging verder, in de overtuiging dat Gods wereld een zeer redelijke wereld is, die het goddelijke denken tot uitdrukking brengt door onveranderlijke wetten. Hij geloofde dat het wetenschappelijke denken, mits juist begrepen en ver genoeg doorgevoerd, zou leiden tot een veelomvattend wereldbeeld en een niveau van filosofisch denken van waaruit de mens het leven zou kunnen begrijpen.

Met lobbyisme beoogt het grootkapitaal zijn ‘Productie en Afzet’ wereldwijd te monopoliseren. Het Amerikaanse kiesstelsel wordt door het lobbyisme van het grootkapitaal, you scratch my back and I'll scratch yours sterk beïnvloed. Om de macht te continuëren creëert de bestuurlijke elite nu financiële fondsen, die zich aan het toezicht van de rechtsprekende macht onttrekken.

Onze levensweg, het leerproces op aarde heeft op het emancipatieproces, burgerschapsonderwijs (begeleidingskunde), de ’Hoofdroute’ (waarheidsvinding) betrekking, de Gulden middenweg van balancerend - en authentiek leiderschap, op het Rechterpad. Het biedt een oplossing voor het menselijk tekort. De levenskiem, het beginsel van de enantiodromie van Carl Jung is nog steeds werkzaam. Om de waarheid dichter te benaderen maakt de esoterie van het debat, de dialoog Vragen & Antwoorden gebruik. Vragen & Antwoorden hanteert H.P. Blavatsky in De SLEUTEL tot de THEOSOFIE, G. de Purucker in Dialogen en Geoffrey A. Barborka in zijn Vragen & Antwoorden.

De zoektocht in de Natuurkunde naar de bron van de kosmische straling staat tegenover de vrijheid, de nieuwe levensrichting van Spinoza, die vanuit de Geestkunde wordt verklaard. Hoe Geestkunde en Natuurkunde, 'Probleem en Oplossing' (complementaire polariteit), met elkaar samenhangen houdt de mensheid al millennia bezig. Het is het probleem van het ego, de Zielkunde, die het mogelijk maakt beide met elkaar te verbinden. De kwintessens heeft op het balansmechanisme van de weegschaal in het universum betrekking. Het op de wet van één, Wet van harmonie gebaseerde Zaaien en Oogsten maakt het mogelijk de waarheid dichter te benaderen.

Deze techniek van Assagioli laat zien dat gedachten en gevoelens verschijnen en verdwijnen, slechts een levensyclus van micro(nano)seconden hebben.
Karel Scholten Verslag van de lezing over psychosynthese.

Kiezen we voor Regeneratie of Degeneratie wordt door onze vrije wil en het vermogen tot nadenken bepaald. Om het onbehagen in de maatschappij te verminderen is het wenselijk te kijken hoe Plotinus de ziel waarneemt. Uit de wereldziel komen de individuele menselijke zielen voort, en tenslotte op het laagste niveau de materie. Het is dus niet zo dat ziel uit de materie voorkomt. We zijn juist niet ons brein zoals Dick Swaab en Victor Lamme menen. Primair gaat het om het innerlijke zelf, het metafysisch idealisme van Hegel, Kant en Plato, dat sterk verwant is aan Innerlichkeit in het Duits. Bij Spinoza zijn God en Natuur twee kanten van dezelfde medaille. Het is de ‘intersubjectieve’ relatie van Jurgen Habermas, de psychosynthese van Roberto Assagioli, die beide verbindt.

Het beleid van Georg W. Bush is gebaseerd geweest op het principe van ‘wie niet voor ons is, is tegen ons’. De regering Bush verdeelt de wereld in vrienden en mensen die geen vrienden zijn van Amerika. Door een conflict al vanuit de zwart-wit, 'of-of' optiek te benaderen kom je niet dichter bij een oplossing. Te vaak hoor je de doctrine ‘Wat goed is voor Amerika is goed voor de rest van de wereld’. Amerika is bevangen door de ‘as van het kwaad’ en schiet daarmee in de eigen voet. Machteloosheid komt naar voren door de angst voor het gevaar van massavernietigingswapens in Irak, die achteraf nog steeds niet zijn gevonden. Opnieuw blijkt dat de angst voor gevaar gevaarlijker is dan het gevaar zelf.

De dubbele moraal is zowel bij de overheid als het individu eerder regel, dan uitzondering geworden. De economische groei stagneert omdat de moraal buiten het verkoopverhaal wordt gehouden. Zowel de collectieve staatsschuld als de individuele, de particuliere schulden zijn in Nederland moeilijk te beheersen (risicobeheersing). In het jaar 2000 was de staatsschuld 225 miljard en is in 2015 458 miljard, dus meer dan verdubbeld. Het roept de vraag op hoe lang kan de overheid nog met vrijwel gratis geld de staatsschuld financieren? In het kader van risicobeheersing dient wel degelijk met het sprookje van het gratis geld scheppen (ex nihilo), de valkuil van de schijnmarkt rekening te worden gehouden.

De Axis mundi is de metafoor van het leven als pelgrimage, ‘Hoofdroute’, naar de oerbron van alle leven op aarde, de eerste trilling, de energie die aan het Higgsdeeltje, zwaartekrachtsgolven of bloemkool ten grondslag ligt. Maar de Axis Mundi staat ook symbool voor de tijd, de tijdloosheid van het eeuwige nu, het contrapunt dat naar de eeuwigheid leidt. Om de Triade, de drie fasen van de schepping (Brahma), het behoud of orde (Vishnu) en vernietiging of wanorde (Shiva) te verklaren wordt de metafoor van ”de andere oever” over te steken gebruikt.

Van de schoonheid en de troost (Henk Hogeboom v.B. GAMMA augustus 2000 p. 38-40):
Wim Kayzer verzorgde vanaf 2 januari tot 1 juli op zondagavond een programma van de VPRO-TV onder deze titel6 . Hierbij nam hij 26 bekende personen op het gebied van de beeldende kunst, de wetenschap, de literatuur, de muziek en de filosofie een interview af. Het waren alfabetisch gerangschikt op achternaam:
6) De filosoof Cornelis Verhoeven sprak in zijn recensie van dit programma in Trouw d.d. 15-07 van een "wat opgezwollen titel". En hij voegde daaraan toe: "Dat die intussen blijkbaar nogal imponeert en, naar ik hoor, door een zo pretentieus orgaan als de Raad voor de Cultuur in een lijvig rapport 'Van de Overvloed en de Armoede' is nageaapt, is maar een van de blijken van de armoedigheid die in ambtelijke kringen en hun tekstschrijvers troef is. Is dat nu lef of een zielig soort misplaatste nederigheid?" Ook Ab van de Wal parafraseerde de titel in GAMMA jrg 7 nr. 3 met zijn artikel 'Van de boosheid en de troost'. Maar wij houden niet zo van schelden.
38,39: Er kwamen steeds nieuwe aspecten van de begrippen schoonheid en troost boven en deze riepen telkens bijzondere associaties bij de deelnemers op. Hier ontstond het bewustzijn van de relativiteit van eigen denken. Wie de gesprekken van de atheïst Wim Kayzer met de afzonderlijke leden van het gezelschap gevolgd heeft, zal zich af en toe geërgerd hebben aan zijn suggestieve opmerkingen, waarmee hij de religie en het geloof in God als achterhaald voorstelde. Nu Kayzer zelf niet aan het gesprek deelnam, was het prachtig te horen hoe de een na de ander uiteindelijk steeds meer liet doorschemeren wel degelijk in een hogere macht, een sturing van onze evolutie te geloven, om van God nog maar niet te spreken. Karel Appel had het intellectueel aftasten van elkaars standpunten lange tijd zwijgend aanhoord, maar zei toen te "schilderen als een dienaar, die 'the planet in his body' heeft, zoals iedereen. Ik wacht op het innerlijke licht, het contact met het universum, het onuitsprekelijke. Ik ben er en ik ben er niet. Niemand van jullie weet iets van troost; het heeft niets met het reële leven te maken. Het einde van mijn schilderen is een spiritueel orgasme."
39: De scepticus George Steiner bracht onmiddellijk zijn retoriek in stelling: "Er waren 11 mensen op Golgotha en misschien 1400 bij de Missa Solemnis, maar bij de cupfinale kloppen de harten sneller van 2,5 miljard mensen als Maradonna scoort. Wat maakt het leven de moeite waard? Voetbal!" Germaine Greer viel hem bij. Waarop Roger Scruton: "De emotie op Golgotha is duurzaam, maar de hartslag van die 2,5 miljard is alweer normaal. Wat steeds weer moet worden vernieuwd om ons ermee te verzoenen is de troost voor iets wat verloren ging, het paradijs. Dit gebeurt dagelijks in religieuze concepten, zoals de eucharistie tijdens de mis in het christendom."
Martha Nussbaum putte troost en hoop uit het feit, dat we ons tegenwoordig wereldwijd boos kunnen maken over de gruwelen en misstanden in de wereld. Wat voor haar het leven de moeite waard maakte, was haar inzet voor een betere wereld. Zij zei letterlijk: "Je moet niet naar jouw leven kijken, maar naar het leven en alle leven laten delen in rechtvaardigheid.
40: Naar de smaak van Cornelis Verhoeven is in ieder geval het begrip troost in de discussie "intellectueel niet helemaal bevredigend" uitgediept. Hij stelt: "Er is pas troost voor verdriet, wanneer het element woede en zijn koppige weten daaruit is weggezuiverd en de hardheid haar eigen weekheid ontmoet en daarin weerloos wegzinkt. [...] Ik geloof inderdaad dat troost dit moment van omslag is, het punt waarop een verstarring week wordt en smelt. Het is niet een gebeurtenis die wij zelf kunnen veroorzaken, maar het gevoel te staan tegenover iets dat groter en overtuigender is dan wij kunnen bedenken, verklaren en uitleggen, en dat wij dan ook eerder in verband moeten brengen met wat in de serie soms 'verhevenheid' werd genoemd dan met schoonheid als een esthetisch gegeven."

Auke Hulst beoogt met zijn magnum opus zijn egoprobleem op te lossen. Het magnum opus van H.P. Blavatsky biedt daarentegen een oplossingsrichting voor de klimaatcrisis.

deBuren: Ilja Leonard Pfeijffer, Marja Pruis, virtual reality en de stem van jong literair Europa (Civis Mundi Digitaal #80, maart 2019):
1. Ilja Leonard Pfeijffer gaat in gesprek met Ruth Joos over Grand Hotel Europa en het kronkelige pad dat ertoe leidde.
2. Marja Pruis vernieuwt de canon van feministische teksten en gaat over De nieuwe feministische leeslijst in gesprek met Bregje Hofman.
3. De Spaanse succesauteur Andrés Barba praat met Marijke Arijs over zijn prijswinnende roman Republiek van het licht.

Het debat tussen Sander Schimmelpenninck en Ron Meyer (Buitenhof 31 maart 2019) laat zien, dat om de wereld beter te begrijpen het handig is verhalenvertellers, de politieke -, ecomische - , culturele - en creatieve elite van elkaar te onderscheiden. De politieke elite heeft echter, volgens het adagium 'u vraagt wij draaien', de verantwoordelijkheid van de geldcreatie aan de economische elite, het grootkapitaal uitbesteed. Al is de politiek nu bezig strengere regels te formuleren.

Cordon sanitaire doorbroken: Vlaams Belang regeert mee in Ranst (Red. de Volkskrant 19 maart 2019):
De politieke isolatie van de radicaal-rechtse partij Vlaams Belang (VB) in de Belgische politiek is door/gebroken. Voor de eerste keer gaan andere partijen samen met VB besturen.

Plank misgeslagen (Thomas von der Dunk de Volkskrant 12 maart 2019, p. 24):
In zijn kritiek op Dirk-Jan van Baar slaat Frank Ankersmit zelf op groteske wijze de historische plank mis (O&D, 8 maart). Hij stelt dat aan het ‘miraculeuze wonder van het Renaissance-Italië van de 15de eeuw’ een einde kwam door de inval in Italië van de Franse koning Karel VIII in 1494.
Gezien de gekozen woordkeus moet dat wonder betrekking hebben op de culturele bloei. Het opmerkelijke is echter dat de door Ankersmit benadrukte politieke machteloosheid van Italië vanaf 1494 tot ver in de zeventiende eeuw noch de bloei als zodanig, noch de Europawijde aantrekkingskracht en dominantie van de Italiaanse kunst in de weg heeft gestaan.
Ik noem hier slechts de namen van Bramante, Raffael, Michelangelo, Titiaan, Tintoretto, Veronese, Palladio, Giulio Romano, Caravaggio, Bernini en Borromini. Daar konden toentertijd ook de Franse ‘bezetters’ niet tegenop.

Het grote verhaal of Mensen met problemen willen hulp, geen Groot Verhaal (Teun van Keuken Volkskrant 14 november 2016 p. 21):
Storytelling - zo noemen ze dat - is hot. Uitzendbureaus, koekjesfabrikanten en bierbrouwers, allemaal doen ze eraan. Het hoofd communicatie van energiebedrijf ENI noemt zich tegenwoordig storyteller en hij is niet de enige. Maar waarom? Het klinkt misschien spannender op feestjes: 'ik ben storyteller' 'O, leuk, waar treed je op?' 'Nou, ehm bij Randstad.' Je verkoopt verdomme baantjes, koekjes, bier en olie, geen praatjes.
Ik moest opeens aan Bas Heijne denken. Ook hij mist in Nederland een verbindend wij-verhaal. Niet bij de spoorwegen, maar in de politiek. Populisten zijn zo succesvol doordat dit Grote Verhaal ontbreekt, is zijn analyse. Heijne verlangt dus naar storytelling: marketing om problemen te bestrijden. Ik geloof er niet in. Als het in de politiek ergens niet aan ontbreekt, dan zijn het mooie praatjes. Kijk maar hoe links Asscher en Samsom zich tegenwoordig weer profileren. Alsof dit kabinet met de VVD nooit heeft bestaan.
Het afgelopen jaar sprak ik voor het televisieprogramma De Monitor met mensen in de bijstand die hardvochtig worden behandeld, slachtoffers van discriminatie, jongeren die de dupe zijn van gesjoemel met pgb's, verwarde mensen in psychische nood die aan hun lot worden overgelaten, ambulancebroeders en verplegers op de spoedeisende hulp die het aantal patiënten niet meer aankunnen, ouderen die geen seniorenwoning kunnen krijgen en jongeren die geen betaalbare huizen kunnen vinden. Wie met zulke problemen zit, heeft wel iets anders aan zijn hoofd dan een Groot Verhaal. Die wil hulp. Als je te veel aandacht besteedt aan storytelling, dan vergeet je vaak goede waar te bereiden.

Zielkunde is op het astrologische gezichtspunt gebaseerd. De psychologie van Carl Jung slaat een brug tussen de geestelijke wereld en de materiële wereld, tussen religie en wetenschap. Beide werelden kunnen wel onderscheiden, maar niet gescheiden worden. Al zegt het intellectueel zwaargewicht, de intellectuele dwaas, de storyteller Ronald Plasterk dat wetenschap en het geloof niets met elkaar te maken hebben. Maar zoals Willem Schinkel laat zien wordt het Westen beheerst door kapitalisme en diluviale politiek. Ook het Westerse denken staat voor echte vernieuwing niet open. De diluviale politiek in zowel Oost als West hangt met het morele kompas, de verborgen spirituele dimensie samen.

Om het onbehagen, de polarisatie, de complementaire polariteit in de maatschappij te verklaren zou je verwachten dat men de oplossing bij de geesteswetenschappen zoekt. Freek de Jonge heeft gelijk onze cultuur vormt ons gezamenlijk geweten. Vertrouwen is de balans tussen handelen en geweten. (Volkskrant 27 maart 2019 p. 20)De paradox is echter, zoals Marleen Kamperman laat zien, dat het budget zelfs met 150 miljoen euro/jaar wordt verlaagd.

De kern van het probleem is dat politici hun verantwoordelijkheden, lees de centrale regering, de nutsfuncties aan het marktmechanisme hebben uitbesteed. Door de eenzijdige focus van de politiek op welvaart, het marktmechanisme komt het psychisch welzijn van de bevolking in de verdrukking. De opkomst van het populisme kan niet los worden gezien van het neoliberale fundamentalisme. Uiteindelijk draait het om in welk denkraam wordt een oplossing gezocht. Problemen waar Den Haag geen raad mee weet worden nu naar Brussel of naar de gemeenten doorgeschoven. Door de sterke monetaire sturing vanuit Brussel dreigt een vorm van staatskapitalisme.

Woorden voor het woordenloze verklaart volgens H.P. Blavatsky de twee in één of Deze en gene zijde (MANTRA nr. 29 Winter 2021), de Twee kanten van één medaille De schijnbare paradox wordt door H.P. Blavatsky door zes axioma’s verklaard. Elk mens heeft de vrijheid zijn eigen levenspad te kiezen. De levensboom is niet alleen een scheppingsmodel op macrokosmisch niveau, maar ook een pedagogisch denkmodel op microkosmisch niveau. Dit universele denkmodel kan op het levenspad van de mens een ommekeer teweeg brengen. In de levensboom (Morele kompas) verloopt de schepping, de involutie van boven naar beneden. De 'ommekeer', de evolutie van beneden naar boven. Het fenomeen Evolutie en Involutie wordt door het (twee in één) gesymboliseerd. De Geheime Leer - Deel II, Stanza 1 Het begin van bewust leven
Moedersterren en zusterplaneten (p. 35-37) of Het Goddelijke plan menswording en evolutie Deel 1 p. 279 en Deel 2 p. 452,453)

Het zijn juist de waarden en normen, die mensen met elkaar verbinden. Of anders gezegd de onzichtbare muren tussen 'Wij en Zij', waardoor we de ander uitsluiten, dienen we af te breken. Het menselijk tekort hangt net als het democratisch tekort slechts met een contrast in ons denken samen, zoals Theïst en Atheïst, Altruïsme en Egoïsme, Goed en Kwaad en 'Fysica en metafysica'. In het rapport ‘E i V’ staat niet de discussie ‘Geest of Stof’, 'Aristoteles of Descartes', what’s in a name centraal, maar de wederkerigheid (reciprociteit) tussen beide, het 'en-en'/'of-of' mechanisme (Dichotomieën, lees Complementariteit), de Kwintessens. Er bestaat niet alleen de absolute ruimtetijd, maar ook de relatieve ruimtetijd. De paradox is dat een grootscheepse inspanning à la de Deltawerken (de Volkskrant 29 november 2021 p. 12) niet nodig is, want het balansmechanisme van broederschap is al heel lang, lees de Bhagavad Gita bekend.

Hoofdstuk 4 vers 7 (Bhagavad Gita): O zoon van Bharata, waar en wanneer er ook maar een afname is van de rechtschapenheid en het onrecht overweegt, manifesteer ik mezelf op dat moment, heeft Blavatsky het over de zevende school, de occulte leer (De Geheime Leer Deel I Samenvatting p. 296)., de synthese van de zes Indiase filosofische scholen (darsana’s). Volgens H.P. Blavatsky heeft dit gezichtspunt ook op de getallensymboliek van Pythagoras betrekking. De supersymmetrie in het universum, de schijnbare paradox wordt met de getallensymboliek van Pythagoras weergegeven. Plutarchus onderscheidt de lagere en hogere Tetraktis (Deel II p. 682), de aardse en hemelse Tetraktis (p. 688). Samen vormen deze de lemniscaat (Lorenz Attractor), die het aardse met het hemelse verbindt. Een toelichting op de ene werkelijkheid, de hogere Tetraktis geeft Blavatsky in De Geheime Leer Deel I, Proloog (p. 46). De getallensymboliek, de driehoek van Pythagoras maakt het mogelijk de aardse en hemelse Tetraktis met elkaar te verbinden.

De twee in één, het ‘en-en’/‘of-of’-mechanisme (Alles divergeert en moet ook weer convergeren), de tegenstelling tussen ‘Entropie en Negentropie’ kan met de tegenstelling tussen 'Sat-Asat' worden vergeleken. Sat is de onveranderlijke, de altijd aanwezige en eeuwige wortel (Oer-chaos, oerbron, oerstof), waaruit en waardoor alles voortkomt. Sat wordt geboren uit Asat, en Asat wordt voortgebracht door Sat. Het mechanisme, de emergente eigenschap (spontaneous order, panspermia) ‘Sat-Asat' geeft al in rudimentaire vorm de chaostheorie weer.

In essentie behandelt het rapport ‘E i V’ het mechanisme ‘en-en’/‘of-of’ (‘God en Darwin’/’God of Darwin’, ’Eenheid’/‘Gebroken symmetrie’, 'Emergentie'/'Decompositie' ('Emergence'/ 'Quantum decoherence'), ‘Monade’/’Duade’), de twee kanten van een medaille. Het is de ziel (psyche) die de twee kanten van een medaille met elkaar verbindt. Voor 'God en Darwin' kan ook gelezen worden 'Geloof en Rede'. Zowel Mozes Maimonides (1135 – 1204) als Raymond Lull (1232 – 1315) zijn wetenschappers, die zich al intensief hebben toegelegd op het schijnbaar onoplosbare conflict tussen geloof en wetenschappelijke kennis. Mozes Maimonides (BRES nr. 268 juni/juli 2011) in zijn boek Gids der verdoolden en Raymond Lull in zijn hoofdwerk Ars Generale Ultima.

Uitgangspunt is dat de drie eigenschappen van fractals - iteratie (Recursie), zelfgelijkvormigheid (Wederkerigheid) en gebroken dimensie ('Hemel en Aarde', 'Macrokosmos en Microkosmos') – met de 1e, 2e en 3e grondstelling (1e, 2e en 3e wijsheidssleutel, 1e, 2e en 3e Logos) van de theosofie correleren.

Willem Schulte Nordholt laat in zijn boek Mens tussen hemel en aarde zien dat de mens nog niet zo gemakkelijk van de geschiedenis leert. Maar is het wetenschappelijk bezien interessant dat door ‘trial and error’ bestuur het wiel steeds opnieuw wordt uitgevonden? Het rapport 'E i V' wil aantonen dat het wiel, de Eeuwige wederkeer van Friedrich Nietzsche al is uitgevonden en dat het wel nuttig kan zijn van de geschiedenis te leren. Cultuuroverdracht, gedragsverandering, de wenselijk geachte mentaliteitsverandering kan alleen wat worden als we fouten durven maken, ze ruiterlijk toegeven en ervan leren. Solide, sterke ego’s durven hun fouten toe te geven. Grote ego’s geven externe omstandigheden de schuld. Dit geldt top down en bottom up, dus zowel voor de bestuurlijke elite als voor de man en vrouw in de straat.

Het boek Intellectuele passie van Procee geeft net als het rapport ‘E i V’ een nieuw perspectief op een oud vraagstuk. Primair gaat het om de kwaliteit van het recept, de Nieuwe levensrichting, het AOS-concept, BON, het Vierde Model of het Nieuwe Denken. Het rapport ‘E i V’ beoogt net als deze 'probleemgestuurde' modellen probleem en oplossing dichter bij elkaar te brengen. We zitten in ons eigen wereldbeeld gevangen. Het outside the box-denken dient meer centraal te staan.
Henk Procee haalt in zijn boek Intellectuele passies tot slot (p. 196-198 Ladislav Hejdaneck aan:
‘Bij hem was waarheid niet zozeer de overeenstemming van een uitspraak met de werkelijkheid als wel iets anders, een lonkend perspectief. En daar werd me duidelijk dat intellectuele passies meer te maken hebben met een poging om in de waarheid te leven dan met het in de greep krijgen van de waarheid. Hij legde de diepere betekenis van het begrip ‘in de waarheid leven’ uit. Het westerse perspectief werd door hem radicaal op z’n kop gezet.
Immers, zo zei hij, de waarheid is er en ik mag erin leven. Ik ben er geen product van, ik ben er product van. Mijn optreden is niet zo belangrijk voor de waarheid, zij is belangrijk voor mij.'

Volgens de esoterie is de relatie tussen Goed en Kwaad, Yin en Yang (Hoofdstuk 3 - Bijlage Tetrade en Hoofdstuk 5.3 thema het Zelf) een kosmisch gegeven . Er mag niet worden verwacht dat een quantumcomputer dit mechanisme, de contradictio in terminis zal kraken. Frank Ankersmit heeft gelijk het gaat om de beeldvorming van politici.

De Commissie Doorstroomvennootschappen stelt: ‘Brievenbusfirma’s leveren weinig meer op dan reputatieschade’ (Redactie de Volkskrant 23 november 2021 p. 20):
Brievenbusmaatschappijen leveren weinig meer op dan reputatieschade’ (Redactie Volkskrant 23 november 2021 p. 20) en Peter de Waard toont in zijn column ‘Kan iedereen deze Sinterklaas van zijn kind een speculerende multimiljardair maken? ’ (de Volkskrant 23 november 2021 p. 21) dat politici, zich nog steeds door het penny wise, pound foolish worden beheerst en er voor zorgen dat de jeugd in crypto’s gaat beleggen, dus in sprookjes blijft geloven. China is zo verstandig en zet een nieuwe aanval op cryptomunten in verbod op handel en delven (Pepijn de Lange de Volkskrant 24 september 2021), terwijl de burgermeester van New York, ‘NYC wordt de crypto-hoofdstad, wacht maar af!’ (Simoon Hermus de Volkskrant 5 november 2021) in gebakken lucht gelooft. Terwijl Delfzijl als ‘Stopcontact’ van Nederland (Jurre van den Berg & Jean-Pierre Geelen de Volkskrant 27 november 2021, Zaterdag p. 6-10) streeft naar een tweede plaats.

Trustkantoor hoeft niet bang te zijn voor ingrijpen (Tom Kreling Volkskrant 17 juni 2017 p. 12-13):
Van alle verhoren maakt de commissie een 'verkort verslag' en iedereen mag aan de uitkomsten zelf 'interpretatie' geven. Ook niet alle partijen in de Tweede Kamer waren even enthousiast over een mini-enquête naar de Panama Papers. Zo stemden de VVD en het CDA tegen. Dat gaf het geheel een wat vrijblijvend karakter.
Dat het om een afgezwakte vorm van onderzoek gaat, bleek ook uit de getuigen en deskundigen die moesten opdraven. Niemand van Starbucks, Apple of Ikea, de multinationals die Nederland gebruiken voor fiscale trucs om belasting te besparen. De lijst genodigden bestond uit wetenschappers, toezichthouders, belastingadviseurs en eigenaren van trustkantoren.
Wil de Tweede Kamer Nederland echt fiscaal minder aantrekkelijk maken voor belastingontwijkers, dan moeten zij daar iets aan doen. Een moreel beroep op de mensen die fiscale structuren optuigen, bleek de afgelopen twee weken weinig zin te hebben.

Een helicopterview maakt het mogelijk op het helicoptergeld grip te krijgen. Siyanda Mohutsiwa, Zadie Smith en Ann Pettifor voelen de tijdgeest beter aan. Het vraagstuk dat er in de wereld speelt hangt met de gespleten persoonlijkheid samen. Volgens H.P. Blavatsky gaat het om de bezielende genii. Het impliceert ook dat het probleem van het ego in feite niets te maken heeft met de kleur of welk geloof je hebt. Of zoals de Britse filosoof John Gray het zegt: Het idee van vooruitgang is de onbewuste geloofsbelijdenis van het moderne atheïsme. Er is een universele behoefte aan menselijke verlossing.

Ann Pettifor, die in het VPRO tegenlicht 27 november 2016 aan het woord komt voorspelde de economische crisis. Zij schreef het boek The Coming First World Debt Crisis. De Big Bazooka in Europa is een reactie, een kopie van het helicoptergeld, dat eerder door Ben Bernanke over Amerika is uitgestrooid. In het VPRO Tegenlicht van 27 november 2016 komt naar voren dat er tijd wordt gecreëerd. Het wachten is nu op de economische 'verlosser'. Maar we zullen het echt zelf moeten doen.
Het wordt tijd dat we weer naar ons hart leren luisteren. We maken allemaal onderdeel uit van de crisis, maar ook van de oplossing. Ambitie alleen is niet voldoende om het klimaatakkoord in Kopenhagen werkelijkheid te laten worden. Het kapitalisme dat ervan uitgaat dat mensen steeds meer willen hebben past niet meer in deze tijd. In plaats van de consumptiemaatschappij is een ander referentiekader hard nodig.

DNB-president Klaas Knot heeft gelijk zowel wat betreft de kwantitatieve verruiming, geldcreatie, ex nihilo (uit het niets) in de EU als het voorstel om de maximale hypotheek die huizenkopers kunnen krijgen verder te laten dalen naar 90 procent van de koopsom. De paradox in het verhaal is dat Lex Hoogduin, ex-kroonprins van Noud Welling, de voorstander van de Big Bazooka het gelijk aan zijn kant heeft gekregen.

Is Ronald Plasterk een voorstander van de Big Bazookka?

Zorg voor het zelf, Westerse - en Oosterse levenslessen maken het mogelijk de Westerse - en Oosterse supermachten daadwerkelijk in evenwicht te houden. Het draait niet om Westerse of Oosterse suprematie, maar om de wederkerigheid, de complementariteit. Er is behoefte aan een nieuw paradigma, een ethisch réveil.

Verlosser (Ariejan Korteweg Volkskrant 4 juli 2019 p. 21):
Hoe de conservatieve christen zijn hoop stelt in Baudet.
Spruyt ten slotte stelt de cruciale vraag: is een alliantie van FvD en christelijke politiek mogelijk? Zoekend naar een positief antwoord komt hij uit bij de klassieke oudheid, waar hij een fundament van traditie, gelijkheid, vrijheid en taal vindt, volgens de oude Grieken voorwaarden voor een functionerende democratie. Dat fundament zou later ook kerkvader Augustinus erkennen.

Het onderzoeksrapport 'E i V' plaatst de relatie tussen 'Slachtoffers en Daders' in het licht van de evolutie van de mensheid, antropogenese (hominisatie). Met zijn pamflet beoogt Gustaaf Peek het cultuurmarxisme te bestrijden. In het Westen draait het primair om de 5e colonne, het informele circuit van de achterkamertjes politiek. De mens is de maat van alle dingen van Leonard Da Vinci geldt nog steeds (15 februari 2019 NPO2).

De moraal van het verhaal is dat ethiek zowel de oorzaak van het probleem als de oplossing ervan laat zien. Het gaat volledig mis, er ontstaat een breuk wanneer extremen van het kapitalisme gaan overheersen, de moraal, de regulerende principes buiten het verkoopverhaal worden gehouden , het gedrag wordt amoreel. In plaats van dat een dialoog twee partijen nader tot elkaar brengt, kunnen de meningen ook verharden en ontstaat er een loopgraven oorlog.

Wij zijn het klimaat (Emma Meelker de Volkskrant 18 november 2021 p. V12):
Beter is om te zeggen dat we onderdeel zijn van de natuur en dat we door de grotere tweedeling in de samenleving het leefklimaat, het maatschappelijk welzijn negatief beïnvloeden.

Remco Meijer interviewt Thom de Graaf (de Volkskrant 8 december 2021 p. 6-7) en Waarom er geen verbod komt op de lichtgevende mega-reclamemasten (Toine Heijmans de Volkskrant 8 december 2021 p. 9) illustreren de paradox in Nederland.
Wat doet die Raad dan nog?
‘Die heeft vooral een ceremoniële betekenis. De maatschappelijke ontwikkelingen vragen om een scherpe scheiding tussen bestuursrechtspraak en advisering. De Raad stelt formeel het jaarverslag vast, doet aanbevelingen voor vacatures van staatsraden en komt ceremonieel bijeen, zoals in de ‘buitengewone’ vergadering van vandaag. Alleen in heel bijzondere gevallen heeft de Raad een grondwettelijke taak: als moet worden voorzien in het koninklijk gezag. Dat gebeurde in 1889 en 1890 voor het laatst, vlak voordat koning Willem III overleed.’

Michael Ignatieff (Buitenhof 28 november 2021 NPO1) Woorden voor het woordenloze (Laura de Jong de Volkskrant 18 november 2021 Boeken p. 12 – 14):
Voor zijn nieuwe boek maakte historicus een persoonlijke keuze uit literatuur, kunst en muziek die hem in zijn leven troost hebben gebracht. En hij vroeg zich af: wat betekent dat eigenlijk, troost vinden?
Dat je je deel van de mensheid voelt, zoals u schrijft.
‘Ja.’
In zijn boek heeft Ignatieff het over ‘verbondenheid met een keten van zingeving waardoor we de stemmen uit het verleden nog kunnen horen’. Hij geeft een mooi voorbeeld over de Romeinse staatsman Boëthius, die in het jaar 524 De consolatione philosophiae (De troost van de filosofie) schreef, in afwachting van de voltrekking van de doodstraf die hem door een barbaarse koning was opgelegd. Bijna achthonderd jaar later las Dante, die was verbannen uit zijn geboortestad Florence, Boëthius’ werk. Dat inspireerde hem tot het schrijven van De goddelijke komedie.

De wet tot behoud van energie speelt in het oeuvre van Blavatsky een cruciale rol. Dit gezichtspunt sluit naadloos op de 'heuristische' besluitvorming in Besluitvorming Analyse en modelvorming (Marka nr. 94 1968) van William J. Gore (fig. 12 Eenvoudige matrix van ''besluit'-functies p. 179 en fig. 13 Matrix van functies van routine, adaptatie en vernieuwing p. 180) aan. Door de schijnwereld, de wereld van de illusies te ontmaskeren reikt het reflexief bewustzijn van H.P. Blavatsky tot in de hemel. Het navelstaren , de emotie-TV viert hoogtij. De TV wordt een poppenkast, waar theater hoogtij viert. De supersymmetrie in het universum heeft tot gevolg dat om, zoals eerder in de geschiedenis, een omslagpunt, een transformatie te bereiken met het vlindereffect van Edward Lorenz serieus rekening wordt gehouden. Heuristiek maakt het mogelijk het fenomeen wederkerigheid beter te begrijpen.

Jeroen Dijsselbloem is in het voetspoor, de derde weg van Wouter Bos getreden. De derde weg , die door de PvdA werd aangehangen staat tegenover de Derde Weg, lees de Gulden regel van Karin Armstrong. Het brengt de controverse tussen Jeroen Dijsselbloem en Ferdinand Grapperhaus tot uitdrukking. Het rentmeesterschap uit de Bijbel biedt houvast voor een duurzame samenleving.

Zonder het begrip karma (Zaaien en Oogsten) te gebruiken beschrijft Tim Boyd het fenomeen in zijn publicatie De paradox van zelftransformatie. Mede op basis van de profeet Ezechiël verklaart H.P. Blavatsky in haar oeuvre, dat astrologie een wetenschap is.

Wat nieuw leiderschap betreft is hij pessimistisch doch hoopvol. Een sterk individualistisch en collectief moreel kompas, die je samen afspreekt en hanteert, draagt hij aan als ingrediënt voor deze beweging. Wat is er volgens Chris van Dam nodig om echt stappen te zetten? En welke persoonlijk inzichten helpen hem zijn kompas te ijken?

René Meijer De Ether Bestaat!
DEEL I: Methode en Wetenschap – A Methodische Vooroefeningen
Inleiding
11: We kunnen er natuurlijk ook de filosoof René Descartes (1596-1650) bijhalen met zijn methode die er veel op lijkt, en de filosofen I. Kant (1724- 1804) voor de dualiteit en G.W.F. Hegel (1770-1831) voor het idee van these tegenover antithese om tot een synthese te komen, we kunnen S. Freud (1856-1939) raadplegen voor de analyse en F. Nietzsche (1844-1900) voor de zelfverwerkelijking, maar dan zijn we met het bouwen van één huis met meerdere bouwmeesters bezig.

Om verlichting te bereiken volgt het Westen veelal het inzicht van het Christendom van Teilhard de Chardin en het Oosten van Jidduh Krishnamurti, de Vier edele waarheden van het Boeddhisme (A.P. Sinnett Esoteric Buddhism). De Bewustzijnsschil (de 5 bij 5 matrixstructuur) is een model om de verborgen 5e Dimensie, de Christogenese van Teilhard de Chardin te duiden. Om het evenwicht, de harmonie tussen Maakbaarheidsgeloof en Zelfvernietigingsdrang te herstellen schiet het zelfreinigend vermogen van de democratie ernstig tekort.

H.P. Blavatsky De Geheime Leer Deel I Stanza 7 Akâsa en Ether (p. 283-295) van de De Geheime Leer geeft bijzonderheden over het Akasha-veld; vanaf p. 361 over Ether en intelligentie en p. 533-537, 581 over Ether.

Hoe nu verder? Giuliano da Empoli
‘Europese leiders hebben meer geld dan ideeën’ (Kasper Goethals, Olivia Kortas en Coen van de Ven De Groene Amsterdammer 30 juli 2020, p. 14-17):
Europese regeringsleiders sloten vorige week een akkoord om de economie te redden. Maar volgens schrijver Giuliano da Empoli lijdt Europa nog altijd aan een emotionele en symbolische leegte. ‘Zonder gedeelde cultuur overleven we de crisis niet.’

De Nederlandse burger is door opeenvolgende regeringen op groteske wijze genaaid (Bert Wagendorp de Volkskrant 9 juni 2020):
Niet helemaal toevallig heb ik net Fantoomgroei van voormalig de Volkskrant-journalist Sander Heijne en Hendrik Noten gelezen, een absolute aanrader. Heijne en Noten zijn geen economen, maar ze zijn wel diep in het fenomeen groei gedoken en leggen in heldere taal uit wat er mis mee is. Dit: de meeste burgers merken helemaal niks van economische groei. Voor hen is het fantoomgroei.

Jan Terlouw is binnen D66 een roepende in de woestijn. Feitelijk toont Rob Jette een Janus-gezicht. Hij volgt de derde weg van Boris Johnson en Dominic Cummings (Patrick van IJzendoorn Volkskrant 27 mei 2020 p. 9). De derde weg, de extreme vorm van het kapitalisme gaat overheersen, wanneer de moraal buiten het verkoopverhaal ('fact free-politics' van de ‘blije klimaatontkenner’ Donald Trump) wordt gehouden.

‘Als de centrale banken zo doorgaan, loopt het geheid slecht af’ (Yvonne Hofs interviewt Hans Hoogervorst Volkskrant 15 mei 2020 Zaterdag p. 2-4):
En die zijn
De centrale banken zijn verworden tot de geldautomaten van overheden. Dat moet wel uitlopen op een financiële ramp, zegt oud-minister Hans Hoogervorst.
‘Minister Hoekstra heeft zich in Brussel manmoedig verzet tegen eurobonds. Dat heeft hij goed gedaan. Maar dit grootschalige opkopen van staatsschulden door de ECB staat gelijk aan eurobonds via de achterdeur. Eurobonds bestáán dus feitelijk al. Ze staan op de balans van de ECB. Dat wordt de Nederlandse bevolking niet goed uitgelegd, daar praat men niet over.’
Deze economen komen met creatieve oplossingen. Vraagt deze unieke crisis daar niet om?
‘Het kabinet moet beter uitleggen wat de risico’s voor Nederland zijn. Dat zal de mensen in Nederland ongerust maken, maar dan kunnen Hoekstra en Rutte met nog meer kracht in Brussel zeggen: ‘Jullie willen eurobonds, maar dat krijgen we in eigen land niet verkocht. Als we hiermee instemmen, komen de Nederlandse kiezers in opstand.’ Zolang je dingen tegenover de burgers een beetje vaag houdt, kun je als politicus op korte termijn weer instemmen met bepaalde zaken zonder dat je er last mee krijgt. Maar uiteindelijk loopt het toch een keer fout. Het is voor een politicus nooit goed als men achteraf zegt: ‘Waar was ú toen dit allemaal gebeurde?’’
Maar wat is nou úw oplossing voor deze crisis? In plaats van alleen maar kritiek te leveren…
‘Dit monetair en budgettair nihilisme leidt op zijn best tot langdurige economische stagnatie. Op zijn bést. Maar ik vrees dat… Uiteindelijk gaat er iets onvoorspelbaars gebeuren. Ik weet niet of dat hoge inflatie of een grote depressie is, maar dit kan gewoon niet goed aflopen. Gratis geld bestaat niet, er is altijd een prijs.‘

Samen (Sheila Sitalsing de Volkskrant 14 mei 2020, p. 2):
Misschien is de totaalverwarring eerder begonnen, die ene keer, een paar jaar geleden, toen Klaas Dijkhoff namens de VVD over ‘wederkerigheid’ begon, en iedereen verrast rechtop ging zitten. Totdat bleek dat hij ermee bedoelde dat hij de bijstandsuitkering standaard wilde verlagen om pas naar het oorspronkelijke niveau op te krikken wanneer iemand zich aantoonbaar ‘nuttig’ had gemaakt. Ook dat heette ‘solidariteit’, met 'de mensen die de uitkeringen betalen’.
Opvang in de regio: juíst solidair.

In Den Haag Omwaarderen (Aukje van Roessel De Groene Amsterdammer 7 mei 2020 p. 11):
Het zijn gouden tijden voor cabaretiers, nu Nederlandse waarden die eens zo belangrijk leken in een klap omgedraaid zijn.
Maar als ik zoek naar de vertaling van het Duitse woord Umwertung vang ik bot of kom uit op ‘herwaarderen’. Dat laatste is niet hetzelfde met wat Friedrich Nietzsche volgens mij met zijn beroemde uitspraak bedoelde en wat nu van toepassing lijkt op wat er als gevolg van de coronacrisis in Nederland gaande is: eine Umwertung aller Werte.
Ook bestuurlijk Nederland is aan het omwaarderen. Jarenlang was decentralisatie het motto. De beslissingsbevoegdheid zo dicht mogelijk bij de burger leggen gold als bestuurlijke wijsheid. Dat zou goed zijn voor de democratie, voor het draagvlak onder burgers, en dichtbij beslissingen nemen zou bovendien maatwerk mogelijk maken. Maar ook en vooral ging het verleggen van vele bevoegdheden van het rijk naar gemeenten gepaard met bezuinigingen. Dat kwam de schatkist van het rijk goed uit. Maar sinds corona haar intrede deed, hoor ik toch echt weer vaker dan voorheen mensen pleiten voor centralisatie. Dat biedt overzicht, is eerlijker bij de verdeling van schaarste en maakt van Nederland geen lappendeken. Geld speelt even geen rol.
Het CDA wil die boeren terug, opdat de orde wordt hersteld. Rechts-extremisme, antisemitisme, fake nieuws, boreale praat van Forum-leider Thierry Baudet; de meerderheid van CDA Brabant heeft er lak aan. Hoogste waarde van de christen-democraten daar is nu: wij sluiten niemand uit. De omwaardering van alle andere waarden nemen ze voor lief.
Al dat omwaarderen zet aan het denken. Over hoe fragiel de normen en waarden zijn waar we dachten voor te staan. Het blijkt een dun laagje verf, dat zo vervangen kan worden door een ander laagje, in een ander kleurtje. Enige relativering van wat we belangrijk vinden, is dan ook op zijn plaats. Maar er zijn waarden die geen omwaardering dulden.

Hoelang houden we de lockdown nog vol? (Peter de Waard de Volkskrant 17 april 2020, p. 21):
Komende dinsdag moet de regering beslissen of de lockdown in mei wordt versoepeld. Dat lijkt onontkoombaar. De economische schade loopt elke dag op en het moment komt dichterbij dat die de gezondheidswinst overtreft.
Wordt de Grote Lockdown dan net zo erg als Grote Recessie of Grote Depressie?
Veel erger, zeggen de Harvard-hoogleraren Carmen Reinhart en Kenneth Rogoff die een vermaard boek schreven onder de titel This Time is Different over financiële crises in de laatste 700 jaar. Bij de Spaanse grieppandemie van 1918 en 1919, die 50 miljoen tot 100 miljoen levens kostte, werd de economie niet stilgelegd. De Amerikaanse economie groeide in 1918 ondanks 650 duizend griepdoden zelfs nog met 8 procent. Deze crisis is echt anders. Die van de jaren dertig ging aan hele delen van de wereld voorbij of was daar minder erg. Tijdens de Grote Recessie van 2008 tot 2013 groeide de economie van China – afgezien van een tussentijds dipje – gemiddeld met 10 procent per jaar door. Ook tijdens de beide wereldoorlogen waren er landen die er weinig mee te maken hadden, of er zelfs van profiteerden en die na de oorlog met een Marshall Plan de getroffen landen hielpen, zoals het totaal verarmde Nederland. Een crisis die de hele wereld in zijn greep had, is er in geschiedenis nooit eerder geweest.

Stop de fixatie op de liegende prins (Roxane van Iperen de Volkskrant 13 februari 2020, p. 21):
Een sociaal contract functioneert als burgers kunnen vertrouwen op de mensen en organisaties aan wie zij hun macht hebben overgedragen. Fouten zijn menselijk, stelt jurist en publicist Roxane van Iperen in haar Machiavelli-lezing, maar als fouten stelselmatig niet worden onderkend leiden ze tot cynisme en achterdocht.
Om mensen zover te krijgen dat ze zich snel en massaal achter liegende prinsen scharen, is het in hun belang continu verschillende versies van de waarheid te creëren. Verdeel en heers: het is zo oud als Methusalem. Zodra ‘perceptie’ en ‘beleving’ dezelfde waarde krijgen als naakte feiten, ontstaat er ruimte voor twijfel, chaos en conflict; precies wat er gaande is op alle belangrijke politieke thema’s. De liegende prinsen zijn hiermee niet begonnen, het zijn de doorsnee en zogenaamd fatsoenlijke mensen geweest die een lange rode loper richting deze nevel hebben uitgelegd.
Bestrijd de liegende prinsen, maar meer nog dan dat: werk aan de wankele fundamenten waarop zij lachend gedijen. Simpel zal het niet zijn en op korte termijn moet niemand wonderen verwachten, maar Machiavelli zelf zou zeggen: als je het niet doet, verlies je de democratie.

Niks klimaat, Donald Trump houdt in Davos een lofzang op economische groei Amerika (Ben van Raaij de Volkskrant 21 januari 2020):
Wie had gehoopt dat Donald Trump recht zou doen aan het grote thema van het Wereld Economisch Forum (WEF) in Davos dit jaar (de klimaatcrisis) kwam bedrogen uit. Trump greep zijn openingsspeech dinsdag aan voor een lofzang op het economische succes van zijn presidentschap.
Lege woorden
De zaal hoorde het allemaal in stilte aan. Twee jaar terug werd nog gelachen en boe geroepen bij zijn speech. Klimaatactivist Greta Thunberg zei (zonder Trump te noemen) dat wereldleiders de klimaatcrisis nog steeds niet serieus nemen. ‘Lege woorden en beloften’, zei ze. ‘Het planten van bomen is goed, maar bij lange na niet genoeg.’ Het snel verminderen van de uitstoot blijft cruciaal. Trumps onheilsprofetenverwijt legde Thunberg naast zich neer. ‘Onze boodschap is gebaseerd op wetenschappelijke feiten, niet op irrationale angsten.’
De Amerikaanse econoom Kenneth Rogoff zei in Davos wel te begrijpen dat Trump zich concentreerde op de economie en gevoelige onderwerpen als klimaat vermeed. ‘Hij zou uitgejouwd zijn als hij er wat over zou hebben gezegd, en ik denk dat hij er erg voor waakt niet te worden uitgejouwd.’

Boeren en de biolandbouw-transitie In de steek gelaten (Marcel ten Hooven De Groene Amsterdammer 16 januari 2020, p. 32-37):
De boeren mogen niet als enigen verantwoordelijk zijn voor de omschakeling naar duurzame landbouw. Ze zijn onder meer afhankelijk van biotechnologische multinationals en het grootwinkelbedrijf. ‘Dit is gewoon superkrom.’
Veerman, minister van Landbouw in drie kabinetten-Balkenende (2002-2007), emeritus hoogleraar in Wageningen en akkerbouwer in ruste, vertelt het verhaal ook om zijn stelling te onderstrepen dat een boerderij geen ‘normaal’ bedrijf is, vergelijkbaar met ondernemingen die hun productieproces exact kunnen calculeren. De natuur zal zich nooit volledig laten reguleren, hoe ver het rationalisatieproces in het agrarische bedrijf ook is voortgeschreden. ‘Regen kun je niet tegenhouden, op de zomer zal altijd de herfst volgen, er zijn ziekten en plagen’, zegt hij.
En hoewel de glastuinbouw en de intensieve veeteelt het wisselvallige weer hebben buitengesloten door het productieproces volledig onder te brengen in kassen en megastallen, blijft ook hun bedrijfsvoering onderworpen aan natuurlijke periodiciteiten, zegt Veerman: het is onmogelijk de draagtijd van een koe te verkorten of de groeitijd van een tomaat naar willekeur te beïnvloeden.
Bij gebrek aan politieke wil ontbreekt ook de politieke daadkracht om het breekijzer te zetten in de economische machtsstructuur waarin de boeren zitten opgesloten. De politieke macht wordt daardoor overvleugeld door de economische, beter gezegd: zij laat zich overvleugelen. Sinds de neoliberale wending die het beleid in de jaren negentig heeft genomen, is de politiek terughoudend met ingrijpen in de markt, zeker als dat verder gaat dan incidenteel bijsturen of corrigeren. Ook CDA’er Cees Veerman vindt: ‘Iedereen is het er zo langzamerhand wel over eens dat we te ver zijn doorgeschoten met dat neoliberalisme. Veel te ver. Maar ondertussen zijn de machtsverhoudingen nog steeds uit het lood geslagen.’

Hij voorspelde al jaren dat in 2020 de Derde Wereldoorlog begint (Wil Thijssen interviewt Ingo Piepers de Volkskrant Zaterdag 11 januari 2020 p. 6-7):
‘Ik ben geen gekke henkie, dit is het resultaat van wetenschappelijke analyse.’
Zijn voorspelling is 'geen gekke-henkieverhaal' - de oud-officier van het Korps Mariniers baseert zijn prognose op een wetenschappelijke analyse van alle oorlogen in de afgelopen vijfhonderd jaar, waaraan een of meer grootmachten deelnamen. Hij promoveerde erop in 2006.
Dat impliceert dat we geen vrije wil hebben.
‘Ik zal niet zeggen dat we moleculen zijn in een groot systeem, al lijkt het er wel op, maar onze vrije wil is veel kleiner dan we allemaal denken. Waarom zou het sociale systeem dat wij met elkaar bouwen vrij zijn van wetmatigheden die gelden voor alle ecosystemen? We zijn ook onderhevig aan de zwaartekracht. Als jij hier nu van mijn balkon springt, weet je dat je naar beneden valt. Ook als je liever rechtdoor vliegt. Daar ga jij niet over.’
‘Mensen waarschuwen me: realiseer je je wat je beweert? Je zet jezelf neer als de zoveelste gekke henkie die roept dat de wereld vergaat. Tegen dat beeld moet ik opboksen. Maar als ik na wetenschappelijke analyse zulke wetmatigheden ontdek, moet ik die dan uit zelfbescherming voor me houden?’
Integendeel Piepers zette zijn boeken On the Thermodynamics of War and Social Evolution en 2020 Warning gratis online. ‘Ik wil dit zo toegankelijk mogelijk maken.

Nadelen van de lage rente doen zich vooral op microniveau voor (Economisch Statistische Berichten 16 januari 2020, p 21):
Wellicht heeft het opkoopbeleid minder invloed op de rente gehad dan doorgaans wordt aangenomen doordat de obligatiemarkt geen gesloten systeem is. Iemand die obligaties aan de ECB verkoopt, hoeft geen obligaties terug te kopen. En ook andere factoren blijven bij de prijsvorming op de obligatiemarkt een belangrijke rol spelen.
Ook als de Europese renteontwikkeling wordt vergeleken met de Amerikaanse ten tijde van het opkoopprogramma 2015–2018, is het verre van evident dat het ECBopkoopprogramma de rente fors heeft gedrukt. Mogelijk is het dan toch zoals Robin Harding in de Financial Times schreef: “The long run real interest rate balances the desire to save and demand to invest. Central bankers are its servants, not its masters.” (Harding, 2019). Daar is veel voor te zeggen. De invloed van de ECB op het renteniveau wordt waarschijnlijk schromelijk overschat.

Mooi verhaal (Herien Wensink interviewt Caro Derkx de Volkskrant 24 september 2019, p. V7):
Hem leerde ze pas kennen toen ze terug was in Nederland, via de documentaireserie Van de schoonheid en de troost van Wim Kayzer. ‘Hij raakte direct een snaar. Jezus, wát een fascinerende man.’ Oxford en Scruton: ze appelleerden aan een fascinatie van Derkx. ‘Ze staan allebei symbool voor het oude Engeland dat ik bewonder. De cultuur, de kennis, de beschaving.’
De documentaire van Kayzer heeft ze ‘wel honderd keer gezien’, en vervolgens heeft ze al Scrutons boeken gelezen, en zijn lezingen en andere documentaires bekeken. Ze is aangetrokken tot zijn ideeën over schoonheid, en het belang dat hij toekent aan kunst. ‘Hij verdedigt de noodzaak van het mooie en van het nutteloze. Kunst gaat voor hem over esthetiek, over waarom bepaalde vormen en verhoudingen nou eenmaal werken en al sinds de oudheid worden beschouwd als mooi.

Het antwoord op de vraag van Frank Kalshoven wat betekent het feit dat de overheid gratis kan lenen voor het begrotingsbeleid? (Volkskrant 21 september 2019 p. 14) geeft Marcel van Dam in zijn boek Niemands land biografie van een ideaal, namelijk een paradigmaverandering. Met Hoekstra zorgt voor eensgezindheid, Knot voor verdeeldheid (Volkskrant 21 september 2019 p. 16) suggereert Peter de Waard dat het gaat om 'of-of', maar beide hebben echter gelijk, het gaat om 'en-en'/'of-of', namelijk het balansmechanisme wederkerigheid tussen homo sapiens. Al is het wel zo dat het verslag ‘Het moet van Brussel’ is een adequate beschrijving van de toestand (Martin Sommer Volkskrant 21 september 2019 Opinie p. 23) als de column Volg het geld (Raoul du Pré Volkskrant 21 september 2019 Opinie p. 23) het 'en-en' benadrukken.

Jort Kelder heeft gelijk dat we onze eigen vijand creёren (Buitenhof 15 september 2019). Om het leerproces op aarde beter te begrijpen heeft de ICT-sector het algoritme uitgevonden. Maar een computer algoritme zal dit vraagstuk niet oplossen. Een probleem daarbij is dat de ICT-sector volgens het vrijemarktfundamentalisme, de utopie van Ayn Rand is georganiseerd. In Nederland is de situatie gegroeid dat de hoogwaardigheidsbekleders die in de schaduw van de formele macht opereren, met al hun bijbanen aanzienlijk meer verdienen dan de verantwoordelijke bewindspersonen. Uiteindelijk is het de informele 'vierde, vijfde en zesde macht' die echt aan het roer zit. Michail Gorbatsjov heeft gelijk ‘We hebben een perestrojka nodig.’ Of met andere woorden een meerderheid van de Nederlandse politici heeft er voor gekozen, verschuilt zich in de 'schaduw' van het geopolitieke machtsspel. Mede door de invoering van de euro 1 januari 2002 wordt het door Coen Teulings c.s., directeur CPB van 1 mei 2006 tot 1 mei 2013 gevoerde beleid zichtbaar. Globalisering van kapitaalmarkten heeft niet geleid tot een verbetering van de risicodiversificatie van kapitaalverschaffers (L. Bovenberg en C.N. Teulings hebben met hun CPB Discussion Paper Rhineland exit ongelijk gekregen.)

Zes jaar na NSA-onthullingen komt Edward Snowden met eigen verhaal (Eelco Bosch van Rosenthal 27 september 2019):
Met name zijn Amerikaanse critici weten het zeker: de voormalige IT-specialist kan alleen in Rusland wonen omdat hij de regering-Poetin, op welke manier dan ook, van dienst is. Hij belandde toch niet voor niets in Moskou?
Dat boek heet Permanent Record (in het Nederlands uitgebracht als ONUITWISBAAR bij Uitgeverij Balans), wat slaat op de bewaardrift van overheden en technologiebedrijven die van anonimiteit een illusie heeft gemaakt, maar ook op hemzelf: dit is zijn definitieve verhaal, zoals hij het nog niet eerder heeft verteld. Praktisch probleempje: hoezeer is een fanatiek voorstander van privacy bereid om zijn levensverhaal uit de doeken te doen?

Snowden schrijft in persoonlijk boek over ruzie met Assange en wantrouwen jegens The NY Times (Huub Modderkolk de Volkskrant 13 september 2019):
Voor het eerst vertelt superklokkenluider Edward Snowden zijn persoonlijke verhaal, hoe hij besloot grootschalig afluisteren door de Amerikaanse NSA te onthullen. De balling in Moskou komt met een boek waarin hij vertelt over zijn ruzie met Julian Assange en zijn wantrouwen jegens The New York Times.
Tot nu. Nu heeft hij zijn persoonlijke verhaal opgetekend in ONUITWISBAAR.

Oefening in het demonteren van een hete migratie-appel (Martin Sommer de Volkskrant 31 augustus 2019, Opinie p. 23):
Er moet nog een miljoen woningen bij, en in dagblad Trouw las ik het voorstel van een opgewekte architect om in het Groene Hart drie steden ter grootte van Utrecht te bouwen. Vorig jaar waren er weer honderdduizend nieuwe inwoners en volgens het CBS zal het eind dit jaar niet anders zijn.
Paul Scheffers plan om scenario’s op te stellen voor de bevolkingsomvang in 2060 en de rol van migratie daarbij – de groei van de laatste jaren komt helemaal voor rekening van de migratie – was door de Kamer in dank aanvaard. Dat kwam doordat Scheffer in een essay overtuigend had laten zien dat een bescheiden immigratie-overschot nu tot grote gevolgen over veertig jaar kan leiden.
Volgens het Nidi was er sprake van ‘paniekverhalen’ over 20 miljoen inwoners in 2060. Over de bevolkingssamenstelling was eigenlijk op die termijn weinig te zeggen, aangezien migratie maar één factor was. Je moest ook kijken naar kindertal, alleenstaanden, vergrijzing, trek naar de stad, en zo meer. Dat paste naadloos in de onderzoeksopdracht van minister Koolmees, die in zijn brief aandacht vroeg voor tal van onderwerpen die samenhangen met bevolkingsomvang, wonen, zorg, onderwijs, mobiliteit, arbeidsmarkt. Eén woord ontbrak in de ministeriële brief: migratie.
Komende maanden, bevestigde mij een Kamerlid, gaat het er wat dit onderzoek betreft om spannen. Dan zullen we weten of de regeringspartijen werkelijk vinden dat het hoog tijd is om serieus na te denken over wat gewenste en ongewenste migratie is. Of dat de hele exercitie omwille van de lieve vrede in de coalitie redblackblueblack%zal blijken te zijn.

De vloek van koyaanisqatsi (Asha ten Broeke de Volkskrant 12 juli 2019, p. 25):
‘Kurkdroog en de zomer is nog maar net begonnen’, vertelde een hydroloog van Staatsbosbeheer. Het Veluwse hoogveen verpulverde in zijn handen. In Somalië ruïneerde klimaatverandering de natte seizoenen en dreigt hongersnood. De Verenigde Naties meldden dat er elke week ergens een kleine of grote klimaatramp is. Onze regering kwam met een klimaatakkoord dat de industrie ontziet en volgens wetenschappers nauwelijks een deuk in een pakje boter zal slaan. Martin Sommer schreef tevreden: ‘Het kabinet heeft zich in bochten gewrongen om duidelijk te maken dat de revolutie nog even is uitgesteld.’

Ik ben bang voor klimaatopwarming, maar nog banger voor Milieudefensie (Martin Sommer de Volkskrant 20 april 2019, Opinie p. 23):
Hier word ik zenuwachtig van.
Milieudefensie weet hoe de toekomst zal verlopen, tenzij de rechter ingrijpt. Maar in de open samenleving die wij kennen, is de toekomst per definitie vrij. De filosoof Karl Popper heeft omstandig uitgelegd dat de toekomst onvoorspelbaar is, onder meer omdat we niet weten wat de wetenschap zal brengen.):
Democratie is samen beschikken over de toekomst. Met zo’n rechtszaak eigent Milieudefensie zich onze prioriteiten en onze toekomst toe. Shell is nog maar het begin, zei Pols. Als Milieudefensie deze zaak wint, zullen met dit precedent de vervolgzaken over elkaar tuimelen. Nu al kijkt de wereld met grote ogen naar de uitspraak van het Hof in de Urgenda-zaak. ‘Recht op leven’ als grond voor het bevel om de CO2-uitstoot drastisch te beperken, en dan niet alleen voor u en mij maar vooral voor de ongeboren generaties – dat is je reinste metafysica, aangezien je niet kunt weten hoe de generaties na ons ervoor zullen staan. Jazeker, ik vrees de opwarming van de aarde. Maar nog banger ben ik voor Milieudefensie.

De zwakke witte macht brengt Amerika in gevaar (Michael Persson interviewt Ta-Nehisi Coates de Volkskrant 16 maart 2019, Zaterdag p. 2-4):
President Trump brengt in de VS racistische krachten naar boven die nog lang niet zijn uitgeroeid, ziet auteur Ta-Nehisi Coates (43). Zijn er nog helden om dit onrecht te bestrijden?
Trump heeft wel gezegd dat hij hiermee de zwarte gemeenschap wil helpen.
‘Pure verkiezingsretoriek. Hij geeft niets om ons. blackblueblackblueblack%verwerpen.
Heeft u enige hoop voor de toekomst?
‘We zullen zien. Mijn hoop is dat mensen de prijs van de witte macht zullen zien. De gevolgen zijn niet alleen merkbaar voor bruine en zwarte mensen. De witte macht is zeer middelmatig – dat merk je in alle rangen van het bestuur, tot de voorzitter van de luchtvaartautoriteiten aan toe: daar had Trump zijn privépiloot neergezet. En dus bleven de Boeings die zo vaak neerstortten in dit land gewoon doorvliegen, terwijl ze in andere landen al aan de grond werden gehouden. Trump is een reëel gevaar voor het land. En whiteness is a weakness.’

50 jaar affaire-Hueting
‘Ik zeg u dat deze meneer liegt’ (Niels Mathijssen De Groene Amesterdammer 10 januari 2019, p. 38-43):
Op 17 januari 1969 vertelde Indië-veteraan Joop Hueting in het Vara-programma Achter het nieuws over oorlogsmisdaden in Indonesië begaan door Nederlandse soldaten. Hij doorbrak daarmee het heersende beeld dat ‘onze jongens’ overzee alleen maar vrede en veiligheid hadden gebracht.

Essay Excessen in Indonesië & de publieke opinie (1969-2019)
Een mentale dekolonisatie (Chris van der Heijden De Groene Amsterdammer 10 januari 2019, p. 44-49):
Sinds lang geniet sportpsycholoog Joop Hueting de faam in 1969 als eerste openlijk gesproken te hebben over de door Nederland gepleegde misdaden tijdens de politionele acties in Indonesië. Of het nu gaat om een doofpot, een taboe of de sterke veteranenlobby: Nederland kan nog steeds niet voluit erkennen dat het zich in Indonesië meer dan incidenteel misdadig heeft gedragen. Het blijft wachten op excuses.
Nadat Boon in 1966 overleden was, werd in kleine kring druk uitgeoefend om het door hem verzamelde materiaal openbaar te maken. Het kabinet aarzelde, besloot in 1968 (Vietnam) dat er echt iets moest gebeuren maar… Aan het getouwtrek kwam een einde door de beroering na het optreden van Hueting. Nu vatte een commissie de koe bij de horens. Maar haar opdracht luidde nadrukkelijk: bronnenuitgave, geen geschiedschrijving.

Je kan nooit het verleden exact hetzelfde zien zoals het destijds was (Hilary Mantel de Volkskrant 16 november 2018):
In haar Van der Leeuw-lezing, die de Britse schrijver Hilary Mantel 16 november hield in Groningen, vertelde ze over de curieuze manieren waarop een historisch personage met boek en schrijver op de loop kan gaan en over hoe het geheugen het verleden reconstrueert, zoals ook zijzelf haar verleden reconstrueerde in haar memoires. Dit is de tekst die ze uitsprak.

Na dat ene tv-optreden in 1969 kende iedereen Joop Hueting (Sander van Walsum de Volkskrant 13 november 2018):
Bijna vijftig jaar geleden sprak de zondag overleden Joop Hueting als eerste over Nederlandse oorlogsmisdaden in Indonesië. Toen werd hij erom verguisd. Nu is zijn oordeel gemeengoed.

‘Werk is niet alleen een loonstrook’ (Richard Sennett De Groene Amsterdammer 1 november 2018 p. 20-23):
Socioloog Richard Sennett schreef een serie boeken over de sociale en persoonlijke betekenis van werk. Hij voorspelde de economie van onzekere contracten, arbeid die aan inhoud en status inboet en toenemende ongelijkheid. Maar hij is onverwacht optimistischer geworden.
Zoals welke?
‘In de ICT-sector zie je een terugkeer van het monopoliemodel dat je in de VS een eeuw geleden zag in staal, olie en dergelijke. Dat werd toen door de overheid opgebroken. Nu zal hetzelfde moeten gebeuren met Google, Amazon en de grote tech-firma’s als we greep willen krijgen op de kapitalistische structuur daaronder. Het meeste kapitaal in die sector wordt verdiend met vampiermodellen, waarbij via surveillance en gedragsmonitoring een beeld wordt gemaakt van mensen waar via reclame op kan worden verdiend.

Emotie helpt bij begrijpen van politiek (Betto van Waarden de Volkskrant 10 oktober 2018, p.18):
Emotie beïnvloedt onze interpretatie van de waarheid. Als die waarheid niet leuk is verpakt, zijn we überhaupt niet geïnteresseerd. De Russen snappen deze medialogica tegenwoordig wel: nu beïnvloeden ze opinies door middel van attractief clickbait dat sociale mediagebruikers vanwege de sensationele inhoud zelf delen met anderen.
De oplossing? Niet klagen over de teloorgang van een ‘gouden tijd’ van rationeel publiek debat, maar accepteren dat emotie en simplificatie burgers helpen bij het begrijpen van complexe politiek. Personalisering van de politiek zoals een focus op ministers tijdens Prinsjesdag is niet per se triviaal, maar biedt journalisten de mogelijkheid een verhaal te vertellen over de nieuwe budgetten van hun ministeries en burgers zo te informeren en betrekken. Bas Heijne heeft gelijk dat House of Cards niet EenVandaag moet vervangen, maar mag EenVandaag een vleugje drama krijgen?

De gechiedenis van mijn schrijverschap (Steffie Kouters interviewt Hilary Mantel de Volkskrant 5 oktober 2018):
In haar Van der Leeuw-lezing, 16 november in Groningen, zal Hilary Mantel vertellen over de curieuze manieren waarop een historisch personage met boek en schrijver op de loop kan gaan. Wat vormde haar als prijswinnend auteur?
De buitenstaander?
‘Wat ze gemeen hebben is dit: Mrs. Thatcher was absoluut niet introspectief, heb ik begrepen. Ze leefde van: next thing (knipt in haar vingers), next thing. Ik kan me voorstellen dat Cromwell ook zo in elkaar zat. Dus ik sta voor de erg ingewikkelde taak om te schrijven over iemand die helemaal niet over zichzelf nadenkt. Hij is gewoon de som van wat hij zegt en doet.’
En u zit zelf compleet anders in elkaar.
‘Ik zit compleet anders in elkaar.’
Ingewikkeld, voor u, om zich in hem te verplaatsen.
Meteen: ‘Maar ook bevrijdend, op een curieuze manier.’

De Chinese vogelkooi (Heleen Mees de Volkskrant 2 mei 2018, p. 25):
In 1980 was de Amerikaanse economie tien keer zo groot als de Chinese, hoewel China vier keer zoveel inwoners telde. In 2014 is de Chinese economie de Amerikaanse economie al voorbijgestreefd, gemeten in lokale prijzen. Over tien jaar zal de Chinese economie de Amerikaanse ook voorbij zijn gestreefd gemeten op basis van officiële wisselkoersen.
President Trump dreigt een handelsoorlog te ontketenen omdat hij de regering in Beijing wil dwingen haar investeringen in geavanceerde technologieën als halfgeleiders, elektrische auto’s en commerciële vliegtuigen in het kader van het beleidsprogramma Made in China 2025 terug te schroeven. Maar hoe zit het dan met Silicon Valley, dat zijn bestaan grotendeels te danken heeft aan het Amerikaanse ministerie van Defensie? Daar is namelijk het geld vandaan gekomen om de technologie te ontwikkelen waar Silicon Valley nu om bekend staat. Gaat Trump de Amerikaanse defensieuitgaven soms ook verlagen?
Het Westen begint er langzamerhand van doordrongen te raken dat de groei van China geen laughing matter is maar een serieuze bedreiging voor onze levensstandaard. Wat nog ontbreekt is het inzicht dat China niet vals speelt, maar gewoon het spel beter beheerst.

Onbehagen (Bas Heijne 24 april 2018 NPO2):
Het idee van de universele gelijkheid, gelijkheid ongeacht ras, geslacht of seksuele voorkeur, wordt in de wereld steeds krachtiger in twijfel getrokken, met name door fundamentalisten en nationalisten. Onze open samenleving lijkt meer onder druk te staan. Bas Heijne verkent de grenzen van de gelijkheid.
Waar komt die afwijzing van het ideaal van gelijkheid vandaan? Richt die zich tegen de bestuurlijke elites? Tegen de westerse dominantie? Is het onvrede over de destructieve kant van globalisering? Of snijdt het veel dieper en is het een totale afwijzing van het idee van gelijkheid zelf?
Heijne voert gesprekken met o.a. historica en journaliste Anne Applebaum, filosoof en agitator Aleksandr Doegin, schrijver David Van Reybrouck, voormalig Charlie Hebdo-redactrice en activiste Zineb El Razhoui, antropoloog en terrorisme-expert Scott Atran en sociaal psycholoog en radicaliserings-expert Nafees Hamid.

In het debat is weinig oog voor de vrijheid van anderen (Rob Vreeken interviewt Eduard Nazarsky de Volkskrant 21 april 2018, Opinie p. 6-8):
Amnesty-directeur Eduard Nazarski over de geschonden mensenrechten en de huidige lichting politici.
Onzin dat armoedebestrijding en respect voor mensenrechten niet samengaan, zegt Amnesty-directeur Eduard Nazarski. Volgens hem verzaken politici als Rutte hun plicht.
'In wat voor wereld leven we straks, als onderdrukking niet voortdurend aan de orde wordt gesteld?' Het is een les uit de biografie van Max van der Stoel, de oud-minister van Buitenlandse Zaken die zo veel betekend heeft voor de mensenrechten, die Eduard Nazarski nu graag aanhaalt.
De organisatie NGO Monitor publiceerde in 2014 een kritische analyse van het werk van Amnesty International. Amnesty probeert 'het gehele universum van mensenrechtenschendingen' aan te pakken en is daardoor 'gebureaucratiseerd tot het punt van stagnatie, te dun uitgespreid om echte verandering te kunnen bewerkstelligen'.
'In Jemen hebben we na Saoedische bombardementen bomresten laten analyseren door militaire experts. Zodat je vervolgens kunt vaststellen dat Nederlandse verzekeringsmaatschappijen investeren in Martin Lockheed, dat de wapens produceert die Saoedi-Arabië koopt om in Jemen burgers te bombarderen. Erg belangrijk onderzoek.'
Nogmaals, op die manier creëer je als brede beweging afstand tot de VVD. Terwijl Amnesty door de aard van zijn werk toch al vaker aan de linkerkant van het politieke spectrum belandt. Met name de sociaal-economische rechten passen beter bij, laten we zeggen, de Jan Pronk-vleugel van de politiek. Is dat niet ongemakkelijk?
'Ik wou dat ik kon zeggen dat Rutte overal de mensenrechten uitdraagt. De VVD maakt niet duidelijk dat ze redeneren vanuit mensenrechten en daar vervolgens ook naar handelen. Dat geldt ook voor het CDA. Met Gerd Leers lag ik, toen hij minister van Immigratie was, in de clinch over de vreemdelingendetentie. Wij redeneren vanuit de mensenrechten, niet vanuit de politiek. Ik zou willen dat we politiek meer de wind mee hadden, maar dat is nu eenmaal niet het geval.'

Het 11e gebod: ‘laat u niet manipuleren’. Door niemand! Je bent het niet waard. Ook al beweegt men hemel en hel: laat u niet manipuleren. Je hebt zelf een keuze. Meer weten over dit onderwerp? Lees dan het boek van Ton Wintels en Jaap Bonker met als titel Macht en manipulatie, toch niet onder christelijk leiders?'.

Wat betreft de visie van Frits Bolkestein en Henk Breukink op de bancaire sector, het lineaire denken, de logica van het grootkapitaal volgens Sheila Sitalsing (Volkskrant 22 oktober 2018 p. 2) blijft het de vraag in hoeverre 'de pot de ketel verwijt dat die zwart ziet'.

De schuldencrisis is voor een belangrijk deel het gevolg van egotripperij van topmanagers en topbestuurders, die elkaar op een prettige manier fêteren. De indruk ontstaat dat de VVD de rekening van het fêteren door de publieke sector wil laten betalen. Het Holland Financial Centre-debacle laat zien dat Wouter Bos, net als Jeroen Dijsselbloem zich volledig ten dienste stellen van het grootkapitaal. De Nexus-conferentie 15 december 2018 heeft als thema The Battle Between Good and Evil.

God is opium, net als geld en seks. Geniet, maar met mate (Voetnoot) - (Arnon Grunberg de Volkskrant 14 maart 2018):
Het bestrijden van opium is nutteloos.

Boudewijn Chabot spreekt over een waardig levenseinde (Boudewijn Chabot 22 februari 2018):
Psychiater Boudewijn Chabot is vooral bekend van het boek 'Uitweg', dat hij samen met journaliste Stella Braam schreef. Daarin behandelen zij drie manieren om waardig en omringd door dierbaren afscheid van het leven te nemen: stoppen met eten en drinken, de medicijn- en de heliummethode. Ook gaan zij in op eventuele problemen met justitie na het overlijden en hoe die voorkomen kunnen worden. Boudewijn Chabot is donderdag 22 februari van 20.00 tot 21.30 uur te gast bij Boekhandel Van Someren & Ten Bosch, en zal over dit onderwerp spreken.

Onderzoek Hoe de superrijken hun liefdadigheid organiseren
De ondernemende mecenas (Zoran Bogdanović, Evert de Vos en Parcival Weijnen De Groene Amsterdammer 8 februari 2018, 24-29):
De miljoenen die oud-theaterproducent Joop van den Ende via zijn liefdadigheidsstichting wegschenkt aan de cultuursector belanden voor een groot deel bij instellingen waar hij zelf, zijn familie of zakenpartners bij betrokken zijn. De Belastingdienst weet het, maar grijpt niet in.
Toch blijken dat beperkte lapmiddelen te zijn. ‘Wij zijn geen doekje voor het bloeden’, stelt ook Van den Ende. ‘Goede doelen kunnen geen oplossing zijn voor het afbraak-cultuurbeleid dat gevoerd wordt. De overheid heeft de verantwoordelijkheid een cultuurbeleid te voeren dat past bij een rijk en beschaafd land als Nederland.’

Mecenas (Sheila Sitalsing de Volkskrant 5 februari 2018, p. 2):
Joop van den Ende schenkt zijn geld vooral aan zichzelf en zijn eigen mensen, las ik bij het platform voor onderzoeksjournalistiek Investico. Het stond er een beetje verongelijkt, alsof ze graag hadden gezien dat het Van den Ende-vermogen naar onderzoeksjournalistiek was gegaan.
De familie moet dus uit het bestuur, eiste de fiscus. Dan stoppen we met doneren, stampvoette Van den Ende. Oké, laat dan maar, zei de fiscus.
Bij ons thuis lukt het nooit, dat we stampvoeten en dat de fiscus zegt: oké, laat dan maar.
In de radiouitzending zei Van den Ende dat hij het 'jammer' zou vinden als de onderzoeksjournalisten 'te veel suggesties zouden neerzetten'. Zaterdag kwam er een verklaring achteraan: hij voelt zich 'gekwetst', er wordt 'geen recht gedaan aan de belangeloze steun die ik en mijn vrouw al jaren geven'.
Of het klopt, van de linkerhand die naast de vele belangeloze giften ook de rechterhand belastingvrij schenkt, liet hij in het midden.
Ik vermoed dat Joop van den Ende voorlopig geen geld in onderzoeksjournalistiek gaat steken.

Ronald Plasterk heeft een te beperkte visie op natuurlijke selectie. In de kern draait het om universeel darwinisme, een interdisciplinaire aanpak. Uit het artikel 7 goedklinkende fabels van Jurre van den Berg in de Volkskrant van 21 september 2013 blijkt dat er aan de decentralisatie plannen van Plasterk geen enkele wetenschappelijke onderbouwing aan ten grondslag ligt. Frits Bolkestein en Ronald Plasterk vervullen een vergelijkbare rol om de politiek van een intellectueel jasje te voorzien. Al kun je je afvragen of het niet beter was geweest voor Plasterk dat hij in plaats van Binnenlandse Zaken, het Ministerie van Infrastructuur en Milieu was gaan leiden. Een terrein waarop hij als ex-hoogleraar enige kennis van zake heeft.

Universal Darwinism aims to formulate a generalized version of the mechanisms of variation, selection and heredity proposed by Charles Darwin, so that they can apply to explain evolution in a wide variety of other domains, including psychology, economics, culture, medicine, computer science and physics.

'Gek dat de aanstichter de broekriem niet hoeft aan te halen' (Ronald Plasterk Volkskrant 18 oktober 2011)
Met zeven maatregelen zou de financiële sector stabiel kunnen worden gemaakt.
Paul Kalma schrijft in zijn boek Makke schapen over volgzame burgers en vluchtige politie dat Bos van de bezuinigingen tot de belastingpolitiek, van de aanpak van de financiële sector tot de marktwerking in de semipublieke sector – hardnekkig bleef aanleunen tegen het gevestigd, neoliberale beleid (Volkskrant 25 februari 2012).
Marcel van Dam schrijft in zijn column ‘1991 – 2007’ in de Volkskrant van 18 oktober 2007: Tot mijn verdriet zag ik vanaf de jaren tachtig mijn partij wegzinken in een moeras van beginselloosheid. Onder Kok ging de PvdA door de knieën, onder Bos door zijn rug.

Ronald Plasterk stelt: 'Wetenschap en geloof hebben niets met elkaar te maken.'. Uit het onderzoeksrapport 'E i V' komt naar voren dat juist deze houding aan de struisvogelpolitiek (symboolpolitiek) in Nederland ten grondslag ligt. Ronald Plasterk is geobsedeerd door slechts één kant van de medaille.

Martin Drenthen Grenzen aan wildheid Wildemisverlangen en de betekenis van Nietzsches moraalkritiek voor de actuele milieu-ethiek
§2. Het natuurbegrip in Nietzsches antropologie (p. 43):
Behalve met betrekking tot de natuurwetenschappen en de kosmologie, speelt het natuurbegrip ook een rol in Nietzsches antropologie. Hierover zijn eveneens enkele studies verschenen. Richard Schacht (1988) wijst er bijvoorbeeld op dat het natuurbegrip bij Nietzsche fungeert als een tegenbegrip (these + antithese) tegenover allerlei morele concepten die de menselijke mogelijkheden vastleggen. De menselijke natuur wordt daarmee, aldus Schacht, een term die de openheid van het menselijke leven aanduidt.
§3. Nietzsches latere werk (p. 90):
Nietzsche richt in zijn laatste werken nogmaals expliciet zijn kritiek op de dominante houding ten opzichte van de natuur (in Afgodenschemering en De antichrist) en hij reflecteert op zijn eigen natuurlijkheid (in Ecce Homo). De twee werken waarin het natuurbegrip nog het meest aan de orde komt zijn Afgodenschemering, waarin hij nog regelmatig over natuur spreekt106, en De antichrist. Vloek op het Christendom (Der Antichrist. Fluch auf das Christenthum, geschreven en ter publicatie gereed gemaakt in 1888, verschenen als nagelaten werk). Hierin speelt het natuurbegrip vooral een rol in zijn kritiek op het christendom, namelijk als ‘tegenbegrip van God’.107
§4. De natuurvisie van het sociaal-constructivisme (p. 196):
196: Als sleutelconcept in de moraalkritische milieu-ethiek fungeert het natuurbegrip primair als tegenbegrip van de moraal. Maar we kunnen het begrip in de milieu-ethiek niet achterwege laten, omdat we onvermijdelijk een antwoord moeten formuleren op de vraag hoe we ons tot de werkelijkheid verhouden. We interpreteren onszelf en de werkelijkheid om ons heen onvermijdelijk steeds opnieuw. We spreken onvermijdelijk (impliciet dan wel expliciet) over ‘de’ natuur, maken voortdurend met een zekere waarheidspretentie claims over de aard en morele betekenis van de werkelijkheid. We kunnen niet anders dan trachten de natuur die om uitleg vraagt hermeneutisch ‘toe te eigenen’.44

De schokdemper, het adagium, die Steven Brakman en Harry Garretsen (Volkskrant 2 april 2020) missen is echter al millennia bekend. Zonder de Kwintessens in het debat te betrekken is het oplossen van wereldvraagstukken, lees de coronacrisis niet mogelijk.

De huidige wetenschap gaat uit van een mensbeeld dat op reductionisme en materialisme is gebaseerd. Door deze eenzijdige benadering worden de problemen eerder groter dan kleiner. Een completer zicht op de werkelijkheid ontstaat door een holistische visie en een spirituele dimensie aan het plaatje toe te voegen.

Tegenover de asymmetrieën, de sociale ongelijkheid, lees onrechtvaardigheid van Jaap Dronkers op aarde staan de asymmetrieën van Marcel Gleiser in de kosmos. Het spiegelneuron geeft een wetenschappelijke onderbouwing van het projectiemechanisme, de weerspiegeling tussen de mens en het universum. Ik vermoed dat we de komende massa-uitsterving niet zullen overleven tenzij we eindelijk de grap begrijpen (Barbara Ehrenreich De Groene Amsterdammer 19 december 2019 p. 88-93).

Buitenhof 8 december 2019 NPO1
Roger van Boxtel, president-directeur van NS. Wat te doen aan de overvolle treinen? Hoe krijg je de spoorwegen toekomst-proofed in een tijd waarin duurzaamheid voorop staat, de auto uit de gratie raakt en het vliegtuig nog altijd een stuk goedkoper is?
'Er staat nu een NS waarbij gerommel minder snel voorkomt' (Marcel van Lieshout interviewt Roger van Boxtel de Volkskrant 30 december 2017):
Al het geklaag over de NS, Roger van Boxtel zit er niet mee. 'Het bewijst slechts dat we ertoe doen.' Met een fraai rapport over 2017 op zak kijkt hij tevreden terug. En er is ambitie: de NS duikt weer de regio in. 'Onder meer de concessie Dordrecht-Geldermalsen komt vrij.'

Uiteindelijk draait het er om vanuit welk perspectief (‘Individueel en Collectief’) naar een specifiek thema, probleem wordt gekeken. Pieter Waterdrinker heeft gelijk, degene die de trekker (trekkermechanisme) overhaalt is schuldig. In de documentaire Rusland en de MH17 stelt Pieter Waterdrinker na ca. 45 minuten de vraag Wat is onze eigen rol, de rol van het Westen bij het ontstaan van de oorlog in Oekraïne?

Met het adagium ‘u vraagt, wij draaien’ (lobbyisten) van veel politici – met als gevolg de Nederland breed ingevoerde marktwerking – heeft men het paard achter de wagen gespannen. Het opportunistische ééndimensionale marktdenken staat diametraal tegenover het innovatieve interdisciplinaire denken, het zogenaamde 'cyclische denken', het evolutionaire denken en - voelen. Het interview van Marc Peeperkorn met Varoufakis (Volkskrant Magazine 24 december 2015) illustreert dat de marges flinterdun zijn. Of zoals Tsipras het uitdrukt: 'een goede academicus maakt nog geen goede politicus. Door het professionele lobbycircuit van het ‘old boys netwerk’ blijven de grote vissen buiten schot. Is men bezig in Brussel een nieuwe Toren van Babel te bouwen?

De kredietcrisis wordt tegen de achtergrond van de illusiecultuur geplaatst. Relatief staat tegenover absoluut. Uiteindelijk blijft het allemaal mensenwerk. Er is een duidelijk gebrek aan politici die een toekomstgerichte visie uitdragen en daaraan ook daadwerkelijk invulling willen geven.

Meditatie, stilte stelt ons in staat dichter bij de eigen kern te komen, te her-inneren (of herinneren). Het onderbewustzijn geeft op onze vragen antwoord. Het Ken uzelve of Ken onszelve is de sleutel tot ons hart.

WODC (Peter Giesen de Volkskrant 15 juni 2019, Opinie p. 23):
De WODC-zaak bevestigt tevens de wanorde op het ministerie van Justitie, dat al decennia wordt geplaagd door affaires. Justitie is een departement waar veel politieke spelletjes worden gespeeld, maar waar de politieke antenne niet altijd scherp staat afgesteld. Het strafrechtelijk onderzoek in de WODC-affaire doet de reputatie van het ministerie geen goed, omdat het de indruk wekt dat kritische geluiden niet worden getolereerd. Toekomstige klokkenluiders zullen zich nog eens extra bedenken voordat zij misstanden melden. Daardoor wordt klokkenluiden als heilzaam correctiemechanisme schade toegebracht.

We willen meer perspectieven bij geschiedenis (Wim Bossema interviewt Miguel Heilbron de Volkskrant 12 juni 2019 p. 21):
Het debat over het geschiedenisonderwijs leeft weer op. Een dag nadat minister Ingrid van Engelshoven had aangekondigd dat de historische Canon opnieuw wordt bekeken onder leiding van professor James Kennedy, presenteerden The Black Archives in Amsterdam een poster met alternatieve titels en aanvullende onderwerpen van de tien tijdvakken. Met veel verwijzingen naar informatiebronnen, waaronder een serie artikelen op De Correspondent over ‘verzwegen geschiedenis’.
In schoolboeken komt het bredere perspectief er nog vaak bekaaid vanaf, maar daarnaast worden al heel erg lang lespakketten over slavernij en kolonialisme gemaakt, bijvoorbeeld door de VGN. Het lijkt wel of we niets opschieten, hoe komt dat?
‘Je ziet dat steeds weer nieuwe generaties op hun manier proberen het eurocentrisme te doorbreken. Dat zien we in de boeken en documenten die we in The Black Archives verzamelen, in het gebouw van de Vereniging Ons Suriname die 100 jaar bestaat. Anton de Kom keerde zich al in Wij slaven van Suriname (1934) tegen de eenzijdige perspectieven. Je kunt zeggen: treurig dat de ontwikkelingen zo langzaam gaan. Maar ik denk toch dat we nu op een kantelpunt zitten: de curriculumherziening is een kans voor een echte verschuiving van het perspectief.’

Geestzorg (Frank Kalshoven de Volkskrant 1 juni 2019, p. 16):
In de zorg geldt een strikte scheiding tussen lichaam en geest. Als ons lichaam ons in de steek laat, worden kosten noch moeite gespaard. Er worden diagnoses gesteld, behandelopties afgewogen, en routinematig behandelingen gestart met een straatwaarde van tienduizenden euro’s, soms zelfs tonnen. Als onze geest ons in de steek laat, is schraalhans keukenmeester. Diagnoses zijn lastig, het behandelplan is meestal een pil, en het mag niets kosten. Is dat wel rationeel? Hierover schreven de econoom Richard Layard en de psycholoog David Clark, beiden Brit, een paar jaar geleden het boek Thrive; the power of evidence-based psychological therapies, in het Nederlands vertaald als Therapiewinst. Lees dat boek.
Zijn de kosten van ziek zijn hoog, en is de behandeling effectief en goedkoop? Dan is het dus rationeel om in actie te komen, irrationeel om dat niet te doen. De manier waarop we met psychische aandoeningen omgaan is dus niet alleen ‘grof onrecht’, zoals Layard en Clark schrijven. Dat is een mening. Veel dodelijker is hun typering dat het ‘inefficiënt’ is. Dat is een feit.

Emotionele dealmaker met sterke intuïtie: wie is Marcel Boekhoorn? (Frank van Zijl de Volkskrant 13 oktober 2018):
Hema heeft een akkoord bereikt met schuldeisers over het verlagen van de schulden. De rol van miljardair Marcel Boekhoorn, die Hema in 2018 voor een zacht prijsje overnam, is daarmee voor nu uitgespeeld. Wie is de flamboyante ondernemer?
‘Boekhoorn denkt altijd groot, en altijd out of the box. Hij steunt zijn mensen onvoorwaardelijk, ook als het slecht gaat. Hij zal nooit zeggen dat hij met dit project iets heeft verloren.’

Over onbevlekte wetenschap (Martin Sommer de Volkskrant 27 januari 2018, Opinie p. 5):
Maar over de relatie tussen wetenschap en politiek is nog wel wat te verhapstukken. Het Nederlandse bestuur is vanouds vervlochten met wetenschap. Minister Grapperhaus verspreidde een lijstje van liefst 29 kennisinstituten die verbonden zijn aan de ministeries. Dat gaat van KNMI tot Trimbos-instituut en van CPB tot SCP. Geen ervan is helemaal onafhankelijk. Het WODC was van oorsprong gewoon het documentatiecentrum van Justitie. Om die reden zit het dicht op het departement. De directeur maakt deel uit van het managementteam. Dat klinkt klef maar is niet heel bijzonder. Zo vergaderen de directeuren van de planbureaus op dinsdagochtend mee in de zogeheten onderraden, waarin de besluiten van de ministerraad van vrijdag worden voorbereid. Geen land met zoveel instellingen om het beleid van wetenschappelijke onderbouwing te voorzien. Het ideaal heette speaking truth to power: harde kennis stijgt op uit de instituten en de minister houdt nederig zijn hand op.
Nu wordt een manipulatie van Trump-achtige proporties gesuggereerd. We kunnen niet wachten op het verslag van de drie commissies, zei SP-lid Van Nispen. 'Want het WODC dendert door.' Zijn er al dooien gevallen dan? Het instituut moet weg uit de Justitietoren. Terug naar het aftandse gebouwtje half onder een viaduct waar ze tot een paar jaar geleden zaten? Het zal niet helpen, net zo min als extra protocollen en onafhankelijkheidsbezweringen. Van mij mag het WODC in de Justitietoren blijven. Iets meer realisme over de rol van wetenschap in de politiek zou helpen, voor zowel kennisinstituten als opgewonden Kamerleden.

Om als 't ware in je eigen 'midden' terecht te komen van Peter Kooistra sluit volledig op ‘Ik wil in het middenstaan’ volgens Bart Brandsma aan. In plaats van dat we in het leven onze eigen weg, de middenweg, de 'Hoofdroute' van balancerend leiderschap kiezen prefereren we veelal het kuddegedrag (Groupthink). Bij nabootsend gedrag kiezen we voor de bekende weg, de opvattingen van de kudde.

Moralist zonder vingertje (Jan Tromp de Volkskrant 25 september 2017, p. 12-13):
Journalist Jeroen Smit heeft empathie voor zijn slachtoffers, de uitglijdende topmannen. Hij wil begrijpen, niet oordelen. Maar met zijn theatervoorstelling tegen de consumptie maatschappij probeert hij wél de wereld te verbeteren. 'Het gaat Jeroen om het systeem dat altijd meer wil.'
Je kunt Smit geen activist noemen. Dat woord ruikt te veel naar barricades. Maar toch. Al twintig jaar geleden verklaarde hij in de Volkskrant dat hij voor zichzelf een maatschappelijke opdracht ziet 'om zaken van het donker naar het licht te brengen'. In 1998 zei hij in Het Parool: 'Weerbaarheid van de burger, dat is wel een journalistiek ideaal.'
Hij is in de ban van de economische en financiële wereld, veel meer dan in die van de politiek. De macht ligt bij de mannen van het grote geld en van Silicon Valley, meent hij. Vanuit de sector van de economie wordt de wereld geregeerd. Hij wil weten hoe die mannen het spel met elkaar spelen.
Het is geen terrein dat hij van huis uit kent. Het ging thuis meer over kunst dan over geld. Vriendin Margy Jonathans heeft de fascinatie zich zien ontwikkelen. 'Dan zag hij', zegt ze, 'de mannetjes op de apenrots. Het biologeerde hem. Hij hoefde er niet bij te horen, hij wilde wel graag naar binnen kijken. Nieuwe werelden gingen voor hem open.'
Doret van der Sloot, vrouw van Jeroen Smit, merkt op dat haar man 'misschien wat naïef' is. Maar dan corrigeert ze het beeld: 'Ik denk dat Jeroen compassie heeft met de mannen die hem fascineren. Vaak genoeg maken ze hun ondanks deel uit van het spel en zijn ze er min of meer toevallig in beland. Het gaat om het systeem dat altijd meer wil. De dominee in hem wil dat besef uitdragen. Daar hoort geen beschuldigende vinger bij.
'Volgens mij', vervolgt ze, 'hoopt hij dat in de wereld van het grote geld, een mannenwereld, de bakens worden verzet. Het gaat daar altijd om winnen, een hogere bonus, een hoger rendement. Daar wordt alles voor opzij gezet. Ik denk dat Jeroen hoopt dat die fanatieke inzet wordt aangewend ten goede. Het blijft een wedstrijd, maar de inzet moet worden om het maatschappelijk goede te doen. Hij heeft hoop. Hij heeft geen zekerheid. Hij maakt zich zorgen. Het zou kunnen dat als hij 80 is en hij moet constateren dat de omslag niet is gelukt, dat het cynisme toch nog toeslaat.'

De besten voor of toch niet (Martin Sommer de Volkskrant 23 september 2017, Opninie p. 5):
Nederland doet graag aan onpolitieke politiek. De prijs heet populisme. Mark Bovens, hoogleraar bestuurskunde en lid van de WRR en zijn coauteur Anchrit Wille hebben net de Engelse vertaling van hun belangrijke boek Diplomademocratie (2011) gepubliceerd. Het onderzoek is danig uitgebreid en geactualiseerd, maar de kern van het betoog is onveranderd: hoger opgeleiden overheersen het openbaar bestuur, met als gevolg dat lager opgeleiden in hun opvattingen en belangen slecht worden bediend.
In Nederland willen we graag 'het draagvlak verbreden' door zoveel mogelijk instanties bij de besluiten te betrekken. Het middenveld wordt nog altijd gevierd als leerschool van de democratie. De veronderstelling is dat de stem van belangengroepen en verenigingen van onderop komt. Het tegendeel is het geval, als ik Bovens en Wille mag geloven, en dat doe ik. 'Juist belangengroepen versterken de olichargie', schrijven ze.
Van oudsher zijn we in Nederland verzot op politiek zonder politici. De prijs ervoor noemen we populisme.

Sodemieter toch (niet) op met je Nederlands! (Rint Sybesma de Volkskrant 5 september 2017, p. 20):
Op 25 juli verscheen in deze krant een stuk van mij waarin ik pleitte voor de afschaffing van het Nederlands. Dat stuk was ironisch bedoeld. Dat had lang niet iedereen door en ik kreeg dan ook, over ironie gesproken, hatemail en doodsverwensingen van mensen die het eigenlijk roerend met mij eens zijn: ook zij dragen het Nederlands een warm hart toe.
Een van de aanleidingen van mijn stuk was Nederlands en/of Engels? Taalkeuze met beleid in het Nederlands hoger onderwijs, een rapport van de KNAW met duidelijke aanbevelingen: faciliteer de overgang naar het Engels; pas de wetgeving aan waar die de verengelsing in de weg staat, en als de kwaliteit van het onderwijs lijdt onder de Nederlandstaligheid van studenten en docenten, ondersteun dan bijscholing in het Engels. Het is echt de wereld op zijn kop.
Laten we in elk geval pas op de plaats maken totdat de kwestie aan de orde is geweest in een breed maatschappelijk debat, waarin ook de volksvertegenwoordigers verantwoordelijkheid nemen voor de lange-termijngevolgen van het laten doordenderen van deze trein. Het gaat immers niet alleen over onderwijs.

De aftakeling van mijn vriend R. (Jonathan van het Reve de Volkskrant 5 september 2017, p. 22):
Want daar zat hij. Pardoes, aan tafel bij Paul Witteman (interview met Buitenhof 3 september 2017). Leg uit, vroeg die, wat heb je nou precies bedacht? En daar ging hij. Het moest een keer gebeuren, we hadden hem er in kleinere kring al vaker over gehoord. Erg vaak, zelfs. Tot vervelens toe. Maar dit was op televisie. In het hol van de leeuw. 'Cultuurmarxisme!', riep hij trots. En toen kwamen de namen. Pascal Bruckner, Jonathan Spencer, Antonio Gramsci, Maarten van Rossem, Ahmed Abóételep. Het publiek moest lachen, ze snapten het niet. Dat kon ook niet, want er was niks.
Het is geen complottheorie, probeerde hij nog. Dat is een frame! Voor de zoveelste keer probeerde hij uit te leggen dat een grote groep mensen bezig is om stiekem onze cultuur te vernietigen. Omdat ze die cultuur haten. Niemand heeft ooit zo'n persoon in het echt gezien, maar ze zitten overal. Dat merk je aan alles. Zijn ogen werden groter.

In het rapport Eenheid in Verscheidenheid worden de contouren geschetst hoe 'probleem en oplossing' van de culturele evolutie (cultuuroverdracht) met elkaar samenhangen. De oplossing van het ééndimensionale marktdenken ‘u vraagt, wij draaien’ heeft een psychologische (Deel IV), een sociologische (Deel V) en een filosofische (Deel VI en VII) dimensie.

Op safe spelen met de natte vinger of Vaak in de media met 'inhoudelijk betekenisloze waarschuwingen' (Huib Modderkolk de Volkskrant 14 november 2015, p. 13):
Inhoudelijk betekenisloze waarschuwingen, daar grossiert terrorismecoördinator Dick Schoof in, zeggen critici. Het dreigingsniveau is al drie jaar substantieel. En dat komt Schoof zelf helemaal niet slecht uit.
Schoof zegt tegen NRC: 'Zijn aanhouding is een geluk bij een ongeluk want hij werd niet actief gevolgd.' Hij pleit voor betere internationale uitwisseling van reisgegevens van verdachte personen.
Medewerkers van inlichtingendiensten AIVD en MIVD reageren bedenkelijk op de uitspraak van Schoof. Een van hen zegt die dag: 'Goh, hoe weet meneer Schoof dat zo zeker? Beschikt hij over eigen inlichtingen?' Hun ergernis: Schoof spreekt voor zijn beurt. Hij kan helemaal niet weten of de Fransen Nemmouche per toeval hebben opgepakt.
Het is een klacht die vaker klinkt: Schoof schroomt niet de relevantie van zijn eigen organisatie te onderstrepen. Een superambtenaar met een goede politieke antenne, wordt hij genoemd. Ira Helsloot, hoogleraar besturen van veiligheid aan de Radboud Universiteit: 'Hij is een politiek manager, dat is een eigen categorie tussen ambtenaar en minister in. Dat is echt iets anders dan inhoudelijk deskundig zijn.'
Sinds Schoof coördinator is, gaat elk dreigingsbeeld ook gepaard met een persconferentie of televisieoptredens. Dat leidt op z'n tijd tot wrijving met Ronald Plasterk, de minister die zich graag presenteert als het gezicht van de inlichtingendiensten, zeggen Haagse bronnen.
Inhoudelijk is er nauwelijks kritiek op de optredens van Schoof. De Graaf vindt dat daarin 'meer nuance en uitleg' is gekomen in vergelijking met voorgangers. Ook Helsloot meent een positieve verandering te zien. 'Vroeger kon de coördinator nog waarschuwen voor het ergst denkbare. Nu wordt het eerder in perspectief geplaatst.'

Wat laten we regeren, gaan we uit van het 'en-en'/'of-of'-denken?
Welzijn en welvaart zijn bipolaire, complementaire eigenschappen op de kwalitatieve as. Eenzijdige aandacht voor welvaart, leidt tot ongebreideld materialisme, consumentisme (ongebreidelde behoeftebevrediging, overconsumptie) en het daarmee samenhangende milieuvraagstuk (materiële werkelijkheid). De optimale situatie ontstaat wanneer aan welvaart en welzijn in gelijke mate aandacht wordt besteed. Volmaaktheid is tussen aanhalingstekens geplaatst daar het een utopie, een illusie betreft. Het ultieme is voor mensen niet blijvend weggelegd (Bonhoeffer).

De Bhagavad Gita beschrijft al hoe we onze hartstochten kunnen beheersen, de contouren van de unificatietheorie. Of met andere woorden de Bhagavad Gita laat al zien dat, de ‘Grondtoon van de waarheid’, de verborgen 5e dimensie, die aan de schepping, de Éne werkelijkheid ten grondslag ligt al millennia bekend is. Om in het universum de Éne werkelijkheid te illustreren wordt van de 'Hoofdroute' gebruik gemaakt.

In de zeventiger jaren was iedereen verbaasd over de economische groeispurt van Japan. De top van het Nederlandse bedrijfsleven toog naar Japan om dit eens haarfijn uit te zoeken. Uit onderzoek is toen gebleken dat de belangrijkste factor de 'optimale' samenwerking tussen overheid en bedrijfsleven was. Deze toverformule, het 'en-en' van 'Politiek en Bedrijfsleven' is sindsdien door de overheid volledig overgenomen. Maar ook onder aanvoering van de Amerikaanse president Ronald Reagan en de Britse premier Margaret Thatcher begon begin jaren tachtig het dereguleren van de financiële markten. De markt als doel op zichzelf verklaren staat lijnrecht tegenover de entelechie van Aristoteles. De Bhagavad Gita leert al dat tat tvam asi het uiteindelijke doel van elk mens is, dus uit te vinden wie hij werkelijk is.

Om de door Ervin Laszlo gesignaleerde vraagstukken adequaat op te lossen is een bewustzijnsverandering nodig. Bewustzijnsverandering begint bij jezelf, het ken uzelve en is onlosmakelijk verbonden met dat van andere mensen en de éne werkelijkheid. Op deze wijze vindt uiteindelijk een collectieve bewustzijnsverandering, een cultuuromslag plaats. De Moraal van het verhaal is dat de oplossing zowel bij een individu als het collectief, ik en de ander ligt. De waarheid ligt nog steeds in het midden, lees de Gulden middenweg.

Sjoemelen (Sheila Sitalsing de Volkskrant 25 augustus 2017, p. 2):
Voormalig staatssecretaris en Kamerlid voor de VVD Robin Linschoten mocht uithuilen in Het Financieele Dagblad: 'Ik kan mijn vaste lasten niet betalen en heb zelfs geen ziektekostenverzekering meer. Ik heb niks meer.' Voormalig darter Co Stompé deelde zijn nieuw opgedane levenswijsheden in De Telegraaf: 'Het leven is als een hordenloop. Je weet dat er gesprongen moet worden, maar dat wordt knap lastig als de Belastingdienst tijdens de wedstrijd steeds hogere hekjes zet.'
In de slotaflevering van een ontluisterende prachtserie over de Belastingdienst, gisteren in deze krant, refereerden de verslaggevers aan een eerdere primeur van de Volkskrant.\\ Daarin werd onthuld dat de half miljoen extra controles en boekenonderzoeken die de dienst jaarlijks had willen uitvoeren om extra belasting op te halen, niet zijn gehaald. Soms bij lange na niet. Die informatie heeft de krant boven water kunnen tillen dankzij een beroep op de Wet Openbaarheid van Bestuur. En dat was een fout, zei staatssecretaris Wiebes achteraf. De documenten hadden nooit openbaar mogen worden, omdat het strategische informatie betreft die 'de handhaving kan schaden'. Potentiële sjoemelaars weten nu dat de pakkans lager is dan de dienst doet voorkomen.
Zo klinkt het alsof de krant een subversieve daad verrichtte. Je kunt het ook anders zeggen: Wiebes had het klungelen bij de fiscus het liefst onder de pet gehouden.

De Belastingdienst: een loyale marionet in handen van de politiek (Robert Giebels Alexander Leeuw. WOB-onderzoek: Marlies de Brouwer Volkskrant 24 augustus 2017):
Veel problemen bij de Belastingdienst zijn terug te voeren op de grillen van de politiek. 'Den Haag' verzint allerlei fiscale maatregelen waarvan de dienst maar moet uitzoeken hoe ze die uitvoert. Is er een oplossing?
Vereenvoudiging blijft uit
Op de werkvloer van de Belastingdienst klinkt gemor over de politiek 'die van alles en nog wat bij ons over de schutting gooit', zo schrijven belastingambtenaren op de Beeldkrant, de interne website van de Belastingdienst. 'En onze top durft geen nee te zeggen.'

Witte Woede (Heleen Mees de Volkskrant 9 augustus 2017, p. 23):
Dat is natuurlijk precies het probleem. Jelani Cobb schreef in The New Yorker dat verongelijkte witte Amerikanen hun economische status afmeten aan de economische status van zwarte Amerikanen. De vraag is niet of de salarissen van Wall Street-bankiers honderden keren hoger zijn dan hun eigen salaris, maar of zwarte Amerikanen lonen hebben die vergelijkbaar zijn met die van witte Amerikanen. Terwijl twee-derde van de zwarte Amerikanen vindt dat het leven de afgelopen vijftig jaar beter is geworden, vindt een meerderheid van de witte Amerikanen dat het leven de afgelopen vijftig jaar slechter is geworden. Daar komt de witte woede vandaan.
In Nederland is het niet wezenlijk anders. Ook hier zijn de politieke partijen die schaamteloos appelleerden aan het witte ressentiment bij de verkiezingen als grootste uit de bus gekomen. Hoewel uit de cijfers van het Sociaal Cultureel Planbureau blijkt dat discriminatie de belangrijkste verklaring is voor de achterstand van migranten op de arbeidsmarkt, wordt er in Nederland - met uitzondering van de politie en het Openbaar Ministerie - nauwelijks een actief diversiteitsbeleid gevoerd uit angst de boze witte Nederlander voor het hoofd te stoten.

Kramp (Elma Drayer de Volkskrant 8 augustus 2017, p. 2):
We leven in gendernerveuze tijden. Afgelopen vrijdag publiceerde een (anonieme) Googlemedewerker op het interne netwerk een memo van tien pagina's, vol klachten over het verstikkende denkklimaat bij het bedrijf - vooral als het gaat om de positie van vrouwen. Volgens de auteur heeft hun achterstand in de techindustrie simpelweg 'biologische' oorzaken. Vrouwen zijn nu eenmaal van nature minder geïnteresseerd in programmeren en in leidinggeven. Dus is Googles zogeheten diversiteitsbeleid tot mislukken gedoemd.
Zulke 'incorrecte' aannames over gender, verklaarde hoofd diversiteitsbeleid Danielle Brown, weerspiegelen niet het standpunt dat 'ikzelf of dit bedrijf' wil onderschrijven, promoten of aanmoedigen. Vanzelfsprekend, schreef ze erbij, moet elke medewerker zich 'veilig voelen' om 'alternatieve' visies uit te dragen. Maar de discussie moet wel in de pas lopen met 'de beginselen van equal employment zoals te vinden in onze gedragscode, ons beleid en in de anti-discriminatiewetgeving'.
Je mag best afwijken, zolang je niet afwijkt? Fraaier illustratie van de kramp waarin het diversiteitsdebat verkeert trof ik zelden aan.
Hoog tijd om het memo zelf te bestuderen (integraal te lezen via Gizmodo.com).
En zie, het blijkt heel wat genuanceerder dan je op grond van de reacties zou denken. Maar de memoschrijver (die zichzelf typeert als a classical liberal) zegt expliciet te doelen op gemiddelden, erkent ruiterlijk dat de overlap tussen de seksen groot is en vindt dat je mensen eerst en vooral als individu moet beoordelen, 'niet als onderdeel van hun groep'. Heel keurig, zou ik zeggen.
Trouwens, al was dat niet het geval. Waarom zou je in hemelsnaam niet mogen vinden dat Moeder Natuur' zich niet laat negeren?
Zelf lig ik nogal graag in de clinch met de aanhangers van dit evangelie. Met vrouwen die jubelen over hun aangeboren verbindende kwaliteiten en idem intuïtieve gaven. Met mannen die jubelen over hun aangeboren dadendrang en idem koele ratio. Kan ik fijn mijn'' evangelie verkondigen: dat genitaliën weliswaar reuze interessant, maar niet allesbepalend zijn. En vooral: dat ze niet langer je lotsbestemming hoeven te determineren - althans, niet in dit geprivilegieerde hoekje van de wereld.
Zo'n debat is veel te belangrijk om te smoren in genderpolitieke correctheid. Veel te leuk ook.

Pieter Kooistra: De verbindende mens - Liefde en geest in de economie door bewustwording (p. 33-39):
De gespletenheid in de ziel van mens en mensheid blijft daardoor voortbestaan en daarmee ook de ongelijkheid in kansen en behandeling van mensen overal ter wereld. Want het proces in de mens vindt door alle tijden heen zijn weerspiegeling in de maatschappij en in de concrete verhoudingen tussen mannen en vrouwen, zowel binnen als buiten de intieme relatie.
Eenheid van voelen en denken is ervaring van de geest, van de godsvonk in jezelf, in de medemensen en in de wereld. Je ik heeft nu zijn ware bestemming gevonden en is voortaan begeleider van de bewuste en onbewuste aspecten in de ziel naar een toestand van het bovenbewuste, het geestelijk zijn.
Het merkwaardige is dat dit onevenwichtige schommelen van het ik tussen meer- en minderwaardigheidsgevoel ophoudt als je deze beide loslaat. Dan kom je als 't ware in je eigen ''midden' ' terecht en kun je in de ruimte tussen de tegendelen jezelf bekijken, zoals je bent als 'waarnemer', die tot twee werelden behoort, die van het ik en die van het wij, van de materie en van de geest, van het mannelijke en van het vrouwelijke]].

Net als 'Geest en Lichaam' zijn 'Moraal en Cultuur', de grote Wet ('Law of one') van de Gulden regel, de moraal van het verhaal, het 'zelfreinigende vermogen en zelfverrijking', onlosmakelijk met elkaar verbonden, de twee kanten van één medaille.

Nederland kan zijn eurokramp beter loslaten (Dirk-Jan van Baar de Volkskrant 24 juli 2017, p. 19):
Het idee dat wij de enig juiste koers varen zit diep.
Uitputtingsslag
Maar de spaarkoers die Nederland al jaren met Duitsland voorstaat, wringt met de geldschepping van Mario Draghi en de ECB, die over de eurozone als geheel moeten waken. Het Germaanse en Latijnse Europa zijn in een uitputtingsslag verwikkeld die zonder schuldsanering voor de zuidelijke landen niet eeuwig kan doorgaan. Tegelijk wist iedereen dat een overwinning voor Le Pen tot een confrontatie met Merkel zou leiden. Alleen al daarom was er geen alternatief voor Macron, wat de Nederlandse koudwatervrees voor Frans-Duitse dadendrang een gedateerd aanzien geeft.
Volgens Bolkestein is de euro mislukt en hij wil ermee kappen. Maar wat vooral uit zijn analyse blijkt, is dat Nederland nooit uit eigen beweging uit de euro zal stappen. Wij volgen Duitsland en doen dat al sinds de koppeling van de gulden aan de D-mark. Wij zullen nooit alleen staan zoals de Britten, maar hebben ons monetair overgeleverd aan de Duitsers, voor wie Europa (de band met Frankrijk) een lotsbestemming is.
Exportpositie
Vlamingen beklagen zich over een transferunie met Wallonië, maar met een opbreken van de eurozone zouden ze in een knellender verband terugkeren. Met de euro hebben de Belgen (én de Luxemburgers) een steviger munt dan de Belgische frank die ze vroeger hadden en ze leven niet slechter dan wij.
Zulke opvattingen - Holland op z'n smalst - dragen niet bij aan beter inzicht bij het grote publiek in hoe de eurozone werkt, wie ervoor betaalt, en wie eraan verdient. Het is voor politiek Den Haag, dat al maanden een kabinet aan het formeren is, niet gek om de Europese Idee weer eens wat op te poetsen en zich serieus in de blijvende band met Zuid-Europa te verdiepen. Een schone taak voor christen-democraten en sociaal-democraten, die het woord solidariteit het meest in de mond nemen en zich het meest om de Europese manier van leven bekommeren. Dus ook die in landen die wij alleen van vakantie kennen.

Augustine of Hippo wrote that God is outside of time — that time exists only within the created universe. Thomas Aquinas took the same view, and many theologians agree. On this view, God would perceive something like a block universe, while time might appear differently to the finite beings contained within it.[22]

In de Bhagavad Gita van Vyasa is de god Krishna, de wagenmenner. Op aarde onderscheidt Plato daarentegen de weerspiegeling, drie aspecten van de menselijke ziel die hij vergelijkt met een wagenmenner achter een tweespan. Hoofd, Hart en Onderbuik: Er moet hier onderscheid worden gemaakt tussen wat van het hoofd is (ratio, cultuur), wat van het hart is (gevoelens, intuïtie) en wat van de buik is (begeerten, verlangens, het primitieve beest). De hamvraag is nu laten onze politieke leiders hun onderbuikgevoelens door thumos of epithumia regeren? Het epithumia en thumos van Plato kunnen met de Latijnse termen pathos (in zijn negatieve betekenis woede, haat, vrees, afkeer, medelijden) en ethos worden vergeleken.

Het rapport 'E i V' gaat er vanuit dat wanneer je 'Iemand kunt raken in het hoofd, in het hart' (Hoofd, Hart en Onderbuik) het voor mensen op aarde wel degelijk iets uitmaakt.
Hoofd, Hart en Onderbuik: Er moet hier onderscheid worden gemaakt tussen wat van het hoofd is (ratio, cultuur), wat van het hart is (gevoelens, intuïtie) en wat van de buik is (begeerten, verlangens, het primitieve beest). Theu Boermans is in zijn valkuil, het te veel van het goede terechtgekomen. Hij hanteert de stelregel wie zonder zonde is werpen de eerste steen. We zijn echter allemaal acteurs en spelen bewust of onbewust onze rollen op aarde. Het levenstoneel op aarde staat vast, maar desondanks heeft de mens de vrijheid om naar eigen individuele wensen en verlangens aan het wereldtoneel deel te nemen.

Er zijn te weinig managers die echt de moed hebben hun nek uit te steken, de waarheid te zeggen. De illusiecultuur, het opportunisme in de politiek viert hoogtij. De financiële sector heeft zich zodanig opgeblazen, dat een totale schijnmarkt is gecreëerd. De pensioengelden verdwijnen uiteindelijk rechtstreeks in de zakken van de speculanten. Er is een negatieve meerwaarde ontstaan. Het heeft een collectieve welvaartsvermindering tot gevolg. Het is wenselijk dat zowel op micro als op macroschaal in de wereld situaties verbeteren. Maar het schiet niet op wanneer de leiders die echt invloed kunnen uitoefenen voor gebakken lucht gaan.

Het zal duidelijk zijn dat het mechanisme van het doorgeschoten neoliberalisme, dat Peter de Waard in zijn column Wordt Super Mario de man die voor altijd rente afschafte? beschrijft (Volkskrant 12 maart 2019) op de risicobeheersing een averechts effect heeft.

De leert dat de verbeeldingskracht, de complexiteit van de menselijke geest zich niet zo gemakkelijk laat beheersen. Door socialisten werd er vroeger op gewezen dat de directeur het volk arm en de pastoor ze dom hield. Nu is er ondanks de welvaart zelfs een grotere tweedeling tussen arm en rijk ontstaan.

Gustaaf Peek verwijstin zijn pamflet Verzet! naar Rosa Luxemburg en laat juist zien dat het communisme een nieuw perspectief, een paradigmawisseling biedt. Er is in tegenstelling tot wat Perry Pierik in Civis Mundi Digitaal #53, december 2017 stelt wel degelijk een hermetische verklaring voorhanden. De schimmigheid van de conflicten is een voordeel om mondiale botsingen tussen culturen te voorkomen. Elk mensenleven is kostbaar, onschendbaar en onvervreemdbaar. In verband met de grotere maatschappelijk tweedeling, die zowel in Amerika als in Nederland naar voren komt, is er juist in het Westen aan het herijken van 'heldere culturele ijkpunten', de cultuurdimensies van Geert Hofstede behoefte. Primair draait het om hoe verschillende culturen zich door cultuuroverdracht, lees reciprociteit, de culturele evolutie met elkaar kunnen verbinden.

Thomas Frank wordt geïnterviewd in (Buitenhof (30 april 2017).
Thomas Frank signaleert dat de Democratic Party in verval is. De kern van het probleem is dat zij fouten niet bij zichzelf zoeken, maar eerder aan de Russen toeschrijven. In de hele wereld weten de sociaal-democratische partijen niet meer wat hun bestaansrecht is. De opinie van Thomas Frank sluit op het boek Shattered inside Hillary Clinton's Doomed Campaign (Stieven Ramdharie Volkskrant 15 april 2017) van de twee Witte Huis-correspondenten Jonathan Allen (Politico) en Amie Parnes (The Hill) aan.

De EU denkt het lot nog steeds aan haar zijde te hebben (Paul Brill de Volkskrant 1 april 2017, p. 24):
Die hoogdravendheid is een moeilijk bedwingbare impuls in Brussel, ook nu het Europese project zoveel averij heeft opgelopen. Kenmerkend is het stuk dat Frans Timmermans, nummer twee van de Europese Commissie, daags na de Britse echtscheidingsbrief schreef voor de Financial Times. Een Timmermans in vorm: erudiet en met gevoel voor de dramatiek van het moment. We moeten aanvaarden dat de Britten sommige dingen vanuit een ander perspectief bezien, betoogt hij. Maar dan verschijnt toch ineens weer de historische onafwendbaarheid aan zijn horizon: alle verschillen ten spijt moet Europa zich rekenschap geven van zijn 'gemeenschappelijke geschiedenis' en 'gedeelde lotsbestemming'.
Het doet denken aan Ronald Reagan en diens gevleugelde uitspraak in de verkiezingscampagne van 1980: You and I have a rendez-vous with destiny.' Prachtige zin - maar wat moeten we ons eigenlijk bij dat kennelijk volmaakte lot voorstellen?
De invoering van de euro maakt geen deel uit van een sluitend scenario, maar is het gevolg van een (betwistbare) politieke beslissing.
Hiermee wil ik de betekenis van het Britse vertrek niet bagatelliseren. Het is een gevoelig verlies voor de economische en politieke weerbaarheid van Europa, waarvan de EU nu eenmaal het belangrijkste voertuig is. Ik denk dat ook de Britten er op termijn de weerslag van zullen ondervinden. Maar als ze ooit op hun schreden terugkeren, zal het zijn vanwege concrete belangen en evidente waarden, niet omwille van een lotsbestemming die in het Brusselse doolhof ligt verscholen.

We zijn er nog niet helemaal aan gewend aan de kant van de schuldigen te staan (Bert Wagendorp de Volkskrant 17 februari 2017):
Pas op %19 december 1968 kwam voor het eerst een getuige naar voren die openlijk sprak over de gruwelijkheden, die volgens hem geen incidenten waren maar structureel plaatsvonden. In de Volkskrant werd die dag Joop Hueting geïnterviewd. Hueting was in 1947 als 19-jarige dienstplichtig soldaat naar Indonesië gestuurd.

Hotemetoten of Alleen de hotemetoten snappen het nog niet (Frank Kalshoven de Volkskrant 15 oktober 2016, p. 31):
Als het niet vanwege de reacties was, zou er weinig reden zijn aandacht te besteden aan het jongste rapport van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR), Samenleving en financiële sector in evenwicht. Dat rapport staat namelijk vol verstandige dingen, en er was deze week, ook in de Volkskrant volgens Frank Kalshoven ruim aandacht voor. Maar de voorganger van de bouwers in Nederland, Maxime Verhagen, de minister van Financiën, Jeroen Dijsselbloem, en de voorganger van de ondernemerslobby Hans de Boer reageerden onafhankelijk van elkaar in kloeke bewoordingen negatief over de aanbevelingen. En dan is een stukje ter zake toch wel nuttig.
Kernboodschap: Jongens (in casu Maxime, Jeroen en Hans), haal dat pak boter van je hoofd.
Zegt de Eurogroep-voorzitter en minister van Financiën Dijsselbloem: 'Ik ben er niet voor dat de kapitaalratio voor alle Europese banken omhoog moet.' Lekker dan Jeroen. Zit je in een positie waarin je het verschil kan maken, verdedig je het verkeerde standpunt.
Nee, met dat rapport van de WRR is helemaal niets mis. Mijn vermoeden is dat wij burgers inmiddels best snappen dat de hypotheekrenteaftrek gaat verdwijnen (en dat dat goed is), dat we onszelf minder afhankelijk moeten maken van pensioenfondsen (idem), dat we als ondernemers meer eigen vermogen moeten willen hebben (idem), en dat financiële instellingen opnieuw naar de hondenschool moeten.

Jeroen Dijsselbloem heeft dat pak boter nog steeds op zijn hoofd. Jeroen Dijsselbloem heeft gelijk dat met zijn vertrek uit de tweede kamer meer vernieuwing, 'Evenwicht door Tegenwicht', lees het stoppen van het marktfundamentalisme wenselijk is. Wellicht dat er nu met het motto van het kabinet-DenUyl (1973 – 1977), spreiding van ’Geld, Kennis en Macht’ een begin wordt gemaakt met een paradigmawisseling richting Gulden Middenweg, lees begeleidingskunde.

Wellicht dat dit onderzoek aan het fenomeen annihilatie, Scheppen en Vernietigen, meer duidelijkheid verschaft? Uiteindelijk gaat het er om het inzicht Ripples in Spacetime van bétawetenschappers met die van alfawetenschappers, zoals het inzicht The Point of View of the Universe van Peter Singer c.s. te verbinden.

De literatuur (wetenschap) 'Boeken & Wetenschap' maakt het mogelijk, de aan de fenomenologie, lees filosofie van de ambiguïteit ten grondslag (grondtoon) liggende werkelijkheid beter te begrijpen. Amanda Gefter: We leven allen in ons eigen referentiekader.

Golden Years (Hein Janssen de Volkskrant 19 augustus 2016, katern Vonk p. 4-6):
Ivo, de theatermaker
Van Hove, later in het restaurant: 'Ik kende Couperus uiteraard omdat ik vroeger zijn boeken las. Door al die televisieseries van toen is het idee ontstaan dat Couperus alleen maar Haags kostuumdrama is, over een tijd die voorgoed voorbij is. Maar Bas Heijne (schrijver en NRC-columnist, red.) heeft mij de ogen geopend door dat mooie boekje van hem: Angst en schoonheid. Couperus is zó van deze tijd! De Stille Kracht gaat over een clash van culturen, waar we ook nu middenin zitten. De vertelstructuur van Van oude mensen, de dingen die voorbij gaan is bijna avant-gardistisch. Het is een meerstemmig boek, een polyfonie, een grote koorzang van personages. Je krijgt een anti-wereld te zien: zo wil je niet zijn als mens, zo wil je niet leven, zo wil je je niet voelen. Zijn personages laten zich een lotsbestemming aanpraten, en daar wordt een mens eenzaam, ongelukkig, weemoedig en gefrustreerd van. Couperus stelt ook de functie van het instituut familie als steunpilaar van de samenleving ter discussie, zonder moreel oordeel overigens.
Ivo van Hove: 'Een goede leider is niet iemand die alles zelf doet'
'Ik werk keihard, van 's ochtends vroeg tot 's avonds laat, ook als ik in het buitenland ben. Ik sta om half 7 op, om 7 uur zet ik Skype open en komen de mails binnen. Tot half 11 ben ik dan met Toneelgroep Amsterdam bezig. Daar ben ik iedere dag mee bezig, ook als ik niet in Amsterdam ben. En als er echt iets belangrijks aan de hand is, vlieg ik terug. Ik ben een heel bereikbaar en toegankelijk iemand. Als Halina zou sms'en 'Ivo, ik zit met iets', heeft ze binnen twee minuten een berichtje terug. Een goede leider is niet iemand die alles zelf doet. Dat is een dictator, ik ben meer een mentor. De kunst van leidinggeven is voor een groot deel ook verantwoordelijkheden geven aan je team. Het is mijn taak een visie te ontwikkelen over waar we met z'n allen naartoe willen. Ik ben niet bezig met de dag van vandaag of morgen, maar met die van overmorgen.

Onze intuïtie maakt het mogelijk de kloof tussen hebben we De Hele Olifant in Beeld van Amanda Gefter, Trudy Dehue en Marja de Vries met de olifantspaadjes van onze carrièrepolici te overbruggen. Om de waarheid dichter te benaderen maken zowel Amanda Gefter, als Trudy Dehue en Marja de Vries van de metafoor van de olifant gebruik. In de theosofie is het ‘menselijk tekort’ (’Goed en Kwaad’) juist de grondslag voor de ‘menselijke evolutie‘.

Het nepnieuws, de psychologische oorlogvoering van Trump is niet nieuw, maar Alt-right speelde al in de tijd van Origenes en Hiëronymus.

In de geglobaliseerde politieke werkelijkheid blijft een ‘vijand’, het normen en waarden mechanisme, op de loer liggen. Op de vrije markt regeren vraag en aanbod, koper en verkoper. Wanneer er knollen voor citroenen worden verkocht, het vertrouwen wordt beschaamd spreken we van slachtoffer en dader. Het gaat volledig mis, er ontstaat een breuk wanneer extremen van het kapitalisme gaan overheersen, de moraal buiten het verkoopverhaal wordt gehouden, het gedrag wordt amoreel. De beide uiterste kwantum en exuberatie liggen op de kwantitatieve as. De synthese ligt in het centrum, op het snijpunt van de kwalitatieve en kwantitatieve as.

Een omslagpunt wordt bereikt wanneer het verdienen van geld als enig motief overblijft. Het loopt uiteindelijk helemaal mis wanneer er gebakken lucht wordt verkocht. De handelsgeest wordt dan echt amoreel.

Zowel de programma's van CDA als van PvdA zijn de afgelopen decennia naar rechts opgeschoven. Het neoliberalisme is geen panacee om mismanagement, bestuurlijk wanbeheer te verkleinen. Falende managers worden op vette vertrekbonussen getracteerd. Het heeft eerder de bestuurlijke chaos vergroot. Het gaat er om van de motieven van onze politici, de bestuurlijke elite een helder beeld te krijgen, het zelfbedrog, het egoïsme dat er aan ten grondslag kan liggen te ont-maskeren (ont-sluieren). Wanneer je als land de home market niet op orde hebt mag je niet verwachten dat je als gidsland op de wereldmarkt meer succes zal hebben. Biologen hebben zeker gelijk wanneer ze culturen vergelijken met plantaardige organismen, die opbloeien, rijpen, verwelken en tenslotte afsterven. De fase waarin Nederland zich bevindt begint al duidelijk minder fris te ruiken.

Monetaire financiering, Helicoptergeld , de Big Bazooka versterkt het kwaad in de wereld, het casinokapitalisme wordt geschapen. Belastingparadijzen verzieken de schoonheid van elk financieel systeem en het creatieve boekhouden versluiert de waarheid.

Belast de superrijken (Bart van den Ende de Volkskrant 18 december 2015, p. 22):
Yvonne Hofs stelt aan de hand van de zorgcaissières terecht vast dat ons zorgstelsel is uitgekleed, waar ouderen, zieken en hulpbehoevende groepen de dupe van worden. Maar waar wringt het nu echt?
De bezuinigingen in de zorg worden gerechtvaardigd met de vaststelling dat onze riante zorgvoorzieningen onbetaalbaar zijn geworden. Dit is volstrekt onjuist: we laten de superrijken voor vele miljarden belasting ontwijken middels de Zuidas. Met dit geld kunnen we gemakkelijk de zorg op peil houden.
De zorg is betaalbaar, maar we kiezen er voor om de superrijken weinig of geen belasting te laten betalen en de zorg uit te kleden onder valse voorwendselen. |Belast de superrijken]] (Bart van den Ende de Volkskrant 18 december 2015, p. 22):
Yvonne Hofs stelt aan de hand van de zorgcaissières terecht vast dat ons zorgstelsel is uitgekleed, waar ouderen, zieken en hulpbehoevende groepen de dupe van worden. Maar waar wringt het nu echt?
De bezuinigingen in de zorg worden gerechtvaardigd met de vaststelling dat onze riante zorgvoorzieningen onbetaalbaar zijn geworden. Dit is volstrekt onjuist: we laten de superrijken voor vele miljarden belasting ontwijken middels de Zuidas. Met dit geld kunnen we gemakkelijk de zorg op peil houden.
De zorg is betaalbaar, maar we kiezen er voor om de superrijken weinig of geen belasting te laten betalen en de zorg uit te kleden onder valse voorwendselen.

Staatssteun aan banken kan illegaal zijn (Yvonne Hofs Volkskrant 18 december 2015 p. 26):
Vijf vragen over Coco's
Een nieuwe belastingvrijstelling voor Nederlandse banken druist mogelijk in tegen Europese regelgeving. Er wordt onderzocht of er sprake is van verboden staatssteun aan banken.
Dijsselbloem voerde de wetswijziging door, hoewel hij wist dat de Europese Commissie bedenkingen had. De Commissie was kritisch omdat alleen banken deze belastingaftrek krijgen en andere bedrijven, die ook coco's kunnen uitgeven, niet. Dat is een van de kenmerken van verboden staatssteun. CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt vroeg vorige maand in Brussel opheldering en kreeg een brief terug van de directeur-generaal Mededinging, Johannes Laitenberger. Laitenberger schrijft Omtzigt dat hij in verband met 'het lopende onderzoek naar staatssteun' geen nadere informatie mag verstrekken. Het Financieele Dagblad meldde gisteren dat minister Dijsselbloem onaangenaam verrast reageerde op de brief. Hij zei niet op de hoogte te zijn van een formeel onderzoek naar staatssteun door Brussel.

Een nieuwe Holocaust is denkbaar (Timothy Snyder de Volkskrant 24 oktober 2015, katern Vonk p. 6-7):
Alarmbellen moeten nu afgaan
Jazeker, de wereldgebeurtenissen van vandaag vertonen sterke gelijkenis met die van de jaren dertig, toen Hitlers schaduw over Europa trok, zo vindt historicus Timothy Snyder. Het gebrek aan historisch besef verontrust hem.
De Amerikaanse historicus werd bekend met zijn veelgeprezen Bloedlanden. Europa tussen Hitler en Stalin (2010).
Daarin verschuift hij het perspectief van de Tweede Wereldoorlog naar Midden- en Oost-Europa en rekent hij af met het idee dat daar alleen maar collaborateurs en antisemieten woonden. Hij laat zien dat de 'bloedlanden' - zoals de Baltische Staten, Wit-Rusland en Oekraïne - werden geplet door twee dictators: Hitler én Stalin. Nergens kwamen in die periode zoveel mensen om als in dit gebied: 14 miljoen. In zijn nieuwe boek Zwarte aarde gaat Snyder dieper in op de Holocaust. Na het Molotov-Ribbentrop-pact in 1939, waarin Hitler en Stalin Oost-Europa in invloedssferen verdeelden, kwamen drie miljoen Joden klem te zitten in een opgedeeld gebied dat eerst gekoloniseerd en geterroriseerd werd door de Sovjet-Unie in 1939 en 1940. Nazi-Duitsland maakte vanaf 1941 de anarchie nog groter. Het is geen toeval, stelt Snyder, dat juist in deze gebieden bijna alle Joden omkwamen.
Zonder droogte was er geen IS geweest?
Voor het eerst verschijnt er kort twijfel op het gezicht van Snyder. 'Dat denk ik, ja. Er is in Syrië een schoolvoorbeeld van genocide gaande. IS verkracht yezidische vrouwen en vermoordt de mannen. Natuurlijk viel dit niet tot in detail te voorspellen. Maar in 2005 hadden we een idee kunnen hebben dat het mis zou gaan; toen de droogte begon en de mensen naar de steden trokken. Steden die al vol zaten met 1,5 miljoen vluchtelingen uit Irak omdat de Amerikanen daar de staat hadden vernietigd.'

'Dikke Ik'-debat: hoe geloofwaardig is Rutte?(Ariejan Korteweg de Volkskant 24 september 2015):
Het 'Grote Dikke Ik' regeert te vaak in Nederland, vindt minister-president Mark Rutte. Waar denkt hij dan aan?
Aan bestuurders van met belastinggeld gesteunde of gefinancierde instellingen die 'dikke bonussen' in de wacht slepen, zoals onlangs in de top van ABN Amro. 'Ik erger me er kapot aan als ze dan zeggen dat het nodig is, omdat ze in het buitenland zoveel geld kunnen verdienen. Dan denk ik: ga dan, toedeledoki. Ik wil de beste mensen voor het onderwijs, de zorg, de corporaties en de banken. Maar ze moeten zich wel realiseren dat wij hun salarissen met z'n allen moeten opbrengen.'

Minder invoerheffing, meer wereldhandel (Gerard Reyn de Volkskrant 4 augustus 2015, p. 23):
Dankzij de afschaffing van invoerheffingen worden tal van producten goedkoper. Dat geeft de wereldhandel jaarlijks een opkikker van 194 miljard euro, denkt de WTO.
Onderhandelingen vrijhandelsverdrag Stille Oceaanlanden lopen vast
De WTO boekte een succes met de actualisering van ITA, maar het vrijhandelsverdrag TPP, zeg maar het Pacific TTIP, gaat voorlopig niet door. Onderhandelingen op Hawaï, waar afgelopen zaterdag het verdrag tussen twaalf landen rondom de Stille Oceaan zou worden beklonken, samen goed voor 40 procent van de wereldhandel, strandden in het zicht van de haven.
Het Trans Pacific Partnership gaat niet alleen om vrijhandel, maar ook om samenwerking op gebied van wetgeving, net zoals de omstreden TTIP in de Noord-Atlantische regio. China neemt niet deel aan TPP; dat land heeft zijn eigen vrijhandelsakkoord in de regio gesloten.
Actualisering van de ITA (Information Technology Agreement)
Obama nam alle tijd om te praten met Xi Jinping. Dat was nodig ook, want de twee supermachten wantrouwden elkaar meer en meer. Amerika was tot ongenoegen van China al jaren bezig een vrijhandelsakkoord te smeden met al China's buren, de TPP (een soort Pacifische TTIP, zie kader). China op zijn beurt was hard op weg de BRICS-bank op te zetten, een tegenhanger voor het Westers georiënteerde IMF. Tot ergernis van Amerika.
In Peking wonnen de twee mannen elkaars vertrouwen. Als bewijs daarvan kwamen ze naar buiten met de mededeling dat ze het eens waren geworden over de actualisering van de ITA. Een half jaar later is de zaak beklonken.

Onze wereld is in heftige beroering (René Cuperus de Volkskrant 18 mei 2015, p. 19):
De situatie van Nieuwe Onoverzichtelijkheid stelt specifieke eisen aan hedendaagse politiek. In de media barst het van onheilspellende berichten en verontrustende trends. Vaak uitvergroot en opgeblazen in schrille zwart/wit-kleuren. Toch beuken ze in op het maatschappelijk humeur. Wat moet de burger bijvoorbeeld denken van de berichten over 'Narcostaat Brabant'? In de gemoedelijke provincie-idylle van Guus Meeuwis blijkt de drugsmaffia de dienst uit te maken, burgemeesters te terroriseren en de rechtstaat te ondermijnen. En wat moet de burger aan met Amsterdam dat zich steeds meer als 'het Palermo van het Noorden' op de toeristenkaart zet, met al zijn afrekeningen in het criminele circuit?
Het kan aan mij liggen, maar ik vind het huidige kabinet - met premier Rutte voorop - veel te stil en afzijdig bij dit soort maatschappij-ontwrichtende ontwikkelingen.
Waar blijft de cavalerie van Plasterk en Van der Steur in Brabant? In Den Haag vereenzelvigt men politiek met het beheer der overheidsfinanciën en het managen van complexe beleidssystemen, als de zorg of de sociale zekerheid. Maar in de wereld van Nieuwe Onoverzichtelijkheid en permanente mediahyperbolen schiet die zelfdefinitie van politiek ernstig tekort. Burgers willen serieus genomen worden in hun zorgen en bezorgdheden. Dat schreeuwt om politiek openhartige politici zonder politieke praatjes.

Het is het hart, het 'voelen en denken', de gemeenschappelijke kern, die laat zien op welke wijze Theosofie, Antroposofie, Vrijmetselarij en Rozenkruis met elkaar zijn verbonden. BRES 291 mei/juni 2015 heeft als thema Het hart. In deze BRES komen verschillende wetenschappers aan het woord, die ook laten zien dat er meer bestaat dan het eenzijdige wereldbeeld van de darwinist Ronald Plasterk. Zie bijvoorbeeld het artikel Het wegen van het Hart (p. 58-65) van Wim van den Dungen. Wim van den Dungen (1961) is filosoof, adviseur, leraar, mentor, musicus en schrijver van vele essays, die in totaal 9300 pagina's pdf omvatten en gratis via zijn website zijn te lezen.

Europa en tax rulings
Na onthullingen door LuxLeaksxxx roept het Europees Parlement in februari 2015 een speciale onderzoekscommissie, TAXE Commissie, in het leven om de bijzondere belastingafspraken van verschillende lidstaten te onderzoeken. LuxLeaks is een internationaal collectief van onderzoeksjournalisten en publiceerde wereldwijd artikelen over rulings die de Luxemburgse overheid had afgesloten met cliënten van PwC. De documenten waren gelekt door een voormalig medewerker bij PwC. De TAXE Commissie stelt vast dat lidstaten onvoldoende informatie leveren en multinationals niet komen opdagen bij hoorzittingen.xxxi
In december 2015 krijgt TAXE 2 Commissie een nieuw mandaat om verder onderzoek te doen naar schadelijke belastingregimes van lidstaten en derde landenxxxii. De onderzoeken naar staatssteun door de Europese Commissie en LuxLeaks brengen grote onrust teweeg. In november 2015 besluiten EU-landen om vanaf januari 2017 tax rulings automatisch met elkaar uit te wisselen. Ook hier weer: deze tax rulings worden niet openbaar gemaakt, en zijn dus niet inzichtelijk voor derde landen en Europese burgers.

Drogredenen (Jan Pronk Vice Versa februari 2013 en december 2014):
Drogreden # 9: Koopman of Dominee?
Koopman versus dominee, dat is een bedrieglijke voorstelling van zaken, een drogreden. De taak van een overheid is het bevorderen van goed koopmanschap van exporteurs, importeurs, investeerders, banken en accountants. Een overheid die het profijt van ‘eigen’ marktpartijen eenzijdig bevordert boet in aan capaciteit om waarden uit te dragen in het belang van zwakkere partijen: kwetsbare groepen in armere landen en slechte milieuomstandigheden, of in situaties van onderdrukking en geweld. Dat de overheid daardoor geen rol kan vervullen als dominee is niet erg. Aan het verkondigen van een eigen geloof en een eigen waarheid is geen behoefte, wel aan het verdedigen van universele waarden.
De overheid past een andere rol: koopman noch dominee, maar advocaat. De overheid heeft in de buitenlandse politiek en de ontwikkelingssamenwerking de taak op te treden als handhaver van internationaal overeengekomen rechtsregels, verdediger van de internationale rechtsorde, pleitbezorger van nieuw recht, bestrijder van schending van mensenrechten en advocaat van slachtoffers. Pleitbezorger in woord en daad. Dat is internationaal ontwikkelingsbeleid, samen met anderen: ontwikkelingssamenwerking.

WRR en SCP: tweedeling dreigt in Nederlandse samenleving (Petra de Koning NRC 30 oktober 2014)

Welke publieke zaak? (Bas Heijne NRC 5 oktober 2014):
Vlak voor de zomer haalde ik mijn spaargeld weg bij ABN Amro. Minister Dijsselbloem had aangekondigd de beruchte bonussen voortaan tot maximaal twintig procent van het inkomen te beperken en dus verhoogde de met belastinggeld overeind gehouden bank de salarissen van de top schielijk met twintig procent. De minister haalde vervolgens hoofdschuddend zijn schouders op. Hij had toezicht, zijn ministerie had kunnen ingrijpen, maar hij deed niets – net als toen een andere PvdA-minister, Wouter Bos, na de bankencrisis ook al de bonussencultuur ‘aanpakte’ en oogluikend toestond dat de salarissen terstond werden verdubbeld.
Het duurde even, maar deze week ging de PvdA alsnog vol op het orgel. Slechts 1 miljoen boete voor wie de Dijsselbloem-norm overschrijdt? „Bankiers lachen daar om”, zegt Henk Nijboer, de financieel woordvoerder van de partij.
Dat de PvdA nu ineens een hoge borst opzet over onverbeterlijke bankiers, terwijl Dijsselbloem Gerrit Zalm zijn gang liet gaan, is symptomatisch voor de spagaat van onze bestuurlijke elite. Het maatschappelijke onbehagen wordt door dit soort retoriek niet weggenomen, het wordt er alleen maar groter door. En intussen eindigt ieder rapport over iedere jammerlijke verstrengeling van onze (semi-)overheid met de markt met een onmachtige oproep tot een cultuuromslag. Dat is een ander woord voor natte dweil.

De vraag kan worden opgeworpen of de perverse prikkels van de bonussencultuur en de 'bijklussende' wetenschappers, politici en overheid de kwaliteit van de besluitvorming verbetert of juist aan de chaos in de maatschappij debet is? Geschiedschrijving toont hoe uiteindelijk de besluitvormingsprocessen (keuzes) in het eeuwige nu hebben plaatsgevonden.

Opnieuw: wat is Europa?
Wat te doen na Brexit? (Jean Penders Civis Mundi Digitaal #39, augustus 2016):
Bespreking van: Mathieu Segers en Yoeri Albrecht (editors), Re: Thinking Europe – Thoughts on Europe: Past, Present and Future. Amsterdam University Press, Amsterdam, 2016, 316 blz.
De essays
Het zijn bespiegelingen over de Europese cultuur en samenleving. Op de bijdragen van een tweetal auteurs – Larry Siedentop en Stella Ghervas – ga ik wat uitgebreider in zonder aan de overigen afbreuk te willen doen. Beiden zijn historicus/a en politiek publicist resp. van Amerikaans-Britse en Zwitserse komaf.
Siedentop schreef in 2001 het juweeltje “”Democracy in Europe”’ met wijze adviezen over federalistische strevingen voor Europa. Die hebben alleen toekomst als ze berusten op consensus, die Siedentop niet aanwezig acht.
Zijn essay “”On the identity of the West” start met de vaststelling dat in de Europese “”moderne tijd”’ (17de en 18de eeuw) een brede hervormingsbeweging ontstond gericht tegen staat en kerk van het “”ancien régime”” zo niet de “”duistere middeleeuwen””, met als doel het scheppen van een liberale seculiere ordening. De gelijkheid van mensen was het fundament en de samenleving werd gezien als een associatie van individuen; afscheid werd genomen van familie, stam of kaste als samenlevingscategorieen. Maar waar kwam die gelijkheid van mensen vandaan?
Vooruitgang op dat vlak begon eerst met de vroege Christelijke beweging. Die sloot aan bij het Joodse monotheisme en de Griekse filosofen, hetgeen tot uitdrukking komt in de Brieven van Paulus. Die Christelijke impuls zette zich geleidelijk aan door. Paulus had het reeds over Christelijke vrijheid. Lange tijd heeft men aangenomen dat de vroegste vorm van een leerstuk inzake natuurlijke rechten – wat wij nu mensenrechten noemen – een vrucht was van de Verlichting. Siedentop wijst echter op de bijdragen in deze van de vroege en latere Christelijke kerk. Hij verschaft een heilzame correctie op ingeslepen opvattingen.

De ont-maskering van de Amerikaanse media of Amerikaanse media zijn schoothondjes van politieke elite (Derk Jan Eppink Volkskrant 3 augustus 2016, p. 21):
WikiLeaks hangt met zijn publicatie van e-mailwisselingen niet alleen als donkere wolk boven de Democratische partij, maar ook boven Amerikaanse media. Mainstream media gedragen zich als schoothondjes tegenover Democratische kopstukken, blijkt uit onthullingen van Wikileaks. Amerikaanse media zijn niet meer de spiegel van de samenleving maar buiksprekers (onderbuikgevoelens, 'Dikke Ik'-debat) van het politieke establishment.

Cursussen filosofie op Kreta
We leven in een verwarrende tijd. Kom er achter hoe beelden en verhalen onze tijd kunnen verklaren. Dat begrip geeft inzicht en rust! Hier word je blij van!
Hans Achterhuis De kunst van het vreedzaam vechten en Petran Kockelkoren Ganesha in Silicon Valley.
Ontdek dat de mythen in beide boeken een veel actuelere functie vervullen dan je denkt. Bedenk dan dat het woord mythe hier breed bedoeld wordt: als culturele verbeelding in de vorm van verhalen én dingen: zoals vormen van kunst en van techniek.
De Duitse filosoof Karl Jaspers muntte in het midden van de vorige eeuw het begrip ‘Spiltijd’ voor de periode van ongeveer 900 tot 200 voor Christus. Deze eeuwen vormden volgens hem een scharnierpunt in de geestelijke ontwikkeling van de mensheid. Karen Armstrong werkt in ‘De grote transformatie’ dit idee verder uit. Ze vergelijkt confucianisme en taoïsme in China, hindoeïsme en boeddhisme in India, monotheïsme in Israël en filosofisch rationalisme in Griekenland. In Israël waren het de profeten die een nieuwe visie op god en mens verkondigden. Hun boodschap vergelijk ik met de drie genoemde andere mythische tradities.

De lus van Robbert Dijkgraaf kan met de merkwaardige lus van Douglas Hofstadter worden vergeleken. In het rapport ‘E i V’ wordt in plaats van lus het begrip lemniscaat, de oneindige kringloop (Blavatsky: de absolute eeuwige universele beweging of trilling, svabhavat (swabhavat), ‘de veranderlijke uitstraling van de onveranderlijke duisternis, die onbewust is in eeuwigheid’) gebruikt. Het mysterie blijft dus uiteindelijk bestaan. Blavatsky geeft een oplossingsrichting aan.

Daniel Ofman benadert in zijn boek Bezieling en kwaliteit in organisaties de samenwerking tussen mensen vanuit het gezichtspunt van de organisatiecultuur. In het Nawoord blijft Jaap Voigt stilstaan bij een belangrijk aspect dat in het boek van Ofman niet aan de orde is gekomen, namelijk het ‘alleen zijn’ en het lijden dat daarmee gepaard gaat. Met dit onderwerp wordt het hart geraakt van de relatie tussen de weg van de individuele mens en de weg van een collectiviteit als een organisatie.
Jaap Voigt heeft onder meer het boek Dao De Jing van Laozi uit het Chinees vertaald.

Aan het begin van elke cyclus van 4.320.000 daalden de zeven (of volgens enkele volkeren acht) grote goden af om de nieuwe orde van zaken te vestigen en de impuls te geven tot de nieuwe cyclus. Die achtste god was de verbindende cirkel of LOGOS, in het exoterische dogma van zijn menigte afgescheiden en afgezonderd, evenals de drie goddelijke hypostasen van de oude Grieken nu in de kerken als drie afzonderlijke personen worden beschouwd. ‘De MACHTIGEN verrichten hun grote werken, en laten, telkens als ze onze måyåvische sluier (atmosfeer) binnendringen, eeuwigdurende monumenten na als herinnering aan hun bezoek’, zegt een toelichting.2 Zo leert men ons dat de grote piramiden onder hun directe toezicht werden gebouwd, ‘toen Dhruva (in die tijd de Poolster) zich in zijn laagste stand bevond, en de Krittikås (de Pleiaden) over zijn hoofd heen keken (op dezelfde meridiaan stonden, maar hoger) om het werk van de reuzen te kunnen volgen’.
2) Ze verschijnen bij het begin van de cyclussen, en ook van elk siderisch jaar (van 25.868 jaar); op grond daarvan kregen de kabiren hun naam in Chaldea, deze betekent namelijk de maten van de hemel, van kob – maat van, en urim – hemelen. - De Geheime Leer Deel I, hoofdstuk 12 De theogonie van de scheppende goden (p. 476)

De hamvraag blijft wat is de oerbron van deze beweging of trilling? Het gaat wel degelijk om de ‘muziek der sferen’, de in de levende natuur aanwezige informatieoverdracht ('verstrengeling', 'in-formatie', psi-vermogens). In de materiële werkelijkheid lijkt alles non-lokaal – buiten ruimte en tijd – samen te hangen en elkaar wederkerig te 'in-formeren'. De getallen van Pythagoras beelden een harmonische relatie, een specifieke categorie van betrekkingen uit waarbij het geheel meer is dan de som van de delen. Goddelijke ordening op basis van het fenomeen 'Emergentie (definities van emergentie) en Decompositie'. Pythagoras geloofde in zielsverhuizing (reïncarnatie), hij was een interdisciplinair wetenschapper (neurofeedback).

Het in 1972 gepubliceerde rapport Grenzen aan de groei toont de uitdagingen voor de wereldeconomie van morgen. Het balansmechanisme maakt het mogelijk golfbewegingen te reguleren. De financiёle schijnwereld berust op hartstocht (Emoties en Contrast emoties). Nederlandse neurowetenschappers, de fysici Dick Swaab en Victor Lamme behoren tot de overtuigde sciëntisten. Al vindt de metafysica, de geestkunde dat een ‘metafysisch’ denken over de mens, het erkennen van de monadische essentie ,de interdisciplinair aanpak, meer perspectief biedt om de wereldvraagstukken op te lossen.

Owen Flanagan: Je moet niet kijken naar één wetenschappelijke discipline, maar naar allemaal tegelijk, inclusief de subjectieve fenomenologie & wat mensen daar over te vertellen hebben. Uiteindelijk gaat het om de integrale denktrant , de synthese tussen de domeinen van de alfa-, béta- en gammawetenschappers of met andere woorden een denktrant die het parochiale denken overstijgt. De kern van het probleem heeft een sociaal-psychologische dimensie en heeft met ons ego te maken. In een gezond bedrijf wordt het management dat verantwoordelijk is voor het ontstaan van problemen ontslagen. De bonussencultuur zorgt er voor dat men elkaar gaat indekken. De egospelletjes optimaal meespeelt. Zaken worden onder de pet gehouden. De bonussencultuur berust op het sentiment “Voor wat hoort wat” (do-ut-des).

Het armpjedrukken waar Bert Wagendorp op wijst is niet nieuw en sluit aan op in hoeverre geldt de 'fact-free-politics' ook voor Nederland? Hoekstra (voorheen Shell) zei dat de bedrijven 'heel koud en klinisch naar het fiscale beleid' kijken. Ongeveer even koud en klinisch als de calculerende burger. Helaas is het Herman Wijffels c.s. nog niet gelukt om het machtsevenwicht in de financiële sector op basis van 'Evenwicht door Tegenwicht' (checks and balances) te herstellen. Wellicht dat de resultaten van het onderzoek naar de ruim 4000 deals die de Belastingdienst sloot met buitenlandse bedrijven dat eind 2017 van start is gegaan een ommekeer in het denken te weeg brengt. We staan nog maar aan het begin van een ontwikkeling en het kost veel moeite om wat Herman Wijffels noemt de 'oude financiële software' te updaten. Wij vinden dat we op korte termijn moeten toewerken naar een nieuw financieel curriculum. Het is een gezamenlijke opgave van de hogere onderwijsinstellingen, de bancaire sector én het bedrijfsleven om de veranderende behoeften in de praktijk te vertalen naar veranderingen in de opleidingen. Dit geldt voor het opleiden van toekomstige financiële experts, en voor het bijscholen van de huidige. Wij nodigen het onderwijsveld en de duurzame bedrijvensector uit om deze handschoen samen met ons op te pakken. (Richard Kooloos, hoofd Duurzame Ontwikkeling ABN AMRO & Bas Rüter, directeur Duurzaamheid, Rabobank) - Volkskrant 24 november 2014 p. 22.

De controverse tussen de wetenschappers Gerrit Hiemstra en Jeroen Dijsselbloem , die beide aan de Universiteit Wageningen zijn afgestudeerd hangt van hun referentiekader (lees 'bubbel' of cocon) af. Gerrit Hiemstra plaatst het klimaatvraagstuk in het juiste perspectief, terwijl Jeroen Dijsselbloem het faillissement van de EU, de 'Babelonische spraakverwarring', de tweedeling in de maatschappij beoogt te bevorderen.

God staat niet voor opium zoals Arnon Grunberg meent, maar voor ons morele kompas. Het is dus wel degelijk wenselijk, 'de verziekte bonuscultuur die tot de financiële crisis heeft geleid' te beteugelen. Het met twee maten meten (Meten met twee maten Telegraaf 9 maart 2018 voorpagina), egospelletjes van de intellectuele elite, wordt in de Bijbel al onderkend. De handen in onschuld wassen, het Pontius Pilatus-syndroom hangt met amoreel gedrag samen.
Als politicus keurt Peter Balkenende de 'Doorgeslagen bonuscultuur' af, maar als commissaris bij ING gaat hij met de salarisverhoging van ING-directeur Ralph Hamers akkoord. Eerder was het Wim Kok, die als premier schande sprak van de 'Exhibitionistische zelfverrijking' en als commissaris bij ING de loonexplosie aan de top heeft goedgekeurd. Het laat zien dat ondanks de secularisatie de Bijbel, een continuing story is. Om de mensheid bij de les te houden maakt de Bijbel van gelijkkenissen gebruik. Het Meten met twee maten is om het gedrag van mensen te verklaren uiterst eenvoudig. Maar de geschiedenis leert dat het uiterst complex is om dit vraagstuk op te lossen.

Balk in het oog: uit Mattheüs 7:3-5, En wat ziet gij den splinter, die in het oog uws broeders is, maar den balk, die in uw oog is, merkt gij niet?
Betekenis: commentaar leveren op andermans foutjes en de eigen fouten negeren. Zie ook bij met twee maten meten.
met twee maten meten: gebaseerd op Mattheüs 7:2, […] en met welke mate gij meet, zal u wedergemeten worden.
De moraal van het vers is dat zoals je anderen behandelt, zo zul je zelf behandeld worden. Iets veranderd: als je over iemand oordeelt, doe dat dan met dezelfde maatstaven als waarmee je jezelf beoordeelt. Zie ook bij balk in het oog.

Om chaos te vermijden geldt het natuurlijke ordeningsprincipe niet alleen voor de bevolking maar ook voor zijn politici. Spirituele leiders hebben altijd al geweten dat om maatschappelijke ordening te bereiken het morele kompas centraal dient te staan. Politieke leiders houden zich vooral met koopkrachtplaatjes bezig om chaotisch menselijk gedrag te vermijden. Infotainment, symbolisch beleid heeft het echte politieke debat vervangen. Politici dienen over inhoudelijke keuzen te discussiëren. Om het eenzijdige wereldbeeld van politici te doorbreken bieden Bas van Bavel, Dirk Bezemer, Ewald Engelen, Ervin Laszlo, Herman Wijffels, Ken Wilber c.s een tegenwicht.

Een gemeenschappelijk verhaal, de co-evolutie rust op twee pijlers, namelijk hoe creëer je meerwaarde (toegevoegde waarde) en hoe beoog je de grote verscheidenheid aan inzichten met elkaar te verenigen. Hoe de grote verscheidenheid aan inzichten met elkaar samenhangen wordt door de Kwintessens tot uitdrukking gebracht. Het verschijnsel Synchroniciteit hangt met de doelgerichtheid in de natuur, met de ‘natuurlijke selectie’, het zo boven zo beneden; zo binnen zo buiten samen. In de macrowereld heeft de co-evolutie (coevolution), de ‘Gaia hypothese’ op de twee pijlers ‘Anthropogenesis (hominisatie) en Cosmogenesis’ betrekking. Via de ommekeer (paradigmawisseling), menselijke individualiteit is het mogelijk ons met de natuurlijke kringloop (flow), te verbinden. We zijn medescheppers van iedere situatie die in ons leven ontstaat. Verbeeldingskracht (ideatie), de kernkwaliteit creativethink is het positief tegenovergestelde van chaos. Elk mens, ieder initiatief, kan door het vlindereffect de zelfordening positief beïnvloeden. Alle keuzes en initiatieven van individuen vormen samen een kritieke massa die een doorbraak kan realiseren. De chaostheorie leert dat alles met elkaar verbonden is en de onderzoeker niet af te scheiden is van het onderzoek. Alleen door dat wat is te accepteren komt de evolutie een stapje verder. De balans op de mammoettanker kan worden hersteld door een betere afstemming, lees evenwicht door tegenwicht op de eeuwige wederkeer van Nietzsche.

Het onbehagen in de maatschappij is vooral een gevolg van de eenzijdige focus van de overheid op marktwerking, het model van Milton Friedman. ‘Incompetente politici en hun spindoctors’ hebben het model van Keynes volledig verziekt. Griekenland mocht als eerste land aan de schandpaal. Door het faciliteren van het ongebreidelde kapitalisme, het grootkapitaal, de neoliberale wereldorde is door politici de factor arbeid in de knel gekomen en hebben ze aan een grotere tweedeling in de maatschappij bijgedragen.
Het multipliereffect ‘macro-economie en staatsinterventie’ was in 1990 al vrijwel volledig uitgemolken. Het is niet uit te leggen. Hoe is het mogelijk dat economen het model van Keynes zo verkeerd hebben begrepen. Het lijkt niet waarschijnlijk dat de 21ste eeuw een econoom van het kaliber van Keynes zal voortbrengen.
Voor een rechtvaardige en duurzame samenleving is het belangrijk de mens centraal te plaatsen. De uitdaging voor de 21ste eeuw is om in de micro-economie zowel de vierde productiefactor ondernemerschap als de factor arbeid weer de plaats te geven die het verdient. Voor een ‘topeconoom’ valt daarmee weinig eer te behalen.

Een belangrijk deel van de verdeel en heers problemen die we signaleren hebben we door onvoldoende checks & balances (Evenwicht door Tegenwicht) zelf gecreëerd. 'De remedie is tegelijkertijd de kwaal' (geweten, 'Goed en Kwaad', 'Deugd en Ondeugd'). De vraag dringt zich op welke debacles moeten zich voordoen voordat echt actie wordt ondernomen. Het gaat mis, chaos dreigt wanneer voor onnatuurlijke selectie, een gesloten systeem wordt gekozen. Chaos, onbalans ontstaat omdat politici geen oog hebben voor de keerzijde van de medaille.

Het tegenbegrip (tegendeel, evenwaardig), dat Martin Drenthen in zijn dissertatie aanhaalt illustreert de supersymmetrie in het universum. Het maakt het mogelijk dat we elke 'split second' in ons leven van koers kunnen veranderen, een paradigmawisseling kunnen doorvoeren. Dit was bij de oude filosofen Socrates en zijn leerling Plato al bekend. Uiteindelijk draait het om hoe richten we onze levensenergie? De crux van 'Welzijn en Welvaart' (Kwaliteit en Kwantiteit) is hoe richten wij onze levensenergie om de geestelijke gezondheid te bevorderen? Of anders gezegd wat bezielt ons? Of hoe voorkomen we dat onze carrièrepolitici gebakken lucht verkopen, een retorisch foefje hanteren en met hun retoriek luchtkastelen, torens van Babel bouwen?

Grote woorden over een klein duimpje (Loes Reijmer de Volkskrant 16 december 2017, katern Zaterdag p. 13):
Ze hebben vast gelijk, hoor. Maar het wringt wel een beetje dat Silicon Valley ons wéér komt vertellen hoe te leven, nu in de vorm van spijtoptanten. Ze aarzelen niet om te dreigen met de apocalyps. 'Onze gedachten kunnen gekaapt worden', zei een van hen tegen The Guardian. 'De keuzes die we maken zijn niet zo vrij als we denken.' Bijna al die grote woorden gaan over een klein duimpje: de like-knop op Facebook, of het hartje op Twitter en Instagram. De man die het duimpje tien jaar geleden ontwikkelde, liet onlangs zelfs een blokkade op zijn iPhone zetten waardoor hij geen apps kan downloaden. 'Omdat hij zich zo bewust is van de verleidingen van de like-knop', aldus The Guardian.
Fascinerend blijft de gevoelsmatige kloof tussen een like uitdelen en er een ontvangen. Het eerste gebeurt bijna achteloos, het tweede voelt als echte erkenning van jouw enorme levensgeluk - of dat nu om een memorabele katertosti gaat of gebeurtenissen in de categorie huwen en baren.

Het fragment Ik heb een droom – Van duurzaamheid tot zingeving: De natuur als onze leerschool uit het boek van Paul de Blot in GAMMADELTA oktober 2017 toont de essentie, de kwintessens van het rapport 'E i V'.

Marx en Maharishi: collectief bewustzijn, macht en bewustwording. Reactie op Toon van Eijk (Piet Ransijn Civis Mundi Digitaal #37 mei 2016):
Dialectiek was oorspronkelijk bij Plato, Fichte, Schelling en Hegel een soort mechanisme van de werking van de geest of het bewustzijn. Door Marx is de Hegeliaanse dialectiek toegepast op de materie, de economie en de samenleving. Een vergelijkbare wisselwerking als tussen bewustzijn en materie speelt zich af tussen het individu en het collectief op het materiële en het ideëel niveau, het bewustzijn.
De wisselwerking of dialectiek van twee polen vinden we onder meer diverse Chinese, Griekse, Europese en Indiase tradities als een wijdverspreid universeel gegeven. Bijvoorbeeld yang en yin, mannelijk en vrouwelijk, positieve en negatieve lading, Purusha en prakriti: bewustzijn en materie (hoofdstuk 13 van de Bhagavad Gita, de twee in één Geestkunde en Natuurkunde, de Twee kanten van één medaille of natuur). Purusha maakt het mogeliik de samenhang in het oeuvre van H.P. Blavatsky te verklaren. Deze twee polen zouden dan polaire manifestaties zijn van een niet manifest soort veld, dat Brahman of Tao wordt genoemd in India en China en bij Griekse filosofen diverse namen heeft. Zoals de Indiase Rigveda zegt: ‘Ekam sat vipra bkahuda vadanti – het Zijn is één, de wijzen geven er verschillende namen aan’.

De kosmische Christus bij Novalis: een selectie uit zijn Geistliche Lieder/Geestelijke liederen opnieuw vertaald (Piet Ransijn Civis Mundi Digitaal #37 mei 2016):
Als wij zijn werk op ons in laten werken, kunnen wij ons bewust worden van wat wel het Christusbewustzijn wordt genoemd of de kosmische Christus, als innerlijke werkelijkheid, die onbewust aanwezig is. De Geestelijke Liederen van Novalis zijn meer dan alleen christelijk. Zij geven een kosmisch bewustzijn weer, een verlicht bewustzijn, dat ook in andere culturen herkenbaar is. Novalis heeft een ruime opvatting van het christendom als ”het levensbeginsel, de vreugde van iedere religie’ en ‘de geschiktheid van al het aardse om brood en wijn van het eeuwige leven te zijn,” zoals hij schrijft aan het eind van De christenheid of Europa, zie Civis Mundi nr 36.
Novalis is geboeid door de Indiase religie en poëzie. In het eerste lied schrijft hij: “India bloeit zelfs in het Noorden door de Geliefde blij in het licht”. “In dit gedicht verwijst Novalis naar een synthese van het christendom met de religie van India – of meer fundamenteel naar de wezenlijke eenheid van alle religies. Hij beschouwt hier ook India in de zin van Indiase poëzie… zinspelen op de poëtische transfiguratie van de Christusfiguur,” aldus A L Willson in zijn boek over India in de Duitse Romantiek (1).

Herinneren en vergeten of Liever méér dan minder geschiedenis (Martin Sommer Volkskrant 21 mei 2016 p. 17):
Hoe houden we de boel bij elkaar zonder gemeenschappelijke geschiedenis?
Er komt een half jaar uitstel, dat staatssecretaris Sander Dekker 'een verdiepingsslag' noemde. Tegen die tijd zitten we midden in de verkiezingscampagne en dan zien we verder. Desondanks bleven de vragen.
Want waarom is het vak geschiedenis in dit plan in een facultatief verdomhoekje beland? Dat is raar omdat zowel staatssecretaris Sander Dekker als het Kamerlid Loes Ypma (PvdA) een warm pleidooi hield voor burgerschap, dat in het nieuwe onderwijs wél tot de kernvakken behoort. Burgerschap is hoog nodig, aldus het tweetal, om de nieuwe tweedeling tussen hoog- en laagopgeleiden te bestrijden, de boel bij elkaar te houden en ook vanwege de verbinding.
In een diverse samenleving heeft iedereen immers zijn eigen geschiedenis, daar komt het op neer. Wie ben jij om mij Willem van Oranje op te dringen?
Dit is de stand van zaken. Straks leren ze in plaats van geschiedenis burgerschap op school. De grote vraag is waarin dat burgerschap gefundeerd moet zijn. Ze gaan leren over mensenrechten en kinderrechten, staat in Onderwijs2032. Rechten opeisen is niet zo moeilijk. Maar het recht van de een is de plicht van de ander. En die moet de bereidheid opbrengen om voor zijn medeburger op te komen. ok de nieuwe politica Sylvana Simons wil verbinden. Ik ben reuze benieuwd. De boel bij elkaar houden, lukt alleen als we het gevoel hebben bij elkaar te horen.
Dat gevoel heeft twee kanten. Ik knoop hier aan bij de beroemde Franse denker en schrijver Ernest Renan (1823 -1892), die zich in het diep verdeelde Frankrijk van de negentiende eeuw met hetzelfde vraagstuk bezighield. De kern van het nationale gevoel is 'dat alle burgers veel gemeenschappelijk hebben en ook dat ze heel wat vergeten zijn'. Onze gezamenlijkheid is niet gebaseerd op bloedband of huidskleur, maar op de wil om samen te leven, bij Renan uitgedrukt in het gedeelde leed dat in de geschiedenis is geleden en het vieren van gezamenlijke grote daden. Ook mensen van buiten mogen meedoen, vandaar de populariteit van zijn idee.
Maar het Franse burgerschap is niet gratis bij Renan. Je moet bereid zijn erbij te willen horen. Je moet veel gemeenschappelijks wíllen hebben. Dat betekent bij Renan ook veel ellende vergeten, de bloedige Bartholomëusnacht bijvoorbeeld; of langer geleden de kruistocht tegen de Katharen. Een boeiend idee voor Nederland: de slavernij hoort heus bij de Nederlandse geschiedenis. Maar een beetje vergeten kan geen kwaad.

De Spiltijd was de periode van de Boeddha, Socrates, Confucius en Jeremia, van de mystici van de Upanishads, van Mencius en Euripides. In de Spiltijd bereidden geniale spirituele en filosofische denkers de weg naar een volkomen nieuw soort menselijke ervaring. De ervaring van transformatie. De transformatie die werd aangegeven door de Tao, door de Boeddha, de Upanishads en door de Kenosis hebben wij nog niet begrepen. We zijn blijven hangen in de angsten van de Middeleeuwen, zoals in de doodsangst, nog steeds aanwezig in de Islam en het Christendom. Tijdens de Spiltijd ontdekte men de verinnerlijkte en directe kennis van het goed geordende leven dat gericht is op het goddelijke. De ervaring van het lijden moest leiden tot het erkennen van het lijden van de ander.

De beperkte waarde van de stresstest voor banken (Eric van den Outenaar Volkskrant 1 augustus 2016 p. 14-15):
Financiële modellen en financiële sprookjes
Dat was een hele opluchting, dat de meeste Europese banken slaagden voor hun stresstest. Of biedt dit herexamen hoofdzakelijk schijnzekerheid?
Banken worstelen in Europa bovendien met een grote erfenis uit het verleden. Terwijl in de Verenigde Staten na de crisis een rigoureuze sanering van de balansen heeft plaatsgevonden, hebben banken in Europa die actie voor zich uitgeschoven. Dit is niet alleen een Italiaans probleem, getuige de om en nabij 1.000 miljard aan slechte leningen bij banken. Benink: 'Ooit moeten die worden afgeschreven.'
Ook om een andere reden moeten de Nederlandse banken binnenkort opnieuw kapitaal ophalen. Ze hebben veel hypotheekleningen in de boeken staan waarvan de waarde hoog is ten opzichte van de waarde van het huis. Hier kunnen consumenten 102 procent van de woningprijs lenen, terwijl dat in Duitsland bijvoorbeeld 80 procent is. De ECB ziet de Nederlandse uitzonderingspositie als risico en wil dat de financiële instellingen voor deze leningen meer eigen vermogen aanhouden.
De Amsterdamse econoom Arnoud Boot wijst op nog een ander probleem. Door te suggereren dat alles onder controle is, heeft de test een averechts effect. Volgens hem gedragen de Europese toezichthouders zich alsof ze de financiële sector begrijpen en in de hand hebben. 'Dit is een serieus probleem dat de complexiteit van de sector miskent.'
Banken en toezichthoudrs geloven heilig in modellen, zegt Boot. Ze zijn daarmee een belangrijke les uit de vorige crisis vergeten, dat uiteindelijk geen enkel model bleek te kloppen. Boot: 'Ze vormen alleen een hulpmiddel. Die realiteit is bij de Europese toezichthouders niet doorgedrongen.'

Het aanzetten van de Amerikaanse geldpers gaat ten koste van het buitenland en toont de beperkingen van de kwantitatieve parameters. Een ding is duidelijk dat het Westen onder leiding van de VS de voorkeur geeft aan het bestrijden van de as van het kwaad (de keerzijde van de medaille) uit het Oosten, het moslimfundamentalisme, boven het reguleren van het marktfundamentalisme in eigen huis. Het toont het oeroude zondebokmechanisme. De as van het kwaad bestrijden, de boodschap van Christus is de unique selling point van religies.

Om tekortkomingen, het markt- en overheidsfalen te camoufleren maakt het Westen van het oeroude zondebokmechanisme gebruik. De self-medication van Geert Wilders waar Arnon Grunberg over schrijft (de Volkskrant 7 maart 2017) heeft op het zondebokmechanisme betrekking. Om zijn incompetentie als politicus te camoufleren past hij het zondebokmechanisme toe. ‘Wereldverbeteraars’ vormen een bedreiging voor de machthebbers. Leiders, die zijn vermoord, maar zich met hart en ziel voor de mensheid hebben ingezet, zijn Mahatma Gandhi, Martin Luther King, Olaf Palma, Anwar Sadat, Itzhak Rabin en Daphne Caruana Galizia. Het zijn ‘wereldverbeteraars’ en wellicht op hun manier ‘klokkenluiders’, die op imposante wijze de andere kant van een zaak lieten zien. Het maakt deze personen tot een natuurlijke vijand van ééndimensionale denkers en dogmatici. Je behoeft geen econoom te zijn om te kunnen constateren dat de liberalisering van de financiële sector, het zeepbel(casino)kapitalisme geen gezond fundament heeft. Het creatieve boekhouden van de overheidsbureaucratie, de vierde macht is topsport geworden.

De wederkerigheid (reciprociteit) tussen de horizontale - en vertikale cirkel, de lemniscaat symboliseert de relatie tussen geest en lichaam, tussen ongemanifesteerd en gemanifesteerd. Het brengt de ‘theorie van de ark van Noach’, de 49 fasen van actief bestaan, de theosofische leer van zeven Rassen en zeven Ronden, de twéé kanten van een medaille, het mysterie van het leven tot uitdrukking. Of met andere woorden de ark van Noach is een geestelijk voertuig dat door de lemniscaat, de eeuwige wederkeer wordt gesymboliseerd. Om de éne werkelijkheid te verklaren is de ark van Noach, net als de grot van Plato en De ondergrondse spoorweg een allegorie.

Plato heeft al onderkend dat nous, de relatie tussen ‘Thumos en Epithumia’, het bekende Lichaam-geestprobleem, één medaille met twee kanten is.

De ontologie, de zijnsleer die Amanda Gefter in haar boek aanstipt is een filosofisch vraagstuk dat de gemoederen al millennia bezig houdt. Sinds Plato, Aristoteles en bijvoorbeeld Martin Heidegger, die zich heeft verdiept in de ontische versus ontologische benadering van de tijd. Essential ontological dichotomies include:
• universals and particulars
• substance and accident
• abstract and concrete objects
• essence and existence
• determinism and indeterminism.

Slechts langzaam dringt het tot politici door dat om orde te scheppen in het economische verkeer, het prijsmechanisme, de onzichtbare hand van Adam Smith in het publieke domein niet goed werkt. Is dit echter geen open deur, het vrij internationaal handelsverkeer versus centraal geleide economieën, individuele sturing versus centrale sturing? Dat de elite er beter van wordt wil nog niet zeggen dat het goed is voor het volk. Wat het individu voor zichzelf aantrekkelijk vindt behoeft nog niet goed te zijn voor het collectief.
Uiteindelijk draait het om energiemanagement, dus om de vraag hoe gebruiken we onze energie? Het is mogelijk om orde te scheppen in de chaos.
De kern van het probleem heeft een sociaal-psychologische dimensie en heeft met ons ego te maken.

Onze diplomaat bij het Vaticaan: 'Ik zit niet op Mars' (Sander van Walsum de Volkskrant 8 september 2017, p. 18-19):
Prins Jaime de Bourbon is voor het 'bijna religieus analfabete Nederland' ambassadeur bij het Vaticaan. Hij is vol lof over paus Franciscus en pleit voor meer diplomatieke samenwerking.
Het vermogen om je te verplaatsen in mensen voor wie religie - welke dan ook - wel belangrijk is. Daar kan kennis van religie bij helpen. Als die dimensie geen rol zou spelen in de diplomatie kunnen misverstanden ontstaan, en kun je het alleen nog hebben over business deals. Dat is wel een erg smalle basis voor betekenisvolle betrekkingen.'
'We hebben in Nederland een tijd gehad dat geloof overwegend negatieve reacties wekte. Daarna ontmoette het geloof vooral onverschilligheid. Nu gaan mensen die het geloof niet van huis uit hebben meegekregen religiewetenschappen studeren. Uit nieuwsgierigheid, zonder negatieve bagage.' Die trend zou niet aan andere disciplines voorbij mogen gaan, vindt prins Jaime. 'Religie zou eigenlijk ook onderdeel moeten zijn van technische studies. Als aanmoediging voor studenten om meer stil te staan bij de ethische aspecten van technologische vernieuwing.'
Hij koos voor 'een meer naar buiten gericht leven', wat in zijn geval betekende: de diplomatie. Al was het maar omdat ook de diplomatie een groot beroep doet op creativiteit. 'Als diplomaat begeef je je voortdurend buiten de gebaande paden. Je moet buiten de hokjes kleuren. Je moet de randen opzoeken van je bevoegdheden. Je moet problemen op nieuwe manieren proberen op te lossen. En je moet telkens nieuwe bondgenootschappen zien te smeden.'

De langste nacht voor de Joodse Raad (25 juni 2017 NPO2):
Hans Knoop realiseert zich dat hij zijn leven aan het instinct van zijn vader heeft te danken. In deze documentaie interviewt Hans Knoop professor Bob Moore en na ca. 11 minuten stelt Knoop: 'dat de eenvoudige redenering van zijn vader was dat de Joodse Raad een verlengstuk was van de Nazi's en dat kon nooit veel goeds beloven.''
In deze documentaire gaat Hans Knoop op zoek naar de wortels van het kwaad.

Werknemers, vult u deze vragenlijst even in? (Jolan Douwes de Volkskrant 22 juni 2017, p. 26):
Bij grote bedrijven zijn tevredenheidsonderzoeken vaste prik. Werknemers doen er vaak pas na aandringen van de leiding aan mee. Geldt hier 'gissen is missen' of 'meten is weten'?
Van der Veer zet vraagtekens bij de effectiviteit van anonieme tevredenheidsonderzoeken. Gissen is missen, schrijft hij, omdat de nuance en de context ontbreken. Hoogleraar strategisch human resource management Paul Boselie van Universiteit Utrecht is juist overtuigd van het tegendeel: 'Meten is weten.' Met zijn studenten doet hij uitgebreid onderzoek naar het welzijn van medewerkers in (semi-)publieke organisaties als ziekenhuizen, scholen en de rijksoverheid. Een criticus en een fan over de bedrijfsthermometer.

Het verbeteren van het procesmanagement bij de rijksoverheid laat zien dat de blinde vlek, zoals bij Ronald Plasterk is onderkend.
Als je proces maar goed zit? Het failliet van het procesmanagement bij de overheid (Janka Stoker, Harry Garretsen en Tjibbe Joustra 2 juni 2017):
Van oudsher werd in organisaties de beste vakman automatisch de baas. Maar organisaties professionaliseerden hun management, omdat duidelijk werd dat goed leiderschap en management cruciaal zijn voor het presteren van organisaties. Dit leidde er gaandeweg toe dat in veel organisaties het belang van inhoudelijke expertise voor leidinggevenden van ondergeschikt, of zelfs van generlei belang meer werd geacht. Bij de Rijksoverheid is in 1995 de Algemene Bestuursdienst opgericht. Belangrijke reden hiervoor was het doorbreken van verkokering. Sommige topambtenaren zaten zo lang op hun functie dat een wel erg sterke identificatie met hun beleidsterrein optrad. Interdepartementaal overleg leek vaak op het overleg tussen soevereine staten. De versterkte uitwisseling van topambtenaren heeft zonder meer bijgedragen aan een beter functioneren van de rijksoverheid en het begrip tussen departementen is erdoor toegenomen.
De huidige wijze waarop managers binnen de overheid geselecteerd worden en carrière maken, verdient een herontwerp, waarbij het belang van expert-leiderschap binnen de Rijksoverheid meer centraal komt te staan. Wij pleiten uiteraard niet voor een terugkeer naar het model waarin de beste vakman ook automatisch de baas werd – daarover hebben we in het onderzoek naar management inmiddels genoeg geleerd. Net zo min als elke topvoetballer later een toptrainer blijkt te zijn, geldt ook dat de ambtenaar met de meeste belastingkennis niet persé de Belastingdienst zou moeten leiden. Maar de ABD zou er wel goed aan doen om de balans tussen inhoudelijke expertise en managementkwaliteiten te herstellen, en zowel het overheidsapparaat maar vooral de maatschappij, managers te gunnen die ook, of zelfs in de eerste plaats, inhoudelijk kunnen sturen.

Wat een armoe of Het gif dat identity politics heet (Elma Drayer de Volkskrant 30 september 2016 p. 22):
Het wereldwijde debat heeft dit dagblad geloof ik nog niet bereikt - op een grunbergiaanse Voetnoot in de krant van maandag na. Dat is spijtig, want de kwestie verdient de aandacht van iedereen die de letteren is toegedaan.
Het begon op 8 september, met de openingslezing van de Amerikaanse romanschrijfster Lionel Shriver op het Brisbane Writers Festival. Daar sprak ze haar zorg uit over het verstikkende klimaat waarin ook de literatuur terecht dreigt te komen, dankzij de opmars van de zogeheten identity politics.
U begrijpt, voor fictieschrijvers een lachwekkende eis. Zij scheppen immers voortdurend personages die hun eigen identiteit niet per se weerspiegelen. Gustave Flaubert schonk ons Madame Bovary, Émile Zola bracht Nana tot leven, Louis Couperus kwam met Eline en Constance - stuk voor stuk magistrale vrouwenportretten, terwijl ze geen van drieën wisten wat het betekent om vrouw te zijn, althans niet uit bittere ervaring. Zou deze eis uitgroeien tot nieuwe literaire norm, alleen strikt autobiografische schrijvers kwamen nog door de ballotage. Wat een armoe.
Toch is dit precies wat er volgens Lionel Shriver kan gebeuren. In haar lezing (te vinden via de website van The Guardian) vertelt ze hoe ze op de vingers werd getikt vanwege haar recente roman De Mandibles, waarin ze het niet alleen waagt een latino op te voeren, maar ook een zwarte vrouw in een weinig flatteuze rol: dement en meegevoerd aan een hondenriem.
De Amerikaanse presidentsvrouw en mensenrechtenactiviste Eleanor Roosevelt schreef ooit: 'No one can make you inferior without your consent.'

Apple verdient geen belasting douceurtje (Heleen Mees de Volkskrant 7 september 2016, p. 26):
De hoeveelheid geld die Apple in kas heeft, 1.600 miljard dollar oftewel 10 procent van het Amerikaanse bbp, is illustratief voor wat er mis is met de wereldeconomie. Bedrijven zien onvoldoende mogelijkheden te investeren omdat de consumenten te weinig geld hebben om uit te geven. Dat is de belangrijkste reden dat de economische groei sinds de financiële crisis zo traag is. Daarom is een herverdeling van kapitaal naar arbeid geboden. Immers, als werknemers geen hogere lonen kunnen eisen, is het aan de overheid de herverdeling tot stand te brengen. Belastingdeals zoals die van Ierland met Apple ondermijnen het vermogen van de overheid aan herverdeling te doen.
Het instrument dat de Europese autoriteiten hebben gebruikt om Apples fiscale douceurtje aan te pakken, is verre van ideaal. Maar het is beter dan nietsdoen.

In 1987 signaleerde ik binnen Hoogovens dat ik een manager van de automatiseringsafdeling niet op enige substantiële informatica-kennis kon betrappen. Hij had wel kennis over de inhoud van de gereedschapskist, maar heeft het gereedschap zelf nooit leren gebruiken om als projectleider een informatiesysteem te bouwen. Bij een werkbespreking was zijn enige inbreng dat hij een kopje koffie voor je haalde. Voor zijn toegevoegde waarde, het over de schutting gooien van automatiseringsprojecten werd hij wel zeer riant beloond. Binnen de automatiseringsafdeling was het over de schutting werpen een gevleugelde uitspraak.

Wat is bewustzijn? Het bewustzijnsbegrip door de eeuwen heen in filosofie en psychologie. Deel 1 (Hans Komen Civis Mundi Digitaal #40 oktober 2016):
De fenomenologie
Pragmatisme, neopositivisme, levensfilosofie zijn uiteenlopende kritische reacties op Kant. In nog grotere mate is dit het geval voor de fenomenologie. In de 20ste eeuw wordt vooral vanuit deze hoek kritiek geuit op het rationalisme. De Duits-Oostenrijkse filosofen Husserl, de grondlegger van de fenomenologie, en Heidegger betogen dat het rationalisme de relatie tussen mens en wereld veel te intellectualistisch opvat.
Evenals Husserl gaat Heidegger gaat uit van onze leefwereld, ons menselijk bestaan in de wereld Daarom wordt hij een existentie-filosoof genoemd of existentialist, evenals Karl Jaspers, Gabriël Marcel, Albert Camus en Jean-Paul Sartre. Alleen de visie van Sartre wordt besproken in deel 2, omdat bij hem evenals bij Husserl het begrip bewustzijn expliciet aan de orde komt.

Hillary Clinton heeft met haar uitspraak 'Ik ben de laatste tussen jullie en de apocalyps.' (Mark Leibovich interviewt Hillary Clinton de Volkskrant 16 oktober 2016) in zoverre gelijk dat door Trump c.s. de chaos in de wereld wordt versterkt. Het verkiezingsteam van Donald Trump heeft alles uit de kast gehaald om de publieke opinie te manipuleren. Net als George Bush schiet hij daarmee in eigen voet. Sheila Sitalsing heeft gelijk de oppertrol in het Witte Huis heeft de weg gewezen. Het oude vraagstuk dat Jan Zijderveld aanhaalt dat de taart alleen eerlijker kan worden verdeeld wanneer de economie groeit is een gotspe. Globalisering van kapitaalmarkten heeft niet geleid tot een verbetering van de risicodiversificatie van kapitaalverschaffers (L. Bovenberg en C.N. Teulings hebben met hun CPB Discussion Paper Rhineland exit ongelijk gekregen).

Geert Mak (College tour 14 oktober 2016):
Het nieuwste boek van schrijver Geert Mak voert momenteel de boeken bestseller top-60 aan. ‘De levens van Jan Six’, over een 17e-eeuwse patriciër en kunstverzamelaar volgt op een reeks bestsellers over de geschiedenissen van Nederland, Europa en zijn geliefde Amerika.
Mak wil met zijn boeken de geschiedenis verbinden met de leefwereld van nu. Zo volgt hij voor zijn boek ‘Reizen zonder John’; het voetspoor van John Steinbeck. Steinbeck beschreef in 1960 in de klassieker Reizen met Charley zijn tocht door Amerika. Mak maakt in 2010 dezelfde tocht precies vijftig jaar later.

Het draait wel degelijk om de economie (Heleen Mees de Volkskrant 29 juni 2016, p. 26):
De Brexit kon gebeuren doordat de winnaars van globalisering in Groot-Brittannië, zeg maar de bankiers, systematisch hebben geweigerd de verliezers van globalisering, de arbeidersklasse, te compenseren. Sterker nog, de rekening van de wanprestaties van de financiële sector is voor een groot deel bij de arbeidersklasse neergelegd. Vindt u het gek dat die nu in opstand is gekomen?
Volgens de voormalige Amerikaanse minister van Financiën en CEO van Goldman Sachs, Henry Paulson, moeten we internationale handel omarmen omdat dankzij de naoorlogse handel het gemiddelde huishoudensinkomen in de VS met 10.000 dollar per jaar is gestegen. Paulson vergeet er echter bij te vertellen dat het inkomen van het gemiddelde huishouden in de VS, het mediane huishoudensinkomen, sinds 2000 juist met 10 procent is gedaald. Het verschil tussen de twee wordt verklaard doordat voornamelijk de elite, en dan met name de top 0,1 procent, haar inkomen en vermogen flink zag stijgen. Paulson zou dat moeten weten - hij behoort namelijk tot die top 0,1 procent met een geschat netto vermogen van 700 miljoen dollar.

'Ik moet m'n mond houden' (Jan Tromp interviewt Cor Boonstra De Volkskrant 16 april 2016, Sir Edmund p. 24-27):
Het klinkt goedkoop als hij het zegt, vreest hij. Toch uit Cor Boonstra zijn bezorgdheid over de effecten van de bonuscultuur. 'Er is een algemene tendens ontstaan van het-is-nooit-genoeg.'
'Een flink aantal managers in Europa heeft gebruikgemaakt van de snelle winst. En dan loopt het de verkeerde kant uit. Dan krijg je dat het management gaat werken aan kortetermijnwinstgevendheid en de lange termijn laat sloffen.'
'Mijn punt is: de enigen die echt kunnen zeggen: het is mooi geweest, het is genoeg geweest, we gaan er wat aan doen, zijn de topmanagers. Dan heeft het misschien een kans. Al zeg ik meteen tegen mijzelf: Cor Boonstra, je bent nu PvdA-achtig naïef.'
Ongerust waarover?
'Ik ben ongerust over het feit dat de gemiddelde beloning van een topman zeventien, achttien, twintig keer zo hoog is als van een medewerker. Elke keer dat weer een forse bonus betaald wordt, is dat een stimulans voor onlustgevoelens. Ik maak me ongerust over het feit dat er nu al niet genoeg banen zijn en dat met de voortschrijdende automatisering er steeds minder banen zullen komen voor de middenklasse. Ik maak me ongerust over de imbeciliteit van de politiek die niet in staat is te ageren tegen het inhoudsloze, demagogische programma van de PVV.'
Waar draait het op uit?
'Op diepe onvrede over steeds meer ongelijkheid in de maatschappij. Ik zie veel moedeloosheid. Ik kom nog regelmatig in Amerika. Ik zie een absolute tweespalt in dat land tussen rijk en arm. Ik zie hoe nagenoeg iedereen daar moedeloos onder wordt. Schokkend vind ik het dat een goedwillende man als Obama, met wie we allemaal blij waren, dat die wordt afgemaakt. Hij wordt gewoon afgemaakt door domme mensen van de Tea Party, hij wordt volkomen geblokkeerd door voormannen van de Republikeinse Partij die rollebollend met elkaar over straat gaan. Dus ook een goed mens, een intelligente man, een gemotiveerde man, wordt gewoon door de onlustgevoelens in de maatschappij machteloos gemaakt.
'Ik hoop dat mijn kleinkinderen voldoende slagkracht zullen hebben om in een veel moeilijker wereld te overleven. Ik ben diep bezorgd. Tegenover je zit een vroegere sociaal-democraat die VVD'er is geworden en die inmiddels dit soort dingen zegt.

Jihad voor de democratie of De strijd tegen terrorisme in theorie en praktijk (Fathali Moghaddam de Volkskrant 2 december 2015, p. 16-17):
'In plaats van collectieve veerkracht te stimuleren vergroten de Belgische autoriteiten de angst onder de bevolking alleen maar.'
Moghaddam mist politiek leiderschap van autoriteiten die het hoofd koel houden in tijden van dreiging. Leiders die het acute gevaar onderkennen en tegelijkertijd oog houden voor de gevolgen van 'de oorlog tegen IS' op de langere termijn. Moghaddam vindt dat het Westen te eenzijdig energie steekt in het elimineren van jihadisten die totaal zijn geradicaliseerd. In Moghaddams psychologisch terrorismemodel (The Staircase to Terrorism) zijn die naar de vijfde en hoogste verdieping geklommen, onbereikbaar voor iedereen. 'Begrijp me niet verkeerd. Ook ik vind dat die met alle machtsmiddelen die ons ter beschikking staan moeten worden opgespoord, gevangengezet en desnoods gedood', benadrukt hij .'Maar het is een kortetermijnstrategie, waar we uiteindelijk niet zo veel mee opschieten. Want voor elke terrorist die wordt gedood, staan twee nieuwe op.'
Grootste gevaar
Het grootste gevaar van terroristen schuilt niet in het aantal dodelijke slachtoffers dat ze maken, zegt Moghaddam. 'Dat zijn er relatief weinig. Alleen al in de Verenigde Staten komen jaarlijks 10 duizend mensen om het leven door automobilisten die onder invloed rijden en vallen er 30 duizend doden bij schietincidenten. Toch wordt de oorlog niet verklaard aan de dronken automobilist of de wapenhandelaar.
'Het grootste gevaar schuilt erin dat de oorlog die we voeren tegen Al Qaida en IS op den duur onze democratie zal ondermijnen. Terroristen, die onze open samenleving haten, zijn daar op uit. Ik maak me zorgen over de oorlogsretoriek die veel politici gebruiken. In tijden van oorlog zijn drastische maatregelen immers al snel gerechtvaardigd. Neem Guantánamo Bay. Ik zou willen dat politici een jihad beginnen voor de democratie.'
Moghaddam predikt 'het omniculturalisme', een streven om burgers te prikkelen over hun grenzen heen te kijken en niet te blijven hangen in hun eigen culturele gelijk. Daartoe ontwikkelde hij 'de democratiecirkel': de tien geboden voor het pro-democratische individu. 'De cirkel begint bij de bereidheid te constateren dat je het weleens bij het verkeerde eind kunt hebben en eindigt met de vaststelling dat niet alle ervaringen dezelfde waarde hebben.' Om te beginnen hoopt hij dat de cirkel wordt ingezet op westerse scholen en wie weet ooit in andere delen van de wereld.

'Dat een bankier met geld bezig is, vind ik niet zo gek' (Laura de Jong de Volkskrant 11 november 2015):
Dat alle bankiers grote hebberds zijn, vind ik wat kort door de bocht, zegt oprichter van Social Entreprise NL en oprichter en oud-directeur van War Child Willemijn Verloop vandaag in de Nieuwsbreak.

Sol niet langer met openbaar vervoer (Hans Wansink de Volkskrant van 29 oktober 2015 p. 21):
Het spoorwegnet is te belangrijk om als speelplaats voor marktexperimenten gebruikt te worden. Het enige goede dat we aan het Fyradebacle hebben overgehouden is een uitstekend rapport van de parlementaire enquêtecommissie onder leiding van CDA-Kamerlid Madeleine van Toorenburg. De conclusies en aanbevelingen zijn hard en duidelijk geformuleerd en de onderbouwing, gelardeerd met getuigenissen van een lange stoet betrokkenen, is uitputtend. Prima leesvoer voor de winteravonden.
Minister Melanie Schultz van Haegen gaat hier zeker niet vrijuit. Het vertrouwen van het parlement en het publiek in het openbaar vervoer kan het best worden hersteld als de minister van Infrastructuur zelf het spoordossier ter hand gaat nemen. Een nieuwe staatssecretaris moet niet nog een keer worden overladen met explosief politiek materiaal.
Het rapport van de enquêtecommissie verwijt niet alleen de verantwoordelijke bewindslieden dat ze de zaken uit de hand hebben laten lopen. Ook de volksvertegenwoordigers zelf hebben het erbij laten zitten: wel blaffen maar niet bijten, in de woorden van Van Toorenburg c.s. Voor de NS zelf reserveert de commissie de term 'wanprestatie'. Het spoorbedrijf heeft een scheve schaats gereden om concurrenten op de spoormarkt bij voorbaat uit te schakelen.
Dat experiment met marktwerking is grotendeels mislukt. De exploitatie van de stations was wel succesvol en op regionaal niveau hebben concurrenten - overigens meestal dochterondernemingen van buitenlandse staatsbedrijven - bewezen adequaat openbaar vervoer te kunnen leveren.
Maar voor het hoofdnet van intercity's en hogesnelheidslijnen geldt dat de exploitatie en het onderhoud daarvan weer in één hand moeten komen te liggen - die van de NS als zelfstandige bestuursorganisatie.
Het openbaar vervoer is geen speeltuin voor experimenten met marktwerking, maar een vitale publieke dienst die moet worden geborgd door de overheid. Dat is de belangrijkste les die uit het Fyradebacle valt te leren.

Is ABN Amro geen volksaandeel? (Peter de Waard de Volkskrant van 28 oktober 2015 p. 29):
ABN Amro blijft ten slotte een systeembank.
Dat was op het hoogtepunt van het uit Groot-Brittanië overgewaaide volkskapitalisme. Propagandist was ex-vakbondsman Wim Kok, die in het laatste kabinet Lubbersminister van Financiën was geworden. Als het volk nu maar aandelen en een eigen woning kocht, zou iedereen vanzelf door de waardestijgingen rijk en gelukkig worden.
Nederland zou hetzelfde doen: thatcherisme in een socialistisch keurslijf, hoewel onduidelijk was wat dat keurslijf dan zou zijn. Het maakte de weg vrij voor het eerste paarse kabinet, waarin Gerrit Zalm de gelegenheid kreeg het Nederlandse tafelzilver van de hand te doen om de staatsschuld te verlagen. Zo lang het goed ging met de economie, de woningmarkt en de beurs zou iedereen hosanna roepen. Nederland ging met guldentekens in de ogen massaal in aandelen, verkaste naar steeds duurdere woningen, kocht woekerpolissen en waagde zich zelfs aan de hoogst speculatieve opties. Totdat het een grote zeepbel bleek te zijn.
In 2001 werd de internetbubbel (internetzeepbel) al doorgeprikt. Zes jaar later ging met de kredietcrisis de hele beurs en de woningmarkt onderuit. Het volkskapitalisme stierf een stille dood. De babyboomers kunnen nog even teren op de winsten uit het verleden op hun woningen en pensioenvermogens. De nieuwe generatie zal in veel gevallen weer moeten huren. De hipsters van nu hebben de aandelenportefeuille niet meer als belangrijk gespreksonderwerp, zoals dat het geval was met de yuppies van toen. Zij praten over de deeleconomie.
De beursgang van ABN Amro, die sinds gisteren weer een stap dichterbij is gekomen, zal geen volksfeest worden. Integendeel: niet de kleine man maar de grote beleggers worden op dit moment door het bankenconsortium gepaaid.
Voor het volk resteren alleen de kosten.

Rekenkamer: waar blijft noodsteun? (Robert Giebels de Volkskrant 11 september 2015, p. 26):
Er is weinig zicht op waar de miljardensteun aan noodlijdende eurolanden terechtkomt, zegt de Algemene Rekenkamer. Volgens Dijsselbloem is er voldoende toezicht.
Besluitvormingsprocessen
De Rekenkamer levert stevige kritiek op het gezelschap waarvan Dijsselbloem voorzitter is: de Eurogroep. In dat clubje van de ministers van Financiën van de 19 eurolanden worden beslissingen genomen over 'vele honderden miljarden euro's belastinggeld van de inwoners van de eurolanden', zegt Kees Vendrik van Rekenkamer.
Maar op die 'informele' Eurogroep en al die miljarden ontbreekt democratische controle, zegt Vendrik. De Eurogroep is bijvoorbeeld geen verantwoording verschuldigd aan het Europees Parlement, schrijft de Rekenkamer. 'Deze constructie wringt in toenemende mate.'
Ook daarmee is Dijsselbloem het niet eens. 'Het Nederlandse parlement wordt altijd vooraf geïnformeerd' over wat de Eurogroep van plan is te bespreken en besluiten, stelt de bewindsman. Ook bespreken minister en parlement samen wat de Nederlandse inzet wordt. 'Het parlement is goed betrokken bij de besluitvormingsprocessen in de Eurogroep.'

Deutsche Bank (Ruud Nijhof oud-lid Tweede Kamer DS'70 de Volkskrant 27 juli 2015, p. 18):
Het is verbijsterend te lezen dat minister Dijsselbloem heeft besloten Deutsche Bank aan te wijzen als coördinator wereldwijd bij het begeleiden van de beursgang van ABN Amro.
Een criminele organisatie die voor 2.5 miljard dollar beboet is wegens de Liborfraude. Een bank die (evenals ABN Amro zelf) tot oplopend naar 150 miljoen per jaar verdiende aan de derivatenhandel via corrupte tussenpersonen bij Vestia en daarmee het corporatiestelsel en de huisvesting voor laagbetaalden in Nederland deed wankelen.
Een bank ook die dreigt te bezwijken onder een veelheid aan lopende juridische procedures wegens malversaties: van rommelhypotheken tot het faciliteren van belastingontduiking. Hoever kun je in gewoon fatsoen en gezond verstand als minister het spoor kwijt zijn.
Het valt te hopen dat bij motie door Kamerleden met fatsoen de minister gedwongen wordt op zijn besluit terug te komen.

Als prestaties ertoe deden, was Gerrit Zalm nooit baas van ABN Amro geworden (Jesse Frederik 4 mei 2015):
De AFM had echter goede reden om te twijfelen aan de competentie dan wel integriteit van Zalm. Zalm drong bij monde wel aan op verandering, maar als puntje bij paaltje kwam, gebeurde er akelig weinig.
Het wekt zeker weinig vertrouwen dat draaikont Wouter Bos, de politicus Gerrit Zalm van financieel directeur van DSB naar vicevoorzitter van de Raad van Bestuur (RvB) van bankconcern ABN heeft gepromoveerd.

Marcel van Dam Gij zult renderen of ten onder gaan (de Volkskrant 24 april 2015):
Wij accepteren dat alle publieke normen ondergeschikt worden gemaakt aan de rendementsnorm.
De rendementsnorm is simpel omdat die kan worden vertaald in getallen. Omdat die norm goed aansluit bij wensen uit ons black%, wordt geaccepteerd dat alle andere publieke normen er ondergeschikt aan worden gemaakt. Alles wat in meer dan honderd jaar aan beschaving is opgebouwd om de nevenschade van het kapitalisme te beperken wordt nu in een 'race to the bottom' weer afgebroken. Verschillen tussen mensen worden groter, humanitaire waarden worden ingeruild voor individueel gewin, rechten van onrendabelen worden vergruizeld, grondstoffen worden uitgeput, en alles wat kan branden wordt verbrand om nog meer dingen te kunnen produceren die we niet nodig hebben.
Marcel van Dam heeft echter ongelijk dat er in de cockpit van het ruimteschip aarde niemand zit die aan de knoppen draait. Tussen de verkoper en de koper (kredietverleners en schuldenaren), de aanbodzijde en de vraagzijde zit voor beide partijen de stem van het geweten. Uiteindelijk zijn we het allemaal zelf, die de chaos creëren. De roep om een krachtige leider vloeit uit ons collectief onbewuste voort. Het is het collectieve spiegelbeeld van de 'bv-Ego', onze individuele zwakte.

De crisis is toch voorbij? (Mirjam de Rijk De Groene Amsterdammer 15 april 2015):
In de VS ontbond Democraat Bill Clinton in 1999 de Glass-Steagall Act, de wet die ingevoerd was na de crisis van 1929 en sindsdien zorgde voor een scheiding tussen risico nemende beleggingsbanken en ‘nuts-’ of spaarbanken. Zo kon een ware financiële industrie ontstaan en banken die niet alleen ‘too big to fail’ maar ook ‘too complicated to control’ waren.

De bankencrisis is een gevolg dat er te lang op de pof is geleefd. Het is interessant om te zien dat het instrument van de ingenieuze hefboomwerking dat de slagkracht, de geldschepping van banken enorm heeft vergroot uit de kast wordt gehaald om het probleem op te lossen. China kan niet worden verweten dat ze daar niet intrappen. Ze kopen liever de krenten uit de pap dan dat ze hun geld in de bazooka, het nieuwe noodfonds - de inversie van de slagkracht van de banken - investeren. De vraag is nu hoeveel Diederik Stapel’s er in de financiële wereld rondlopen die probleem en oplossing met elkaar verwarren? De bazooka is niet meer dan een losse flodder.
De oplossing van de eurocrisis hangt samen met het evenwicht tussen import en export van de individuele landen (Henk Brouwer en Henk Folmer in ‘O & D’ Volkskrant 11 november 2011) of met andere woorden met de bekende macro-economische kringloop van François Quesnay. Wereldwijd is de invoer van alle landen gelijk aan de uitvoer van allen, 'Invoer + Uitvoer' = 0. Het exportoverschot van het ene land hangt met de schuldenberg van een ander land samen.

De chronische crisis of (Rens van Tilburg de Volkskrant 9 maart 2016, p. 22):
Mijn eerste column verscheen op het dieptepunt van de eurocrisis (, 15 februari 2012). Een half jaar voordat ECB-president Draghi de markten kalmeerde door whatever it takes te beloven om de euro te behouden.
De column was 'een oefening in optimisme'. Ik bepleitte een deal tussen Noord- en Zuid-Europa, een uitruil van hervormingen, schuldkwijtschelding en hogere begrotingstekorten.
Voor Nederland bepleitte ik minder hypotheekrenteaftrek en een hogere pensioenleeftijd. Politieke taboes waarmee inmiddels een begin is gemaakt. Alleen schuldkwijtschelding blijft onbespreekbaar. Wat vooral hielp, was de ongekende monetaire stimulering: een rente van bijna 0 en de belofte van 1.460 miljard nieuwe euro's.
Dit monetaire medicijn bleek niet enkel een zegen. Met de ergste economische pijn nam het bij overheden ook de bereidheid weg om hun bijdrage te leveren. Door de verdoving kan de kwaal ongemerkt verergeren. Wereldwijd is de schuldenberg na 2008 versneld verder gegroeid. In Amsterdam en Utrecht steeg, met de huizenprijs, de hypotheekschuld weer met percentages in de dubbele cijfers.
Deze ongekende schuldniveaus belemmeren een terugkeer naar normale renteniveaus. We zijn verslaafd aan goedkoop geld. Een gevaarlijke verslaving, omdat die verdere financiële instabiliteit voedt.
De crisis is zo verworden tot een chronische kwaal. Ondanks de ongekende monetaire stimulering en een historisch lage olieprijs groeit de euro-economie maar mondjesmaat. De werkloosheid blijft hoog.

Leve het kapitalisme? (Ton van Rietbergen, economisch geograaf aan de Universiteit Utrecht de Volkskrant 2 maart 2016, p. 26):
Arnon Grunberg kon het weer niet laten om het kapitalisme te prijzen en alle studies die op de enorme ongelijkheid wijzen als een vorm van geloof te zien (Voetnoot, 27 februari). Hij meent, met econoom Deidre McClosky aan zijn zijde, dat deze ongelijkheid geen nadelige economische gevolgen heeft.
Toch ken ik geen enkele andere econoom die de huidige ongelijkheid in de VS waarbij 50 procent van het nationale inkomen bij de befaamde bovenste 1 procent terecht komt, als zinnig ziet. Tenslotte spendeert deze rijke groep maar een beperkt deel van inkomen aan consumptie, toch het stokpaadje van Grunberg. Of zoals een rijke producent van kussens in de prachtige VPRO documentaire Inequality for all rondom hoogleraar economie Robert Reich het zegt: die rijken kopen ook maar op zijn hoogst twee kussens.
In diezelfde documentaire laat Reich zien dat het toptarief in de VS ooit 91 procent was en de economische groei ruim boven de 4 procent. Daar steekt het huidige topbelastingtarief van 30 procent en de economische groei (minder dan 2 procent) schril bij af. En als zelfs top-belegger Warren Buffet zich afvraagt waarom hij minder belasting betaalt dan zijn secretaresse, zou ook Grunberg moeten zien dat het hier geen geloof maar feiten betreft.

De Duitse dichter Novalis over natuurbeleving, kennis van de natuur en liefde voor de natuur (Piet Ransijn Civis Mundi Digitaal #35 februari 2016):
”De natuur moet boven God als persoon uitstijgen. De persoon boven de natuur uit tot God”. “De natuur is een ‘you’”, is de titel van een ecologisch artikel over zijn natuurfilosofie. Novalis schrijft meer in subjectieve dichterlijke woorden dan in objectieve filosofische en wetenschappelijke termen (2, 8, p 89).

Waarom de Europese Centrale Bank niet te stoppen is (Thomas Bollen 22 februari 2016):
De Tweede Kamer heeft gisteren de motie voor een juridische analyse van het opkoopprogramma van de Europese Centrale Bank (ECB) afgewezen. De onafhankelijke status van de ECB is voor VVD, PvdA en D66 belangrijker dan de miljarden aan extra kosten voor Nederlandse pensioenfondsen, als gevolg van het ECB-beleid. Hoe ver mag de centrale bank eigenlijk gaan met haar onconventionele opkoopprogramma en wie kan haar nog stoppen?
Gisteren stemde de Tweede Kamer tegen een onafhankelijke juridisch analyse van het opkoopprogramma van de Europese Centrale Bank (ECB). Volgens initiatiefnemer Pieter Omtzigt, Kamerlid voor het CDA, is juridische toetsing nodig omdat de ECB met een trucje het verbod op monetaire financiering omzeilt en omdat het opkoopprogramma voorbij gaat aan het vrije marktbeginsel van de Europese Unie. Ondertussen wordt er via het ECB-beleid veel geld overgeheveld van de Europese spaarder naar de schuldenaar. Voor de Nederlandse pensioenfondsen zou de schade enkele tientallen miljarden, misschien wel 100 miljard kunnen zijn.

Economische recessie niet af te wenden of Nieuwe economische crisis is onvermijdelijk (Jonathan Holslag de Volkskrant 5 februari 2016, p. 20):
Mij lijkt het aannemelijker dat een nieuwe crisis zal leiden tot een nog hardere machtspolitiek - economisch en militair.
Ik ben zo stellig in mijn voorspelling van een nieuwe recessie, omdat er veel nieuwe problemen zijn ontstaan, terwijl de kater van de vorige crisis nog niet verwerkt is. Dat geldt vooral voor China. Het overaanbod op de vastgoedmarkt in binnenlandse provincies is fenomenaal en ook de industrie blijft worstelen met overcapaciteit. De uitvoer van industriële goederen breekt het ene nieuwe record na het andere en toch zit 17 procent van de fabrieken in de rode cijfers. Het lage consumentenvertrouwen, de rusteloosheid op de Chinese beurzen en de steeds grotere kapitaalvlucht zijn allemaal indicaties dat de kans op ontsporing bijzonder groot aan het worden is.
Niets is gevaarlijker dan een samenloop van economische en politieke hoogspanning. Wat me sceptisch maakt, is dat na de vorige crisis, toen de overheden nog honderden miljarden konden investeren, de rente nog naar beneden kon en er een triljoen bijeengeschraapt werd om de euro te stabiliseren, dat er toen al geen wil bestond om een internationaal akkoord te bereiken over de blijvende onevenwichtigheid tussen deficit- en surpluslanden en dat we de tijd niet hebben gebruikt om nieuwe groeimodellen te ontwikkelen, groeimodellen die mensen meer kansen bieden.
Men kan wel roepen dat optimisme een plicht is, maar wat ben je met optimisme zonder oplossingen?

De crux van het rapport ‘E i V’ zit in de relatie tussen essentie (wezen) en existentie (bestaan), tussen Slachtoffers en Daders, , tussen het zondebokmechanisme (Shooting the messenger), de Wet van analogie en het marktmechanisme of met andere woorden tussen heer en slaaf (politicals en professionals) respectievelijk tussen verkoper en koper. De waarheid over het zondebokmechanisme leert ons om te kijken vanuit het standpunt van de vervolgden in plaats van dat van de vervolgers.

Koo van der Wal Nieuwe vensters op de werkelijkheid contouren van een natuurfilosofie in ontwikkeling (recensie)
De auteur Harm Bart onderscheidt historisch drie natuurbeelden: het mythisch-religieuze dat vanaf de vijftiende eeuw werd verruild voor een mechanistisch natuurbeeld, dat nu echter niet langer voldoet. Op basis van hedendaagse natuurwetenschappelijke inzichten pleit de auteur voor een nieuw holistisch en relationeel natuurbeeld waarin de natuur wordt gezien als een geheel van open, complexe, niet-lineaire, niet in evenwicht verkerende, zelf-organiserende systemen. Dit boek laat zien hoe dit 'postklassieke' natuurbeeld nieuwe, niet-reductionistische perspectieven opent omtrent kwesties als de aard van het fenomeen leven, het bewustzijn, emergentie, causaliteit en finaliteit, de intrinsieke waarde van natuurlijke entiteiten, en de menselijke samenleving. Onze omgang met de natuur, zo is de stelling, wordt immers bepaald door ons natuurbeeld. Een helder en toegankelijk boek, met een duidelijke structuur. Een aanrader voor wie zich interesseert voor filosofische reflectie over de implicaties van de natuurwetenschappen voor ons wereld- en mensbeeld. Actueel door de expliciete link met discussies omtrent klimaatverandering en milieu (Dr. Taede A. Smedes)

H.P. Blavatsky De Sleutel tot de Theosofie
Hoofdstuk XI Over de mysterien van reincarnatie (p. 187):
B: Moet ik daaruit opmaken dat de wet van karma niet noodzakelijkerwijs een individuele wet is?
Th: Dat is precies wat ik bedoel. Karma zou onmogelijk het evenwicht van krachten in het leven en de loop van de wereld kunnen herstellen, als het niet een breed en algemeen vlak van werking had. Theosofen zien het als een waarheid dat de onderlinge afhankelijkheid van de mensheid de oorzaak is van wat distributief karma wordt genoemd, en het is deze wet die de oplossing biedt voor het grote vraagstuk van het collectieve lijden en de opheffing daarvan. Bovendien is het een occulte wet dat niemand boven zijn individuele zwakheden kan uitstijgen zonder het geheel, waarvan hij een integrerend deel vormt, te verheffen, al is dat nog zo weinig. Om dezelfde reden kan iemand niet alleen zondigen, of alleen de gevolgen van zonden ondergaan. In werkelijkheid bestaat er niet zo iets als ”afgescheidenheid”; en wat het meest op die zelfzuchtige toestand lijkt en bij de bestaande levenswetten mogelijk is, ligt in bedoelingen of motieven.

Vreemde eend of Kinderen zeiden: 'Jij mag niet meedoen omdat je bruin bent (Robert Vuijsje Volkskrant 13 oktober 2015 katern Vonk p. 8-9):
Welke rol speelt afkomst in Nederland? Robert Vuijsje onderzoekt het in een reeks interviews. Gemeenteraadslid Dehlia Timman: 'Onder spanning gaat het laagje beschaving er snel af.'
Haar moeder, Ilse Dorf, kwam toen ze 18 was van Suriname naar Nederland, om psychologie te studeren. Dehlia's vader, Jan Timman, was schaakgrootmeester en speelde om de wereldtitel.
ZIT JOUW WOEDE NET ZO DIEP ALS BIJ JE MOEDER?
'Zij zit er één generatie dichterbij dan ik. Wanneer ik op een slavernijherdenking zoals Keti Koti ben, voel ik hoe groot de woede tegen Nederland is. Mijn ouders zijn niet meer bij elkaar, maar ik ben blij dat ik beide culturen ken. Ik denk dat die vermenging uiteindelijk de oplossing is.
'Als kind zocht ik naar de herkenningspunten in mijn ouders, die lagen best ver uit elkaar. Ik ontwikkelde het vermogen om alles van twee kanten te bekijken. Ik weet: deze persoon bekijkt het vanuit dit perspectief, daar horen deze standpunten bij. Een andere persoon kan dezelfde situatie op een totaal andere manier bekijken.
VOOR D66 ZIT JE IN DE AMSTERDAMSE GEMEENTERAAD. HET HOKJE DAT BIJ JOU ZOU PASSEN IS: VANUIT AMSTERDAM-ZUIDOOST SUBSIDIE REGELEN VOOR JE EIGEN ACHTERBAN?
'Ik denk het. Voor D66 richt ik me op onderwijs en integratie. Ik ga vaak naar scholen toe. Het is belangrijk dat gemengde scholen goed onderwijs bieden. Dat mag niet de drempel zijn. Het is niet goed of slecht dat de scholen divers zijn, het is gewoon de realiteit van de bevolking in een stad als Amsterdam. Kinderen die op school hebben gezeten met klasgenoten uit andere culturen zijn eraan gewend dat mensen verschillende standpunten kunnen hebben. Ik wil dat scholen focussen op de overeenkomsten in plaats van de verschillen. Later in de volwassen maatschappij leidt dat tot minder polarisatie en een gezonde discussie - ook met iemand die anders denkt dan jij. Het zou goed zijn voor de tolerantie waarop we ooit zo trots waren.'
Dehlia Timman (Nederland, 1979) studeerde rechten en economie aan de Universiteit van Amsterdam. Ze is gemeenteraadslid voor D66 in Amsterdam. 'Mijn bachelorscriptie voor economie ging over de economie van Suriname, ik vond dat ik daarvan te weinig wist. Hoe Suriname de inkomsten van bauxiet uitgaf aan buitenlandse goederen en niet investeerde in het eigen land. Zo vernachel je je eigen economie. Nu wordt Suriname geregeerd door een man van wie iedereen weet dat hij een moordenaar is en een cocaïnehandelaar. Dat is heel erg.'

Onder het mom van marktwerking is er in de collectieve sector een graaicultuur ontstaan die zijn weerga niet kent. De verhouding tussen prestatie en beloning is volledig zoek. In plaats van het immorele neoliberale gedachtengoed te bestrijden wordt met name door de PvdA het spel 'links lullen en rechts vullen' enthousiast meegespeeld. Vroeger werd er door socialisten op gewezen dat de directeur houdt het volk arm en de pastoor houdt ze dom. Nu houdt de PvdA onder leiding van Jeroen Dijsselbloem het volk arm en de mediastrategie, lees vertrossing van John de Mol houdt het volk dom. Door de politieke machtsspelletjes met rechts mee te spelen is het tegenwicht naar extreem rechts verloren gegaan. De handelsgeest van het Gouden kalf werd de norm van de gehele, op het maken van winst gerichte samenleving.

De diepe, gedeelde cultuur van religie heeft op de Kwintessens, de verborgen vijfde dimensie betrekking. Jacques Monash heeft gelijk de achterkamertjes politiek, aan de poppenkast van 'Matchfixing' moet een einde komen. Het sluit bij de opinie ,,Maar ik ben er zeker van dat mijn verhaal straks het mainstream-verhaal wordt." van de Haagse PvdA-wethouder Rabin Baldewsingh aan. Het 5Ddenkraam, de verborgen 5e dimensie heeft op de levenskunst (eudaimonia), de zingeving van het leven betrekking. Voor de mens is de eigen evolutie geen blind proces zonder enige bedoeling. Door de vergaande individualisering komen de mensen wel steeds losser van de zingeving, het Goede, Ware en Schone van Plato en de van oudsher stabiele sociale netwerken in de maatschappij te staan. Een levenskunstenaar beoogt het goede, ware en schone van Plato in zijn leven te incorporeren.

Haagse wethouder haalt uit naar premier (Lex De Jonge en Niels Klaassen AD 20 juni 2015):
De Haagse PvdA-wethouder Rabin Baldewsingh haalt hard uit naar premier Mark Rutte en partijgenoot Ahmed Aboutaleb, burgemeester van Rotterdam. In een interview met deze krant hekelt hij hun uitspraken over migranten en jihadisten. 'Die stevige taal is populair, maar brengt ons helemaal nergens.'
Ook partijgenoot en Rotterdams burgemeester Ahmed Aboutaleb krijgt ervan langs voor zijn 'rot op'-opmerking over jihadisten. ,,Dat helpt helemaal niks. Dat brengt ons nergens.''
De integratievisie van PvdA'er Baldewsingh wijkt af van die van zijn partijtop. En gaat ook in tegen jarenlang gevoerd beleid. Volgens de bestuurder van Surinaamse afkomst is er niks mis met segregatie, met wijken waarin specifieke migrantengroepen 'samenklonteren'. ,,Zolang er bruggen tussen deze eilanden staan en zolang groepen elkaar treffen op werk en feestjes is er niks aan de hand.
Als wethouder Baldewingh met deze visie alleen staat, 'so be it', zegt hij ook. ,,Maar ik ben er zeker van dat mijn verhaal straks het mainstream-verhaal wordt."

De oplossing van het vraagstuk waar politici mee worstelen is al bekend, namelijk de Nulde wet van de thermodynamica, de chaostheorie 'Entropy en Negentropy' (Zero-point energy). Varoufakis heeft gelijk om het geblunder van de Europese troika (EU, ECB, IMF) te verhullen hebben politici de ‘dag des oordeels’ uitgesteld.

Om de ‘theorie van alles’, het hermetisch axioma, de verbindende patronen (merkwaardige lus) van de Kosmos te verklaren past Ken Wilber de filosofie van Arthur Koestler toe. Arthur Koestler bedacht de term ‘holon’ voor een entiteit die een geheel is en tegelijkertijd een deel van een ander geheel ('Monade + Duade', de twee in één).

Wat (volwassenheid) en Hoe (middenweg) op aarde
De grondslag voor de reciprociteit tussen het 'Wat en Hoe' en 'Hoe en Wat' is de Eeuwige wederkeer van Nietszche.

Eenvoudig leven in een complexe wereld oftewel de paradox van eenheid-in-verscheidenheid (Toon van Eijk Civis Mundi Digitaal #33 oktober 2015):
Inleiding
In het vorige nummer van Civis Mundi schreef Piet Ransijn een boekbespreking over Marius de Geus, Filosofie van de eenvoud (Utrecht, Uitgave Jan van Arkel, 2015).
De mimetische begeerte
Verwijzend naar Goudsblom, schrijft Ransijn over het sociaalpsychologische mechanisme van ‘de spiraal van begeerte’ en keeping up with the Joneses. “Iets wordt begerenswaardig als een ander het heeft, want door juist dat te hebben, meent men te kunnen zijn als die ander” en diens status te verkrijgen. De Geus (p. 57) noemt dit ‘spiegelen’ aan bijvoorbeeld veelverdieners. “Het gaat hier om het principe van relatieve deprivatie: men voelt gemis in vergelijking met anderen”. Veblen stelt: “iedere klasse neemt de levensstijl over van de hoger geplaatsten naarmate deze daartoe in staat is”. In eerdere artikelen in Civis Mundi en elders heb ook ik betoogd dat de belangrijkste oorzaak van financieel-economische crises de ongebreidelde hebzucht is, die voortkomt uit een overdreven mimetische begeerte (een continue vergelijking met anderen)[3]. Dit mondt uit in een statuswedloop die uiteindelijk de gehele maatschappij doordringt. Deze statuswedloop kan doorbroken worden door de ontwikkeling van sterke, psychologisch gezonde persoonlijkheden, bijvoorbeeld door middel van technieken voor bewustzijnsontwikkeling. Door bewustzijnsontwikkeling kan men als het ware boven de overdreven mimetische begeerte uitstijgen. Een dergelijke proactieve vorm van zelfregulering (het komt uit de persoon zelf voort en is daardoor vrij en niet afgedwongen) is een welkome aanvulling op meer conventionele vormen van reactieve zelfregulering (die door anderen wordt afgedwongen, bijvoorbeeld door overheden).

Het verschijnsel dat Jeroen Dijsselbloem in het eindrapport Commissie Parlementair Onderzoek Onderwijsvernieuwingen signaleert namelijk dat de verantwoordelijke bewindslieden een tunnelvisie (groupthink) vertoonden is niet nieuw. Een tunnelvisie komt duidelijk met een conditionering of blinde vlek, het Pontius Pilatus-syndroom overeen. Het zijn vaak de onbewuste patronen die ons leven sturen.

Bijgeloof, met name groupthink en zelfmisleiding duiden op een verkeerd gebruik van de hersenfunctie. Groupthink is een vervorming van Creativethink. Er is geen bereidheid over de eigen schaduw heen te springen, het navelstaren komt centraal te staan.

'Het zal echt moeten: de kloof tussen elite en volk dichten' (Bart Jan Spruyt Parool 13 december 2014):
De nieuwe tweedeling die volgens het Sociaal en Cultureel Planbureau dreigt, moeten we niet wegwuiven vindt historicus Bart Jan Spruyt. 'Het kan wel degelijk ontwrichtend zijn voor de samenleving.'
Er zijn niet alleen verschillen in inkomens en vermogen, niet alleen tussen autochtonen en migranten, maar ook in opleiding, relaties en netwerken, gezondheid en aantrekkelijkheid. En de scheidslijnen tussen al deze verschillen vallen grotendeels samen. Zo'n trend wordt ondermijnend wanneer beide groepen - elite en bevolking, hoogopgeleiden en laagopgeleiden - elkaar niet meer kennen en in karikaturen over elkaar gaan denken en spreken.
Met enige agressie construeren vele Nederlanders dan een Amsterdamse, Gooise en Haagse elite waarop de schuld voor veel problemen kan worden afgeschoven. En die elite bekt terug door die Nederlanders van ressentiment, angst voor de globalisering en onderbuikgevoelens te beschuldigen.
Vertrouwen
Een samenleving behoort op vertrouwen gebaseerd te zijn. Dat vertrouwen was, grosso modo natuurlijk, aanwezig in de samenleving waarvan wij afscheid hebben genomen, de verzuilde. Nederland bestond uit groepen, en die groepen brachten een eigen elite voort.

Waar komt de haat vandaan? (Peter Knoope de Volkskrant 25 november 2014, p. 27):
In zijn artikel over nut en politieke noodzaak van analyse van de vraag waarom er haat is en wat de aantrekkingskracht is van IS op jongeren, komt Martin Sommer tot de slotsom dat het gaat over afwijzing van democratie (O&D, 22 november). Dat is ook weer opgelost. Dacht ik.
Maar het artikel deed me ook aan een paar lastige dingen denken. Zoals dat democratie ook Abu Ghraib en Guantanamo Bay voortbracht. Dat democratie ook de militaire inval in Irak mogelijk maakte en de nederzettingenpolitiek van Israël niet stopgezet krijgt. Het artikel roept bij mij ook het beeld op van een oorlog tegen terrorisme met onschuldige slachtoffers van drones in Jemen en Pakistan.
Diepere oorzaken
Hoe lastig politiek activisme ook mag zijn, het is de kracht van een democratie die te accommoderen en te ontdoen van de gewelddadige elementen, juist ook door de vraag naar de diepere oorzaken te agenderen. Juist vanuit die kracht kan ook de vraag naar de oorzaken van haat gesteld worden. Zonder dat die vraag tot de verdenking van rechtvaardiging van geweld leidt. Een krachtige democratie heeft het niet nodig om mensen die willen begrijpen verdacht te maken.
Het heeft, na 9/11, tot 2006 geduurd voor het Nederlandse parlement, bij monde van D66-Kamerlid Van der Laan, de vraag durfde te stellen: 'Waar komt de haat vandaan'. Tot dan is er veel gebeurd dat een negatief effect heeft gehad op de bestrijding van het politiek geweld van Al Qaida. Laten we hopen dat het deze keer minder lang duurt en vooral dat het wachten op het moment dat de vraag gesteld mag worden en serieuze aandacht krijgt, tot een minder groot aantal verkeerde beslissingen leidt.

Arnold Heertje 'Domheid en arrogantie hebben de Partij van de Arbeid genekt' (de Volkskrant 26 maart 2014):
De PvdA is door intellectueel en karakterologisch falen aan de verkeerde kant van de geschiedenis beland, schrijft Arnold Heertje. 'De bureaucratische aanpak van de werkloosheid door PvdA-bestuurders op nationaal en lokaal niveau is hiervan een zwaarwegend negatief gevolg.'
Sinds de oprichting in 1946 heeft de Partij van de Arbeid zich nog een halve eeuw gekoesterd in de schaduw van een maatschappelijke dynamiek die wortelt in het laatste kwart van de 19de en de eerste helft van de vorige eeuw. In zijn beruchte Den Uyl-lezing van 12 december 1995 rekende Wim Kok af met de ideologische veren van de sociaal-democratie en, naar achteraf blijkt, ook met de intellectuele veren van de eens zo kleurrijke beweging. Beide afrekeningen waren Kok op het lijf geschreven.
De bureaucratische aanpak van de werkloosheid door PvdA-bestuurders op nationaal en lokaal niveau is hiervan een zwaarwegend negatief gevolg. De geschapen onvrede vertaalt zich destructief in de aanhang van de PVV en constructief in de aanhang van de SP en D66, samen bijna de helft van het electoraat. Voor de Partij van de Arbeid niet langer een wenkend perspectief.

Essentie of ziel (Jim van der Heijden GAMMA december 2013 p. 33):
Het wezenlijke van ons dat niet stoffelijk is, niet tot het blok-universum behoort maar dat bezoekt, kennen we onder vele benamingen. Die worden niet eenduidig gebruikt en kunnen daarom aanleiding vormen voor onbegrip en verwarring. Plato's verdeling in twee zijnssferen, die van het stoffelijke lichaam (dat zich in het blok-universum bevindt) en die van de onstoffelijke ziel (die tot de vijfde dimensie behoort), is nog altijd van toepassing.

De Kristallnacht was een opzetje: Nazi's %gebruikten zogenaamde moord als aanleiding (Antoine Verbij 9 Trouw november 2013):
Hij was niet homoseksueel en hij heeft de diplomaat Vom Rath niet dodelijk verwond. Dat zijn de twee opmerkelijkste bevindingen van Armin Fuhrer, die de zogeheten 'laaghartige moord' van Herschel Grynszpan op een nazi-diplomaat opnieuw heeft onderzocht. De schoten in Parijs op 7 november 1938 vormden twee dagen later de directe aanleiding voor de Kristallnacht, vandaag 75 jaar geleden.

Economie als religie - De Mammon is dood, en wij hebben hem vermoord (Frank Mulder De Groene Amsterdammer 16 oktober 2013):
Kapitalisme is meer dan een model. Het is een religie, betoogt een groeiende groep eigenzinnige denkers. Kunnen economen iets leren van de theologie?
Denk aan de afwaardering van Griekenland door de kredietbeoordelaars die – als gevolg van computersystemen die blind volgen – een heel continent op de rand van bankroet brachten.
Of aan de cntrale bankiers, de hogepriesters van de cultus, die met één verkeerd woord de koersen kunnen laten duikelen.
Deze vergelijking met de priesters van de primitieve cultussen wordt al jaren gemaakt door Bob Goudzwaard, emeritus hoogleraar economie aan de Vrije Universiteit – ook iemand die nooit bang is geweest voor een beetje theologie. Volgens Goudzwaard krijgen alle moderne ideologieën op een gegeven moment religieuze trekken.
Volgens Goudzwaard komen we daarmee echter in een afhankelijkheidsrelatie ten opzichte van dat middel terecht. Er vindt blikvernauwing plaats. En hier wordt het religieus, aldus Goudzwaard, want dit gebeurde in primitieve samenlevingen ook. ‘Mensen stonden, in geval van dreiging, een deel van hun macht af aan wat ze zagen als hogere machten, afgoden. Dat leidde tot een daadwerkelijke verering, waaraan normen en waarden werden aangepast.’ Er moesten soms zelfs mensen voor worden geofferd.
Het zijn onorthodoxe inzichten. En belangrijke ook: niet voor niets behoorden denkers als Goodchild en Goudzwaard tot het kleine clubje profeten die voorafgaand aan het uitbreken van de crisis hiervoor al waarschuwden. Hun theologische analyse hielp hen de illusies te doorzien.

De geesteswetenschappelijke benadering van de eonentheorie (Freek van Leeuwen GAMMA december 2012 p. 39-52):
Om een voorbeeld te geven van de onduidelijkheden die samenhangen met het begrip 'eon': in de school van Valentinus komen dertig verschillende eonen voor, waarvan de laatste Sophia heet. Deze komt voor als een lagere en een hogere Sophia. Deze Sophia kan samen optreden met haar paargenoot Achamoth (want alle eonen vormen een paar) maar kan zelf ook als man optreden. 2, 3, 4, 5
2. Slavenburg, J., Glaudemans, W.G., Nag Hammadi geschriften I, II; Ankh-Hermes, 1994
3. Zandee, J., Het Evangelie der Waarheid; W. ten Have, 1964
4. Jung, C.G., Aion; Princeton University Press; 1979
5. Pagels, Elaine, De Gnostische Evangeliën; Gaade, 1980
De gnostiek (de christelijke gnosis)
De gnostiek beschrijft dat God het Ene is en het Al, eeuwig en oneindig, uit zichzelf bestaand. Alle geesten worden uit God geboren door 'emanatie', uitvloeiing, waarbij de verbondenheid met God blijft bestaan: zelfkennis is daardoor godskennis. Van deze band is de geest zich aanvankelijk echter niet bewust; de geest is onbewust van zichzelf, want hij moet door een leerschool heen, de stoffelijke wereld, om te leren op eigen kracht en uit vrije keuze zich van zichzelf bewust te worden. Is die geestestoestand bereikt, dan kan de hereniging met God weer tot stand worden gebracht, maar nu op een hoger, ontwikkeld plan. Jezus en Gods engelen begeleiden ongemerkt de mens op zijn leerweg door dit tijdelijke bestaan, en Jezus doet dat zelfs één keer als leraar op aarde.

Politici moeten niet zo meehuilen (Gerard Drosterij de Volkskrant 18 mei 2012)
Links en rechts roepen dat crises zijn veroorzaakt door asociaal gedrag. Maar ongeremdheid leidt tot bestuurlijke stomheid.
Goed en kwaad'''
De verdeling van de wereld in goed en kwaad zit diep in ons westerse denken ingebakken. Wordt er een onderzoek gehouden, dan is de kans groot dat de conclusie luidt: mensen vinden zelf dat zij een goed leven hebben, maar maken zich zorgen over de toestand van de samenleving als zodanig.
Deze diagnose van morele schizofrenie wordt onderschreven door Paul Schnabel, directeur van het Sociaal Planbureau. Hij stelde in 2009 'dat er in de huidige samenleving sprake is van een groeiend gebrek aan respect, fatsoen, verdraagzaamheid en tolerantie'. Het is opvallend, stelde Schnabel, dat Nederlanders vooral de verloedering bij anderen waarnemen: 'We zijn niet meer streng voor onszelf, maar voor anderen. Die mogen niet wat we onszelf wel toestaan, geleerd als we hebben om voor onszelf te kiezen en het eigen gevoel tot uitgangspunt van ons handelen te maken.'
Hoe makkelijk dit gezichtspunt voor een politiek oordeel kan dienen, bewijzen bijvoorbeeld discussies over de economische crisis, het falen van hogescholen of woningcorporaties. Crises die geduid worden als gevolg van een gefragmenteerde samenleving, bestaande uit mensen die alleen maar aan zichzelf denken en de publieke zaak hebben verkwanseld, en waar de politiek snel iets aan moet doen.

Bleker eist uitleg van Staatsbosbeheer (Jan Hoedeman de Volkskrant 26 november 2011)
CDA- kamerlid Ger Koopmans zegt over Staatsbosbeheer, dat uit de pas loopt met het regeringsakkoord inzake het Oostvaarderswold: ‘…Ze kunnen niet hun eigen goddelijke gang gaan…’ (Binnenland, 25 november).
Van de vorige CDA-minister van Landbouw moest het plan Oostvaarderswold nog versneld worden uitgevoerd. Dit zwalkende wanbeleid en een christelijke terminologie, waaruit blijkt dat Ger zelf precies blijft weten wat dan wél de gang van God is, duidt op een bijna onvoorstelbare hoogmoed. Ik hoop dat God het CDA een beetje kan bijhouden (Paul Steijnen, Utrecht).

Mysterieus 'geluid' uit de ruimte - Geluid sterker dan alle andere bronnen in het heelal bij elkaar
Zo is de mystieke formule ‘Om mani padme hum’, als men haar op de juiste manier begrijpt, niet samengesteld uit de bijna nietszeggende woorden, ‘O het juweel in de lotus’, maar ze bevat een verwijzing naar deze onverbrekelijke band tussen de mens en het heelal, die op zeven verschillende manieren wordt weergegeven en zeven verschillende toepassingen mogelijk maakt op evenzoveel gebieden van denken en handelen.

Zo zult u in volledige harmonie zijn met al wat leeft; heb de mensen lief als waren ze uw broederleerlingen, discipelen van één leraar, zonen van één liefdevolle moeder. (Stem van de Stilte p. 48 of Drie Wegen, Eén Pad p. 74,75 vers 220.) Of met andere woorden net als bij Eduard Douwes Dekker (pseudoniem Multatuli draait het bij H.P. Blavatsky om de microkosmos, of de mens. De twee in één van H.P. Blavatsky heeft in de microkosmos op de relatie tussen twee personen en in de macrokosmos op de relatie tussen twee disciplines betrekking.

H.P. Blavatsky boek De stem van de stilte
Fragment III De Zeven Poorten
1. Dana, de sleutel van barmhartigheid en onsterfelijke liefde.
2. Shila, de sleutel van harmonie in woord en daad, de sleutel die oorzaak en gevolg in evenwicht houdt en geen ruimte laat voor de werking van karma.
47 (p. 74,75 220.):Zo zult u in volledige harmonie zijn met al wat leeft; heb de mensen lief als waren ze uw broederleerlingen, discipelen van één leraar, zonen van één liefdevolle moeder.
48 (p. 75 222.): Voordat u aan het begin van het pad staat, vóór u door de eerste poort gaat, moet u de twee in het ene (twee in één) doen opgaan en het persoonlijke opofferen aan het onpersoonlijke ZELF, en zo het ‘pad’ tussen de twee – het antaskarana9 – vernietigen.
74 (p. 80 245.): Want op het vierde pad zal de geringste zucht van hartstocht of begeerte het constante licht op de reine witte muren van de ziel in beroering brengen. De minste opwelling van verlangen naar of verdriet over måyå’s bedrieglijke gaven, een gedachte zo voorbijgaand als een bliksemflits, zal langs anta˙karaña – het pad dat ligt tussen uw geest en uw zelf, het brede kanaal van gevoelens, waardoor ahaµkåra14 ruw wordt gewekt – ervoor zorgen dat u uw drie prijzen verspeelt: de overwinningen die u heeft behaald.
74 (p. 80 246.): Want weet dat het EEUWIGE geen verandering kent.

H.P. Blavatsky beoogt in haar oeuvre het balansmechanisme, de supersymmetrie in het universum met behulp van de vraag bestaat in pralaya de ‘grote adem’? te beantwoorden. De microkosmos en macrokosmos zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden en staan in wisselwerking met elkaar. Heuristiek maakt het mogelijk het fenomeen wederkerigheid beter te begrijpen. In het boek Het Goddelijke plan verwijst Barborka (p. 593) naar de Mahatmabrieven, Brief No. 15 (p. 97-99), het proces waardoor ‘het Ene het Vele wordt’.

Mahatmabrieven aan A.P. Sinnett
Brief No. 54
Als U hem niet goed in het oog houdt, zal hij de kaarten zo voor U schudden dat zij de Society naar de ondergang kunnen voeren, want hij heeft een dure eed gezworen, dat de Society met hem zal ondergaan of groeien. Als hij volgend jaar opnieuw faalt – en wat kan zo’n onverbeterlijke kleine jezuïet en leugenaar, ondanks al zijn grote gaven, anders doen dan falen? – zal hij zijn best doen de Society met hem neer te halen – althans met betrekking tot het geloof in de “Broeders”. Probeer hem zo mogelijk te redden, mijn beste vriend; doe Uw best om hem te bekeren tot waarheid en onzelfzuchtigheid. Het is werkelijk jammer dat zulke gaven zouden verzinken in een poel van ondeugd – die hem door zijn eerste opvoeders zo sterk is ingeprent. Pas er inmiddels voor op dat hij ooit een van mijn brieven te zien krijgt. Etc.
Brief No 65 (p. 65):
Door toedoen van de proeflezer zijn er enkele echte fouten in geslopen, zoals in deel I, hoofdstuk l, waar op bladzijde 49 wordt gezegd dat de goddelijke Essentie emaneert uit Adam in plaats van omgekeerd.

Net als de Bhagavad Gita beschrijft De Stem van de Stilte een dialoog tussen Leraar en Leerling.
In Isis ontsluierd Deel 1, gepubliceerd in 1877 schrijft H. P. Blavatsky
Hoofdstuk 1. Oude dingen met nieuwe namen (p. 49):
Een van de illustraties laat zien hoe de goddelijke essentie uit ADAM1 emaneert2 als een lichtende boog, die dan een cirkel vormt; en dan, na het hoogste punt van zijn omtrek te hebben bereikt, buigt deze onuitsprekelijke majesteit weer terug naar de aarde, terwijl ze in haar werveling een hoger type mensheid meevoert. Naarmate ze onze planeet dichter en dichter nadert, krijgt de emanatie steeds meer schaduw, totdat ze bij het aanraken van de grond zo zwart is als de nacht.
2) Noot vert.: Meester KH schrijft over Isis ontsluierd: ‘. . . er zijn enkele echte fouten ingeslopen, zoals in deel 1, hoofdstuk 1, waar op bladzijde 49 wordt gezegd dat de goddelijke essentie emaneert uit Adam in plaats van omgekeerd’ (De Mahatma Brieven aan A.P. Sinnett, blz. 51).
51: De Astor Bibliotheek in New York werd kortgeleden verrijkt met een reproductie van een Egyptische geneeskundige verhandeling, geschreven in de 16de eeuw v.Chr. (of nauwkeuriger in 1552 v.Chr.), toen volgens de gewoonlijk aanvaarde chronologie Mozes nog maar 21 jaar oud was. Het origineel is geschreven op de binnenbast van de Cyperus papyrus; prof. Schenk uit Leipzig heeft verklaard dat het niet alleen echt is, maar ook het meest volmaakte dat hij ooit heeft gezien. Het bestaat uit een enkel vel geelbruine papyrus van de fijnste kwaliteit, drietiende meter breed en meer dan 20 meter lang; het vormt één rol die is verdeeld in 110 bladzijden, die alle zorgvuldig zijn genummerd.

Het beleid van Georg W. Bush is gebaseerd geweest op het principe van ‘wie niet voor ons is, is tegen ons’. De regering Bush verdeelt de wereld in vrienden en mensen die geen vrienden zijn van Amerika. Door een conflict al vanuit de zwart-wit, 'of-of' optiek te benaderen kom je niet dichter bij een oplossing. Te vaak hoor je de doctrine ‘Wat goed is voor Amerika is goed voor de rest van de wereld’. Amerika is bevangen door de ‘as van het kwaad’ en schiet daarmee in de eigen voet. Machteloosheid komt naar voren door de angst voor het gevaar van massavernietigingswapens in Irak, die achteraf nog steeds niet zijn gevonden. Opnieuw blijkt dat de angst voor gevaar gevaarlijker is dan het gevaar zelf.

Creativethink maakt het mogelijk de ongeordendheid van een systeem, de entropie te verminderen. Creativethink (Zelfgenezend vermogen), geestelijke ordening staat tegenover chaos. Creativethink, leren in het kader van de geestelijke wereld, stelt zich open voor nieuwe ervaringen, voor creativiteit. Er wordt niet op oude patronen, conditioneringen en groupthink voortgeborduurd. Creatieve evolutie (creativethink) brengt de natuurlijke -, de beheers - en de vernietigende kringloop tot uitdrukking. Het darwinistisch evolutionisme is met deze kringloop verbonden. Het is mogelijk het verleden van twee kanten te belichten. De geschiedschrijving toont de geestelijke kant van de medaille en het darwinisme verklaart het aardwetenschappelijk archief.

Fractale zelfgelijkvormigheid (‘Entropie en Negentropie’), symmetrie op elke schaal heeft op complementaire werkwoorden ‘Scheppen en Vernietigen’ (Trimurti), 'Vernieuwing en Vernietiging', 'Zaaien en Oogsten' betrekking. Het betekent dat we met de in het universum verborgen 5e Dimensie, de Triade terdege rekening dienen te houden.

In de geseculariseerde wereld hebben we het over haviken en duiven, de Bijbel bevat de gelijkenis van de Farizeeër en Tollenaar. Volgens een in de systeemleer bekende regel ‘Garbage in - garbage out’, voor de secularisatie ‘Zaaien en Oogsten’, is het voor het verkrijgen van de gewenste uitvoer nodig eerst de invoer te veranderen. Tussen de enig juiste weg en voorkomen dat het geld wordt weggespoeld ligt de middenweg.

Kim Putters, Inge Mutsaers en Stan van Pelt volgen het inzicht in het onderzoeksrapport 'E i V', namelijk de wederkerigheid tussen micro en macro, dat we in onze eigen bubbel, lees referentiekader leven. Door grip te krijgen op onze eigen bubbel, kunnen we meehelpen een ongezonde bubbel in de financiële sector te laten verdwijnen. Of met andere woorden datgene waartegen we vechten definieert ons even duidelijk als datgene waarvoor we ons inzetten. Platland ontstaat wanneer politici de verborgen 5e Dimensie buiten hun referentiekader plaatsen, we door marionetten van het systeem worden geregeerd.

De oefening disidentificatie wordt in het boek Psychosynthese van Assagioli in Hoofdstuk 4 (p. 132- 140) toegelicht:
De eerste stap is om met overtuiging vast te stellen en zich bewust te worden van het feit: ‘Ik heb een lichaam, maar ik bén niet mijn lichaam’.
De tweede stap gaat over het besef: ‘Ik heb een gevoelsleven, maar ik ben niet mijn emoties of mijn gevoelens’.
De derde stap bestaat erin dat we gaan beseffen: Ik heb een intellect, maar ik bén niet dat intellect’. Etc.

Willem Mastenbroek Grenzen aan beter organiseren, Zelforganisatie en besturing als civilisatieprocessen:
En er is nog meer: Geert Mak ziet bepaalde uitwassen. Mak is historisch goed onderlegd en zijn feitenkennis in combinatie met enige journalistieke flair brengt hem tot de volgende diagnose (Mak, 2004): “We hebben nu te maken met een ‘new boys netwerk’. Het ‘old boys netwerk’ is aan het uiteenvallen. In dit netwerk ging misschien van alles mis maar exorbitante zelfverrijking uit de bedrijfskas was volstrekt not done. Niemand wilde doorgaan voor een graaiende parvenu”. Dat is volgens Mak snel aan het veranderen; hij schrijft: “Er is de afgelopen decennia binnen sommige leidinggevende kringen in de private en semi-publieke sector een mentaliteit ontstaan die sterk doet lijken aan de regenteske uitwassen van de achttiende eeuw. De beloning staat in geen enkele verhouding meer tot de feitelijke werkzaamheden en de bereikte resultaten. Falen wordt zelden of nooit meer gestraft. Met marktwerking heeft dit alle niets meer van doen. Bijna dagelijks maken de kranten melding van bestuurders die ondanks hun evidente mislukking wegkomen met handen vol goud.”
Waar gaat dit heen? Mak stelt: “We zien, voor onze ogen, zich een historische cultuurbreuk voltrekken, een ‘high trust society’ die in snel tempo bezig is te veranderen in een ‘low trust society’.

Filmmakers Jean-Pierre en Luc Dardenne: Religie als instituut is voor ons niet belangrijk, maar de tien geboden en de bergrede zijn bronnen van inspiratie. Religie is ook diepe, gedeelde cultuur.

Waar gaan we voor? De constatering van Pierre Vinken dat de evolutie in tegengestelde richting verloopt wordt in het rapport 'E i V' echter met degeneratie aangeduid. De vraag komt op of bij Pierre Vinken van een universele geest sprake is. In hoeverre zijn denken en voelen, theorie en praktijk, de beide hersenhelften bij Pierre Vinken echt in balans?
Het gaat om de reciprociteit (zie gegeneraliseerde 'reciprociteit' van Robert Putnam) tussen beide kanten van de medaille.
Paul Frentrop portretteert Pierre Vinken als een opportunistische korte termijn denker, die niet in goed rentmeesterschap gelooft.

Het zondebokmechanisme laat zien dat Jezus ('hij die bevrijdt') een verlicht persoon was, die de egospelletjes van de elite door had.
De dubbele moraal is zowel bij de overheid als het individu eerder regel, dan uitzondering geworden.

Het gaat er niet om de boodschapper te bestrijden, maar het onderliggende probleem. Het lijdensverhaal kan vanuit twee perspectieven worden geïnterpreteerd. De christelijke identiteit wordt door de zelfopofferende liefde van Jezus Christus bepaald. Hij wilde het nieuwe leven, zoals God dat bedoeld heeft, mogelijk maken en was bereid daarvoor zijn leven te geven. Dat is het hart van wat christenen geloven. Het andere perspectief belicht het zondebokmechanisme.

In tegenstelling tot het zondebokmechanisme heeft don't shoot the piano player een positieve connotatie.

Je wordt afgeserveerd, soms letterlijk, het oeroude zondebokmechanisme treedt in werking wanneer je het spel volgens de machthebbers niet op de juiste wijze meespeelt. Net als elke organisatie is ook de overheid een afspiegeling van de maatschappij. De dubbele moraal is een andere manier om het spel van de 'dubbele’, de verborgen agenda tot uitdrukking te brengen. Jeroen Dijsselbloem heeft de opkomst van het populisme aan de bankencrisis toegeschreven. Dit hangt met de twee contrasten in het denken, Altruïsme en Egoïsme samen. Volgens Ferdinand Grapperhaus is dit niet zo. Maar populisme kan worden gezien als uit de hand gelopen, de extreme vorm van onbehagen (onvrede). Door krediet in het systeem te pompen is een implosie door de overheid afgewend, met als gevolg een explosie van schulden. De schuldencrisis kan alleen worden opgelost door weer meerwaarde aan het systeem toe te voegen. Is het juist niet zo dat de te lang volgehouden struisvogelpolitiek de toename van ongelijkheid, de tweedeling in de samenleving extra heeft versterkt?

De paradox is dat na de grote beurskrach van 1929 voerde het Amerikaanse Congres in 1933 de Glass-Steagall-wet in om een nieuwe crisis te voorkomen, deze wet werd in 1999 na een intense lobby van de financiële sector weer opgeheven. Veelzeggend is dat Bernard van Praag in 2011 voorstelt op langere termijn op Europees niveau een Glass-Steagall-achtige structuur aan de Europese banken bindend op te leggen. De belangenverstrengeling tussen politici en bedrijfsleven door mismanagement met de mantel der liefde te bedekken heeft tot gevolg gehad dat zowel bij toezichthouders, CEO's en politici nu het vermogen ontbreekt om meerwaarde te creëren. De paradox is dat in plaats van politici en het bedrijfsleven systemen steeds complexer maken dient volgens E.F. Schumacher om het spreiden van risico's te bevorderen Small Is Beautiful centraal te staan.

Het gaat er dus niet om de complexiteit van organisaties te vergroten, maar om ze te verkleinen.
Het is nuttig meer bewust te worden van de achtergronden van noodzakelijke lange termijn veranderingen en niet alleen ad hoc korte termijn vraagstukken op te lossen. De begripsverwarring ontstaat hoofdzakelijk doordat we ons met halve waarheden bezig houden. Binnen de traditionele hiërarchische structuren zijn de huidige complexe vraagstukken niet meer op te lossen. In plaats van dat we de systemen steeds complexer en ondoorzichtiger - Too big to fail - maken moeten we terug naar wat al in 1973 door de econoom E.F. Schumacher in zijn boek Small Is Beautiful, het spreiden van risico's is aangegeven.

De paranoia, oftewel de marktfundamentalisten in het Westen kunnen met de moslimfundamentalisten in het Oosten worden vergeleken. Deze 'scoringsdrift', deze mentaliteit heeft dezelfde wortels Demon est deus inversus (Hogere – en Lagere Tetraktis). Fundamentalisme is op haar beurt weer een reactie op het secularisme en is vermoedelijk op dezelfde onderbuikgevoelens, epithumia van Plato gebaseerd. Maar gelukkig bestaat er ook thumos.

De middelmatigheid regeert. De zesjescultuur in Nederland is een afspiegeling van het regeringsbeleid. Je krijgt het management dat je verdient.
Wat betreft Structure follows Strategy ,‘beleid, planning en uitvoering’ van Alfred Chandler draait het in het rapport 'E i V' om de verborgen 5e dimensie Axis mundi.
Het rapport 'E i V' baseert de strategie op een pedagogisch leerproces, de status quo van de alfa-, béta- en gammawetenschappen in het Westen en de zes darshana’s in het Oosten. Om de continuïteit van organisaties te waarborgen, de overlevingsstrategie survival of the fittest, het principe 'Structure follows Strategy' van de bewustzijnsevolutie toepassen. De organisatiestructuur wordt in met name bureaucratische organisaties te vaak een doel op zichzelf. De bekende 4e macht kan gewenste veranderingen tegenhouden. In bureaucratische organisaties staat veelal niet de klant, waar het feitelijk om moet draaien, maar het bouwen van koninkrijkjes, de symboolpolitiek van het ’eigen koninkrijkje’, de 'bv Ego' centraal. Om het circuit van grijze muizen managers te doorbreken de projectorganisatie centraal plaatsen.

De geschiedenis leert dat de verbeeldingskracht (ideatie), de complexiteit van de menselijke geest zich niet zo gemakkelijk laat beheersen. Door socialisten werd er vroeger op gewezen dat de directeur het volk arm en de pastoor ze dom hield. Nu is er ondanks de welvaart zelfs een grotere tweedeling tussen arm en rijk ontstaan. Het impliceert dat we, mede als gevolg van het uitbesteden van de moraal aan de markt, de lat lager hebben gelegd. De kredietcrisis laat zien dat de bestuurders te veel met het bemachtigen van bonussen in de weer zijn geweest en dat ze daardoor onvoldoende tijd hebben overgehouden om echt op het winkeltje te passen. Nu zorgen het onderwijs en de teloorgang van de media (Volkskrant 13 december 2008) er voor om de domheid van het volk te bevorderen en de toezichthouders, die zich met gebakken lucht bezig houden voor het eerste. Door een gebrek aan een consistent en gedeeld waardepatroon is de afstand tussen ideaal (Goede, Ware en Schone) en gesignaleerde werkelijkheid duidelijk toegenomen. De symptomen van ressentiment in de maatschappij zeggen iets over het psychosociale klimaat van deze tijd. Draait het niet juist om de discipline moraliteit? De dubbele moraal maakt het lastig om de veelheid van culturen met universele waarden te verbinden. Waarom laten we het gebeuren dat de schijnwereld in het multiculturele Nederland toeneemt?

Net als eerder de problematiek in het onderwijs hebben de problemen in de financiële wereld alles te maken met groupthink, de organisatiecultuur. Een tunnelvisie brengt het ééndimensionale denken tot uitdrukking. Het is gespeend van elke creativiteit.
Sander Boon schreef hierover in de Volkskrant van 29 november 2008 een aardige column ‘Terug bij af: de geldpers draait weer. Te veel toezichthouders houden zich met gebakken lucht bezig. Het is een open deur om te stellen dat het creatieve boekhouden van de banken geen meerwaarde heeft opgeleverd. Creativethink heeft ook een keerzijde. De banken hebben jarenlang Sinterklaas gespeeld met het op het Angelsaksische populaire adagium live now pay later. De kredietcrisis is ontstaan doordat er jarenlang met het innovatieve instrument om geld uit geld te maken te veel geld in omloop is gebracht.

Schumpeter houdt technische innovatie voor de enige werkelijke bron van economische groei. Succesvolle innovatie verschaft tijdelijke marktmacht, die de winsten en marktaandelen van op voorgaande technieken gevestigde bedrijven aantast. In een nooit-eindigend proces van opkomst en ondergang worden oude bedrijven vernietigd door nieuwe. Daar technische innovatie volgens Schumpeter de enige manier is waardoor de welvaart kan toenemen, ziet hij niets in maatregelen waarbij ongericht geld in de economie wordt gepompt om groei te bevorderen.

In het rapport ‘E i V’ draait het om het gulden midden van Aristoteles, de relatie tussen Kwantiteit en Kwaliteit, Welvaart en Welzijn. Het rapport ‘E i V’ verdedigt de stelling dat de vooruitgang alleen een stapje verder komt wanneer door de wetenschap aan de relatie tussen het CPB van het Ministerie van Economische Zaken en van het SCP Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport meer aandacht wordt besteed.

Debat 'CO2 uitstoot en Klimaatsverandering'
Religieuze leiders steunen Europese klimaatstrijd (Bart Dirks de Volkskrant 6 mei 2008):
Een grote delegatie van religieuze leiders – joods , christelijk en islamitisch – sprak maandag steun uit voor de Brusselse plannen om CO2-uitstoot te verminderen. Ook de Rotterdamse bisschop Van Luyn was aanwezig.

Het boek Schuldgevoel van Coen Simon is een helder geschreven boek dat het Markt- en Zondebokmechanisme opnieuw uitwerkt.

Het aantrekken en afstoten (positief: Versieren, negatief: Zondebokmechanisme) op aarde hangt mystiek met de aantrekking en afstoting in het universum samen. Door de eeuwen heen zijn het geestelijke leiders en filosofen, in het bijzonder de mystici die voor het menselijk tekort oplossingen aanreiken. Waarop stel je in de maatschappij prijs altruïsme of egoïsme? Hoe een permanente structurele cultuurverandering te bewerkstelligen? Het ligt dan voor de hand dat in de 21e eeuw spiritualiteit en politiek weer met elkaar worden verbonden.

De grote collectieve ziekmaker van deze tijd is werkstress, psycho sociale arbeidsbelasting. Bij het toenemen van spanningen (stress en angst) in de wereld wordt aan risicobeheersing (stress management) en de mate van maakbaarheid van een wereldwijde samenleving meer aandacht besteed. Maar om spanningen te verminderen heeft de evolutie de mens gelukkig ook van de eigenschappen geweten, zelfbeheersing (innerlijke harmonie leidt tot uiterlijke harmonie), mededogen en empathie voorzien.

Moet je bijna dood zijn geweest om die levenslessen te leren? Nee, meent Van Lommel, die zelf nooit een bijna-doodervaring heeft gehad. Zelf heeft hij dankzij zijn onderzoek zoveel waardevolle lessen geleerd, dat hij in 1992 zijn carrière als cardioloog heeft beëindigd om zich volledig te kunnen wijden aan verder onderzoek en nieuwe publicaties en lezingen over dit onderwerp. ‘Door ermee bezig te zijn en ervoor open te staan, is mijn leven veranderd’, zegt Van Lommel. ‘Ik zie nu in dat alles voortkomt uit bewustzijn. Ik begrijp beter dat je je eigen realiteit creëert op basis van het bewustzijn dat je hebt en de intentie van waaruit je leeft. Ik begrijp dat bewustzijn de basis is van leven, en dat het in het leven vooral gaat om compassie, empathie en liefde.’
Christian Keysers laat ons in Het empathische brein aan de hand van levendige en persoonlijke beschrijvingen van experimenten zien waarom we niet alleen individuen zijn, maar vooral ook sociale wezens. Het is de schakel tussen 'Geest en Lichaam' (psychomaterie), die het probleem van het ego en het hogere Zelf, van involutie en evolutie (emanationisme), de neergaande en opgaande boog (Neer - en Opwaartse causatie) kan oplossen. In essentie draait het om ‘Levensatoom en Atoom’, ‘Geest en Lichaam’, ‘These + Antithese = Synthese', de Kwintessens.

ASML-topman Peter Wennink vraagt 10 miljard aan het nieuwe kabinet. Dit staat in schril contrast met de wereldwijde belastinglobby van de Silicon Valley Tax Directors Group (SVTDG). De utopie van de vrije markt volgens Hans Achterhuis, de illusie van de vrije markt economie staat tegenover het staatskapitalisme van Mark Rutte. De self-fulfilling prophecy van Peter Wennink geldt in het bijzonder voor VVD gelovigen.
Een schuivende tolerantiegrens (door Marcel ten Hooven Trouw 20 februari 2006):
De VVD discussieert opnieuw over de grenzen van vrijheid. In het recente verleden bleek dat de liberalen - als het ging om vrijheid van vereniging, onderwijs of godsdienst - aan niet-gelovigen meer ruimte gunnen dan aan gelovigen.

De basis voor het rapport ‘E i V’ is in 1993/1994 gelegd tijdens het door Hoogovens aangeboden traject Ondernemen met talenten bij het outplacementbureau Van Ede & Partners onder leiding van Hans Leewens. Het boek Oosterse wijsheid en westerse renaissance dat Hans Leewens heeft vertaald en van commentaar heeft voorzien reikt de oplossing aan voor het probleem waar ik bij Hoogovens tegen aan ben gelopen. Hans Leewens spreekt in dit boek de verwachting uit dat in de 21ste eeuw, een paradigmawisseling plaats vindt, namelijk de Westerse Renaissance onderbouwd door Oosterse wijsheid. Of met andere woorden mijn werkervaring staat symbool voor een groter verhaal, namelijk hoe de levensbeschouwing, het moreel kompas tussen professionals & politicals in Nederland en Europa, maar ook tussen Oost en West zich doet gelden.

Het vraagstuk dat aan de orde wordt gesteld, de relatie tussen 'werkgever en werknemer', kan met de principaal-agentproblematiek, met wederkerigheid (enantiodromie volgens Carl Jung) worden vergeleken, een situatie waarin van asymmetrische informatie sprake is. Het zal duidelijk zijn dat ik in mijn waardering voor de kwaliteiten van mijn chef tekort ben geschoten. Uiteindelijk draait het om vanuit welk perspectief of perceptie naar de éne werkelijkheid wordt gekeken.

De in Nederland kamerbreed ingevoerde marktwerking of met andere woorden mensen obsessief stimuleren door alleen een worst voor te houden heeft de utopie van een risicoloze maatschappij (risicobeheersing) eerder vergroot dan verkleint. Het heil van de door politici aangestuurde marktwerking blijkt op illusies te berusten.

Bij een eenmanszaak is er sprake van een echt ondernemersrisico. In de door de overheid gefinancierde publieke sector is er van echt ondernemersrisico voor 0,0% sprake. Bij het groter en bureaucratischer worden van door politici aangestuurde organisaties neemt ook de kans toe dat mismanagement met de mantel der liefde wordt bedekt. De vuile was wordt niet buiten gehangen. Dit geldt zowel in de private als de publieke sector. Met marktwerking wordt het probleem van groupthink onvoldoende opgelost. De marktwerking van dienen en verdienen leidt tot succes wanneer ook aan de moraal van het verhaal aandacht wordt besteed.

Een kleine cyclus speelt zich binnen het kernkwadrant af en een grote cyclus binnen het maskerkwadrant. Uitgangspunt is dat een conjunctuurcyclus zich binnen de marges van het ‘kernkwadrant’ beweegt, daarentegen een grote schommeling zoals de kredietcrisis speelt zich binnen het ‘maskerkwadrant’ af. Het marktmechanisme faalt wanneer de individuele verantwoordelijkheid, de ethische drijfveren van zowel verkopers als kopers, van zowel overheid als burgers uit beeld verdwijnt. In hoeverre is de overheid zowel de oorzaak als de oplossing van het probleem? Een ding is zeker de overheid is te veel gefocussed op de korte in plaats van op de lange termijn. In hoeverre zijn we bereid van de ervaringen uit het verleden te leren?

Een variant op het peterprincipe, het sprookje De nieuwe kleren van de keizer van Hans Christian Andersen is nog steeds actueel.

Veel geld is geïnvesteerd om het Higgsdeeltje te vinden. Waarom wordt er aan vredesvraagstukken en vermindering van ressentiment nauwelijks aandacht besteed? Er is behoefte aan een nieuw gezichtspunt op het morele kompas (balk en splinter).

Of kan alleen kunst ons nog redden?
John Algeo Kunst, Kandinsky en Zelftransformatie
Wassily Kandinsky, een van de grootste kunstenaars van de twintigste eeuw, staat bekend als de vader van de moderne abstracte kunst. Sommige kunstcritici denken dat abstracte kunst niets voorstelt, omdat het niet figuratief weergeeft, – het niets afbeeldt – maar alleen een kwestie is van techniek: met lijn, kleur en vorm. Maar zo dacht Kandinsky er niet over. Hij stelde dat abstracte kunst meer de innerlijke kant van de werkelijkheid voorstelt dan de uiterlijke vorm, het esoterische meer dan het exoterische. En hij vond ook dat, omdat abstracte kunst gaat over de innerlijke kant, het een middel kan zijn tot zelftransformatie. Met dit idee over de bedoeling van kunst, is het geen verrassing dat Kandinsky diepgaand beïnvloed werd door theosofie.

Het rapport ‘E i V’ kiest voor de interdisciplinaire aanpak - de middenweg tussen de twee kanten van één medaille Geestkunde en Natuurkunde - de wisselwerking (wederkerigheid) tussen psychologie, sociologie, filosofie en ethiek of de synthese van wetenschap, religie en filosofie en kunst. In het rapport ‘E I V’ staat religie in het bijzonder voor levenskunst , de moraal van het verhaal, te worden ingewijd in de oude mysteriën.

​5 VN-directeur: de val en de erfenis (Slachtofferoriëntatie):
Op 1 februari 1982 hield Van Boven de gebruikelijke directeurstoespraak bij de jaarlijkse opening van Commissie Mensenrechten [vB 2011b]:
‘Daar werd je geacht geen landen bij naam te noemen. Dat vond ik onzin. Ik maakte een speech waarin ik onder meer de situatie in Guatemala beschreef. Wat zich daar heeft afgespeeld is misschien nog wel het meest schrijnend van heel Latijns-Amerika. Het VN-hoofdkantoor in New York wilde de passage schrappen. Ik zei dat ik dat voor mijn geweten niet kon verantwoorden. Ik kreeg uiteindelijk toestemming, maar moest wel een zin toevoegen dat een aantal onderdelen van mijn speech niet noodzakelijkerwijs de mening van de secretaris generaal vertolkte. Dat deed ik, maar toch werd ik een week later ontslagen. Waarschijnlijk zat Argentinië daarachter, mijn grote vijand in die tijd, terwijl ik dat land nota bene niet in de speech had genoemd.’
Hij zei dat hij het ontslag niet had voorzien, maar wel had geconstateerd dat hem het werken moeilijker was gemaakt [vB 1993c]:
‘Ik ondervond steeds meer tegenstand, bijvoorbeeld financieel, mijn personeelsbestand werd afgeknepen. Dat soort dingen zijn moeilijk te traceren, in een bureaucratie kan iedereen zich achter de ander verbergen.

In het rapport ‘E i V’ draait het om de drie krachten 'Übermensch, Wil tot macht en Eeuwige wederkeer', die in het boek Also sprach Zarathustra tot uitdrukking worden gebracht. Ressentiment is een oorspronkelijk uit het Frans afkomstige term die gebruikt wordt in de psychologie en filosofie. In de filosofie werd de term geïntroduceerd door de Duitse filosoof Friedrich Nietzsche (1844-1900). In de reactie van de filosoof Max Scheler (1874-1928) op het werk van Nietzsche speelt de notie van ressentiment een centrale rol.

J.Krishnamurti: "De maatschappij is niet anders dan jij - jij bent de maatschappij. De maatschappelijke structuur is de structuur van jouzelf. Dus als je begint jezelf te begrijpen, dan begin je de maatschappij te begrijpen waar je in leeft. Die twee zijn niet elkaars tegengestelde. Voor een religieus mens gaat het er dus om een nieuwe manier van leven te ontdekken, van in deze wereld te leven, en een teweeg te brengen in de maatschappij waarin hij leeft. Want door zichzelf te veranderen verandert hij de maatschappij" (Bombay, 10 februari 1965)

Het boek Een scheurtje in de rand van de schepping van Marcelo Gleiser heeft op het fenomeen ‘Monade + Duade’ betrekking, het verschijnsel dat Meta-leren mogelijk maakt.

In zijn boek WDNKW (p. 299) geeft Gerrit Teule in één tekening zelfgelijkvormigheid, de absolute - en relatieve ruimtetijd weer. Eon staat voor de absolute ruimtetijd (wormgat) en atoom, molecuul, cel, lichaam en aarde voor de relatieve ruimte ('Openbare ruimte'). Aan deze reeks kunnen het brein, sterrenstelsels en miljoenen, zo niet miljarden andere universa worden toegevoegd. Het verschil tussen een absolute - en relatieve ruimtetijd is de levensduur. In werkelijkheid bestaan er slechts virtuele scheidslijnen.
De absolute ruimtetijd (non-lokale ruimte) heeft een eeuwige levensduur, bij de relatieve ruimtetijd kan de levensduur zelfs vele miljarden jaren bedragen. Het universum heeft op haar beurt een langere levensduur dan een sterrenstelsel binnen het universum. Een eindig universum maakt onderdeel uit van het heelal (meta-universum). Een relatieve ruimte heeft een duidelijk beginpunt en eindpunt, alpha en omega.

GroenLinks volgt in het debat met Ghosh de Derde weg van Hans Feddema (Civis Mundi Digitaal #14 31 oktober 2012).

Het zondebokmechanisme van filosoof René Girard
Menschen zijn geen Brüder (Frank Mulder De Groene Amsterdammer 25 januari 2012):
Het idee dat we in staat zijn tot vriendschap met de hele wereld is een romantische, gevaarlijke illusie. Dat was bij de Grieken al zo. Bij de facebookers van nu is het niet anders.
Al sinds het begin van de geschiedenis is het aanwijzen en uitstoten van een zondebok de basis van vrede. Dat is althans de hypothese van René Girard, de 88-jarige Franse denker die de academische wereld precies een halve eeuw geleden begon te bestoken met artikelen op het gebied van letterkunde, antropologie, psychologie en godsdienstwetenschappen. Zijn werk is een stevig tegenwicht tegen het idee dat we autonoom zijn en de wereld kunnen verbeteren.
DE HYPOTHESES van Girard maakten veel los in de wetenschap. Met zijn gedurfde bril heeft hij een compleet alternatieve verklaring ontrold over het ontstaan van geweld, cultuur, religie en politiek. ‘Hij is de Darwin van de menswetenschappen’, vond de bekende Franse filosoof Michel Serres, die hem in 2005 welkom mocht heten als onsterfelijk lid van de prestigieuze Académie Française. Slechts 36 levende Fransen delen in die eer.
‘Girard zelf doet helemaal niet of hij iets nieuws verkondigt’, zegt Joachim Duyndam, Socrates-hoogleraar wijsbegeerte aan de Universiteit voor Humanistiek, die in zijn onderzoek Girards inzichten in verband wil brengen met Heidegger en Levinas. ‘
‘5redblack%uitstoten vinden we tegenwoordig onrechtvaardig. Maar je eigen begeerte opgeven en je vijanden vergeven, waar het evangelie ook over gaat, dat nemen we liever niet over. Daardoor is er een strijd losgebrand wie het grootste slachtoffer is. Degene die onrecht doet, wordt gedemoniseerd.’ De enige weg tot vrede is het inzicht dat wij zelf net zo fout zitten als onze tegenstanders en dat we ons met elkaar moeten verzoenen. Chantre: ‘Daarom zegt Serres dat Girard de enige echt geweldloze denker is die hij kent. In zijn denken, maar ook in zijn persoon.’ Dat is iets wat vaak over de man gezegd wordt: hij is zo bescheiden, zo toegankelijk. Zelf gelooft Girard dat we een zwarte toekomst tegemoet gaan als we doorgaan met denken in termen van dader en slachtoffer. ‘Hij voorspelt dat de wrok in de wereld zal toenemen. Niet alleen tussen individuen, maar ook tussen naties, die steeds minder macht hebben om geweld te beteugelen.’

Een spirituele zomerbespiegeling (Hans Feddema Civis Mundi Digitaal #13, september 2012):
Hoe dit ook zij, vooral verstarring van patronen in het oude levensverhaal kunnen net als tijdelijke geestelijke inzinkingen en ziektes bijdragen aan een bewustzijnsomslag naar het nieuwe levensverhaal, die ontstaat in het ritme van 1) loslaten en 2) ons open stellen voor onze levensopdracht, onze missie die we lange tijd niet (in)zagen. Martin Buber spreekt van het komen ‘van gebondenheid tot verbondenheid’ bij de mens. Ik zou zeggen: van dualiteits- naar eenheidsbewustzijn. Dat kan met recht renaissance of innerlijke hergeboorte heten. We kennen dat uit bijna alle wijsheid-geschriften, mythen en sprookjes. Loslaten heet in de mythologie vaak ‘doodgaan’ en dan steeds met ‘herboren worden’ als tegenpool. Hergeboorte? Moeten we dan terug in de moederschoot? De intellectueel Nicodemus vroeg dat 2000 jaar terug aan Jezus van Nazareth. Het antwoord van deze dat het ‘koninkrijk van de geest’ in ons zit, maakt duidelijk, dat hij net als Socrates de mensen altijd naar zichzelf terug verwijst, naar zelfkennis en het innerlijk weten dat we ziel zijn en niet ons voertuig, het lichaam. Dat er diep in ons een bron zit die zich kan openen en ons zo bezielt. En dat het zaak lijkt die niet te versluierd te houden of het contact daarmee te verliezen, omdat het dan niet ‘stroomt’ in ons leven. Kortom, dat het in het leven gaat om een persoonlijke weg van verandering van het oude naar het nieuwe levensverhaal. Naar een bewustzijnsomslag en een meer vanuit het hart leven. Als we dat in een vroege of latere fase van het leven via innerlijk weten gaan inzien, is dat met recht een renaissance.

Het probleem voor politici is dat onze macro-economen hun vakgebied hebben opgeblazen. Om de éénzijdige koopmansgeest en lobbynetwerken van bankiers te reguleren, is er behoefte aan een nieuwe Glass-Steagall wet. Nick Leeson, Jérôme Kerviel en London whale hebben een eerste signaal afgegeven dat de banken hun risicobeheersing niet op orde hebben.
De illusiecultuur, het piramidespel van de zeepbel (bouwen van torens van Babel in de EU), de aardse trimurti (drie guna’s) is de inverse van de hemelse Trimurti. Banken zorgen voor het scheppen van geld en een zakenbank á la Goldman Sachs, Lehman Brothers en banken die ongeremd geld in dubieuze waardepapieren hebben gestoken of bankemployees als Nick Leeson (Barings Bank), Jérôme Kerviel (Société Générale), London whale (JPMorgan Chase) of ex-zakenman en -belegger Bernard Madoff voor het vernietigen.
Of in de woorden van Bolkestein: de lotgevallen van de euro zijn ‘een goed voorbeeld van politiek wensdenken dat nuchter economisch denken overvleugeld’ (Paul Brill en Martin Sommer de Volkskrant 3 december 2011).

'Een nieuwe Pieter Lieftinck, dat is wat Europa nodig heeft' (Bernard van Praag de Volkskrant 21 oktober 2011)
Om het bankenstelsel te stabiliseren, zouden de Europese leiders terug moeten grijpen naar na-oorlogse instrumenten.
Het lijkt het de hoogste tijd om te komen tot een structurele hervorming van de financiële wereld, voordat we inderdaad terechtkomen in een toestand van revolutie waarbij onvermijdelijk veel kapot zou worden gemaakt. Het is de vraag of de Europese politici de urgentie van deze situatie voldoende onderkennen. Het is niet langer een tijd voor pappen en nathouden. We komen er niet door steeds grotere garanties te geven en reservefondsen op te tuigen zonder dat we de wortels van het kwaad zelf aanpakken.
Wat wij nodig hebben, is een nieuwe Pieter Lieftinck (Nederlands minister van Financiën van 1945 tot '52). Iemand die de situatie analyseert en bereid is om onorthodoxe middelen toe te passen. De Europese leiders dienen zich los te maken van de conventionele denkschema's. Ze moeten het geldverkeer tijdelijk reguleren en tevens op langere termijn op Europees niveau een Glass-Steagall-achtige structuur bindend opleggen aan de Europese banken.

'Op de drift tot scoren volgt het bedrog' (Hermann von der Dunk de Volkskrant 13 september 2011)
Cijfers, statistieken, grafieken zijn de iconen van de huidige wetenschap. Wie ermee aankomt, is bij voorbaat serieus te nemen. Een andere factor is de zuigkracht van de markt, die in de strategie van de universiteiten het wetenschappelijke ethos als hinderlijk obstakel heeft opgeruimd en, zoals in bedrijven, de bestuurders in directeuren met een bedrijfsmentaliteit heeft veranderd, die de wetenschappers met het 'publish or perish' tot concurrentie opjaagt.
In 1986 waarschuwde ik in NRC Handelsblad voor de koopmansgeest die toen de alma mater binnendrong en het wetenschappelijke ethos zou ondermijnen. Zolang voortdurend het nieuwe ethos met zijn marktgerichtheid en verwisseling van kwantiteit met kwaliteit luid wordt gepredikt, zal ook de neiging om wat te sjoemelen, die de meeste wetenschappers wel eens bespeuren, ernstige slachtoffers maken. Zeker als daar de verleiding bij komt om in de media met opzienbarende vondsten te gloriëren.

Een cyborg (van het Engelse cybernetic organism oftewel cybernetisch organisme) is de fysieke samensmelting van mens en machine. (Zie ook: cybernetica.)
Volgens Miguel Nicolelis (de Volkskrant 13 augustus 2011) kun je schoonheid, poёzie, altruïsme, solidariteit of sympathie niet nabootsen (na-apen) in een machine.

'Cultuur plus tijdgeest is gedrag' (Marcel van Dam de Volkskrant 4 augustus 2011)
Gedrag van mensen blackblueblackblueblack%, met name de opvoeding in de vroege jeugd. Er bestaat onder wetenschappers verschil van mening over de vraag welke invloed dominant is.
Aangeboren
Neuro-wetenschappers zoals Dick Swaab achten de invloed van aangeboren eigenschappen het grootst. Hij gaf daar afgelopen zondag in Zomergasten zijn argumenten voor. De meeste sociale wetenschappers denken dat de omgeving de grootste invloed heeft. Zelf denk ik dat het een vruchteloze discussie is. Sommige eigenschappen zijn bij de geboorte vastgelegd, bijvoorbeeld de seksuele voorkeur. Maar ook Swaab erkent dat hoe die voorkeur in gedrag tot uiting komt weer afhangt van andere eigenschappen en van prikkels uit de omgeving.
Invloeden omgeving
Wat ik uit de literatuur afleid, is dat veel eigenschappen in potentie aanwezig zijn en dat pas door prikkels uit de omgeving wordt bepaald of en in welke mate die eigenschappen worden geactiveerd. Dat bepaalt een groot deel van het gedrag. Hoe zouden anders de grote verschillen tussen culturen te verklaren zijn? Dat betekent dat de cultuur waarin men leeft, de publieke opinie, het publieke debat, zeg maar de tijdgeest, per definitie een grote invloed hebben op het gedrag. Zo denk ik dat fundamentalisme, het geloof dat je de absolute waarheid in pacht hebt en die aan anderen wilt opleggen, samenhangt met aangeboren karaktereigenschappen, maar dat invloeden uit de omgeving bepalen tot welke actie dat geloof leidt.
Extreem gedrag ('Zo boven, Zo beneden en Zo binnen, Zo buiten')
Naarmate extreme opvattingen door meer mensen worden gedeeld en helemaal als officiële gezagsdragers zich erbij aansluiten, wordt de invloed op het gedrag groter. Tot welk extreem gedrag dat kan leiden, heeft de tweede wereldoorlog laten zien. Voordien oppassende mensen uit de burgerlijke middenklasse bleken bereid de als 'ongedierte' gebrandmerkte joden massaal uit te roeien. Toen in Nederland het christendom nog domineerde, was uitsluiting van andersdenkenden nog heel gewoon. 'Gemengde huwelijken' leidden niet zelden tot familiedrama's. Het christenfundamentalisme in Amerika en het joodse fundamentalisme in Israël hebben nog grote, destructieve politieke invloed.

Paus Benedictus XVI heeft dan ook gelijk om te waarschuwen voor ’de dictatuur van het relativisme’, zegt Girard in een recent interview met Global Viewpoint-redacteur Nathan Gardels. „Paradoxaal genoeg zijn wij zo etnocentrisch geworden in ons relativisme dat we het goed vinden dat anderen – maar niet wijzelf – denken dat de eigen religie superieur is. (…) Maar in al mijn werk probeer ik te laten zien dat het christendom superieur is en niet weer een andere mythologie.” Joseph Vogl Het spook van het kapitaal
In het laatste hoofdstuk van Het spook van het kapitaal fileert Vogl de economische wetenschap en haar oikodicee genadeloos. De economische wetenschap is een wetenschap die achter het scherm van haar eigen wetenschappelijkheid een normatief kader oplegt aan die economische werkelijkheid. Ze is met andere woorden performatief van aard. De politieke economie heeft zelf de gegevenheden geschapen waarvan ze de wetenschap claimt te zijn. Het produceert de werkelijkheid die het analyseert en doet die werkelijkheid als norm gelden.
Maar de praktijk ziet er volgens Vogl helemaal anders uit. Economische keuzes en oordelen zijn nooit rationele keuzes of kennisoordelen, maar in de eerste plaats esthetische oordelen. Financiële markten bijvoorbeeld zijn bovenal gebaseerd op conventies die zelf geen verdere grond hebben. Het is doxa en geen epistèmè. Vandaar ook dat de schijnbaar rationele besluitvorming van marktactoren in de praktijk leidt tot systematische dwaasheid.

Balkenende gaat ‘liever niet in’ op oorzaken van verkiezingsnederlaag (Volkskrant 29 december 2010)
De vraag waarom hij niet de regie nam op spannende momenten, wordt niet gesteld. Oud-bewindslieden van de partijen met wie het CDA regeerde, wijzen vaak op dit manco. Het lag aan de anderen: de LPF, D66 en de PvdA. Balkenende geeft nog een fijn inkijkje hoe het regeren met VVD en PvdA ging. Bij de VVD was een deal een deal. Kijk, als je nu eens wist hoe vaak bewindslieden langs de PvdA-fractie moesten. Dan moest Donner met mevrouw Hamer praten, dan moest Klink weer langs. Dat maakt het leven wel lastiger.
Het selling point voor de VVD is het economisme dat Jesse Klaver bestrijdt.

Hoe te leven met de veronderstelde zinloosheid van ons bestaan? (Wim Couwenberg ''Civis Mundi digitaal, 28 september 2010):
Als alles wat we doen en ondernemen ijdel is en vervliegt zonder een spoor achter te raken, waarom blijven we ons dan toch inspannen? Is het vanwege de blinde levenswil die in Schopenhauer’s ogen de essentie uitmaakt van ons bestaan, in zijn ogen een doelloze drang die de bron is van al het wereldleed? Of is het de wil tot macht waarin die levenswil volgens Nietzsche in positieve zin to gelding komt, namelijk als de wil te realiseren wat we in onszelf aan mogelijkheden hebben, dus te kiezen voor een authentiek leven naar eigen maat en inzicht als alternatief van het conventionele leven naar traditie en sociaal verwachtingspatroon; en in lijn hiermee onvoorwaardelijk ja te zeggen tegen het leven in al zijn ondoorgrondelijkheid, ook tegen het noodlot (amor fati, lotsbestemming)?

Zelfreflectie bij zakenbankiers (Volkskrant 8 mei 2010):
Een interne commissie van de van fraude verachte zakenbank Goldman Sachs gaat de handelspraktijken van de bank tegen het licht houden. De bank is al onderwerp van een strafrechtelijk onderzoek van de Amerikaaanse justitie. Volgens topman lloyd Blankfein is het onderzoek nodig, omdat er een kloof bestaat tussen hoe de bank zichzelf ziet en hoe anderen de bank zien.

Doelstellingen 'Duurzaam Inkopen' bij gemeenten niet haalbaar "Klimaatakkoord niet meer dan een ambitie" volgens de VNG.
Het Klimaatakkoord lijkt wat betreft inkoopafspraken een lege huls. Gemeenten streven ernaar om in 2010 voor 75% duurzaam in te kopen. Maar komen anderhalf jaar voor de eindstreep nog gemiddeld 50% te kort.

Zorg eerst dat het geld de leerling bereikt (Presley Bergen de Volkskrant 4 januari 2010):
Het staat vast dat van de ruim 30 miljard, meer dan de helft niet ten goede komt aan het primaire proces. Het is de overheid die uiteindelijk verantwoordelijk is voor de kwaliteit van het onderwijs. Zij weigert echter scholen te dwingen financieel transparant te zijn en daarmee schiet zij in eigen voet.
Presley Bergen laat zien hoe sterk de afgelopen vijftien jaar de bureaucratie in het onderwijs is toegenomen.

Privé in de politieke biografie Hans Renders & Gerrit Voerman [redactie] Het persoonlijke is politiek, 2007:
Mineke Bosch dilemma’s van gelijke behandeling in de biografie (p. 49):
In zijn bespreking van mijn boek vroeg Jan Blokker zich bijvoorbeeld af: ‘Was [Jacobs] op al die halfromantische fietstochten met haar minnaar Carel Victor Gerritsen [...] eigenlijk een goede minnares?’ Critici die expertise hadden op het gebied van gendertheorie en gendergeschiedenis oordeelden hier over het algemeen heel anders over. De Utrechtse historica Berteke Waaldijk bijvoorbeeld, merkte in haar recensie in het Tijdschrift voor Geschiedenis op: ‘De vrije relatie, later het huwelijk met Victor Gerritsen, schetst Bosch terughoudend en verhelderend.’2 Mijns inziens is hier meer in het geding dan smaak en heeft de omgang van historici met het persoonlijke te maken met opvattingen over gender.

Econoom Jan Pen (Jaap Stam en Rob Hornstra de Volkskrant 24 december 2009):
‘Mijn opinie is minder stellig. Ik formuleer het allemaal niet zo hard meer. Ik heb wel een harde stem als het moet.’
Hij schraapt zijn keel en declameert de eerste twee strofen van Die grenadiere van Heinrich Heine.
‘Dan blijkt het grote verschil: de een wil naar zijn vrouw en zijn kind, de ander niet. Die wil soldaat blijven.'
‘Het is het meest pacifistische gedicht dat ik ken.’
Tiesse (zijn zoon): ‘Maar die ene wil blijven vechten voor de keizer.’
Jan: ‘Ja, ja, ja, het gaat om het verschil tussen die twee.’
Er valt een stilte. Niet voor het eerst, maar deze duurt langer.
Uiteindelijk zegt Jan: ‘ik herken er een ideaal in. Het ideaal van het pacifisme. Nou, hup, het is mooi geweest.’

Michaël Persson (de Volkskrant 30 oktober 2009): Pas na zijn pensioen wordt wereldleider groen
Zo was de bijeenkomst van de beroemde milieuclub misschien wel typerend voor de huidige stand van zaken op weg naar Kopenhagen. Bijna iedereen is het erover eens dat we grotere offers moeten brengen om de klimaatverandering tegen te gaan. En bijna iedereen is het erover eens dat iemand anders daarmee moet beginnen.

Ik maak me zorgen over het korte termijn winstbejag dat hier en daar overheerst. Een gebrek aan ethisch en moreel handelen is mede oorzaak geweest van de economische crisis (Van der Hoeven de Volkskrant 28 oktober 2009)
Haar opmerkingen zijn de werkgevers Bernard Wientjes, Loek Hermans en Albert Jan Maat in het verkeerde keelgat geschoten.
Van der Hoeven gaat met de onderwijswereld overleggen over cursussen ethiek bij managementopleidingen (Volkskrant 30 oktober 2009).
Door haar vrijwel kritiekloze en kleurloze politieke opstelling etaleert Van der Hoeven zich op ethisch terrein als een lege huls. Dit in tegenstelling tot wat je van een CDA politicus in het kader van het rentmeesterschap zou mogen verwachten. Of met andere woorden wat is precies de toegevoegde waarde van deze minister? Verdient Maria van der Hoeven het voordeel van de twijfel of moet Van der Hoeven zelf voor haar falende overheidsbeleid verantwoordelijkheid nemen? Inmiddels is bekend dat ze de eer aan zichzelf houdt.

De FORUM pagina van de Volkskrant van 15 oktober 2009 gaat hoofdzakelijk over DSB. Het toont in een nutshell de situatie in Nederland. Met name de cartoon van Jos Collignon zegt meer dan duizend woorden.
Marcel van Dam geeft in zijn column DE DEPLORABELE STAAT aardig weer hoe Nederland er voor staat. Al ben ik het niet helemaal met hem eens wat hij tot slot schrijft: Dat een gemankeerde Nederlandse Ralph Nader zo’n bank de nek om kon draaien, zou ons allemaal dodelijk ongerust moeten maken.
Max Pam schrijft in zijn column: De enige die zich buiten de groep van de rivaliserende redders heeft opgesteld, is Pieter Lakeman. Vermoedelijk is hij ook de enige die consequent de waarheid heeft gesproken en binnen het Nederlandse poldermodel is het dan ook volkomen logisch dat juist hij van velen de schuld krijgt van het debacle.
Pieter Lakeman wordt nu als zondebok weggezet. Het is het bekende verhaal. Diegene die niet corrupt is wordt als schuldige aangewezen.

De troeven van Geert Wilders
Het ressentiment regeert (Rob Wijnberg De Groene Amsterdammer 23 september 2009):
Sinds Pim Fortuyn is morele verontwaardiging de dominante emotie in het Nederlandse publieke debat. ‘De wraak der machtelozen’ (Nietzsche) is aanstaande. We moeten Geert Wilders daarom serieus nemen, want wie het ressentiment de mond wil snoeren, wakkert het juist aan.

Pieter Lakeman is een held! (Ferry Haan de Volkskrant 14 oktober 2009):
Hij hanteert de zaag, waar toezichthouder AFM al jarenlang talmt. Goed werk. De ondergang van DSB komt op naam van Pieter Lakeman. Hij hanteert de zaag, waar toezichthouder AFM al jarenlang talmt. Goed werk.
Verbazingwekkend
Voor een oud-journalist is de ondergang fascinerend en dramatisch. Terugkijkend, is het natuurlijk verbazingwekkend dat Dirk Scheringa in 2008? tot topman van het jaar werd gekozen. Had dan niemand zich echt in het verdienmodel van DSB-bank verdiept? Het DSB-jaarverslag gaf veel informatie. Scheringa verdiende zijn geld met provisie op verzekeringsproducten, niet met bankzaken

Nyenrode hoogleraar Paul Frentrop valt door de mand (Eric Smit):
Corporate governance hoogleraar Paul Frentrop (Nyenrode) wordt gesponsord door een stichting die verbonden is aan een controversiële bron van geld
'Andermans geld'
Afgelopen zaterdag deed NRC Handelsblad-journalist Menno Tamminga een bijzondere duit in het zakje door heel nadrukkelijk zijn vinger op een wel heel pijnlijke plek te drukken. In een artikel schrijft hij kort iets over de inaugurele rede die Paul Frentop onlangs hield aan Universiteit Nyenrode, - getiteld 'Andermans geld'. Frentrop aanvaardde vorig jaar een gesponsorde leerstoel corporate governance & capital markets aan de 'Business Universiteit'. In zijn oratie stelt Frentrop onder andere dat de instellingen die onze pensioenen beheren, - stichtingen, pensioenfondsen, verzekeraars, beleggingsinstellingen - zich tegenover hun achterban moeten legitimeren door open te zijn over hun beleggingen. Het zijn in de woorden van Frentrop immers 'beheerders van andermans geld'. Frentrop heeft zijn leerstoel op zijn beurt te danken aan andermans geld; dat van zijn sponsor. 'De stichting Topas dank ik voor het mogelijk maken van de instelling van de leerstoel die ik bekleed,' schrijft Frentrop in zijn dankwoord. Stichting Topas?
Rotterdamse havenarbeiders
Dat gegeven wekte de warme belangstelling van Tamminga die een oud collega is van de voormalige FD en NRC-journalist (en criticaster) Frentrop. Tamminga vond uit dat Stichting Topas gelieerd is aan de stichting Optas, een stichting die op controversiële wijze een kolossaal vermogen vergaarde.
Stichting Optas beheerde jarenlang de pensioenen voor de Rotterdamse havenarbeiders. In 2007 verkocht Optas het beheer van de pensioenen aan levensverzekeraar Aegon en incasseerde daarmee 1,5 miljard euro. Geld dat de Rotterdamse havenarbeiders toe had moeten komen, maar nu door een klein clubje van elitaire bestuurders naar eigen goeddunken wordt beheerd en wordt besteed aan sociale en culturele projecten. Dit tot groot ongenoegen van de havenarbeiders. Die gingen uiteindelijk in 2010 akkoord met een schikking waarbij er 500 miljoen euro in de pensioenpot werd teruggestort.

Groeiambities Buitenlandse overnames door Nederlandse bedrijven zijn uitgedraaid op mislukkingen De verloren jaren negentig (Xander van Uffelen de Volkskrant 31 oktober 2009):
De rigoureuze ommezaai van ING om de bank en verzekeringsdivisie uit elkaar te halen, lijkt het zoveelste bewijs dat het glorieuze tijdperk van het Nederlandse bedrijfsleven uit de jaren negentig achteraf gezien op drijfzand was gebaseerd. Nederlandse topbestuurders verlegden in dat decennium hun jachtterrein naar het buitenland, in de volle overtuiging dat zij met overnames en fusies de Hollandse bedrijven konden omvormen tot machtige multinationals. Bedrijven als supermarktconcern Ahold, verzekeraar Aegon, uitgeverij VNU en kantoorleverancier Buhrman probeerden met grote overnames snel te groeien.
‘Als je de gehele periode overziet, lijkt het erop dat Nederland de afgelopen twintig jaar niet goed gemanaged is’ is het harde oordeel van Paul Frentrop, hoofd corporate governance bij pensioenbelegger ABP (APG Asset Management). ‘Als land moet je woekeren met je talenten. Nederland heeft met de Rotterdamse haven een sterke geografische uitgangspositie, maar inmiddels geen enkel internationaal scheepvaartbedrijf meer in eigendom. Door de gasbel en de forse pensioenbesparingen hadden we een kans een grote financiële sector te creëren. Dat leek even te lukken, maar ook dat voordeel is de afgelopen jaren goeddeels verkwanseld.’
APG overweegt in samenwerking met universiteiten een onderzoek te beginnen naar de managementfouten van de afgelopen twintig jaar.
Frentrop heeft wel al een idee wat er is misgegaan in de bestuurskamer van de Nederlandse bedrijven. ‘Er was veel aandacht voor grote overnames, volgens de methode: grote stappen snel thuis. Dat was niet voor alle transacties de juiste strategie.’
Het optimisme vertaalde zich in een reeks van overnames en fusies, ook al wijst wetenschappelijk onderzoek uit dat de meeste van deze fusies mislukt zijn en niet het verwachte resultaat opleveren, meent Trompenaars. ‘Wereldwijd zijn 400 duizend consultants bezig om bedrijven te adviseren te fuseren, terwijl diezelfde adviseurs horen te weten dat in 75% van de gevallen hun actie op een mislukking uitdraait.’
Trompenaars typeert de manager uit de jaren negentig als een bierkratmanager. Zijn gebrek aan capaciteiten om echte meerwaarde te creëren, verhult hij met een grote bek.

Volgens het kernkwadrant werkt de politiek van eerst het zuur en dan het zoet van ex-premier Peter Balkenende effectief. De weg naar verbetering verloopt nu contraproductief omdat te veel politici, de brokkenpiloten elkaar de hand boven het hoofd houden en geen contact meer hebben met de werkvloer.

De corrigerende werking van de overheid, in de rol van 'dominee', is door de kamerbreed ingevoerde marktwerking door diezelfde overheid, in de rol van 'koopman', voor een belangrijk deel verloren gegaan. Of met andere woorden de individuele 'u vraagt, wij draaien' belangen prevaleren boven de collectieve belangen. Door essentiële voorzieningen als zorg, onderwijs en nutsbedrijven in handen te geven van de markt is een verloedering van de moraal opgetreden. Het geloof van de overheid in het zelfcorrigerende vermogen van de markt is duidelijk tanende. Herman Tjeenk Willink (jaarverslag april 2009) vindt dat in 'de democratische driehoek staat, markt en burger’ de verhoudingen uit het lood hangen. De afgelopen jaren was er te veel markt en te weinig staat en heeft de burgersamenleving te weinig tegenwicht kunnen bieden aan de dominantie van de markt. Het is aannemelijk dat de liberalisering van de financiële markten de ernst van de schuldencrisis hebben versterkt. Uit de reactie van Herman Tjeenk Willink blijkt dat de overheid zich wel met feedbackbesturing bezig houdt, maar te weinig met feedforward. Goed bestuur, een betrouwbare overheid die de belangen van haar bevolking behartigt raakt ondergesneeuwd.

Leven we naar de geest van de wet of zoeken we de mazen van de wet op, zodat we de wet aan onze laars kunnen lappen?
Huub Willems, voorzitter van de Ondernemingskamer zegt in een interview (Pieter Klok interviewt Huub Willems de Volkskrant 23 juni 2009):
‘Nee als je het dichttimmert met regels, ontneem je bestuurders hun moreel besef. Je moet ze meer aanspreken op fatsoenlijk gedrag, op hun verantwoordelijkheid.’ ‘In de discussie tussen Bos en Balkenende over de vraag of de kredietcrisis nu door mensen of door het systeem is veroorzaakt, geef ik Balkenende gelijk. Het gaat er veel meer om hoe mensen met elkaar omgaan, of ze hun rug recht houden bijvoorbeeld. Je kunt elk systeem bedenken dat je wilt. Met goede mensen werkt het goed en anders werkt het niet.’
‘Nee als je het dichttimmert met regels, ontneem je bestuurders hun moreel besef. Je moet ze meer aanspreken op fatsoenlijk gedrag, op hun verantwoordelijkheid.’
Het klinkt misschien CDA-achtig, maar het solidariteitsgevoel moet terugkeren. Als je het moet hebben van regels, blijf je altijd modderen.’

Geert Mak (Marcia Luyten de Volkskrant 20 november 2004):
‘Omdat de mentaliteit van topmanagers en topbestuurders langzaam maar zeker die van de hele samenleving wordt.’ Door zijn positie zet de manager de toon, stelt Mak. Hij bepaalt de richting die de samenleving opgaat. ‘En dat is nu totaal de verkeerde kant uit.’ Mentaliteit is volgens Mak allesbepalend.
‘Kijk naar de topambtenaren op het ministerie van Onderwijs. Daar is geen enkel besef meer van good-taxpayers’ money. Het is als in de nadagen van de Gouden Eeuw: de staatskas is een ruif waar je uit eet. Wie kan, die graait.’
Dat betekent dat in de mores van deze beroepsgroep het algemeen belang ondergeschikt is aan het particuliere. Al individualiserend, emanciperend, calculerend en concurerend, is de sociale verantwoordelijkheid afgeschaft. Dat wat nuttig is, mag best oneerlijk zijn. Uiteindelijk ondermijnt dat een samenleving. Sociale ethiek is niet veilig te stellen met een wettekst of instituut, verantwoordelijkheid moet worden aangeleerd, overgedragen.
Pieter Tordoir onderschrijft Maks vergelijking met het verval in de 18de eeuw, en hij verwijst naar de Amerikaanse econoom Mancur Olson. In The Rise and Decline of Nations beschrijft die hoe een succesvolle natie haast wetmatig zijn aandacht richt op behoud van het verworvene, totdat de stabiliteit blijkt te zijn omgeslagen in rigiditeit en neergang onvermijdelijk is.
Op dat omslagpunt in de cyclus van welvaart en achteruitgang, verandert volgens Tordoir ook de moraal: die gaat richting decadentie. Zelfzucht en gemakzucht zetten de neergang in. Als de mentaliteit aan de top inderdaad tekenend is voor een onvermijdelijke cyclische ontwikkeling, dan zou de stagnatie van de economie meer zijn dan een conjunctureel dipje. In het gunstigste geval maken economie en samenleving een pas op de plaats en sturen ze zichzelf bij. Het ongunstige scenario voert verder.
Er is een slecht voorteken: een korte termijn-perspectief in combinatie met een roofzuchtige elite die zich tegoed doet aan de staatskas, zijn twee kenmerken die in het geheel niet horen bij een hoogontwikkelde samenleving. Dat zijn patronen die typerend zijn voor ontwikkelingslanden Geert Mak: ‘Ik snap eigenlijk niet waarom er nog geen opstand is uitgebroken. Tegen die managerskaste groeit een enorme haat.’

Pech voor Europa: 'Het is eten of gegeten worden' (Hans Moleman de Volkskrant 1 oktober 2004):
De concurrentie is moordend. Het is eten of gegeten worden.' Dat elders ter wereld steeds minder fabrieken overblijven door de opmars van China is volgens hem onvermijdelijk. 'Daar kun je wel sentimenteel over gaan doen, maar dat helpt niets'.Het uitgestrekte Jindingcomplex bestaat uit een reeks in fris wit en blauw uitgevoerde moderne fabriekshallen. De fabrieksstraten zijn omlijst met keurig onderhouden groenstroken. Een wandeling door de opslaghal leert dat nieuwe orders uit Duitsland, Denemarken, Spanje, Frankrijk en Italië klaar zijn om de scheepscontainer in te gaan. Boven in het hoofdgebouw is een indrukwekkend grote zaal waar het kader van de communistische partij kan vergaderen. Jinding heeft, een beetje als vroeger toen het nog van de staat was, op allerlei terreinen een sociale functie in het dorp. Dat wordt nu uit de winst betaald. Het is de droom van de Chinese regering, die nog met veel te veel staatsbedrijven zit die niet willen deugen.

Vignettenmethode vindt oorsprong in marketing (Rachida Azough de Volkskrant 6 maart 2004):
De vignettenmethode, die minister Verdonk wil gebruiken om de mate van integratie van allochtonen te meten, heeft verbazing gewekt. Vier vragen over een omstreden methode....

Het braafste jongetje van de klas (Rachida Azough de Volkskrant 24 februari 2004):
Premier Jan Peter Balkenende schreef deze maand de column van de Nationale Kinderkrant. Onder de titel 'Wat zijn de plannen voor 2004', ontvouwt hij een visie die opvallend goed past bij het verwijt dat hem regelmatig ten deel valt; Balkenende als het braafste jongetje van de klas....

Eeuwige onophoudelijke beweging (KVK Nehru TheoSofia augustus 2002 p. 145-150):
Het nieuwe paradigma van de wetenschap Newton, Einstein en wat daaruit volgt Uit de Tweede Wet van Newton weten wij dat als een kracht F werkt op een massa m, de versnelling (= de mate van verandering van de snelheid) a, wordt weergegeven door de relatie a= F/m. Maar experimenten die uitgevoerd zijn op elektrisch versnelde deeltjes toonden definitief aan dat dit niet het geval is bij zeer hoge snelheden.
147: Vergelijk dit ook met wat de Mahatma’s stellen: ‘Wij zeggen en houden staande dat die beweging – de universele eeuwigdurende beweging, die nooit ophoudt of haar snelheid vergroot… maar doorgaat als een in beweging gezette molen, of er iets te malen is of niet…’ 5
5. The Mahatma Letters to A.P. Sinnett, (p. 150 Nederlandse versie)

Wageningen, een intellectuele ‘vredesstad’ (Margreet Fogteloo De Groene Amsterdanner 11 mei 2002):
Hoe aanlokkelijk het ook is bedoeld, de Landbouwuniversiteit van Wageningen kampt sinds eind jaren tachtig met een zorgelijke terugloop van het aantal studenten. De nieuwe generatie schoolverlaters is veel minder bereid zich bezig te houden met zaken als het verzorgen van de voedselvoorziening van de wereldbevolking en ecologisch verantwoorde landbouw. |vredesstad]]’ (Margreet Fogteloo De Groene Amsterdanner 11 mei 2002):
Hoe aanlokkelijk het ook is bedoeld, de Landbouwuniversiteit van Wageningen kampt sinds eind jaren tachtig met een zorgelijke terugloop van het aantal studenten. De nieuwe generatie schoolverlaters is veel minder bereid zich bezig te houden met zaken als het verzorgen van de voedselvoorziening van de wereldbevolking en ecologisch verantwoorde landbouw.

Cultuur en migratie in Nederland. Kunsten in beweging 1900-1980 (2003 Rosemarie Buikema, Maaike Meijer):
De jury was duidelijk: de dichter Breyten Breytenbach schreef gedichten die door een ‘bewonderenswaardig samengaan van vitaliteit en intellectualiteit, van zinnelijkheid en verstandelijkheid, uitsteken boven het meeste dat aan poëzie in Nederlandse tijdschriften wordt gepubliceerd’. Het was Kees Fens, voorzitter van de jury, dan ook een genoegen Breytenbach voor zijn bundel Lotus de Lucy B. en CW van der Hoogtprijs 1972 en de bijbehorende vijftienhonderd gulden te overhandigen. De jury heeft in haar oordeel meegewogen ‘dat het werk van Zuid-Afrikaanse auteurs in ons land zelden of nooit aandacht krijgt, in het geheel niet bij bekroningen door de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde, die nochtans een omvangrijke Zuidafrikaanse afdeling heeft’. De toekenning was opmerkelijk: Nederlandse letterkundigen bekroonden poëzie die niet in hun eigen taal geschreven was.

Sprookjes als steun voor de managers (Jan de Ridder de Volkskrant 1 april 1995):
Als levensgenieter pur sang verbaast het hem hogelijk. Zeven managers per uur haken af - opgebrand, uitgeblust of geveld door een hartaanval....
Dat idee maakt hem nu - na een carrière als uitgever van sex- en tienerbladen, als VPRO-coryfee en als verhalenverteller - tot een veelgevraagd consultant. Tegen wil en dank, want eigenlijk weet hij niets van het bedrijfsleven. Zijn pretoogjes glimmen: 'Ik heb zelfs nog nooit een baan gehad' Toch komt hij met regelmaat over de vloer bij de grote namen. 'ING, DSM, Justitie, de Nederlandse Vereniging van Directeuren: you name it.' Zijn systeem heet spiegelogie en hij brengt het in verhaalvorm, want meesterverteller zal hij altijd blijven. 'Ik ben een erg leuke verhalenverteller. Heerlijk om die managers te zien gieren.'Desondanks is de boodschap serieus: De Ridder stelt in zijn sessies de fundamenten van het economisch denken aan de kaak.

De gevestigde elites stellen zelfbehoud op de allereerste plaats. Het betekent dat een individueel probleem wel snel kan worden opgepakt, daarentegen voor vraagstukken in de collectieve sector geldt dat het heel lang duurt voordat bewustwording in effectief beleid wordt vertaald. Geert Mak gaf in de Groene Amsterammer van 1994 en de Volkskrant 20 november 2004 een eerste signaal af. Recent zijn daar de reacties van Harm Beertema (de Volkskrant 15 maart 2010) en Prof. Smalhout (Telegraaf 3 april 2010) en Gerd Leers (de Volkskrant 6 april 2010) bijgekomen.
De te verwachten 29 miljard aan bezuinigingen maakt de politieke besluitvorming over de gewenste collectieve voorzieningen en de kosten daarvan bijzonder complex.

====

Zie ook:

Boeken:

• Mahatmabrieven aan A.P. Sinnett
• H.P. Blavatsky Isis ontsluierd Een sleutel tot de mysteries van oude en moderne wetenschap en religie
• Encyclopedic Theosophical Glossary
• H.P. Blavatsky Theosophical Glossary
• H.P. Blavatsky Theosophical Glossary
• Theosofische encyclopedische woordenlijst
• G. de Purucker Occulte Woordentolk Een handboek van oosterse en theosofische termen
• Léon Stapper & Peter Altena & Michel Uyen Van Abélard tot Zoroaster Literaire en historischefiguren vanaf de renaissance in literatuur, muziek, beeldende kunst en theater
• Karen Armstrong De grote transformatie
• Karen Armstrong In naam van God religie en geweld (recensie Hans Achterhuis)
• Frédéric Martel TEGEN het WESTEN In gesprek met onze vijanden (NOS Video)
• Arnon Grunber

Mogen we nog een beetje leven?

• James Montague ZWART GOUD Hoe Saoedi-Arabië de internationale sportwereld overneemt (recensie)
• Sophie van Gooi Je kind is een goudmijn (recensie)
• Hans Morgenthau Politics Among Nations (Nexus-conferentie 2024)
• Gerald Benedict De Maya Voorspellingen 2012
• Sami Al-Ajrami Telling the story of Gaza, De sleutels van het huis Een dagboek uit Gaza
• Ian Buruma BLIJF IN LEVEN Berlijn 1939-1945
• Timothy Snyder On Tyranny
• Alicja Gescinska Vrouwen in duistere tijden Tien denkers van blijvende betekenis (recensie-1, recensie-2)
• Sofyan Mbarki Maar jij bent een goeie Hoe Nederland het beste uit zichzelf kan halen (recensie)
• Catherine De Vries De symfonie van onvrede De opmars van radicaal-rechts in Europa
• Jan Lindenbergh Samenlevingseconomie, met een stabiel financieel systeem
• Cornelis Verhoeven PLATO, DE CULTUUR VAN HET TWEEDE OOG
• Emmanuel Carrère V13 (recensie)
• Hilary Mantel A Change of Climate (recensie)
• Basuki Gunawan WINARTA (recensie)''
• Vladimir Vernadski The Biosphere
• Vandana Shiva Maria Mies Ecofeminism (Interview)
• Robert Jones De profeten (recensie)
• Ilja Leonard Pfeijffer Absolute macht (nog niet beschikbaar)
• Paul van Tongeren Doodgewone vrienden Nadenken over vriendschap
• Paul van Tongeren Het wonder van betekenis (recensie)
• Paul van Tongeren Deugdelijk leven een inleiding in de deugdethiek
• Paul van Tongeren Leven is een kunst Over morele ervaring, deugdethiek en levenskunst
• Stephan Vanfleteren Dagboek van een fotograaf (Buitenhof 27 december 2020, recensie)
• Stefan Paas en Rik Peels GOD BEWIJZEN (recensie)
• Richard Layard Waarom Zijn We Niet Gelukkig? (recensie-1, recensie-2, samenvatting)
• Maaike Schoon Waarom jij geen huis kunt betalen (interview)
• Peter de Waard 100 ideeën voor een beter Nederland
• Diederik Samson GROENE SUPERMACHT Hoe Europa de wereld kan verduurzamen (recensie)
• Simon Kuper DE WERELD AAN MIJN VOETEN Een reis door het hart van het mondiale voetbal in 9 WK's (Interview)
• Arnout Boot Politiek gebruikt wetenschap vaak als dekmantel voor haar handelen, zo ook het OMT (de Volkskrant-1, de Volkskrant-2)
• Tim Fransen In onze tijd - Leven in het Calamiteitperk
• Evi Hanssen TRAAG NAAR DE hEMEL
• Bradley Birkenfeld Lucifer's Banker Uncensored: The Untold Story of How I Destroyed Swiss Bank Secrecy
• Lotfi El Hamidi Generatie 9/11 Migratie, diaspora en identiteit (Trailer)
• Susie Alegre Saving our Souls in the Digital Age
• Virginie Maris Het wilde deel van de Wereld Over de natuur in het antropoceen (Samenvatting, recensie)
• Jeroen van der Veer Van A naar B Lessen in leiderschap Lessen in leiderschap (recensie-1, recensie-2)
• Rob Larson Capitalism vs. Freedom The Toll Road to Serfdom (recensie)
• Elma Drayer Met Of Zonder God De Onmisbaarheid Van Religie
• Henry Dunning Macleod, Alfred Mitchell-Innes, and later Joseph Schumpeter Money creation
• Arthur van Riel Het financieel stelsel in historisch perspectief
• Joep de Hart Zwevende gelovigen Oude religie en nieuwe spiritualiteit
• David Petraeus CONFLICT
• Ayn Rand Atlas Shrugged (De kracht van Atlantis)
• Ayn Rand De eeuwige bron (recensie)
• Hans Achterhuis De utopie van de vrije markt
• Zygmunt Bauman Vloeibare tijden - Leven in een eeuw van onzekerheid (recensie-1, recensie-2, recensie-3, recensie-4)
• Sander Heijne Hendrik Noten Fantoomgroei Waarom we steeds harder werken voor steeds minder (recensie-1, recensie-2)
• Friedrich Nietzsche Menselijk, al te menselijk
• Karl Jaspers Leonardo en Nietzsche
• Friedrich_Nietzsche Jenseits von Gut und Böse
• Friedrich Nietzsche Voorbij goed en kwaad voorspel tot een filosofie van de toekomst
• Friedrich Nietzsche Ecce homo
• Friedrich Nietzsche De vrolijke wetenschap
• Friedrich Nietzsche On the Genealogy of Morality
• Friedrich Nietzsche Also sprach Zarathustra
• Friedrich Nietzsche Woede en Tijd
• Kader Abdolah Zarathustra spreekt Wie ben je, wat ben je en waarvoor ben je op deze wereld (recensie)
• Larry Bartels Democracy Erodes from the Top: Leaders, Citizens, and the Challenge of Populism in Europe
• Roel Bekker De hoogste ambtenaar? De secretaris-generaal van Algemene Zaken 1945-2023: sfinx of spin?
• Wim Kayzer Boek Van De Schoonheid En De Troost (recensie-1, recensie-2, recensie-3)
• Amita Ghosh Te groot om ons voor te stellen
• Paul de Blot Ik heb een droom – Van duurzaamheid tot zingeving: De natuur als onze leerschool
• Anton Blok De vernieuwers de zegeningen van tegenslag in wetenschap en kunst, 1500-2000
• Aandacht voor media (WRR 27 september 2024) - Naar nieuwe waarborgen voor hun democratische functies
• André Truyman Zwijgen Betekende Goud de geheime geschiedenis van de V2-raket
• Joris Luyendijk Dit kan niet waar zijn (recensie)
• Friedrich Hayek De weg naar slavernij (recensie)
• George Orwell Over nationalisme Met een essay van Bas Heijne
• Rudi Vranck Mijn kleine oorlog Vijfendertig jaar aan het front
• Chris van der Heijden DAT de nasleep NOOIT MEER van de Tweede Wereldoorlog
• Ai Weiwei 1000 jaar vreugde en verdriet (recensie)
• Cynthia McLeod Hoe duur was de suiker? (recensie-1, recensie-2, recensie-3)
• Max Pam, Hans Renders, Piet Schreuders Het universum van Willem Frederik Hermans
• Willem Frederik Hermans DOOR GEVAARLIJKE GEKKEN OMRINGD (recensie-3)
• Willem Frederik Hermans Mandarijnen op zwavelzuur (recensie)
• Sabine Hossenfelden “Existential Physics A Scientist’s Guide to Life’s Biggest Questions”
• Branko Milanovic Wereldwijde ongelijkheid Welvaart in de 21e eeuw (recensie-1, recensie-2, recensie-3)
• Branko Milanovic Capitalism, Alone The Future of the System (recensie)
• Ernest Renan What is a Nation? (Qu'est-ce qu'une nation? )
• Ernest Renan Histoire des origines du christianisme
• Ivan Krastev en Stephen Holmes Falend licht Hoe het Westen de Koude Oorlog won maar de vrede verloor (recensie)
• Mattias Desmet De psychologie van totalitarisme (interview)
• Lodewijk Verduin Eenzaamheid in eindeloos meervoud Over het oeuvre van Jeroen Brouwers (recensie)
• Piet Emmer De geschiedenis van de Nederlandse slavernij in een notendop (recensie-1, recensie-2, interview-1, interview-2)
• Jean Ziegler De haat tegen het Westen Het verhaal van de economische oorlog tussen arme en rijke landen
• Mariana Muzzucato De ondernemende staat waarom de markt niet zonder overheid kan (recensie)
• Gilles Deleuze Capitalism and Schizophrenia
• Huub Brouwer Verdienste, toeval, en rechtvaardigheid
• André van der Braak Hoe men wordt, wat men is (dissertatie over Nietzsche), Damon, juni 2004
• Martin Drenthen Grenzen aan wildheid Wildemisverlangen en de betekenis van Nietzsches moraalkritiek voor de actuele milieu-ethiek
• Mark Blyth and Eric Lonergan Angrynomics
• Adam Tooze Shutdown How Covid Shook the World's Economy (Interview)
• David McRaney Hoe verander je een mening? De praktische wetenschap achter het vormen van overtuigingen en opinies
• Rana Foroohar Big Tech Hoe we onze privacy, vrije markt en democratie in de uitverkoop doen. (recensie)
• Jurriën Hamer Waarom schurken pech hebben en helden geluk (recensie)
• André Malraux Het menselijk tekort
• Joost Ramaer De Geldpers De Teloorgang Van Het Media Concern Pcm
• Konrad Dietzfelbinger Mysterie scholen
• Frans Kellendonk Mystiek lichaam
• Michail Gorbatsjov Wat er op het spel staat Mijn oproep voor vrede en vrijheid
• Ronald Purser McMindfulness, how mindfulness became the new capitalist spirituality
• Shoshana Zuboff Het geweldloze totalitarisme van het toezichtkapitalisme
• Jan Heuvel De onweerstaanbaarheidstheorie - Verleid en scoor bij je klant (recensie)
• Roel Janssens De afrekening Hoe ING langs de rand van de afgrond scheerde. Een waargebeurde financiële thriller
• Bart Brandsma Polarisatie Inzicht in de dynamiek van wij-zij denken
• Bart Brandsma De hel, dat is de ander - Het verschil in denken van moslims en niet moslims
• Bas Heijne Broederschap Op zoek naar een verloren ideaal
• Sybe Schaap Het rancuneuze gif, de opmars van het onbehagen (recensie-1, recensie-2)
• Gilles_Perrault Het zwartboek van het kapitalisme
• Koen Byttebier De onvrije markt (Inleiding, Inhoudstafel, Recensie)
• Rana Foroohar Big Tech Hoe we onze privacy, vrije markt en democratie in de uitverkoop doen. (recensie)
• Andrew Ross Sorkin Too Big to Fail Inside the Battle to Save Wall Street
• Bas van Bavel De onzichtbare hand Hoe markteconomieën opkomen en neergaan (recensie-1, recensie-2)
• Dr. B. Jacobs en prof. dr. J.J.M. Theeuwes Innovatie in Nederland De markt draalt en de overheid faalt (Preadviezen 2004)
• Jeroen Smit De prooi (Samenvatting, recensie)
• Steve Brown Banken beroven mensen en 42 andere columns
• George Soros De crisis van het mondiale kapitalisme. De ondergang van de vrije wereld. (recensie Roel Janssen)
• Hans Achterhuis De utopie van de vrije markt
• Hans Achterhuis Koning van Utopia nieuw licht op het utopisch denken (recensie-1, recensie-2)
• Wouter Snip, Bram Snoek, Jo Versteijnen De markteconomie voorbij opzet van een economie van het algemeen belang
• Geert Mak Wisselwachter (recensie-1, recensie-2, recensie-3)
• Geert Mak Reizen zonder John Op zoek naar Amerika (recensie-1, recensie-2''')
• Geert Mak Hoe God verdween uit Jorwerd Een Nederlands dorp in de twintigste eeuw
• Leonie Wolters Frank Ankersmit: De erfenis is op. Waarom de Europese cultuur zich opnieuw moet uitvinden
• Emanuel Derman My Life as a Quant reflections on physics and finance
• David Webber The Rise of the Working-Class Shareholder Labor’s Last Best Weapon (Interview met David Webber)
• Ferdinand Grapperhaus Rafels aan de Rechtsstaat beeldvorming en tunnelvisie als hoeders van het recht (recensie-1, recensie-2, recensie-3)
• Martien van Steenbergen BitCoin Explained
• J.P. Boer Sturende belastingheffer een monster? Juridische kanttekeningen bij fiscaal instrumentalisme en ‘tax nudging’
• De Publieke Zaak in de 21e eeuw Een zaak van respect en bezieling (Januari 2003)
• Huib Kamer Spiritualiteit in werk en organisatie
• Ken Wilber The Religion Of Tomorrow A Vision for the Future of the Great Traditions-More Inclusive, More Comprehensive, More Complete
• Ken Wilber Trump and a Post-Truth World
• Peter Singer Ethics in the Real World
• Peter Singer The Most Good You Can Do How Effective Altruism Is Changing Ideas About Living Ethically
• Katarzyna de Lazari-Radek and Peter Singer The Point of View of the Universe Sidgwick and Contemporary Ethics
• Victor Broers Europa in het rood Hoe de crisis Europa in een stuurloos continent verandert.
• Victor Broers Waarheid, waarden en welvaart een nieuwe cultuur voor ons economische denken (recensie)
• Ewald Vanvugt Roofstaat wat iedere Nederlander moet weten (recensie Wim Bossema Volkskrant 23 april 2016)
• Christian Wiman Mijn heldere afgrond Overpeinzingen van een moderne gelovige (recensie-1, recensie-2')
• George Gurdjieff The Fourth Way
• George Gurdjieff & P.D. Ouspensky Fourth Way (commentaar)
• P.D. Ouspensky Book 18 - A New Model of the Universe'
• P.D. Ouspensky De mens en zijn mogelijke evolutie
• Rüdiger Safranski GOETHE Kunstwerk des Lebens (recensie)
• René Girard God en geweld - Over de oorsprong van mens en cultuur
• R. T. P. Wiche Des duivels -het kwaad in religieuze en spirituele tradities
• Ha Joon Chang 23 dingen die ze je niet vertellen over het kapitalisme - kritische analyse van het vrijemarktdenken
• Tyler Cowen The Great Stagnation: - How America Ate All the Low-Hanging Fruit of Modern History, Got Sick, and Will (Eventually) Feel Better
• Deepak Chopra De essentie van Synchronisch leven - De onbegrenste kracht van het zinvolle toeval (7-stappen plan)
• Robert Portielje Ontwikkelen of ingewikkeld blijven
• Robert Musil Der Mann ohne Eigenschaften
• Larry Siedentop Inventing the Individual The Origins of Western Liberalism
• Dan Ariely The Honest Truth about Dishonesty
• David Graeber Debt (Video)
• Peter Van Der Slikke Ontmaskerd - hoe de financiële wereld echt werkt
• Roel Janssen Wellink aan het woord (recensie)
• Martha Nussbaum Creating Capabilities - The Human Development Approach
• Kim Tjoa Persoonlijke bewustwording en vrije markt
• Ha-Joon Chang 23 dingen die ze je niet vertellen over het kapitalisme
• Peter Robertson Ontsnappen uit S-catraz (recensie)
• Marcel Metze Veranderend getij
• Kishore Mahbubani ‘The New Asian Hemisphere’ (‘Seven pillars of Western wisdom’)
• Eric Rassin Waarom ik altijd gelijk heb, Over tunnelvisie
• F. van Raalten, boek Filosofie in hoofdzinnen 2
• Gerhard Wehr, boek Carl Gustav Jung zijn leven en werk
• Anthony Stevens, boek Over Jung - leven en werk
• Ann van Sevenant, boek Het verhaal van de filosofie
• Mancur Olson The Rise and Decline of Nations: Economic Growth, Stagflation, and Social Rigidities
• Dick Ridder En het werd… Griekenland
• Pim van Lommel Eindeloos Bewustzijn – Wetenschappelijke visie op bijna-dood ervaringen
• Jan Timmer Die man van Philips (recensie)
• Bas Jacobs De prijs van gelijkheid gaat econoom Bas Jacobs op zoek naar de heilige graal van de welvaartseconomie.
• Dr. B. Jacobs en prof. dr. J.J.M. Theeuwes Innovatie in Nederland De markt draalt en de overheid faalt
• Robert Reich Superkapitalisme en de bedreiging voor onze democratie
• Jesse Klaver De mythe van het economisme - pleidooi voor nieuw idealisme
• De Parlementaire Onderzoekscommissie Privatisering/Verzelfstandiging (Eerste kamer 2012/2013)
• Verbinding verbroken? Onderzoek naar de parlementaire besluitvorming over de privatisering en verzelfstandiging van overheidsdiensten
• Coen Simon Schuldgevoel Over de behoefte aan dingen die we niet nodig hebben
• Sander Scherpenzeel, Peter Jongma Eten of gegeten worden? De toekomst van het Nederlandse voedingscluster

Externe Links

• The Cyclical Soul: What Maya Cosmology Teaches About Time and Sacred Energy
• Verlichting en Anti-verlichting
• List of intellectuals of the Enlightenment
• Relaties als spiegels tot heelwording
• Karen Armstrong in Nederland
• Hoe Nietzsche het lot liefhad
• WRR en SCP: tweedeling dreigt in Nederlandse samenleving (Petra de Koning 30 oktober 2014)
• Chiasme of kruisstelling
• Plato De Ideeënleer het Ware, het Goede en het Schone
• Encoding (memory) - Aristotle and Plato
• Theoretical physics - Aristotle and Plato
• Allegorical interpretations of Plato
• Plato's Chariot Allegory in his dialogue Phaedrus
• Allegorie van de grot
• Allegorie (letterkunde)
• Huub Mous Allegorie van de grot
• Huub Mous Situatie en dialectiek
• John Algeo An Essay in Archetypes
• Ferry Haan Pieter Lakeman is een held!
• Existential therapy
• 'Belastingconcurrentie en -ontwijking zijn geen natuurwetten' (Laurens Berentsen FD 1 juni - Gabriel Zucman)
• Rijksmuseum Boerhave tentoonstelling Artificial Intelligence (Commentaar Ionica Smeets de Volkskrant 8 oktober 2022)
• Ethics of artificial intelligence
• Artificial systems and moral responsibility
• Glass-Steagall wet (Professor E. Gerald Gorrigan)
• AfD versus PVV
• Parade van Jan Pen: de vermogensverdeling in 2021
• Offshore bank
• Nutation & Counter-Nutation
• Countervailing power
• Double standard
• Reverse discrimination
• Reverse racism (omgekeerd racisme)
• Interview met Zygmunt Bauman 'De Holocaust is een product van de moderniteit' (Frank Mulder)
• Ivo Niehe' interviewt Dan Buettner over 'Blue zones' (3 maart 2013)
• Eva Nieuwenhuys Superkapitalisme en democratische rechtsstaat - Onder invloed van neoliberale globaliseringsprocessen is er een vorm van superkapitalisme ontstaan die een bedreiging vormt voor onze democratie en rechtsstaat. (01 september 2010 - Zygmunt Bauman)
• Male & Female mystics
• Biblical sexism
• Michel Serres Rede uitgesproken ter gelegenheid van de intrede van René Girard in de Académie Française
• Zondebokmechanisme (René Girard)
• Zondebok
• Market fundamentalism
• Economic efficiency
• 'Paradise Papers'
• Category: Heuristics
• Black Lives Matter
• Fact–value distinction (Nietzsche in Thus Spoke Zarathustra)
• Nietzsche (The Will to Power, Intrinsic motivation)
• NIETZSCHE AND MADAME BLAVATSKY: THEIR DOCTRINES STATED AND COMPARED
• Perspectivism (Friedrich Nietzsche)
• „Gott ist tot“ – Der „europäische Nihilismus“
• Genealogie (Nietzsche)
• Citaten Nietzsche
• Moral realism
• Master–slave dialectic (Hegel)
• Master–slave morality (Nietzsche)
• Irvin D. Yalom Nietzsches tranen roman van een obsessie
• Frans Kellendonk Beeld en gelijkenis
• Sjabloon: Navigatie werken Frans Kellendonk
• Het kwaad in religieuze en sprituele tradities
• Frans Kellendonk Broeders in het kwaad
• Het Yin-Yang van goed en kwaad
• Voor eeuwig opnieuw? (René Haerkens van den Brand tijdschrift Filosofie 1 december 2016)
• De banaliteit van de eeuwige wederkeer (Leon Heuts tijdschrift Filosofie 6 augustus 2010)
• Het nietsche gevoel (Joep Dohmen, Antoine Verbij en Cyril Vink De Groene Amsterdammer 5 oktober 1994)
• Principaal-agentproblematiek
• Lebenskunst
• De Gulden Snede (Sectio divina)
• Golden ratio (Gulden snede, "goddelijke verhouding")
• Gulden snede en getallen van Fibonacci
• Vitruviusman
• Diesseits & Jenseits
• De Missie van Rentmeesterschap (Toespraak 24-08-2011)
• Carin Citroen Rentmeesterschap van de wereld (verjaardagsboodschap van Annie Besant in 1923)
• Schepping, rentmeesterschap en de overheidstaak
• Toespraak van minister-president Balkenende over rentmeesterschap, duurzaamheid en milieu (06-06-2005)
• Ecomafia (Afvalindustrie, Napels, Trafigura: A Toxic Journey)
• Rentmeesterschap als perspectief voor de Land – en Tuinbouw
• Het werkterrein van de Rentmeester
• Grimbert Rost van Tonningen Na banken is nu overheid toe aan mentaliteitsverandering - Shock therapie voor politici noodzakelijk
• Willem Scheepers Post-Libor vraagt om Leiderschap. Is dat de Kernkwaliteit van het ‘Braafste Jongetje’?
• Rijk Binnekamp Je krijgt het leiderschap dat je verdient - Leiderschap komt tot stand door interactie tussen leidinggevende en medewerker
• Obama houdt duur praatje in Amsterdam: 1000 euro voor goedkoopste kaartje (Forward Thinking 28 september 2018)
• Major Capital
• Staatsschuld daalt met 18 miljard tot 416 miljard, maar volgens de staatsschuldmeter stijgt de staatsschuld met 335 euro per seconde
• ‘Het is een waanidee dat we geen reddingen van banken meer zullen hebben’ (Kris van Hamme interviewt Andrew Ross Sorkin FD 15 september 2018)
• Jeroen Smit, Jesse Klaver en Eric Smit over bonussen bankenwereld (Pauw 20 maart 2015)
• Non-lethal weapon
• New Paradigm Economics versus Old Paradigm Economics Interview with Edward Fullbrook (29 oktober 2017)
• Mathematical finance
• Perspectivism
• Transcendental perspectivism
• Wagenmenner van Delphi
• Educational psychology
• Pro & Contra Maatregelen klimaattop (Marcel Crok en Martijn van Calmthout Volkskrant 5 december 2015)
• Politieke Economie – Bas Jacobs Voortschrijdend gebrek aan inzicht in de Eurocrisis
• Megatrend 5 - In de economie komt alles samen (Hans Stegeman 31 maart 2016 Rabobank)
• Optiver
• Tragedy of the commons (Elinor Ostrom)
• Conjunctuur klaar voor het schooljaar (Johan Gauwels 31 augustus 2017)
• Bitcoin's "ultimate experiment in capitalism," explained
• Anti-capitalism
• Dialectiek Negatie van de negatie
• Economic history of the world
• Great Recession
• Webers beroemde onderscheid tussen overtuigingsethiek en verantwoordelijkheidsethiek
• Pieter Jan Bezemer Nederlandse bedrijven gedijen niet bij Angelsaksische spelregels
• Fact-free-politics
• Waarom fact free politics nog zo slecht niet is
• Viktor Frankl (Existential therapy & Humanistic psychology)
• Viktor Frankl (Logotherapie und Existenzanalyse)
• Louis Tas (psychotherapeut): 'Hitler was ook een slachtoffer. Daar kun je niet onderuit.' (Coen Verbraak)
• Political economy
• Economic policy
• Schijnwelvaart
• Category: Emotion
• Iedereen een eigen eiland (de 'onderbuikgevoelens’ van die van 'ressentiment’)
• Berichten van Brabke Het Ware, het Goede en het Schone.
• Übermensch & Untermensch
• Ressentiment (1)
• Ressentiment (2)
• Yazata (Zoroastrian angelology)
• Excommunicatie
• Eerwraak
• Bloedwraak
• Sjabloon: Navigatie werken Willem Frederik Hermans
• Peter Singer The Point Of View Of The Universe
• Theofanie
• Théopneustie
• Theopathie – Das Erleiden Gottes nimmt kein Ende
• Divinization (Christian)
• The Cultural Creatives
• An Open-Letter from Ken Wilber? (Joe Corbett)
• Joe Corbett SOCIAL TRANSFORMATION Toward a More Just Kosmos
• Het geweten van katholiek Nederland (Peter de Waard Volkskrant 24 december 2009)
• God is ieder ogenblik nieuw Overweging van Erik Borgman bij de uitvaart van Edward Schillebeeckx (1914-2009)
• Gelijkenissen van Jezus - deel 16 - 'De Talenten'
• Eten of gegeten worden! (25 februari 2016)
• Fourth Way (George Gurdjieff & P.D. Ouspensky)
• The Fourth Way Teaching
• Ouspensky Foundation
• Dubbele moraal (Double standard)
• Divide et impera (Moraal van verdeel en heers)
• Universal value
• Marcel Proust Zeewind op het platteland recensie)
• Lodewijk Pessers Tijd om het vrije woord echt te gaan vertrouwen (dubbele moraal)
• Subsidiariteitsbeginsel
• Wim Couwenberg De angst voor het eigene van eens toonaangevende postnationale en kosmopolitische elites weersproken met het nodige lef, maar zonder het nodige gevoel voor nuance (Civis Mundi 13 januari 2014)
• Thierry Baudet Recensie van Joost Niemöller Het immigratietaboe. 10 wetenschappers over de feiten. (Civis Mundi 8 maart 2013)
• Wim Couwenberg De roep van eurosceptici om een referendum over de toekomst van de EU: een staaltje van politiek opportunisme en achterhaald staatsnationalisme. (Civis Mundi 8 maart 2013)
• Wim Couwenberg Conservatieve verdediging van de natiestaat tegen supranationalisme en multiculturalisme (Civis Mundi 31 oktober 2012)
• Hoogleraar Ewald Engelen: 'Een elite beschermt de banken' (21 OKTOBER 2014)
• Is Europa wel opgewassen tegen het grootkapitaal? (Ewald Engelen1 mei 2014 )
• Wat maakt de schaduwelite zo destructief? (Arnoud Boot 4 NOVEMBER 2014)
• De PVV verdedigt de belangen van het grootkapitaal en de beleggers in de financiële sector. (19 december 2013)
• Privatiseren: machtsgreep van het grootkapitaal (10 november 2011)
• SCHEURTJES IN DE TEFLONLAAG VAN MARK RUTTE (HP DE TIJD 31 AUGUSTUS 2012)
• Rottenberg en Marijnissen in één interview: 'die durft!' (8 SEPTEMBER 2015)
• Nederland: Claimparadijs van Europa (9 JANUARI 2014)
• De hypocrisie in de internationale economie (21 december 2010)
• Eternal return (also known as "eternal recurrence", Eeuwige wederkeer)
• Ewige Wiederkehr
• Eternalism (philosophy of time)
• Philosophy of space and time
• DENKEN OVER CULTUUR, GODSDIENST EN GEWELD (Girard LEVEN EN WERK)
• Deeleconomie, grootkapitaal en de nieuwe sociale klasse
• Over klein en groot kapitaal
• Van der Hoeven ergert werkgevers (Douwe Douwes Volkskrant 28 oktober 2009)
• Corporate synergy
• Hydrogen economy
• Privatiseringsverdriet (Karen Zandbergen Trouw 8 juli 2014)
• Bas Jacobs Europese leiders moeten per direct beginnen met de schoonmaak van de Europese bankensector.
• Bas Jacobs Master Program Policy Economics
• Jos Klink Enkele achtergronden van de zwakke theoretische traditie van de geestes- en maatschappijwetenschappen in Nederland (Civis Mundi 21 maart 2014)
• Frans Doorman Crisis en economie: hoe de economische wetenschap de aanpak van onze maatschappelijke problemen belemmert - Economische stagnatie vs. technologische ontwikkeling (Civis Mundi 27 juni 2013)
• Arjo Klamer (cultureel econoom)
• Vrije markt economie
• Laissez-faire economics
• Neo-Keynesian economics
• Neo-classical synthesis
• Open economy
• Thomas Oatley The Reductionist Gamble: Open Economy Politics in a Global Economy
• Micro-economie en Macro-economie
• Platform Duurzame en Solidaire Economie
• Category:Cultural economics
• Cognitive-cultural economy
• Gary Becker (Human capital)
• Shooting the messenger (Whistleblower)
• Name and shame
• Lisa van de Bunt Cultuurverandering bij De Nederlandse Bank, plan binnen een maand? Geen probleem. Dat doen we even!
• Schuld huishoudens fractie omlaag (8 oktober 2013)
• Hypotheekschuld in Nederland (De Nederlandse hypotheekschuld is relatief de hoogste van Europa.)
• Kengetallen schulden Nederlandse gemeenten op 31 december 2012
• Up or out principe
• Trickle-down economics (Matthew effect)
• New International Political Economy
• International political economy
• Political economy
• Garbage in, garbage out
• Emic and etic
• Caveat emptor
• Huis voor Zingeving
• Altered state of consciousness
• Great words: Doppelgänger and alter ego
• François de La Rochefoucauld Maxim (saying)
• Category: Antibody mimetic
• Antibodies
• Developmental stage theories
• Chariot Allegory
• Information asymmetry
• Tien afweermechanismen
• Advocaat Westenberg: Einde contact! (collectieve zinsbegoocheling)
• Federal Reserve Bank
• Perspectivisme
• Zoroastrisme
• Neuroeconomics
• Henk Folmer De economen weten het echt niet (Volkskrant 6 januari 2012)
• Dederick van Thiel Finaniële analfabetisme
• Moral hazard
• Economische en Monetaire Unie (Europese stabilisatiemechanismen)
• Eurocrisis
• Kredietcrisis
• Federal Housing Finance Agency
• 16 miljoen kuddedieren
• Wilbert Slooff De authenticiteit van een kuddedier
• Daniel Kahneman
• Dan Ariely
• Evelyn Prinsen Gedesoriënteerde Dertigers: authenticiteit als innerlijk kompas.
• Leven op Koers
• Licht als oerbron
• Tjeenk Willink Wat kan binden in plaats van scheiden
• Abram de Swaan over marktwerking en bankiers
• Economen in debat
• Abram de Swaan Genocide is het nieuwe onderzoeksthema van socioloog Abram de Swaan. „Het dringt zich steeds weer op. We zagen het ook deze week, met het CDA.”
• Tendens van het tarief van winst om te vallen
• L. Bovenberg en C.N. Teulings CPB Discussion Paper Rhineland exit
• CPB Economie en Geluk
• CPB Great Moderation ('grote matiging')
• Frank Kalshoven De 'grote matiging' is wreed onderbroken
• Rechtsstaat zonder zelfkritisch en zelfreinigend vermogen
• Koenraad De Wolf Traditionele kruisweg krijgt hedendaags gelaat Mediteren over het lijden
• Het gevoel van het hart versus de regels van de ratio
• Arjo Klamer Dean, Academia Vitae
• Republikeins Genootschap Pierre Vinken mede oprichter
• Interview met Pierre Vinken
• Peter Abelard
• Clemens van Rome
• Kees Voorhoeve DE ZONDEVAL en DE VERLOSSING Een Kabbalistische Interpretatie
• Frédéric Bastiat Stichting
• Amartya Sen Welfare economics
• Frank Geene Het Falen volgens Balkenende
• Brief Kant aan Kok over zelfverrijking door ING-top
• Basel II, het nieuwe kapitaalakkoord voor banken
• Willem Mastenbroek Banken hebben hun les geleerd
• Tobintaks Engelse versie
• Securitisatie
• Credit default swap
• Bankreferendum
• Julius Caesar en Cleopatra
• Nederlands Instituut voor Biologie
• Emmanuel Todd
• Joop Goudsblom
• Paul Cobben (Immanente kritiek)
• Humaan leukocytenantigeen
• Herbert Simon
• Michio Morishima
• John Stuart Mill
• Jeremy Bentham
• Leonardo da Vinci
• Politieke Tweets
• Arno Brouwer De politieke elite snapt niet dat je de kloof met de burgers niet oplost door elkaar de mond te snoeren
• Vermoord politicus
• Criticism of capitalism
• Willpower
• NIBC Bank
• William Beveridge
• Mundell–Fleming model
• Tournant de la rigueur
• John Kenneth Galbraith
• Mani (profeet)
• Carlos Slim
• Diane Coyle
• Edward Snowden (nicknames "The True HOOHA")

<< vorige || volgende >>

Deze pagina werd sedert 16 dec. 2007 keer bekeken.