4.3 Drie Logoi en de Weerspiegeling

Levensboom (Levensboom en ‘Goed en Kwaad’, Tetragrammaton, Authentiek leiderschap)

Een brug slaan tussen wetenschap en spiritualiteit (Els Rijneker TheSofia maart 2015 p. 13):
Bestaat er een brug tussen wetenschap en spiritualiteit? Zeer zeker wel. Die hoort te bestaan en kan altijd verbeterd worden.
Wat kunnen we doen om het verband tussen wetenschap en spiritualiteit te verbeteren? Naar mijn mening hangt dit samen met ethiek. De eerste stap dient door iedere persoon zelf gezet te worden. Ieder is vrij om dit besluit voor zichzelf te nemen, en ieder dient het eigen Pad te bewandelen naar het grote Ken Uzelve, gnothi seauton, de tekst die gegraveerd staat in de tempel van Apollo in Delphi. Spirituele en religieuze bewegingen hebben veelal dit doel voor ogen van onderscheidingsvermogen, waar begrip, zuivering en ethisch handelen.

Het embleem van de Theosofische Vereniging
Wat is een symbool eigenlijk?
Een symbool brengt allerlei associaties met zich mee. Zo doet een boom ons denken aan de cyclus van leven en dood, aan verstilling en rust, aan kracht en energie. Ook roept een boom associaties op met de boom van kennis van goed en kwaad en met de levensboom.

De éne werkelijkheid wordt gesymboliseerd door de levensboom en de ommekeer, de boom van kennis van goed en kwaad, de bewustzijnsevolutie van de mens. De levensboom en de boom van goed en kwaad geven samen een weerslag van de blauwdruk van de schepping en van de wetmatigheden die ten grondslag liggen aan het ontstaan, zich voordoen en voorbijgaan van alle verschijnselen. De complementariteit tussen de twee bomen toont de wetmatigheid achter alle inspanningen, blokkades, op- en neergaande bewegingen, successen en mislukkingen.

De levensboom, het boek der schepping heeft 32 paden en laat een kant van de medaille zien. De andere kant wordt door de boom van de kennis van goed en kwaad gerepresenteerd. In de voorstelling van het Boeddhistische Levensrad wordt op een iconografische manier het proces aangeduid waardoor wij voortdurend de echte werkelijkheid vervormen tot onze eigen relatieve ervaring daarvan, die gekenmerkt is door de kwaliteit van lijden (vergelijk de Eerste Edele Waarheid). Dit universele proces, volgens welke elke mentale en materiële manifestatie tot stand komt, verloopt via twaalf stadia, die tezamen ‘de Keten van Ontstaan in Voorwaardelijkheid’, of ‘de Twaalf Nidanas’ worden genoemd. Of met andere woorden het Westen maakt gebruik van de levensboom in de Bijbel, terwijl het Oosten het levenswiel van het Boeddhisme toepast.

Het is de ‘Eeuwige wederkeer’ die de kwintessens tot uitdrukking brengt. De 1e -, 2e - 3e Grondstelling belichten het wederzijdse verband tussen Geest - Ziel - Lichaam.

Het hart van Thora (Dr. Dirk Monshouwer 1947-2000):
De Jood Martin Buber vertaalt Thora met WEISUNG dat wil zeggen richtingaanwijzer. Thora geeft de goede richting aan het leven.
Monshouwer stelt dat het hart van Thora het boek Leviticus is. Het is het middelste boek van de 5 boeken van Thora. Het midden van Leviticus is ongeveer Leviticus 16. Leviticus 16 is het centrum en het hart van Thora. Hier klopt het vergevingsgezinde hart van Gods voor zondaren. In Leviticus 16 staat namelijk de grote verzoendag centraal. Deze verzoendag wijst heen naar het grote zoenoffer op Golgotha door Jezus. Zo bezien is Thora niet zuiver wet maar reeds evangelie in de knop (Kohlbrugge). In het Nieuwe Testament gaat de bloem van het evangelie helemaal open met de komst van Jezus.

Het is rabbi Shimon bar Yochai, die de functies en werkzaamheid van de 10 Sefiroth van de kabbalistische levensboom onthulde en onderwees. De machten en krachten waardoor God de schepping heeft gebouwd en hoe ze in elk vers van de Thorah en in alles wat zich in het universum bevindt aanwezig zijn.
Kabbala 5: De Zohar - Shimon bar Yochai & Arizal
De Zohar (uitstraling, schittering) is geschreven door rabbijn Shimon Bar Yochai (Rashbi). De Zohar is gebaseerd op de vijf boeken van Mozes en geschreven in het Hebreeuws Aramees. Het is een zeer cryptische tekst en handelt over de mystieke traditie. Het boek werd later als belangrijkste Kabbalistische werk gebruikt door de Arizal (Ari – Rabbijn Izaäk Luria) en andere Kabbalisten.
Ets Chaim (Levensboom) Het belangrijkste werk van de Arizal is Ets Chaim. Hierin wordt de theoretische fundering van de Kabbala uitgewerkt.

H.P. Blavatsky Isis ontsluierd (Deel 2) Een sleutel tot de mysteries van oude en moderne wetenschap en religie
Hoofdstuk 8 Jezuïtisme en vrijmetselarij (p. 410-411):
Het grootste kabbalistische werk van de Hebreeën – de Zohar, – werd samengesteld door rabbi Shimon ben Yochai. Volgens sommige critici gebeurde dit jaren vóór het begin van de christelijke jaartelling, volgens anderen pas na de verwoesting van de tempel. Het werd echter pas voltooid door de zoon van Shimon, rabbi Eleazar, en zijn secretaris, rabbi Abba; want het werk is zo ontzaglijk groot, en de erin behandelde onderwerpen zijn zo diepzinnig dat zelfs het hele leven van deze rabbi, die de koning van de kabbalisten wordt genoemd, voor deze taak niet lang genoeg was. Omdat men wist dat hij deze kennis en ook die van de Merkabah bezat, die de ontvangst van het ‘woord’ zeker stelde, kwam zelfs zijn leven in gevaar, en moest hij naar de woestijn vluchten, waar hij 12 jaar in een grot leefde, omringd door trouwe leerlingen, en ten slotte te midden van tekenen en wonderen stierf.1
Sinds de dood van Shimon ben Yochai is deze verborgen leer voor de buitenwereld een ongeschonden geheim gebleven. Omdat ze alleen als een mysterie werd overgebracht, werd ze de kandidaat mondeling ‘van aangezicht tot aangezicht, en van mond tot oor’ meegedeeld.
412: In zijn La kabbale geeft Franck ons – terwijl hij aandacht besteedt aan de ‘esoterische wartaal’ ervan, zoals hij het uitdrukt – naast de vertalingen ook zijn toelichtingen daarop. Over zijn voorgangers zegt hij dat Shimon ben Yochai herhaaldelijk melding maakt van wat de ‘broeders’ in de oudere werken hebben onderwezen. En de schrijver citeert een zekere ‘Ieba, de oude, en Hamnuna, de oude’.2 Maar hij vertelt ons niet wat de twee ‘ouden’ in feite betekenen, of wie ze waren, want hij weet het zelf niet.
414: Het is een feit dat de hele Openbaring, en ook het boek Job, eenvoudig een allegorisch verhaal is over de mysteriën en de inwijding daarin van een kandidaat, die Johannes zelf is. Iedere gevorderde vrijmetselaar die goed bekend is met de verschillende graden, zal dit inzien. De getallen zeven, twaalf en nog andere zijn evenzovele lichten die op de duisternis van het werk worden geworpen. Paracelsus beweerde enkele eeuwen geleden hetzelfde. En wanneer we ‘hem die is als de Mensenzoon’ zien zeggen (Openbaring 2:17): ‘Wie overwint, zal ik van het verborgen manna geven, en ook een WITTE STEEN waarop een nieuwe naam staat’ – het woord – ‘die niemand kent, behalve ''degene die hem ontvangt;’, welke meester vrijmetselaar kan dan eraan twijfelen dat dit naar inwijdingsallegorieën verwijst?
470: De bittere vervolging van de kabbalisten, die de kostbare lettergrepen vernamen nadat ze die gunst door een heel leven van heiligheid hadden verdiend, was te danken aan het vermoeden dat ze misbruik ervan maakten. In het begin van dit hoofdstuk hebben we het verhaal verteld van Shimon ben Yochai, een van de slachtoffers van deze onschatbare kennis, en zagen we hoe weinig hij die wrede behandeling had verdiend.

Daniela Abravanel The Secrets of the Hebrew Alphabet
The books that we publish represent our contribution to an emerging world that is based upon a spirit of cooperation rather than competitiveness, as well as upon the progressive establishment of the human spirit instead of casting doubts on its true value, coupled with the certainty that all individuals are interconnected. Our goal is to reach out and touch as many lives as possible by conveying to them a message of hope for a better world.

De Boom van het Leven
Wat is Kabbalah? Waarom heeft zo’n simpele vraag zo veel complexe antwoorden? De Kabbalah theorieën zijn eenvoudig, maar de weg van begrip kan worden gezien als een uitgebreid labyrint. De aspecten van de Kabbalah zijn verweven in de oude kunst van de alchemie, de vrijmetselarij, en de Rozenkruisers. De term Kabbalah is synoniem geworden met Hermeticisme, beide woorden van de oude esoterische leringen.

De 'levensboom' wordt de centrale as van het bouwwerk. Geshe Ngawang Zopa: "De boom fungeert als de levensader, het centrale energiekanaal van de stoepa. Aan die levensboom wordt heel veel symboliek opgehangen. Zo staat de boom onder meer symbool voor de Vier Edele Waarheden, de kern van het boeddhistisch onderricht, en de verlichtingsgeest. Zowel de relatieve verlichtingsgeest, de wens jezelf spiritueel te ontwikkelen om meer capaciteit te hebben om anderen te helpen vrij te worden van het cyclische bestaan, als de uiteindelijke verlichtingsgeest, het doorgronden van de uiteindelijke realiteit (éne werkelijkheid)."

Bram Moerland Vijf bomen
Het is niet helemaal duidelijk wat er precies bedoeld wordt met 'de vijf bomen in het paradijs' in dit logion. Hoogstwaarschijnlijk gaat het hier om de vijf inwijdingsrituelen van de gnostiek. Vijf is het symbool van de volheid. In de klassieke oudheid spreekt men over de kwintessens, de vijfde essentie. Men beschouwde toen aarde, water, lucht, en vuur als de vier elementen waaruit de materiële schepping was opgebouwd. De kwintessens is daarbij nog de alles doordringende essentie van deze vier oerelementen. Aarde, water, lucht en vuur zijn expressies, vormen, van de ene quintessence.
De kwintessens is dus vergelijkbaar met het begrip Boeddhanatuur van de ganse werkelijkheid en met het Christusbewustzijn. Een ander woord daarvoor is de Logos of de Wereldziel. De ervaring en het inzicht dat alle verscheidenheid gedragen wordt door een alomvattende eenheid, kent vele namen.
Het getal vijf is in de oudheid symbolisch verbonden met de kwintessens, de vijfde essentie. Hier wordt die dragende eenheid tot uitdrukking gebracht in het beeld van de eeuwigdurende vijf bomen in het paradijs. Want deze bomen veranderen niet en de bladeren vallen er niet af. Dat wijst dus naar de Christusnatuur van de werkelijkheid.

De Levensboom ~ oeroud en actueel (Els Van Sonhoven):
De Levensboom is de verbindende factor en verbindt culturen wereldwijd. Ook in de wetenschap werd de metafoor van de levensboom gebruikt door Charles Darwin, om de verbinding tussen alle levende wezens door evolutie te verbeelden, een beeld dat nog steeds verder uitgewerkt wordt, ondermeer in het project “The best interactive tree of life ever”.
Why Evolution is True (Jerry Coyne):
OneZoom is an interactive map of the evolutionary relationships between the species on our planet. Explore the diversity of life on Earth, and discover your favourites on our tree of life.

Mensbeeld en Levensboom
De mens is te vergelijken met een boom
Het mensbeeld van het Atma Instituut is gebaseerd op de metafoor van een boom, die wij de levensboom noemen. Er zijn vier gebieden in het leven waarbinnen ieder mens zich wil ontplooien om gelukkiger te worden. Deze worden gesymboliseerd door de verschillende sferen van de levensboom: boven, onder, links en rechts.
• Onder in de boom bevindt zich de intrapersoonlijke sfeer: ons lichaam, individuele bewustzijn en onderbewustzijn.
• Boven vinden we de transpersoonlijke sfeer: zingeving, levensvisie en intuïtie.
• Links en rechts bevindt zich de interpersoonlijke sfeer: onze relaties in de privé-sfeer en in de maatschappij.

H.P. Blavatsky boek De SLEUTEL tot de THEOSOFIE (p. 63):
Wij noemen onze “Vader in de hemel” die goddelijke essentie waarmee wij innerlijk, in ons hart en geestelijk bewustzijn, bekend zijn en die niets te maken met de antromorfistische opvatting die wij er ons misschien van vormen in ons stoffelijk brein of de verbeelding; Weet gij niet dat gij de tempel Gods zijt en dat de geest van “(de absolute) God in u woont?”
63/64: De kracht van onze vurige aspiraties verandert het gebed in de “steen der wijzen”, of dat wat lood in zuiver goud omzet. De enige homogene essentie, ons “wilsgebed”, wordt de werkzame of scheppende kracht, die gevolgen voortbrengt overeenkomstig ons verlangen.
Alle begeerte is energie, een kracht die zijn eigen respons meebrengt. In het gedeelte over gebed in De Sleutel tot de Theosofie van H.P. Blavatsky legt zij uit, dat wat zij ‘wilsgebed’ noemt, een actieve kracht is die gebruikt kan worden voor het welzijn van anderen.

Wim van den Dungen boek Levensboom (Sepher Yetzirah):
Deze Naam (YHVH) verdeelt het licht. Dit betekent dat T een 'universele sleutel tot creativiteit' is. Dit betekent dat Tetragrammaton een 'universele sleutel tot creativiteit' is. Een 'getetragrammatoniseerd' bewustzijn is een 'Goddelijk bewustzijn'.
(2) de Heer der Heerscharen
de God van Israël
Yah is 'Heer der Heerscharen'. Deze uitdrukking is identiek met de Zevende Uitspraak (ook 'Heer der Heerscharen'). De Zevende Uitspraak betreft de Goddelijke Liefde. Tussen de Schepper (Kether), Yah (Chockmah) en de Liefde (of Netzach) bestaat een 'bijzondere verwantschap'. Wijsheid is immers universele liefde.

Wie echt lief heeft, treedt onmiddellijk in relatie met Yah. Méér nog : de ware liefde is de 'sterkste' kosmische energie omdat ze rechtstreeks, onbemiddeld & onuitputtelijk uit Kethers hyper-bestaan Wijsheid put. Hier leren we dat we niet kunnen scheppen als we niet kunnen liefhebben. De Wijsheid groeit zodra we weten (Daath - Uw Wil geschiedde op Aarde als in de Hemel - betreft de kennis van het onderscheid tussen 'goed' en 'kwaad') hoe God permanent lief te hebben.
ndien we 'sepher' met ruimte en 'sephar' met tijd vergelijken, dan betreft 'sippur' (of 'communicatie') de 'quintessense' of 'vijfde dimensie' (in De Geheime Leer: Sepher, Saphar en Sipur of ‘door middel van getal, getallen en getelden’).
Daath, zo vinden we in de Zohar, is gesitueerd 'in de Afgrond'. Levende kennis is het resultaat van een intieme interactie tussen leven & dood, waarnà 't leven voortduurt & de dood onschadelijk wordt gemaakt. Levende kennis groeit in en door risicogedrag, in en door spirituele confrontatie, catastrofe & crisis. De oude qabalisten begrepen Daath terecht als de 'sleutel' tot Atziluth. De Afgrond speelde hierbij een centrale rol.
Daarom verzwegen zij de essentie van het 'kosmisch rioleringsplan', n.l. het feit dat er twee Afgronden bestaan, zodat Daath (op de Boom van het Leven) zo mogelijk door twee spirituele strijdtonelen gevoed wordt. De hogere Afgrond (offer van het Zelf aan de Monade) bleef schriftelijk bewaard, terwijl de lagere Afgrond (offer van het Ego aan het Zelf) door mondelinge initiatie overbrugd werd (om aan de 'exoterie' van het rabidinaal qabalisme vorm te geven) ...
Enkel wanneer de gehele Daath-cyclus bewust kan doorlopen worden is het mogelijk voorbij goed & kwaad te gaan en door te stoten tot de essentie van Kether (Zijn Licht). Enkel dan is het mystiek visioen mogelijk. De Daath-cyclus toont aan dat de gevorderde qabalist zichzelf rechtop plaatst & wel zo dat zijn hoofd boven de hemel (goed) reikt & zijn voeten onder de hel (kwaad) op een bodemloze bodem staan. Enkel dan is een 'zuivere', 'quintessentiële' levende kennis mogelijk. Dan kan de 'verlichte' mens de 'verlichtende taak' uitvoeren & 't convenant tussen God & mens in Malkuth realiseren (zodat de 'gevallen dochter' op de Troon van 't Begrip plaats neemt& de Edenische toestand hersteld wordt).

De quintessens van de éne-werkelijkheid wordt met behulp van het 5D-concept en het Ether-paradigma tot uitdrukking gebracht. Het 5Ddenkraam, de verborgen 5e dimensie heeft op de levenskunst, de zingeving van het leven betrekking. Voor de mens is de evolutie geen blind proces zonder enige bedoeling. Door de vergaande individualisering komen de mensen wel steeds losser van de zingeving, het Goede, Ware en Schone en de van oudsher stabiele sociale netwerken in de maatschappij te staan.

Pythagoras had de kwintessens, de onderliggende eenheid achter de verscheidenheid al te pakken, de chaos. Het zijn onze conditioneringen die bepalen hoe we de wereld zien.

Kabbalah #23: Malchut: The Kingdom Within The last sefirah is the most important because God uses it to act through His creation.
The tenth and final sefirah is called "malchut" ("kingdom"), and in many ways this is the most important of the sefirot. In order to understand what malchut is, we must refer back to the original verse that contains the ten sefirot: "To You, God, is greatness, strength, modesty, victory, awe, for all that is in heavens and earth; to You, God, is the kingdom." (1 Chronicles 29:11) We note that the description of malchut is an almost separate sentence and it restarts with the phrase, "to You, God, is..." Why this distinction?
It is in this sense that this is the most important sefirah. In malchut, God does not act merely by Himself, but rather God acts through us. Malchut is the goal that God had in mind when He created the world. All of the other sefirot are only the means to see malchut emerge.
In relating to the first nine sefirot, we are outside observers – admiring God's handiwork objectively. We may be impressed but somehow it never quite becomes an overwhelming experience. It is only when we hear the voice of God echoing from within us – which is malchut – that we are truly transformed.

The symbolic configuration of 10 spiritual principles (11 can be shown, of which - Keter and Da'at are interchangeable),

Daniel C. Matt De Kabbala het hart van de joodse mystiek (p. 24):
In tegenstelling tot de persoonlijke God van de sefirot vertegenwoordigt Ain-Soph de radicale transcendentie van God. Afgezien van de naam kunnen we er niet veel meer over zeggen. Op dit punt hebben de joodse mystici de negatieve theologie van Maimonides overgenomen.

Peter Marshall boek Alchemie De Steen Der Wijzen oorsprong en geheimen van de alchemie
De term 'alchemie' heeft iets geheimzinnigs: zoeken naar goudmaken, zoeken naar de eeuwigheidsdrank, zoeken naar hogere krachten. De auteur wil dit thema verder uitzoeken: daarbij verbreedt hij de alchemie tot magische zaken, mystieke technieken, bereiken van hogere kennis, toverkunsten, paranormale prestaties, etc. Zo reist hij letterlijk en figuurlijk door China, India, Egypte, Europa en beschijft hij het vele wonderbaarlijke. Uiteraard komt de Westerse esoterie/hermetica uitvoerig aan bod: Bruno, Paracelsus, Gurdjieff, Jung, etc. Al de geheimzinnige verhalen over deze en andere personen horen we dan ook. De uiteindelijke conclusie van zijn reis is: "De steen der wijzen is de goddelijke vonk in ons allen" (p.407).

Catherine MacCoun boek De weg van de alchemist
De Amerikaanse schrijfster werkt als professioneel ghostwriter en 'schrijfcoach' en schreef eerder historische fictie. Dit nieuwe boek bestaat uit twee delen, een over de grondbeginselen en een over de werkwijzen van de (innerlijke) alchemie. Het geheel wordt gecompleteerd met enkele bijlagen die vooral uit praktische aanwijzingen bestaan, bijvoorbeeld om te mediteren. Alchemie staat in dit boek gelijk aan spirituele bewustwording en ontwikkeling. Associaties met magie zijn niet geheel ten onrechte maar van zijdelings en tijdelijk belang; het gaat uiteindelijk om een weg waarlangs de beoefenaar van de edele kunst tot overgave aan God komt. Hoe hij vanuit de verbinding met God zijn medemensen van dienst is, bepaalt hij dan niet langer zelf. Het boek beschrijft de lange en vaak moeizame weg om tot deze dienstbare manier van leven te komen. Het taalgebruik is zeer eigentijds en helder, hetgeen het boek ook geschikt maakt voor ieder die is geinteresseerd in religie, theologie en spiritualiteit - ook als men het verband daarvan met alchemie in eerste instantie niet ziet.

Elsa-Brita Titchenell boek De maskers van Odin – Oud-Noorse wijsheid, hoofdstuk 2 – De levensboom – Yggdrasil
De boom van Mimer is Mimameid, de Boom van Kennis, die niet moet worden verward met de levensboom, hoewel de twee in bepaalde opzichten verwisselbaar zijn, want kennis en wijsheid zijn de vruchten van het leven; omgekeerd schenkt het toepassen van wijsheid aan levende wezens onsterfelijkheid in steeds verhevener gebieden van de levensboom.

H.P. Blavatsky De stem van de stilte, Fragment II:
De leerling zegt:
Leraar, wat moet ik doen om tot wijsheid te komen?
Wijze, wat om volmaaktheid te verwerven?
Zoek naar de paden. Maar, lanoe [leerling], wees rein van hart voordat u aan uw reis begint. Leer, voordat u uw eerste stap zet, het werkelijke van het bedrieglijke te onderscheiden, het tijdelijke van het eeuwigdurende. Leer vooral verschil te zien tussen verstandelijke kennis en zielenwijsheid, tussen de ‘leer van het oog’ en die van het ‘hart’.
Ja, onwetendheid is als een gesloten vat zonder frisse lucht; de ziel een vogel die daarin gevangen zit. Hij zingt niet en kan zich niet verroeren. De zanger zit doodstil en verstijfd en sterft van uitputting.
Maar zelfs onwetendheid is beter dan verstandelijke kennis als er geen zielenwijsheid is om haar te verlichten en te leiden.

Radha Burnier ‘Zij die vragen zullen ontvangen’ (Theosofia 112/4, november 2011)
Vooraanstaande leden van de Theosophical Society, van Annie Besant tot Krishnamurti, hebben gezegd dat als iemand iets echt graag wil hebben, hij het krijgt. Ook in de vroeg- theosofische klassieker Licht op het Pad vinden wij de uitspraak:
Zij die vragen, zullen het krijgen. Dit resoneert in de woorden uit de Bergrede (Matheus 7:7): Vraag, en u zal gegeven worden.
Totdat de ziel zich er langzamerhand van bewust gaat worden dat de dingen die zij al eeuwenlang nastreeft niet zo begeerlijk zijn als zij aanvankelijk schenen, maar in feite bijna een straf zijn, tot dat moment lijdt zij onder de gevolgen van vragen daarom. Dat wordt bedoeld met het spreekwoord: Wanneer de goden iemand willen straffen, verhoren zij zijn gebeden.
Moksha (Ganesha: uiteindelijke bevrijding van de menselijke geest) is een van de kwalificaties die genoemd wordt in de Vedanta traditie en impliceert het afzweren van persoonlijke behoeften en het inzetten van al onze energie, aandacht en toewijding om datgene te ontdekken wat van blijvende waarde is, datgene wat Werkelijk is.
Dit brengt ons bij een ander punt. Wat is werkelijk en wat is onwerkelijk?
Het denkvermogen is verstrikt in de vele onwerkelijkheden van deze illusoire schaduwwereld die zo reëel lijkt, maar niet werkelijk reëel is, als ik het zo mag formuleren. Hoe weet men wat waarlijk reëel is? Wij moeten leren door de beoefening van bespiegeling (vichara), waarbij wij niet tot snelle conclusies komen, of onbewust aangetrokken worden tot bepaalde ideeën of theorieën. Bespiegeling, bedachtzaamheid, stille observatie, dat alles is noodzakelijk om te ontdekken of dat wat voor ons denkvermogen reëel lijkt, dat ook is, of dat het alleen maar een aspect is van de illusie die bestaat in de vormwerelden - op het fysieke, astrale en mentale niveau, waar zoveel illusies zijn.

In het boek Wat Darwin niet kon weten start Gerrit Teule zijn gezichtspunt met betrekking tot psychomaterie vanuit de hardware. Het rapport ‘E i V’ vertrekt daarentegen ook vanuit de 'mentale software' (Geert Hofstede), het 5D-concept, namelijk de doelmatige ordening van de informatievoorziening.

Macrokosmos:	Brian Greene The Elegant Universe:	Carl Jung projectie en	Mikrokosmos:	Rapport 'E i V'	Macro-Micro:
5. "Fifth" Synthese	Part V: Unification	Unus Mundus		5e Dimensie	Absolute tijd
4. Rigveda	Part IV: String Theory	Collectief onbewuste	4. Alchemist	4e Dimensie	Relatieve tijd
3. Atharvaveda	Part III: The Cosmic Symphony	Collectief bewustzijn	3. Soror	3e Dimensie
2. Yajurveda	Part II: The Dilemma of Space, Time	Onbewuste persoonlijkheid	2. Anima	2e Dimensie
1. Samaveda	Part I: The Edge of Knowledge	Bewuste persoonlijkheid	1. Animus	1e Dimensie

'De nieuwe generatie twintigers: blije verliezers' (Pieter Hilhorst Volkskrant 22 november 2011)
Twintigers van nu zijn niet bang voor de crisis; ze leiden aan een blije zelfoverschatting. Onbegrijpelijk, gezien de gigantische onzekerheden over de toekoms.
Het leek een klassieke tegenstelling tussen rechts en links, tussen de liefhebbers van geld en mensen die een afkeer van geld koesteren. Maar onder die tegenstelling lag een grote overeenkomst verborgen. De jongeren vonden allemaal dat de omgang met geld een individuele zaak is. Het is je eigen verantwoordelijkheid om je wensen en je middelen met elkaar in overeenstemming te brengen.
De jongeren etaleerden een enorm geloof in de maakbaarheid van het eigen bestaan. De dreigende implosie van de euro of de nieuwe recessie brengen dat fundamentele optimisme niet aan het wankelen. Ze merken ook nog niet zoveel van de crisis en geloven dat ze een tegenslag best kunnen incasseren. Er moet heel wat gebeuren voor ze zich zorgen gaan maken. Ze vinden de politieke ontwikkelingen in Europa en in de financiële wereld wel interessant, maar hebben niet het idee dat het hen raakt. Er was bij deze jongeren geen gevoel van urgentie.
Zo groot als hun geloof is in de maakbaarheid van het eigen bestaan, zo gering is hun geloof in de maakbaarheid van de samenleving. De enige macht die zij voor zichzelf weggelegd zien is consumentenmacht.
Het hyperindividualisme van de deelnemers aan het debat in de Rode Hoed vormt geen breuk met opvattingen van de rest van de samenleving. Het is geen generatieconflict. Zij radicaliseren alleen de dominante opvatting over eigen verantwoordelijkheid. Het idee dat je geen greep hebt op de wereld boezemt hen geen angst in. Als de wereld vol onzekerheden zit, kun je maar beter zeker zijn van jezelf. Het is een blije zelfoverschatting.
Gezien deze gigantische onzekerheden is het blijmoedige optimisme van de jongeren eigenlijk onbegrijpelijk. Ik weet ook niet hoe je internationale markten kunt temmen of je invloed kunt uitoefenen in Europa. Maar ik geloof nog wel in de kracht van het collectief. Wie zich verenigt staat sterker. En ik geloof in noblesse oblige, in het idee dat getalenteerden een extra verantwoordelijkheid hebben voor de samenleving.

De supersymmetrische bouw van het heelal wordt door Blavatsky in Deel III (p. 591) opnieuw besproken en op p. 592 door het ingenieuze, reflexieve model “Macrokosmos = Microkosmos” van de esoterie weergegeven.

Blavastky geeft aan hoe de Macrokosmos en Microkosmos met elkaar samenhangen. Om de supersymmetrie in het universum te symboliseren maakt het rapport ‘E i V’ gebruik van een pedagogisch denkmodel.

Gottfried de Purucker boek Grondslagen der Esoterische Wijsbegeerte, Deel I, Hoofdstuk 4:
Vanaf het ogenblik dat het punt, het levenszaad, de kiem van het leven – alle slechts namen voor één en hetzelfde, het geestelijke atoom, de geestelijke monade, noem het zoals u wilt – als het ware in het lagere leven doorbreekt, treedt differentiatie of dualiteit op die tot het einde van de grote cyclus voortduurt; ze wordt voorgesteld door de twee opstaande zijden van de driehoek in het diagram. Een ervan kunnen we AB noemen, de Brahmâ (mannelijk), de andere AC, de prakriti of de natuur (vrouwelijk). Brahmâ wordt ook vaak purusha genoemd, een Sanskrietwoord dat ‘mens’ betekent, de ideale mens, zoals âdâm kadmôn uit de kabbala, de oorspronkelijke entiteit van de ruimte, die in prakriti of de natuur alle zevenvoudige verdelingen van het gemanifesteerde bestaan bevat.

H.P. Blavatsky: De Geheime Leer Deel I, Inleiding (p. 26/27):
Dit ‘heel oude boek’ is het origineel waaruit de vele delen van Kiu-ti werden samengesteld. Niet alleen dit laatstgenoemde en de Siphrah Dzeniouta, maar zelfs de Sepher Jezirah28, dat door de Hebreeuwse kabbalisten werd toegeschreven aan hun aartsvader Abraham(!), het boek Shu-king, China’s oorspronkelijke bijbel, de heilige boeken van de Egyptische Thoth-Hermes, de Purana’s in India, het Chaldeeuwse Boek van de Getallen en de Pentateuch zelf, zijn allemaal ontleend aan dat ene oorspronkelijke boekje.
28) Rabbi Jehoshua Ben Chananea, die omstreeks 72 na Chr. stierf, verklaarde openlijk dat hij ‘wonderen’ had verricht met behulp van het boek Sepher Jezireh, en daagde iedere scepticus uit. Franck citeert de Babylonische Talmud en noemt twee andere wonderdoeners, de rabbi’s Chanina en Oshoi (zie ‘Jerusalem Talmud, Sanhedrin’, c. 7, enz. en ‘Franck’, blz. 55 en 56). Veel middeleeuwse occultisten, alchemisten en kabbalisten beweerden hetzelfde, en zelfs de moderne magiër, wijlen Eliphas Lévi, verzekert het openlijk in druk in zijn boeken over magie.
De Geheime Leer Deel I, Stanza 4 De zevenvoudige hiërarchieën (p. 123):
De ‘heilige dieren’ komen zowel in de bijbel als in de Kabbala voor en zij hebben hun betekenis (en wel een heel diepzinnige) op de bladzijde van de oorsprong van het leven. In de Sepher Jezirah wordt gezegd dat ‘God de troon van zijn glorie graveerde in de Heilige Vier, de ophanim (wielen of wereldsferen), de Serafijnen5, de heilige dieren en de dienende engelen, en uit deze drie (lucht, water en vuur of ether) vormde hij zijn woning’. Zo werd de wereld gemaakt ‘door middel van drie Serafijnen – Sepher, Saphar en Sipur’, of ‘door middel van getal, getallen en getelden’. Met behulp van de astronomische sleutel worden deze ‘heilige dieren’ de tekens van de Dierenriem.
5) Dit is een letterlijke vertaling uit de Afdelingen IX en X: ‘Tien getallen zonder wat?
Een: de geest van de levende God . . . die leeft in eeuwigheid! Stem en geest en woord, en dit is de Heilige Geest.
Twee: geest uit geest. Hij ontwierp en hakte daarmee tweeëntwintig basisletters uit, drie moeders en zeven dubbele en twaalf enkele, en uit hen één geest.
Drie: water uit geest; hij ontwierp en hakte daarmee het woeste en het lege, modder en aarde. Hij ontwierp ze als een bloembed, hakte ze als een muur, bedekte ze als een plaveisel.
Vier: vuur uit water. Hij ontwierp en hakte daarmee de troon van glorie en de wielen, en de serafijnen en de heilige dieren en de dienende engelen, en op deze drie grondvestte hij zijn woning, zoals is gezegd: hij maakt zijn engelen geesten en zijn dienaren vurige vlammen!’ De woorden ‘grondvestte hij zijn woning’ tonen duidelijk aan dat in de Kabbala, evenals in India, de godheid als het Heelal werd beschouwd, en oorspronkelijk niet de buiten-kosmische god was die hij nu is.
125: Het ‘leger van de stem’ is de oervorm van de ‘menigte van de logos’ of het ‘WOORD’ van de Sepher Jezirah, dat in de Geheime Leer ‘het ene getal, voortgekomen uit geen-getal’ wordt genoemd – het Ene eeuwige Beginsel. De esoterische theogonie begint met het Ene, dat gemanifesteerd en dus niet eeuwig is in zijn aanwezigheid en in zijn bestaan, hoewel wèl eeuwig in zijn essentie; het getal van de getallen en de getelden – de laatste komen voort uit de stem, de vrouwelijke Vach, Satarupa ‘met de honderd vormen’, of de Natuur. Uit dit getal 10, of scheppende natuur, de moeder – de occulte ‘nul’ die, in verbinding met de eenheid ‘1’ (één) of de levensgeest, altijd voortbrengt en vermenigvuldigt – kwam het gehele Heelal voort.
129: II. DE STEM VAN HET WOORD, SVABHAVAT, DE GETALLEN, WANT HIJ IS EEN EN NEGEN12.
12) En dit is tien of het volmaakte getal, toegepast op de ‘Schepper’, de naam die wordt gegeven aan de gezamenlijke scheppers die door de monotheïsten tot Eén worden samengevoegd, want de ‘Elohim’, Adam Kadmon of sephira – de Kroon – zijn de androgyne synthese van de 10 sephiroth die in de gepopulariseerde Kabbala het symbool van het gemanifesteerde Heelal vormen. De esoterische kabbalisten echter volgen de oosterse occultisten en scheiden de bovenste driehoek van de sephiroth (of sephira, chochmah en binah) van de rest, waardoor er zeven sephiroth overblijven. Aan de term svabhavat wordt door de oriëntalisten de betekenis gegeven van de universele plastische stof die door de Ruimte is verspreid, misschien met een half oog op de ether van de wetenschap. Maar de occultisten identificeren svabhavat met ‘VADER-MOEDER’ op het mystieke gebied (zie boven).
129/130: (b) Dit betekent dat de ‘grenzeloze cirkel’ (de nul) alleen dan een getal wordt, als een van de negen cijfers eraan voorafgaat en zo de waarde en het vermogen ervan aangeeft, waarbij het woord of de logos in vereniging met STEM en geest13 (de uiting en de bron van het Bewustzijn) de negen cijfers vertegenwoordigt en dus, met de nul, de decade vormt die het gehele Heelal in zich bevat. De triade vormt binnen de cirkel de Tetraktis of heilige vier: het vierkant binnen de cirkel is het machtigste van alle magische figuren.
13) ‘In vereniging met de geest en de stem’ heeft betrekking op de abstracte gedachte en de concrete stem, of de manifestatie daarvan, het gevolg van de Oorzaak. Adam Kadmon of tetragrammaton is de logos in de Kabbala. Daarom komt in laatstgenoemde deze triade overeen met de hoogste driehoek van kether, chochmah en binah. Dit laatste is een vrouwelijk vermogen en tegelijk de mannelijke Jehova, omdat het deel heeft aan de natuur van chochmah, of de mannelijke wijsheid.
Geheime Leer Deel I, Theosofische misvattingen, p. 191:
Hieruit volgt dat personen die, zoals Confucius en Plato, psychisch, verstandelijk en geestelijk tot de hogere evolutiegebieden behoorden, in onze vierde Ronde even ver waren als de gemiddelde mens zal zijn in de vijfde Ronde, waarvan de mensheid is bestemd om op deze evolutieladder veel hoger te staan dan onze tegenwoordige mensheid.
De Geheime Leer Deel I, hoofdstuk Aanvullende feiten en verklaringen over de bollen en de monaden, p. 206:
‘Een neerdalen van de geest in de stof, dat overeenkomt met een opgang in de stoffelijke evolutie; een wederopstijgen uit de diepste diepten van stoffelijkheid (de delfstof) naar haar status quo ante, met een daarmee gepaard gaand verdwijnen van concrete organismen – omhoog naar nirvana, het punt waar gedifferentieerde stof verdwijnt.’ (‘Five Years of Theosophy’, blz. 276.)
Het wordt dus duidelijk waarom wat in Esoteric Buddhism terecht ‘evolutiegolf’ en delfstoffen-, planten-, dieren- en mensen‘impuls’ wordt genoemd, in de vierde cyclus of Ronde bij de deur van onze bol tot staan komt. Op dit punt zal de kosmische monade (buddhi) huwen met en tot voertuig worden van de atmische straal, d.w.z. buddhi zal ontwaken tot een bewust waarnemen van atman en zo de eerste sport beklimmen van een nieuwe zevenvoudige ladder van evolutie, die haar tenslotte zal leiden tot de tiende tak (geteld van beneden naar boven) van de boom van de sephiroth, de Kroon.
Alles in het Heelal volgt de wet van de analogie. ‘Zo boven, zo beneden’; de mens is de microkosmos van het Heelal.
207: Hoe zou men anders het spiraalsgewijze ontwikkelingsproces van de vier natuurrijken wiskundig kunnen verklaren? De ‘monade’ is de combinatie van de laatste twee ‘beginselen’ in de mens, het 6de en het 7de, en strikt genomen is de term ‘menselijke monade’ alleen maar van toepassing op de tweevoudige ziel (atma-buddhi) en niet slechts op haar hoogste geestelijke levenwekkende beginsel, atma. Maar omdat de geestelijke ziel, indien deze is gescheiden van laatstgenoemde (atma), geen bestaan – geen zijn – zou kunnen hebben, werd deze zo genoemd. . . . De monadische of liever kosmische essentie (als zo’n term is toegestaan) van het delfstoffen-, het planten- en het dierenrijk verschilt wat betreft de trap van ontwikkeling.
Het atoom, zoals dit wordt voorgesteld in de gebruikelijke wetenschappelijke hypothese, is niet een deeltje van iets, bezield door iets psychisch en bestemd om na eeuwigheden tot mens te groeien. Het is een concrete manifestatie van de universele energie die zelf nog niet is geïndividualiseerd; een reeks opeenvolgende manifestaties van de ene universele monas.
De Geheime Leer Deel I, Stanza 6 Vervolg (p. 226):
Het astrale licht staat in dezelfde betrekking tot akasa en anima mundi, als satan tot de godheid. Ze zijn een en hetzelfde, gezien vanuit twee standpunten: het geestelijke en het psychische – de bovenetherische of verbindende schakel tussen stof en zuivere geest – en het stoffelijke. Zie voor het verschil tussen nous, de hogere goddelijke wijsheid, en psyche, de lagere en aardse (Jacobus, iii, v. 15-17). Zie ook ‘Demon est Deus inversus’, in Afd. II van dit deel.
De Geheime Leer Deel I, Stanza 6 Vervolg (p. 236):
Het zojuist genoemde ‘WEZEN’, dat naamloos moet blijven, is de boom waarvan in de volgende eeuwen al de grote historisch bekende wijzen en hiërofanten, zoals de rishi Kapila, Hermes, Henoch, Orpheus, enz. zich als takken hebben afgescheiden. Als objectieve mens is hij de geheimzinnige (voor de oningewijden: de altijd onzichtbare) en toch altijd aanwezige persoon, over wie in het oosten, vooral bij de occultisten en de beoefenaars van de heilige wetenschap, de legenden algemeen verbreid zijn. Hij verandert van vorm en blijft toch altijd dezelfde. En hij is het ook die over de ingewijde adepten van de hele wereld geestelijke heerschappij uitoefent. Hij is, zoals gezegd, de ‘naamloze’ die zoveel namen heeft en van wie toch de namen en zelfs de aard onbekend zijn. Hij is de ‘Inwijder’ en wordt het ‘GROTE OFFER’ genoemd. Want, zittend op de drempel van het LICHT, kijkt hij vanuit de kring van de duisternis, die hij niet zal overschrijden, in dat licht en hij zal zijn post ook niet verlaten vóór de laatste dag van deze levenscyclus. Waarom blijft de eenzame Wachter op zijn zelfgekozen post? Waarom zit hij aan de bron van de oorspronkelijke wijsheid waaruit hij niet langer drinkt, omdat hij niets heeft te leren wat hij nog niet weet – inderdaad, noch op deze aarde, noch in haar hemel? Omdat de eenzame pijnlijk voortstrompelende pelgrims op hun weg terug naar huis tot het laatste ogenblik er nooit zeker van zijn dat zij niet zullen verdwalen in deze onmetelijke woestijn van illusie en materie die men het aardse leven noemt. Omdat hij graag aan iedere gevangene die erin is geslaagd zich te bevrijden van de boeien van het vlees en de illusie, de weg zou wijzen naar dat gebied van vrijheid en licht, waaruit hij zich vrijwillig heeft verbannen. Kortom, omdat hij zich heeft opgeofferd ter wille van de mensheid, al kunnen slechts enkele uitverkorenen van het GROTE OFFER profiteren.
Onder de rechtstreekse, stille leiding van deze MAHA– (grote) – GOEROE werden alle andere minder goddelijke leraren en instructeurs van de mens vanaf het eerste ontwaken van het menselijke bewustzijn de gidsen van de vroege mensheid. Van deze ‘zonen van god’ kreeg de jeugdige mensheid haar eerste kennis van alle kunsten en wetenschappen, alsmede van geestelijk weten; en zij legden de eerste steen van die oude beschavingen die onze huidige generatie van onderzoekers en geleerden zo verbijsteren.
239: Het werd tot leven gebracht, een gereed en volmaakt voertuig voor de zich incarnerende bewoners van hogere sferen, die terstond hun intrek namen in deze vormen, geboren uit de geestelijke WIL en de natuurlijke goddelijke kracht in de mens. Het was een kind van zuivere geest, verstandelijk zonder enig bijmengsel van aardse elementen. Alleen zijn lichamelijke omhulsel was van de tijd en van het leven, want het ontleende zijn verstand rechtstreeks aan het hogere. Het was de levende boom van goddelijke wijsheid en kan daarom worden vergeleken met de wereldboom van de Oud-Noorse legende, die niet kan verdorren en sterven voordat de laatste strijd van het leven is gestreden, terwijl de draak Nidhogg voortdurend aan zijn wortels knaagt.

De Geheime Leer Deel I, Stanza 7 De voorvaderen van de mens op aarde (p. 266):
‘De godheid (de altijd onzichtbare Tegenwoordigheid)’, zegt de Zohar, ‘manifesteert zich door de tien sephiroth, die haar stralende getuigen zijn. De godheid is als de zee waaruit een stroom vloeit, WIJSHEID genaamd, waarvan de wateren uitmonden in een meer dat Intelligentie heet. Uit het bekken ontspringen de zeven sephiroth, als zeven kanalen. . . . Want tien is gelijk aan zeven: de decade bevat vier eenheden en drie tweevouden.’ De tien sephiroth komen overeen met de ledematen van de MENS. ‘Toen ik Adam Kadmon vormde’, laat men de Elohim zeggen, ‘schoot de geest van het Eeuwige uit zijn lichaam als een bliksemflits, die zich onmiddellijk verspreidde op de golven van de zeven miljoen hemelen, en mijn tien gloriën waren zijn ledematen.’ Maar men kan noch het hoofd noch de schouders van Adam Kadmon zien; daarom lezen wij in de Sephra Dzenioutha (het ‘Boek van het verborgen mysterie’):
267: De sephiroth van deze hoogste triade zijn: ‘1, kether (de kroon), voorgesteld door het voorhoofd van macroprosopus; 2, chochmah (wijsheid, een mannelijk beginsel), door zijn rechterschouder; en 3, binah (intelligentie, een vrouwelijk beginsel), door de linkerschouder’. Dan komen de zeven ledematen (of sephiroth) op de gebieden van manifestatie, terwijl het geheel van deze vier gebieden wordt voorgesteld door microprosopus (het kleine gezicht) of tetragrammaton, het ‘vierletterige’ mysterie. ‘De zeven gemanifesteerde en de drie verborgen ledematen zijn het lichaam van de godheid.’
274: Pas wanneer de mens – een potentiële androgyn – zich heeft gescheiden in een mannelijk en een vrouwelijk wezen, zal hem die bewuste redelijke individuele ziel (manas) worden geschonken, ‘het beginsel of de intelligentie van de Elohim’; om die te ontvangen, moet hij eten van de vrucht van kennis van de Boom van Goed en Kwaad. Hoe moet hij dit alles verkrijgen? De occulte leer zegt dat, terwijl de monade haar cyclus naar beneden in de stof doorloopt, deze zelfde Elohim – of pitri’s, de lagere Dhyan-Chohans – zich gelijkelijk met haar ontwikkelen op een hoger en meer geestelijk gebied; op hun eigen bewustzijnsgebied dalen ze ook relatief in de stof af, waarbij ze, als ze een bepaald punt hebben bereikt, de incarnerende redeloze monade zullen ontmoeten, die is opgesloten in de laagste stof; en door het vermengen van de twee potenties, geest en stof, zal dat aardse symbool worden voortgebracht van de ‘hemelse mens’ in de ruimte – DE VOLMAAKTE MENS.
De Geheime Leer Deel I, hoofdstuk 3 Oorspronkelijke substantie en goddelijke gedachte (p. 368/369):
In de Sepher Jezireh, het kabbalistische boek van de schepping, heeft de schrijver kennelijk de woorden van Manu herhaald. Daarin stelt men het zo voor, dat de goddelijke substantie in eeuwigheid alleen heeft bestaan, grenzeloos en absoluut, en dat deze uit zichzelf de geest heeft uitgezonden13. ‘Een is de geest van de levende god, gezegend zij ZIJN naam, die eeuwig leeft! Stem, geest en woord, dit is de heilige geest14; en dit is de kabbalistische abstracte drie-eenheid, die door de christelijke kerkvaders zonder meer is vermenselijkt. Uit dit drievoudige ENE vloeide de hele Kosmos voort. Eerst kwam Uit EEN het getal TWEE voort, of lucht (de vader), het scheppende element; toen kwam het getal DRIE, water (de moeder), voort uit de lucht; ether of vuur voltooit de mystieke vier, de Arba-il15. ‘Toen de verborgene van de verborgenen zich wilde openbaren, maakte hij eerst een punt (het oorspronkelijke punt of de eerste sephiroth, lucht, of heilige geest), gaf er een heilige vorm aan (de tien sephiroth, of de hemelse mens) en bedekte het met een rijk en prachtig gewaad, dat de wereld is16.’
13) De gemanifesteerde geest; absolute goddelijke geest is één met absolute goddelijke substantie: Parabrahm en Mulaprakriti zijn in essentie één. Daarom zijn kosmische verbeeldingskracht en kosmische substantie in hun oorspronkelijke karakter ook één.
De Geheime Leer Deel I, hoofdstuk 5 Over de verborgen godheid, haar symbolen en tekens (p. 384/385):
Dit is zo duidelijk als de oude esoterische geheimhouding het kon maken. Het is even kabbalistisch als, maar minder versluierd dan de Zohar, waarin de mystieke namen of eigenschappen ook woorden zijn met vier, twaalf, tweeënveertig en zelfs tweeënzeventig lettergrepen! Het Viertal toont aan Marcus de WAARHEID in de gedaante van een naakte vrouw, en geeft alle ledematen van die figuur letters; het noemt haar hoofd Ω, haar hals Ψ, schouders en handen Γ en Χ, enz. Hierin kan men gemakkelijk de Sephira herkennen, waarbij de kroon (kether) of het hoofd nummer één krijgt; het brein of chochmah 2; het hart of de intelligentie (binah) 3; en waarbij de andere zeven sephiroth de ledematen van het lichaam voorstellen. De boom van de sephiroth is het Heelal, en dit wordt in het westen door Adam Kadmon voorgesteld, zoals Brahmā dat in India doet.
388: Met de woorden van de Zohar: ‘Het ondeelbare punt, dat geen grens heeft en tengevolge van zijn zuiverheid en glans niet kan worden begrepen, zette zich van buitenaf uit en vormde een schittering die het ondeelbare punt tot sluier diende’: maar ook deze laatste ‘was niet te zien als gevolg van zijn onmetelijke licht. Ook deze zette zich van buitenaf uit en deze uitzetting was zijn kleed. Zo kwam door een voortdurende opheffende (beweging) tenslotte de wereld tot bestaan’ (Zohar I, 20a). De geestelijke substantie die door het oneindige licht wordt uitgezonden, is de eerste sephira of shekinah: exoterisch omvat Sephira alle andere negen sephiroth. Esoterisch omvat zij er maar twee, chochmah of wijsheid, ‘een mannelijk, actief vermogen, waarvan de goddelijke naam jah (יה) is’, en binah, een vrouwelijk, passief vermogen, intelligentie, weergegeven door de goddelijke naam Jehova (יהוה); deze twee vermogens vormen, met sephira als derde, de joodse drie-eenheid of de kroon, KETHER. Deze twee sephiroth, vader, abba en moeder, amona genoemd, zijn de duade of de tweeslachtige logos waaruit de andere zeven sephiroth voortkwamen. (Zie de Zohar.)
388/389: Deze eerste joodse triade (sephira, chochmah en binah) is de trimurti van de hindoes. Hoe sterk deze ook is versluierd, zelfs in de Zohar en nog meer in het exoterische pantheon van India, toch wordt elke bijzonderheid die met de ene is verbonden, herhaald in de andere. De prajāpati’s zijn de sephiroth. Samen met Brahmā zijn het er tien, en als de trimurti en de kabbalistische triade worden gescheiden van de rest, slinken ze tot zeven.
Deel I hoofdstuk 6 Het wereld-ei (p. 394):
Als men rekening houdt met deze cirkelvorm en met de ‘|’ die voortkomt uit de ‘’ of het ei, of het mannelijke uit het vrouwelijke in het androgyne, is het vreemd een geleerde te horen zeggen dat de oude Ariërs het tientallige stelsel niet kenden – omdat de oudste Indiase handschriften geen spoor daarvan vertonen. Omdat 10 het heilige getal van het heelal was, was het geheim en esoterisch, zowel de één als de nul, of zero, de cirkel. Bovendien zegt professor Max Müller dat ‘de beide woorden cipher (nul) en zero, die hetzelfde betekenen, afdoende bewijzen dat onze cijfers van de Arabieren zijn overgenomen’. Cipher is het Arabische ‘cifron’ en betekent leeg, een vertaling van het Sanskrietwoord voor niets, ‘śūnya’, zegt hij.
Deel I, hoofdstuk 7 De dagen en nachten van Brahmâ (p. 409):
Terwijl de occultisten uit het oosten zeven manieren van interpretatie hebben, hebben de joden er maar vier – namelijk de werkelijk-mystieke, de allegorische, de morele en de letterlijke of pashut. De laatstgenoemde is de sleutel van de exoterische kerken en is geen bespreking waard. Hier volgen een aantal zinnen die, als men ze leest met behulp van de eerste of mystieke sleutel, de onderlinge gelijkheid laten zien van de grondslagen van de opbouw van elke Schrift. Zij komen voor in het voortreffelijke boek van T. Myer over de kabbalistische boeken die hij goed schijnt te hebben bestudeerd. Ik citeer woordelijk. ‘B’raisheeth barah elohim ath hashamayem v’ath haa’retz' – d.w.z. ‘In het begin schiep(en) de god(en) de hemelen en de aarde’; (wat betekent:) de zes sephiroth van de opbouw10, waarboven B’raisheeth staat, behoren allen Beneden. Het schiep er zes (en) op deze berusten alle dingen. En die zijn afhankelijk van de zeven vormen van de schedel, tot aan de waardigheid van alle waardigheden. En de tweede ‘aarde’ blijft buiten beschouwing en daarom is er gezegd: ‘En uit haar (die aarde), die de vloek onderging, kwam zij voort.’ . . . ‘Zij (de aarde) was zonder vorm en leeg; en duisternis was over het aangezicht van de diepte, en de geest van de elohim . . . ademde (me’ racha ’phath) – d.w.z. zweefde, hing boven, bewoog zich. . . . Dertien berusten op dertien (vormen) van de waardigste waardigheid. Zesduizend jaren berusten op (worden genoemd in) de eerste zes woorden. Het zevende (duizendtal, het millennium) boven haar (de gevloekte aarde) is dat wat sterk is uit zichzelf. En zij werd in twaalf uur (een . . . Dag) geheel verwoest, zoals er staat geschreven. . . . In het dertiende zal Zij (de godheid) alles herstellen . . . en alles zal worden hernieuwd zoals tevoren; en al die zes zullen voortduren . . . enz.’ (Qabbalah, blz. 233, uit Siphrah Dzeniuta, hfst. i, par. 16, s. 9.)
10) De ‘bouwers’ uit de stanza’s.
411: Ze zijn het zevenvoudige eerste Wortelras, dat vóór Adam (of vóór het derde, gescheiden Ras) kwam. Omdat zij schaduwen waren, en zonder verstand (zij hadden nog niet gegeten van de vrucht van de Boom van Kennis), konden zij de parguphim niet zien, of ‘het ene gezicht kon het andere niet zien’ (de oorspronkelijke mensen waren onbewust); ‘daarom stierven de oorspronkelijke (zeven) koningen’, d.w.z. zij werden vernietigd (zie Sepherah Djenioutha).
Deel I, hoofdstuk 8 De lotus als universeel symbool (p. 416):
In dit denkbeeld moeten wij de oorsprong en de verklaring zoeken van het vers in de joodse kosmogonie dat luidt: ‘En God zei: Laat de aarde voortbrengen . . . de vruchtboom die vrucht draagt naar zijn aard, en waarvan het zaad daarin is.’ In alle oorspronkelijke religies is de ‘zoon van de vader’ de scheppende god – d.w.z. zijn zichtbaar gemaakte gedachte; en vóór het christelijke tijdperk werd de drie-enige godheid, van de Trimurti van de hindoes tot de drie kabbalistische hoofden uit de geschriften zoals de joden die verklaren, in de allegorieën van alle volkeren volledig omschreven en bevestigd. Deel I, hoofdstuk 9 De maan, deus lunus, phoebe (p. 428):
‘De oude wijzen hadden geen naam, geen denkbeeld en geen symbool voor de eerste Oorzaak. Bij de Hebreeën was de indirecte opvatting ervan neergelegd in een uitdrukking die aangeeft dat deze niet is te begrijpen – namelijk Ain-Soph of het Onbegrensde. Maar het symbool van de eerste begrijpelijke manifestatie ervan was het beeld van een cirkel met zijn middellijn . . . (zie de Proloog van Deel 1, Afdeling 1) om tegelijk een meetkundig, fallisch en sterrenkundig denkbeeld uit te drukken . . . want de één komt voort uit de nul of de cirkel en zou zonder deze niet kunnen bestaan, en uit de één, of de oorspronkelijke één, komen de negen cijfers en meetkundig alle vlakke figuren voort. Zo is in de Kabbala deze cirkel met zijn middellijn het teken van de tien sephiroth of emanaties, die de Adam Kadmon, de archetypische mens samenstellen, de scheppende oorsprong van alle dingen. . . .
429: Bij andere volkeren typeerde het getal zeven de theogonische evolutie, cyclussen, kosmische gebieden en de zeven krachten en occulte vermogens in de Kosmos – een grenzeloos geheel, waarvan de eerste, bovenste driehoek voor het eindige verstand van de mens onbereikbaar was. Terwijl andere volkeren zich dus, tengevolge van hun gedwongen beperking van de Kosmos tot Ruimte en Tijd, alleen bezighielden met het zevenvoudige gemanifesteerde gebied ervan, brachten de joden dit getal uitsluitend met de maan in verband en baseerden al hun heilige berekeningen erop.
Deel I, hoofdstuk 10 Boom, slang- en krokodilverering (p. 445):
Zo waren de boom en de slang in het begin van hun gemeenschappelijke bestaan als teken van het onsterfelijke Zijn, werkelijk goddelijke beelden. De boom was omgekeerd, en zijn wortels ontsprongen aan de hemel en groeiden uit de wortelloze wortel van het al-zijn. Zijn stam groeide en ontwikkelde zich en doorkruiste de gebieden van pleroma; hij liet zijn weelderige takken kruisgewijs groeien, eerst op het gebied van nauwelijks gedifferentieerde stof en dan naar beneden tot zij het aardse gebied bereikten. Zo zegt de Bhagavadgita dat de Asvattha, de boom van Leven en Zijn, waarvan slechts de vernietiging tot onsterfelijkheid leidt, met zijn wortels omhoog en zijn takken naar beneden groeit (hfst. xv). De wortels stellen het opperwezen of de eerste Oorzaak, de logos voor; maar men moet boven deze wortels uitgaan om zich met Krishna te verenigen die, zoals Arjuna zegt (xi), ‘groter is dan Brahman en de eerste Oorzaak, . . . het onvernietigbare, dat wat is, niet is en deze twee te boven gaat’. Zijn takken zijn Hiranyagarbha (Brahmā of Brahman in zijn hoogste manifestaties, zeggen Sridhara en Madhusūdana), de hoogste Dhyan-Chohans of deva’s. De Veda’s zijn zijn bladeren. Alleen hij, die boven de wortels uitgaat, zal nooit terugkeren, d.w.z. zal tijdens deze ‘eeuw’ van Brahmā niet meer reïncarneren.
De Geheime Leer Deel I hoofdstuk 13 De zeven scheppingen (p. 490):
In de Sepher Jezirah, het kabbalistische boek van de schepping, heeft de schrijver kennelijk de woorden van Manu herhaald. Daarin wordt het zo voorgesteld, dat alleen de goddelijke substantie door alle eeuwigheid heeft bestaan, grenzeloos en absoluut, en de geest uit zichzelf heeft uitgezonden. ‘Eén is de geest van de levende God, gezegend zij zijn naam, die eeuwig leeft! Stem, geest en woord, dit is de Heilige Geest.’ (Sepher Jezireh, hfst. 1, Mishna, ix.) En dit is de kabbalistische abstracte drie-eenheid, die door de kerkvaders zonder omhaal werd geantropomorfiseerd. Uit dit drievoudige ENE emaneerde de hele Kosmos. Uit EEN emaneerde eerst het getal TWEE, of lucht, het scheppende element; en toen kwam het getal DRIE, water, voortgekomen uit lucht; ether of vuur voltooien de mystieke vier, de Arba-il (ibid.). In de oosterse leer is vuur het eerste element – ether is de synthese van het geheel (omdat hij ze alle omvat).
De Geheime Leer Deel I hoofdstuk 8 Leven, kracht of zwaartekracht (p. 591):
Dit is de levensboom, de Aśvatthaboom; alleen na het omhakken hiervan kan de slaaf van leven en dood, de MENS, vrij worden.
Maar de wetenschappers weten niets, en willen ook niets horen over het ‘zwaard van kennis’, dat door de adepten en asceten wordt gebruikt. Vandaar de eenzijdige opmerkingen van de ruimst denkenden onder hen, die zijn gebaseerd op en voortvloeien uit het overdreven belang dat wordt gehecht aan de willekeurige vertakkingen en onderverdeling van de natuurwetenschap. Het occultisme schenkt er weinig aandacht aan en de natuur nog minder. De hele reeks natuurverschijnselen komt voort uit de oorsprong van de ether – akâsa, evenals het tweevoudige akâsa voortkomt uit de zogenaamde ongedifferentieerde Chaos. Deze laatste is het primaire aspect van Mūlaprakriti, de wortelstof en het eerste abstracte denkbeeld dat men zich van Parabrahman kan vormen. De hedendaagse wetenschap kan haar hypothetisch opgevatte ether op zoveel manieren verdelen als ze wil; de werkelijke aether van de Ruimte zal altijd blijven zoals hij is.
De Geheime Leer Deel I hoofdstuk 13 De Moderne nevelvlektheorie
Wetenschappelijke en esoterische bewijzen voor en bezwaren tegen de moderne nevelvlektheorie (p. 650/651):
Niettemin ‘is er in de theorie van Laplace niets hypothetisch’, zegt John Stuart Mill; ‘ze is een voorbeeld van verantwoord redeneren van het tegenwoordige gevolg naar zijn vroegere oorzaak; ze veronderstelt niets meer dan dat objecten die werkelijk bestaan, de wetten gehoorzamen waarvan men weet dat alle aardse objecten die op ze lijken, ze gehoorzamen’. (System of Logic, blz. 229.)
651: Deze uitspraak van een voortreffelijke logicus als Mill zou waardevol zijn, als men slechts kon bewijzen dat ‘aardse objecten die lijken op . . .’ hemelse objecten die op zo’n afstand liggen als de nevelvlekken – in werkelijkheid op die objecten lijken en niet alleen in schijn.

Herman De Ley Antieke Wijsbegeerte: van Thales tot Augustinus.
3.1. Zoals velen, ongetwijfeld, van zijn geloofsgenoten (volgens Philoon zelf leefden er in zijn tijd meer dan een miljoen joden in Alexandrië, wat allicht wel wat overdreven was), was Philoon cultureel verregaand gehelleniseerd. Als zodanig was hij goed thuis in de Griekse literatuur en filosofie. Anderzijds, hoewel hij op wat losse woorden na het Hebreeuws niet machtig was, was hij als jood vertrouwd met de joods-hellenistische Bijbelexegese. De basis daarvoor zou vanaf de 3de eeuw de Griekse Bijbelvertaling, de zgn. Septuaginta, vormen: volgens de legende was zij het werk van 70 (of 72) joodse geleerden, in Alexandrië, die het werk in tweeënzeventig dagen zouden geklaard hebben. Hoewel mogelijk in de eerste plaats ontstaan ten behoeve van het niet-joodse publiek, was de Septuagint vrijwel onmiddellijk het voorwerp geworden van rationaliserende interpretaties vanwege gehelleniseerde joden. (28) Een aantal làte boeken van de Bijbelverzameling, zoals bekend, werden, eveneens in Alexandrië, rechtstreeks in het Grieks geschreven.

Esoterische kabbala en de 32 paden
Osiris, een Magiër, Isis of Hogepriesteres en de Zoon, de Dwaas, zo verdeelt men ook de 32 Paden in drieën, het getal van de lichtgeboorte of de vrucht en dus de beweging.

H.P. Blavatsky: De Geheime Leer Deel II, Stanza 1 HET BEGIN VAN BEWUST LEVEN (p. 42/43):
In de Sepher Jezirah of ‘getallen van de schepping’ wordt het hele evolutieproces in getallen weergegeven. In de daarin voorkomende ‘32 paden van wijsheid’ wordt het getal 3 vier keer herhaald, en het getal 4 vijf keer. De wijsheid van God ligt dus besloten in getallen (sephrim of sephiroth), want sepher (of zonder klinkers s-ph-ra) betekent ‘in cijferschrift overbrengen’. En daarom zegt ook Plato dat de godheid meetkundig te werk gaat bij het bouwen van het Heelal.
Het kabbalistische boek, de Sepher Jezirah, begint met een verklaring over de verborgen wijsheid van Alhim in sephrim, d.i. de Elohim in de sephiroth.
‘In tweeëndertig paden vestigde de verborgen wijsheid Jah, JHVH, Tzabaoth, Elohi van Israël, Alhim van het leven, El van genade en barmhartigheid – verheven bewoner van de hemel en koning van het eeuwige, heilig zij zijn naam – en wel in drie sephrim, nl.: B-S’ph-r, V-S’ph-r, V-Siph-o-r.’
De Geheime Leer Deel II, Stanza 4 Schepping van de eerste rassen (p. 104):
104: Wat hun vormgevers of ‘voorvaderen’ betreft – die engelen die volgens de exoterische legenden aan de wet gehoorzaamden – deze moeten identiek zijn met de barhishad-pitri’s, of de pitar-devata’s, d.w.z. zij die in het bezit waren van het stoffelijke scheppende vuur. Zij konden voor de menselijke monaden slechts hun eigen astrale zelf scheppen, of beter gezegd deze daarmee bekleden, maar zij konden de mens niet maken naar hun beeld en gelijkenis. ‘De mens moet niet zijn zoals een van ons’, zeggen de scheppende goden die zijn belast met het vormen van het lagere dier, maar hoger (zie Gen. en Plato’s Timaeus). Dat zij de gelijkenis van de mens uit hun eigen goddelijke essentie schiepen, betekent esoterisch dat zij het waren die het eerste Ras werden, en dus in zijn lot en verdere evolutie deelden.
105: De eerste mensheid was dus een bleke kopie van haar voorouders; te stoffelijk, zelfs in haar etherische toestand, om een hiërarchie van goden te zijn; te geestelijk en zuiver om MENSEN te zijn, omdat zij immers in het bezit is van elke negatieve volmaaktheid (nirguna). Volmaaktheid moet, om volkomen te zijn, worden geboren uit onvolmaaktheid, het onvergankelijke moet groeien uit het vergankelijke en dit laatste hebben tot voertuig, grondslag en tegenstelling. Absoluut licht is absolute duisternis, en omgekeerd. Inderdaad is er in het rijk van de waarheid noch licht, noch duisternis. Goed en kwaad zijn tweelingen, de nakomelingen van Ruimte en Tijd, onder de heerschappij van maya.
106/107: De Asen van Scandinavië, de heersers van de wereld die aan de onze voorafging, van wie de naam letterlijk betekent de ‘zuilen van de wereld’, haar ‘stutten’, zijn dus identiek met de Griekse kosmocratores, de ‘zeven werklieden of bestuurders’ van Pymander, de zeven rishi’s en pitri’s van India, de zeven Chaldeeuwse goden en zeven boze geesten, de zeven kabbalistische sephiroth, samengevat in de bovenste triade, en zelfs de zeven planeetgeesten van de christelijke mystici. De Asen scheppen de aarde, de zeeën, het uitspansel en de wolken, de hele zichtbare wereld, uit de overblijfselen van de verslagen reus Ymir; maar zij scheppen niet de MENS, maar alleen zijn vorm uit de ask of esseboom. Odin schenkt hem het leven en een ziel, nadat Lodur hem bloed en beenderen had gegeven, en tenslotte verschaft Hönir hem zijn verstand ( manas ) en zijn bewuste zintuigen. De Noorse ask, de es van Hesiodus, waaruit de mensen van het bronzen tijdperk, het derde Wortelras, voortkwamen en de tzite-boom van de Popol Vuh, waaruit het Mexicaanse derde mensenras werd geschapen, zijn alle dezelfde. Dit is voor iedere lezer duidelijk te zien. Maar wie van de westerse geleerden kan de occulte reden meedelen, waarom de Noorse Yggdrasil, de Asvattha van de Hindoes, de Gogard, de Helleense levensboom en de Tibetaanse Zampun één zijn met de kabbalistische sephirothboom, en zelfs met de door Ahura Mazda gemaakte heilige boom, en de boom van Eden? Niettemin zijn de vruchten van al die ‘bomen’, hetzij Pippala of Haoma, of wel de meer prozaïsche appel, in waarheid en werkelijkheid de ‘levensplanten’. De oervormen van onze rassen lagen alle besloten in de microkosmische boom, die groeide en zich ontwikkelde binnen en onder de grote macrokosmische wereldboom13; en het mysterie wordt half onthuld in de Dirghotamas, waar wordt gezegd: ‘Pippala, de zoete vrucht van die boom waarop geesten komen die de wetenschap liefhebben en waar de goden alle wonderen verrichten.’ Evenals in de Gogard, woont tussen de weelderige takken van al die wereldbomen de ‘slang’. Maar terwijl de macrokosmische boom de slang van de eeuwigheid en van de absolute wijsheid zelf is, zijn zij die in de microkosmische boom wonen, de slangen van de gemanifesteerde wijsheid. De ene is het Een en het Al, de andere zijn de weerspiegelde delen ervan. De ‘boom’ is natuurlijk de mens zelf, en de slangen die erin wonen, het bewuste manas, de verbindende schakel tussen geest en stof, hemel en aarde.
13) Plato’s ‘Timaeus’.
De Geheime Leer Deel II, Edens slangen en draken (p. 241):
Als het alleen licht was, niet-actief en absoluut, dan zou het menselijke denkvermogen het niet kunnen waarderen of zelfs beseffen. Schaduw is dat, wat het licht in staat stelt zich te manifesteren en wat het objectieve werkelijkheid geeft. Daarom is schaduw niet iets kwaads, maar het noodzakelijke en onmisbare gevolg, dat het licht of het goede volledig maakt:
zij is de schepper ervan op aarde.
242: Volgens de opvattingen van de gnostici zijn deze twee beginselen onveranderlijk licht en schaduw, want goed en kwaad zijn feitelijk één en hebben in alle eeuwigheid bestaan, en ze zullen altijd blijven bestaan zolang er gemanifesteerde werelden zijn.
Dit symbool verklaart de verering door deze sekte van de slang, als de Verlosser; gekronkeld om het offerbrood of om een tau, het fallische embleem. Als eenheid zijn Ennoia en Ophis de logos. Als ze zijn gescheiden, is de ene de Boom van het leven (geestelijk), de andere de Boom van kennis van goed en kwaad. Daarom zien we dat Ophis het eerste mensenpaar – het stoffelijke voortbrengsel van Ilda-Baoth, dat echter zijn geestelijke beginsel te danken had aan Sophia-Achamoth – aanspoort van de verboden vrucht te eten, hoewel Ophis de goddelijke wijsheid voorstelt.
De slang, de boom van kennis van goed en kwaad, en de boom van het leven zijn symbolen die van Indiase bodem werden overgeplant. De arasamaram, de waringinboom, die voor hindoes zo heilig is (omdat Vishnu tijdens een van zijn incarnaties onder zijn machtige schaduw rustte en daar menselijke filosofie en wetenschappen onderwees), wordt de boom van kennis en de boom van het leven genoemd. Onder het beschermende gebladerte van deze koning van de wouden geven de goeroes hun leerlingen de eerste lessen over de onsterfelijkheid en wijden hen in de mysteriën van leven en dood in.
243/244: Zo weinig hebben de eerste christenen (door wie de joden van hun bijbel werden beroofd) de esoterische betekenis van de eerste vier hoofdstukken van Genesis begrepen, dat zij nooit bemerkten dat met deze ongehoorzaamheid niet alleen geen zonde werd bedoeld, maar dat de ‘slang’ in werkelijkheid ‘de Heer God’ zelf was, die evenals de Ophis, de logos of de drager van goddelijke, scheppende wijsheid, aan de mensheid leerde op hun beurt scheppers te worden29. Zij hebben nooit beseft dat het kruis zich heeft geëvolueerd uit de ‘boom en de slang’ en zo de verlossing van de mensheid werd. Hierdoor zou het het eerste fundamentele symbool van de Scheppende Oorzaak worden, toepasbaar op de meetkunde, op getallen, op de sterrenkunde, op maten en op dierlijke voortplanting. Volgens de Kabbala kwam de vloek over de mens bij het vormen van de vrouw30. De cirkel werd gescheiden van zijn middellijn. ‘Uitgaande van het bezit van het dubbele beginsel in één, dat is de androgyne toestand, had de scheiding van het tweevoudige beginsel plaats, waaruit twee tegengestelden ontstonden, die bestemd waren eeuwig te zoeken naar hereniging tot de oorspronkelijke enetoestand. De vloek was namelijk deze, dat de natuur, terwijl zij tot zoeken aanspoorde, het verlangde resultaat voorkwam door het voortbrengen van een nieuw wezen, dat verschilde van die gewenste hereniging of eenheid, waardoor het natuurlijke verlangen om een verloren toestand terug te winnen, voor eeuwig werd en wordt verijdeld. Door dit proces van een voortdurende vloek door het wekken van verwachtingen leeft de Natuur31.’ (Zie ‘Kruis en Cirkel’, Afdeling II.)
29) De lezer wordt eraan herinnerd dat in de Zohar en ook in alle kabbalistische boeken wordt beweerd dat ‘Metatron verenigd met Shekinah’ [of Shekinah als de sluier (genade) van Ain-Soph] die de logos voorstelt, de boom van kennis zelf is; terwijl Shamaël – het duistere aspect van de logos – alleen de schors van die boom bewoont, en alleen de kennis van het KWADE heeft. Zoals Lacour, die in het schouwspel van de val (hfst. iii, Genesis) een voorval zag dat tot de Egyptische inwijding behoorde, zegt: ‘De boom van de waarzeggerij of van de kennis van goed en kwaad . . . is de wetenschap van Tzyphon, de genius van de twijfel; Tzy is onderwijzen en phon is twijfel. Tzyphon is een van de aleim; we zullen hem straks tegenkomen onder de naam Nach, de verleider.’ (Les OEloim, Deel II, blz. 218.) Hij staat nu bij de kenners van de symboliek bekend onder de naam JEHOVA.
30) Dit is de opvatting die alle kerkvaders hebben aanvaard, maar het is niet de werkelijke esoterische leer. De vloek begon niet bij het vormen van man of vrouw, want hun scheiding was een natuurlijk gevolg van de evolutie, maar bij het overtreden van de wet (zie boven).
31) ‘Leeft de (menselijke) natuur’, zelfs niet eens de dierlijke – maar de misleide, zinnelijke en kwaadaardige natuur die door mensen is geschapen, niet door de natuur.
244: De allegorie van Adam, die van de ‘boom van het leven’ wordt verdreven, betekent esoterisch dat het pas gescheiden Ras misbruik maakte van het mysterie van het leven en dit neerhaalde naar het gebied van dierlijkheid en bestialiteit. Want zoals de Zohar aantoont, is Matronethah (Shekinah, symbolisch de vrouw van Metatron), ‘de weg tot de grote boom van het leven, de machtige boom’, en Shekinah is goddelijke genade. Deze boom reikt volgens de uitleg tot in het hemelse dal en is verborgen tussen dri het aangeroepen alsof het een levend wezen was. Het werd eerst goddelijk gemaakt en tenslotte vermenselijkt.’
De Geheime Leer Deel II, Hoofdstuk 24 Het kruis en het pythagorische tiental (p. 668):
De kiem van alle groei en ontwikkeling kan tot het kruis worden teruggevoerd. En dat kruis is voorchristelijk en heidens in een half dozijn verschillende vormen. De cultus begon met het kruis, en Julianus had gelijk toen hij zei dat hij ‘oorlog met het X’ voerde dat, zoals hij blijkbaar geloofde, door de agnostici en mytholators was overgenomen om er een onmogelijke betekenis14 aan te geven. Eeuwenlang stelde het kruis de Christus voor, en werd het aangeroepen alsof het een levend wezen was. Het werd eerst goddelijk gemaakt en tenslotte vermenselijkt.’
14) Zo was het, en het kon niet anders zijn. Julianus (de keizer) was een ingewijde, en als zodanig kende hij heel goed de ‘mysteriebetekenis’, zowel de metafysische als de fysieke.
Weinig wereldsymbolen zijn meer beladen met echte occulte betekenis dan de swastika. Ze wordt gesymboliseerd door het cijfer 6; want ze wijst evenals dat cijfer in haar concrete uitbeelding, als het ideogram van dat getal, naar het zenit en het nadir, naar het noorden, zuiden, westen en oosten; men vindt de eenheid overal, en die eenheid weerspiegeld in alle eenheden en elke eenheid. Het is het embleem van de activiteit van fohat, van de voortdurende omwenteling van de ‘wielen’ en van de vier elementen, de ‘heilige vier’, in hun mystieke en niet alleen in hun kosmische betekenis; verder zijn de vier rechthoekig omgebogen armen, zoals elders is aangetoond, nauw verbonden met de pythagorische en hermetische talstelsels. Wie is ingewijd in de mysteriën van de betekenis van de swastika, zeggen de Toelichtingen, ‘kan daarop met wiskundige nauwkeurigheid de evolutie van de Kosmos en het hele tijdperk van Sandhya volgen’, evenals ‘de relatie van het zichtbare tot het onzichtbare’, en ‘de eerste voortplanting van mens en soort’.
668/669: Voor de oosterse occultist wordt de boom van Kennis in het paradijs van het eigen hart van de mens de boom van het eeuwige leven, en heeft niets te maken met de dierlijke zinnen van de mens. Het is een absoluut mysterie, dat zich slechts openbaart door de inspanning van het gekerkerde manas en het ego om zich te bevrijden uit de slavernij van zintuiglijke waarneming en te zien in het licht van de ene eeuwige tegenwoordige werkelijkheid. Voor de westerse kabbalist en nu nog veel meer voor de oppervlakkige kenner van de symboliek, die is opgevoed in de dodelijke atmosfeer van de materialistische wetenschap, is er maar één hoofdverklaring van de mysteriën van het kruis – het seksuele element ervan. Zelfs de moderne, overigens spiritualistische commentator ziet deze karaktertrek in het kruis en de swastika vóór alle andere.
669: Maar de boom- of kruisverering18 van de joden, zoals die door hun eigen profeten werd veroordeeld, kan nauwelijks aan die beschuldiging ontkomen. De ‘zonen van de tovenaars’, ‘het zaad van de overspelige’, zoals Jesaja hen noemt (lvii), lieten nooit een gelegenheid voorbijgaan om ‘in wellust te ontbranden met afgodsbeelden onder elke groene boom’, wat niet wijst op metafysische ontspanning. Aan deze monotheïstische joden hebben de christelijke volkeren hun religie, hun ‘God van de goden, de Ene levende God’ ontleend, terwijl zij de verering van de godheid van de oude filosofen verachtten en bespotten. Laat hen dan maar in de fysieke vorm van het kruis geloven en deze vereren.
18) Het kruis en de boom zijn in de symboliek identiek en synoniem.
670: Maar voor de aanhanger van de ware oosterse archaïsche wijsheid, voor hem die in de geest niets vereert buiten de absolute Eenheid, dat altijd kloppende grote hart dat overal en in elk atoom van de natuur klopt, bevat elk zo’n atoom de kiem waaruit hij de boom van de kennis kan laten groeien, waarvan de vruchten het eeuwige leven schenken en niet alleen het fysieke leven.
De Geheime Leer Deel II, hoofdstuk 25 De mysteriën van het zevental (p. 682/683):
‘De pythagorische wereld’, zegt Plutarchus (in De anim. procr., 1027) ‘bestond uit een dubbel viertal’. Deze uitspraak bevestigt wat er werd gezegd over de keuze door de exoterische theologieën van de lagere Tetraktis. Want: ‘Het viertal van de verstandelijke wereld (de wereld van mahat) is t’agathon, nous, psyche, hyle; terwijl dat van de waarneembare wereld (van de stof)
– die eigenlijk is wat Pythagoras met het woord Kosmos bedoelde – vuur, lucht, water en aarde is. De vier elementen staan bekend onder de naam rizomata, de wortels of beginselen van alle gemengde lichamen’, d.w.z. de lagere Tetraktis is de wortel van de illusie van de wereld van de stof; en dit is het tetragrammaton van de joden en de ‘geheimzinnige godheid’ waarover de hedendaagse kabbalisten zoveel drukte maken!
684: Op het getal zeven baseerde Pythagoras zijn leer over de harmonie en muziek van de sferen, waarbij hij de afstand van de Maan tot de Aarde ‘een toon’ noemde, van de Maan tot Mercurius een halve toon, vandaar naar Venus hetzelfde; van Venus tot de Zon 1 1/2 toon; van de Zon tot Mars één toon; vandaar tot Jupiter een halve toon; van Jupiter tot Saturnus een halve toon; en vandaar tot de Dierenriem (Dodecaëder) één toon; in totaal zeven tonen – de diapason harmonie. Alle melodie van de natuur is in die zeven tonen, en wordt daarom ‘de stem van de Natuur’ genoemd.

Blavatsky, De Geheime Leer Deel III, (p. 110):
De voornaamste figuren van Pythagoras zijn het vierkant (de tetraktys), de gelijkzijdige driehoek, het punt in de cirkel, de kubus, de drievoudige driehoek. Porphyrius stelt, aangehaald door Moderatus of Gades, dat de zinnebeelden van Pythagoras al duizenden jaren vóór hem in Indië bekend waren.
398: Alle Wereld-Redders, de Bodhisattva’s en de Avatâra’s, zijn de bomen van redding die uit het ene zaad, het Bîja of ‘Mahâ Vishnu’, gegroeid zijn. Of het nu Âdi-Buddha (Oorspronkelijke Wijsheid) of Mahâ Vishnu wordt genoemd, maakt niets uit. Esoterisch opgevat is Vishnu zowel Saguna als Nirguna (met en zonder eigenschappen).
399: (echter tekst overgenomen uit de Bhagavad Gita van René Meijer):
(5) De fortuinlijke zei: 'Er bestonden in het verleden vele geboorten van mijn karakter, net zoals van jou, mijn beste Aily; ik ken ze allemaal en identificeer mezelf ermee, maar jij doet dat kennelijk niet, o winnaar van het debat! (6) Ik mag dan bovenzinnelijk zijn, ongeboren van aard, een onvergankelijke ziel die de Heer over allen is, maar niettemin verschijn ik, vanuit mijn toppositie, in den vleze als een verhulling van mezelf. (7) O zoon der Veelen, waar en wanneer er ook maar een afname is van de rechtschapenheid en het onrecht overweegt, manifesteer ik mezelf op dat moment. (8) Opdat zij die dorsten naar de waarheid een leven mogen hebben en de onverlaten een halt wordt toegeroepen, verschijn ik generatie na generatie ten tonele met de bedoeling de weg van de menselijke principes van de waarheid, de zuiverheid, de boete en het geweldloze mededogen opnieuw te vestigen. (9) Een ieder die weet heeft van dit geboorte nemen van mij en waar ik voor sta, zal, zich afkerend van het lichaam als zijnde het ware zelf, niet opnieuw verstrikt raken maar zich verheugen in mijn liefde, beste Aily.
439: Heelal: De verbinding van duizend elementen, en toch de uitdrukking van één enkelen geest, een chaos voor de zinnen, een Kosmos voor de rede.
De mystieke tienheid [van Pythagoras] (1 + 2 + 3 + 4 = 10) is een wijze om het denkbeeld van de emanatie in het heelal weer te geven.

Grace F. Knoche boek Theosofie in de Qabbalah hoofdstuk De tien sêfîroth in verschillende vormen

Boek van de schepping (zoeken: Titel 'Sefer Yetsirah' en Auteur: 'Kirsten van Dijkhuizen'), hoofdstuk 2:1 Three Mothers:
Om de drie Moeders weer op te noemen is niet nodig. Daarvoor verwijzen we je naar 1:2 Three Mothers. De 3 moederletters zijn de G´ddelijke these-antithese-synthese structuur. Dit gegeven staat in de Sefer Jetsiràh centraal, omdat de these-antithese-synthese het basisdrietal zijn. These staat gelijk met het non-verbale bewustzijn Chochmah (Wijsheid). Antithese staat gelijk met het verbale bewustzijn Binah (Intelligentie) en de synthese staat gelijk met Kether (Kroon):

Basis drietal	De Sefiroth Deel I, p. 228:	De 3-Eenheid	Kenmerken
These	Non-verbale Chochmah	G´d de Vader	Men begreep G´d en Zijn Verbond niet.
			Hier lijkt het alsof G´d de Vader non-verbaal is.
Antithese	Verbale Binah	Yeshua HaMessiah/	Maar G´d werd verbaal door Zijn Zoon Yeshua
		het Woord	HaMessiah te sturen die ook wel het Woord genoemd wordt.
			Door het Woord, Yeshua HaMessiah, werden G´ds bedoelingen verbaal.
Synthese	Kether	De Heilige Geest	Het Woord ging weer terug naar de Vaderen de Heilige Geest kwam
			daarvoor in de plaats. De Heilige Geest zorgt ervoor
			dat wij de goede richting inslaan in het geloof.

Unificatietheorie	Kompaskwadrant:	Drie aanzichten:		Filognosie:, boek De Ether Bestaat!
Ruimte	Kwalitatieve as	2e Top down en Bottom up	Filosofie en Ethiek	I Methode en Wetenschap
Materie	Kwantitatieve as	1e Segulier en Regulier	Psychologie en Sociologie	III Persoon en Politiek
Tijd	Verticale as	3e Analyse en Ontwerp	Kompaskwadrant en Cultuur	II Analyse en Spiritualiteit

Popper definieerde de "Drie werelden theorie". Jurgen Habermas benoemde drie domeinen van de werkelijkheid. De theosofie onderzoekt het trio wetenschap, filosofie en religie.

Triade These + Antithese = Synthese (1 + 1 = 3):	Spinoza:	Popper:	Habermas:	Theosofie:
Monade; Monotheïsme; Monisme; Het Ene; Een Lied van Geluk	God	Concepten	Subjectief	Religie
Duade; Dualisme; Dualiteit; Geest-stof; Aantrekking en Afstoting	Natuur	Natuurwetenschap	Objectief	Wetenschap
Triade; Christendom, Triniteit; Hegeliaanse filosofie		Ervaring	Intersubjectief	Filosofie

Twee denkstromingen die eerder een poging hebben gedaan het Lichaam-geestprobleem (kip-en-eiprobleem) te verklaren zijn het monisme en het dualisme. De middenweg van Spinoza's Deus sive natura (God of Natuur) lijkt op een neutraal monisme. Het is wenselijk de vicieuze cirkel van het Hoe of Wat (of-of) denken te doorbreken. Het kan komen doordat zij in een kringverhouding tot elkaar staan: zonder A kan B niet tot stand komen, maar zonder B ontstaat A niet.

Wat is premodern, wat is modern, wat is postmodern?
In de 16e eeuw gebeurde er iets in Noord-Europa dat de hele kerk in beroering bracht. Maarten Luther, Johannes Calvijn, Menno Simons en anderen kregen twijfels over de kerk en hoe zij over de dingen dacht. Ze namen de Bijbel, het Boek waarop de kerk zich baseerde, zelf ter hand en kwamen over veel zaken tot heel andere conclusies. Luther en Calvijn wilden de kerk alleen hervormen en behielden nog veel traditionele elementen, maar Menno Simons en andere kerkleiders braken radicaal met de traditie. Naast de Rooms-katholieke kerk ontstonden de Lutherse en de Calvinistische kerken en diverse Doperse groeperingen.
Vanaf die tijd waren er in Europa dus meerdere manieren om tegen het christelijke geloof aan te kijken.
Weinreb en de Joodse Overlevering

Jos Quak onderzoekt de volgende vier vragen:	Onderzoeksrapport Eenheid in Verscheidenheid:
- Bestaat waarheid? (Weinreb en waarheid)	Krishnamurti: Geen enkele organisatie of georganiseerde religie kan de mens naar waarheid of naar zijn verlossing leiden.
- Is God dood?	Maarten Luther Alle schepselen zijn maskers van God en achter die maskers speelt een verborgen God het theater van de wereld.
- Verdwijnen onze instituties?	De middenweg geldt zowel top down als bottom up en is afhankelijk van de rollen die we bewust of onbewust in de maatschappij spelen.
- Is het afgelopen met de man?	Theïsten en atheïsten kissebissen over details. Het gaat er om dat mannen leren de ‘vrouwelijke’ kant in de evolutie niet te verhullen.

1. Inleiding
In Weinreb en waarheid schreef ik over de ontdekking die Friedrich Weinreb in 1945 in de gevangenis deed. Een ontdekking die van hem een ander mens gemaakt heeft en die hem inzicht gaf in het Hebreeuws en de Hebreeuwse Bijbel.
In die gevangenis heeft hij daarover 7838 kantjes vol geschreven. Uit deze notities ontstonden al zijn boeken en cursussen.
Het eerste boek dat hij aan de hand daarvan schreef, was zijn hoofdwerk De Bijbel als Schepping.

Jos Quak Stichters in crisis Crisiservaringen van Boeddha en Mohammed in vergelijkend perspectief
Conclusie (p. 130-131):
In deze scriptie wordt aan de hand van uit historische bronnen gedestilleerde biografieën onderzoek gedaan naar de crisiservaringen van Boeddha en Mohammed. Het gaat hier vooral om verhalen die hun openbare optreden inluiden. Nagegaan wordt of er in deze verhalen sprake is van crisiselementen, om welke elementen het dan gaat, hoe de processen verlopen die door deze elementen in gang worden gezet, hoe de elementen kunnen worden geduid, of er een verband is tussen de crises van de stichters en de crises van de maatschappijen waarin de biografieën circuleerden en hoe de door de crisiselementen geïnitieerde processen van Boeddha en Mohammed zich tot elkaar verhouden. Eerst onderzoek ik het biografische materiaal van Boeddha en Mohammed en de context waarin dit materiaal circuleerde op crisiselementen. Naast de oudste vertaalde biografieën zijn voor dit onderzoek met name de boeken The Buddha; A short biography van John Strong en The Eye of the Beholder van Uri Rubin van belang. Na dit beschrijvende gedeelte volgt een vergelijkend onderzoek waarin ik een in Comparing Religions: A limitative approach van J.C. Platvoet beschreven methode om religieuze rituelen uit verschillende religies met elkaar te vergelijken, toepas op mijn eigen biografische materiaal. In beide gevallen vond ik verhaalelementen die op een crisis wijzen. Bij Boeddha draaide de crisis om de confrontatie met de vergankelijkheid en bij Mohammed om de morele identiteit van het bovennatuurlijke wezen dat aan hem verschijnt. Zowel bij Boeddha als bij Mohammed maken de crisiselementen deel uit van een proces dat bedoeld is om de crisis op te lossen. De regie over de processen ligt respectievelijk in handen van Boeddha en bij de verschijning die Mohammed bezoekt. Het verschil in de positie van Boeddha en Mohammed in hun verhalen heeft te maken met een verschil in omgang met het bovennatuurlijke. Boeddha gedraagt zich als een asceet die in het woud bovennatuurlijke machten trotseert en daardoor een reputatie van bovenmenselijkheid opbouwt en Mohammed past in de rij van profeten aan wie machtige bovennatuurlijke wezens hun plannen meedeelden. Er bestaat een functioneel verband tussen de crises van de stichters en die van de samenleving waarin hun biografieën circuleerden. Beide samenlevingen bevonden zich in een periode waarin de structuren van de oude samenleving erodeerden. Als personen die zich dankzij hun crisis in de marge bevinden, zijn Boeddha en Mohammed bij uitstek geschikt om te bemiddelen met het bovennatuurlijke en als modellen te fungeren voor de vorming van een nieuwe, grote samenleving.

====

Samenvatting Oerbron (Natuur en Cultuur, ‘Geest - Ziel - Lichaam’, Knower, Knowing, and Known)

Als autocraten voetbal politiek maken, dan is de titel van Spanje een triomf van het goede (Marcia Luyten de Volkskrant 21 juli 2026, p. 2):
De Spaanse economie wint in groei van Nederland, de eurozone en Amerika. Hoe? Immigratie vergrootte de beroepsbevolking. Veel goedkope zonne-energie is een structureel concurrentievoordeel. En Spanje boekt al jaren hoge productiviteitsgroei. Etc.
Als autocraten voetbal politiek maken, dan is de huldiging van de Spaanse spelers een triomf van het goede, het ware en het schone. In het rood gaat het nieuwe gidsland voorop.
Waarover Nederland, uitvinder van het tikkietakkievoetbal dat Cruijff naar Barcelona bracht, voormalig economisch kampioen en gewezen gidsland, zich eens achter de oren kan krabben.

Altijd in beweging (Jarl van der Ploeg interviewt Maggie O’Farrell de Volkskrant 18 juli 2026, katern ZONDAG p. 13-15):
Maggie O’Farrell wilde al heel lang een roman schrijven over migratie, maar door het krankzinnige succes van Hamnet, boek én verfilming, bleef het bij een idee. Nu is er LAND: ‘Europeanen moeten beseffen dat hun voorouders in een ver verleden misschien wel een stuk land en een taal deelden.’

Nader tot elkaar (Eline Huisman interviewt Jan Versteeg en François Alabrune de Volkskrant 18 juli 2026, katern Zaterdag p. 2-4):
De band tussen Nederland en Frankrijk is in de afgelopen jaren een stuk hechter geworden. Vertrekkend ambassadeurs Jan Versteeg en François Alabrune leggen uit hoe zij cultuurverschillen op de uiteenlopendste gebieden hebben overwonnen, van strategische autonomie tot veganistisch eten.

Onder de radar werd ICE nog actiever (Maartje Bakker de Volkskrant 16 juli 2026, p. 4):
Na twee doden in korte tijd protesteren duizenden mensen in de VS weer tegen de immigratiedienst ICE. Die rukt minder massaal uit dan eerst, maar werd onder de radar alleen maar actiever. Het aantal arrestaties is verdubbeld.

Verblind door een unieke bron (Ben Meindertsma en Huib Modderkolk de Volkskrant 11 juli 2026, katern Zaterdag p. 8-17:
De AIVD en MIVD hebben in 2022 het toenmalige kabinet ervan proberen te overtuigen dat een Russische invasie van Oekraïne ‘niet waarschijnlijk’ was. Dat blijkt uit onderzoek van de Volkskrantblueblack%noemen het een ‘inlichtingenblunder’.

Gedrag Israël verdeelt Democraten in Amerika (Maral Noshad Sharifi de Volkskrant 27 juni 2026, p. 12:
De verwoestingen die Israël aanricht in het Midden-Oosten dreunen steeds meer door in de Amerikaanse politiek, vooral bij de Democraten. Waar donaties van pro-Israëlische lobbygroepen vroeger welkom waren, kunnen ze kandidaten nu de kop kosten.

Washington is nog lang niet veranderd in Trump Town (Thom Canters de Volkskrant 24 juni 2026, p. 11:
Met onder meer een triomfboog, balzaal en beeldentuin van ‘Amerikaanse helden’ wil de president zijn architectonische stempel op de hoofdstad drukken om die weer van ‘grandeur’ te voorzien. Het liefst voor 4 juli, als de VS 250 jaar oud zijn, maar dat stuit op weerstand.

In Washington treft Israël ander Amerika (Thomas Rueb de Volkskrant 23 juni 2026, p. 4):
Vandaag beginnen vredesonderhandelingen tussen Israël en Libanon in Washington. Zelden lagen de belangen van Israël en de Vrenigde Staten verder uiteen – en nooit waren de Amerikanen daar zo duidelijk over.

Aanval op de geschiedenis (Carlijn van Esch en Wieteke van Zeil de Volkskrant 13 juni 2026, katern Zaterdag p. 6-9):
Het Israëlische grondoffensief trekt een spoor van vernietiging door Zuid-Libanon. Wereldberoemde religieuze heiligdommen en Romeinse tempels liggen ondanks hun beschermde Unesco-status onder vuur, terwijl het Israëlische leger de lokale geschiedenis met hele dorpen tegelijk uitwist.

Lost het Europese migratiepact vanaf nu alle problemen op? (Marc Peeperkorn de Volkskrant, 12 juni 2026), p. 15-17):
Biedt het greep op migratie of gaat het vooral om wensdenken? Is het een keerpunt of komt de klad erin? Voor- en tegenstanders van het Europese migratiepact, dat vandaag in werking treedt, staan nog altijd pal tegenover elkaar.

‘We zijn er allesbehalve klaar voor’ (Lisa Spit de Volkskrant, 11 juni 2026), p. 11):
De verwachtingen zijn hoog, maar één dag voor het Europese Migratiepact ingaat is het in Italië, al jaren een van de belangrijkste aankomstlanden voor migranten in Europa, compleet onduidelijk hoe de uitvoering ervan er zal uitzien.

Statusangst is de schakel tussen materiële welvaart en mentale uitputting (Mark van Vugt en Mikkel Hofstee de Volkskrant 8 juni 2026, p. 20):
Zolang we de samenleving blijven organiseren als een permanente stoelendans om status, moeten we niet verbaasd zijn dat steeds meer mensen hypernerveus worden.

Profiel: Peter Kropotkin
Samenleven als zangvogels (Jop de Vrieze De Groene Amsterdammer 4 juni 2026, p. 38-42):
De Russische anarchist en wetenschapper Peter Kropotkin kwam begin twintigste eeuw in opstand tegen de cynische interpretatie van Darwins ‘survival of the fittest’ én tegen de macht van de staat en het kapitalisme. Anno 2026 is zijn gedachtegoed weer springlevend.

Essay Landschap onder stront
Weg met de waarheid (Thijs Lijster De Groene Amsterdammer 4 juni 2026, p. 44-47):
Aangespoord door het motto van Trump-ideoloog Steve Bannon om de feiten onder te dompelen in zoveel mogelijk ‘shit’, saboteert extreem-rechts de samenleving steeds verder. Wat doen we tegen deze onwelriekende fascisten-esthetiek?

Methodisch georganiseerde massa-manipulatie
Deel 1: Kenmerken, soorten, voorwaarden en noodzaak van propaganda (Piet Ransijn Civis Mundi Digitaal #170, mei 2026):
Bespreking van Jacques Ellul, Propaganda: The Formation of Men’s Attitudes.
De Franse socioloog, filosoof, theoloog, verzetsstrijder en christen-anarchist en humanist Jacques Ellul (1912-1994) is al aan bod gekomen bij de bespreking van Hans Achterhuis, De maat van de techniek als een van de zes filosofen die daarover schreven (zie CM 148). Ellul was hoogleraar aan de universiteit van Bordeaux en schreef 60 boeken en 200 artikelen.

Godheid (Laurens Verhagen de Volkskrant, 30 mei 2026), p. 24):
Terechte observaties van de paus over AI als een nieuwe religie.
Voor wie deze encycliek nog niet heeft doorgeakkerd: Leo XIV richt zich in zijn Magnifica Humanitas (Schitterende Mensheid) op de razendsnelle ontwikkeling van AI en de bijbehorende macht van de techbedrijven.

Supermacht heeft weinig meer te eisen (Rob Vreeken de Volkskrant 30 mei 2026, p. 2-3):
De Verenigde Staten en Iran zijn dicht bij een akkoord over het heropenen van de straat van Hormuz, maar daarin staat niets over kwesties die voor de oorlog speelden. De onderhandelingen zijn terug bij af. Met één groot verschil: de VS staan er nu zwakker voor dan eerst, Iran juist sterker.

Niet om te lachen (Marijn Kruk de Volkskrant, 30 mei 2026, katern ZONDAG, p. 6-7):
Overtuigend beargumenteren Beatrice de Graaf en Niels Drost dat het Westen Poetins imperiale dromen serieus moet nemen – dat doet hij zelf immers ook. Zijn ‘heilige missie’ in Oekraïne is daarvan het bewijs.

Een haatdaad als die Hamas pleegde op 7 oktober is niet weg te strepen tegen bombardementen (Jolande Withuis de Volkskrant 29 mei 2026, p. 25):
Ik tracht me voor te stellen wat het met die mannen doet, die al jaren deels ondergronds leven, louter met mannen, in een land, Gaza, waar geen vrouw rondloopt die niet verstopt gaat onder lange lappen, om te worden geconfronteerd met de vrolijkheid van een muziekfestival vol onbezorgd door elkaar dansende jonge mannen en vrouwen.

Kinderen van na de Wende
Aan weerszijden van de fantoomgrens (Constanze Letsch De Groene Amsterdammer 28 mei 2026, p. 36-40):
Wat betekent de nog steeds bestaande kloof tussen Oost- en West-Duitsland voor de jonge Oost-Duitse generatie? ‘Het verwerken van de DDR is een opgave voor de hele samenleving.’
In een democratische en pluralistische samenleving is het nooit zo dat alles al gezegd is. Integendeel: samenlevingen kunnen er juist sterker van worden als ze zich afvragen hoe mensen beter met elkaar kunnen communiceren.’

Existentieel (Marina Witvliet de Volkskrant 28 mei 2026, p. 25):
Ik werd vanmorgen wakker geschud door de column van Forugh Karimi. Ze schrijft over de vogelvrije asielzoekers die in mei in Loosdrecht in de noodopvang verbleven waar toen door demonstranten brand werd gesticht. ‘Onze’ Nederlanders hielden daar de brandweer tegen. De vluchtelingen hadden levend mogen verbranden, gewoon in ons vrije Nederland.
Karimi schrijft dat de existentiële dreiging voor de asielzoekers, de mensen achter de ramen bij de brand, vrijwel onbenoemd is gebleven in de media. Vluchtelingen zijn het ‘uitschot van de aarde, ongewenst en politiek overbodig’.
Het opende mij de ogen en herinnerde mij aan ons verleden: de Tweede Wereldoorlog en het vernietigen van bevolkingsgroepen. Karimi’s voorstel om de brand in opvanglocatie Loosdrecht mei 2026 met een rode punaise op de kaart te markeren en te blijven gedenken, zou landelijk gesteund moeten worden.
Opdat wij niet vergeten.

De vogelvrije mens van onze tijd is de asielzoeker (Forugh Karimi de Volkskrant 27 mei 2026, p. 25):
Psychiater en schrijver Forugh Karimi:
De demonstranten in Loosdrecht moeten die rechteloosheid instinctief hebben geroken. Ze zaten er helaas niet naast. De veroordeling door de politiek bleef beperkt tot milde, operationele afkeuringen; er werd gesproken over de onacceptabele hinder voor hulpverleners, maar de existentiële dreiging voor de mensen achter de ramen bleef nagenoeg onbenoemd. Vergelijk dat eens met de grote woorden als ‘pikzwarte nacht’ en de loodzware historische vergelijkingen na de rellen rondom de Maccabi-supporters in Amsterdam. Toen kwamen buitenlandse delegaties opdagen, reageerden parlementen en konden politici niet genoeg woorden vinden om de gebeurtenissen moreel te veroordelen.

Het is tijd om sterker te bouwen aan een Nederlands-Europese Joodse identiteit (Danielle Braun de Volkskrant 26 mei 2026, p. 19-20):
Identiteit is nooit een stilstaand bezit. Het is eerder een jas die generaties lang wordt versteld: stukken stof uit het verleden, nieuwe naden van het heden, soms rafels die zichtbaar blijven. Dat geldt misschien wel extra voor Joodse identiteit.
Sinds de oprichting van de staat Israël in 1948 is daar een krachtige laag bij gekomen: de symbolische en emotionele band met een Joodse staat. Voor veel Joden, ook in Nederland, werd Israël niet alleen een land, maar een veiligheidsbelofte. Een antwoord op eeuwen vervolging, culminerend in de Holocaust. Dat maakt het onderwerp beladen. Want wie spreekt over afstand tot Israël, raakt al snel aan collectief trauma, angst en bestaansrecht.

Opwarming zonder het grootste onheil (Maarten Keulemans de Volkskrant 23 mei 2026, p. 19-22):
Het klimaatpanel van de Verenigde Naties schrapt zijn somberste toekomstprognose: 4 tot 6 graden opwarming van de aarde in het jaar 2100. Dat is een beslissing met mogelijk verstrekkende gevolgen: zo verwijzen alle klimaatrechtszaken van de afgelopen jaren naar het rampscenario.

Daar zit geen muziek in (Alban Mik de Volkskrant 23 mei 2026, katern ZONDAG, p. 11):
Catherine de Vries beschrijft gedegen hoe het niet zozeer een ideologische bekering is die de kiezer naar rechts doet opschuiven, maar juist een gevoel van verlies en miskenning. Als remedie gaat het er volgens Catherine de Vries om nabijheid centraal te plaatsen.

Tech-innovatie in Europa
Op zoek naar een eigen Silicon Valley (Eva Hofman De Groene Amserdammer 21 mei 2026, p. 30-35):
Zowel de Europese Unie als Groot-Brittannië wil niet langer afhankelijk zijn van de VS of China als het gaat om tech-innovatie. Door heel Europa wordt gefantaseerd over een eigen Silicon Valley, zo ook in Cambridge.

Het recht van de sterkste vraagt om een krachtige veroordeling, zoals ook paus Leo laat zien (Gabriël van den Brinkde Volkskrant 19 mei 2026, p. 25):
Ik doel op de katholieke kerk die al tweeduizend jaar voor naastenliefde pleit en tal van praktijken ontwikkelde die bij het vormgeven van die liefde kunnen helpen. Voor dat intrigerende fenomeen zouden wetenschappers wel meer interesse mogen opbrengen, zoals socioloog Hans Joas onlangs opmerkte.

Tussen de puinhopen van Gaza verrijst een bibliotheek: ‘Dit is een daad van bevrijding’ (Reema Dandachi de Volkskrant 18 mei 2026, p. 9):
Voor het eerst in jaren is er een bibliotheek geopend in Gaza. Tussen de puinhopen van Israëlische verwoestingen moet de oprichting van de Phoenix Library ‘een daad van bevrijding’ zijn.

Cosmeticagigant Rituals laat claim op term ‘ayurveda’ los voor twee therapeuten (Ashwant Nandram en Fleur de Weerd de Volkskrant 18 mei 2026, p. 5):
Cosmeticabedrijf Rituals heeft zijn bezwaar tegen de bedrijfsnaam van twee ayurveda-therapeuten ingetrokken. De partijen waren met elkaar in conflict over het voeren van de term ayurveda, de naam van een ruim drieduizend jaar oude geneeswijze uit India.

President Xi waarschuwt Trump : kwestie-Taiwan kan VS en China ‘in conflict’ brengen (Julie Blussé de Volkskrant 15 mei 2026, p. 5):
De Chinese leider Xi Jinping heeft de Amerikaanse president Donald Trump gewaarschuwd dat de Verenigde Staten en China ‘in conflict’ kunnen raken als de VS de relatie met Taiwan ‘verkeerd aanpakken’. Xi zei dat tijdens de eerste bijeenkomst van de tweedaagse top tussen beide leiders in Beijing.
Hoe Trump zal reageren op Xi’s eisen, is onmogelijk te voorspellen, stelde blackblue%de Volkskrant. ‘Het hangt allemaal af van wat er in Trumps hoofd omgaat.’ Na de bijeenkomst in de Grote Hal van het Volk liet Trump de pers weten dat de bijeenkomst ‘geweldig’ was verlopen. Over Taiwan wilde hij geen vragen beantwoorden.

Afscheid van Amerika
Leiderschap (Rutger van der Hoeven De Groene Amsterdammer 14 mei 2026, p. 22-27):
De VS bouwden het grootste netwerk van bondgenoten uit de geschiedenis en het meest ontwikkelde internationale systeem. Ze werden ook de eerste wereldmacht die zelf de leidersrol opgaf. De Iran-oorlog bezegelt dat.

Oude geneeswijze of slimme merknaam? (Fleurde Weerd en Ashwant Nandram de Volkskrant 13 mei 2026, p. 13-15):
Twee kleine ondernemers hebben het aan de stok gekregen met miljardenbedrijf Rituals. Inzet: ayrveda. Mag je oude geneeswijze claimen als handige merknaam voor je producten? Een procedure bij het merkenregister dreigt.
De Indiase premier Narendra Modi, die zaterdag naar Nederland komt, profileert zich nadrukkelijk als pleitbezorger van de Indiase cultuur. De socioloog voorspelt daarom een backlash vanuit India, als Indiërs hiervan horen. ‘Hindoenationalisten beschouwen het als een potentiële bedreiging voor hun culturele en economische belangen.’

Met uitspraak Hooggerechtshof wordt de burgerrechtenstrijd in de VS deels ongedaan gemaakt (Michael Persson de Volkskrant 12 mei 2026, p. 12):
Met zijn uitspraak heeft het Hooggerechtshof een van de belangrijkste resultaten van de burgerrechtenstrijd uit de jaren vijftig en zestig ‘onschadelijk’ gemaakt.

Nobelprijswinnaar J.M. Coetzee slaat literair festival af in Israël vanwege situatie Gaza (Floortje Smit de Volkskrant 8 mei 2026, p. V2):
Hij stelt dat de literaire gemeenschap wat hem betreft niet vrijuit gaat.
In haar antwoord aan Coetzee schrijft Fermentto-Tzaisler dat ze juist had gehoopt dat hij ‘als Zuid-Afrikaanse schrijver die tegen apartheid heeft gevochten’ haar strijd zou ondersteunen. ‘Je hebt me in wanhoop achtergelaten.’
Grote internationale festivals zoals de Biënnale van Venetië en het Songfestival krijgen steeds vaker de oproep Israëlische kunstenaars te boycotten.

John M. Coetzee, geboren op 19 februari 1940 ontving in 2003 de Nobelprijs voor de Literatuur. In 1962 werkte hij echter als computerprogrammeur voor IBM in Londen. Zijn ervaringen werden later verwerkt in het boek Youth (2002). In zijn dissertatie ging hij in op het werk van Samuel Beckett. Volgens Coetzee hebben de boeken van deze Ierse auteur een grote invloed op zijn eigen werk. Voor zijn dissertatie maakte hij gebruik van computer-aided stylistic analysis.

Trump weet zich niet uit oorlog te redden en zet zo de neergang van de VS %in (Carlijne Vos de Volkskrant 4 mei 2026, p. 12):
Dat de Verenigde Staten blueblack%nog niet in.
Maar mondiaal gezien is het isolement van de Verenigde Staten al in gang gezet. In Europa is het besef ingedaald dat de afhankelijkheid van de VS moet worden afgebouwd en dat er nieuwe bondgenootschappen moeten worden gesloten. De Amerikaanse hoogmoed speelt bovendien andere machtsblokken, waaronder China en Rusland, in de kaart; precies datgene wat Trump beloofde te voorkomen met zijn Make America Great Again-beweging.

De ‘zusjes’ van kamp Libau (Rik Kuiper en Ellende Visser de Volkskrant 4 mei 2026, katern Zaterdag p. 14-19):
Na een allesbepalende selectie in Auschwitz werd een groep van 51 Nederlandse vrouwen naar werkkamp Liebau overgebracht. Bijna allemaal overleefden ze de oorlog. Kelvin Wilson schrijft een boek over de Liebau-vrouwen, gebaseerd op getuigenissen, dagboeken en niet eerder vertoonde foto’s.

Nadia voorbij de grens (NTR-documentaire 26 april 2026, NPO2):
Journalist Nadia Moussaid reist naar de bezette Palestijnse gebieden. Na Getuigen van Gaza en Het geweten van Israël richt zij zich op de dagelijkse realiteit van Palestijnen die leven onder de Israëlische bezetting. Hun bestaan wordt volgens mensenrechtenorganisaties gekenmerkt door geweld, discriminatie en vergaande beperkingen van bewegingsvrijheid. Nadia spreekt met moedige mensen die ondanks het gevaar dat zij lopen laten zien hoe het leven onder de bezetting en apartheid eruit ziet. Zoals met Arab Barghouti, zoon van de Palestijnse politicus Marwan Barghouti, die al meer dan twintig jaar vastzit in Israël.

Breng de perspectieven bij elkaar (Jenne Jan Holtland interviewt Jeanine Hennis-Plasschaert de Volkskrant 25 april 2026, katern Zaterdag' p. '2-4):
Eindelijk, dacht VN-gezant Jeanine Hennis-Plasschaert toen ze hoorde dat Israël en Libanon direct met elkaar in gesprek gaan. Tegelijkertijd is ze reëel over Hezbollah, dat in Libanon feitelijk de touwtjes in handen heeft. ‘Voor hun aanhang is dit een existentiële kwestie.’Trump wilde regime change in Iran, Israël wil van Hezbollah af. Begrijpen wij in het Westen hoe Iran en zijn bondgenoten denken?
‘Nee. Om hen echt te begrijpen, moet je hier in de regio leven en ze van dichtbij meemaken.’

Burn-out vrouwen wijst op scheve rolverdeling bij prestatiedruk en keuzestress (Carlijne Vos de Volkskrant 25 april 2026, p. 13):
In de keuzestress van het leven zou het helpen als vrouwen en mannen die taken of hobby’s opgeven om zich meer te richten op werk of kinderen – of vice versa – dat niet beschouwen als ‘falen’, maar als een weloverwogen keuze.

‘Verbied de productie van nieuwe kleding’ (Fokke Obbema interviewt Bert van Son de Volkskrant 24 april 2026, p. 18,19):
Veertien jaar strijd voor een circulaire kledingindustrie heeft hem geleerd dat de consument ‘het grootste struikelblok’ vormt. ‘Die vindt duurzaamheid niet belangrijk blackgenoeg.’ Sinds kort is Bert van Son weg bij zijn geesteskind MUD Jeans, maar hij geeft niet op.

EU-top in Cyprus: voor Oekraïne lijkt alleen beperkt lidmaatschap EU mogelijk (René van Rijckevorsel EW 23 april 2026):
Zelensky heeft met het aanstaande vertrek van tegenstrever Viktor Orbán, en vooral met de definitieve goedkeuring van het EU-steunpakket van 90 miljard euro, een paar van zijn vele problemen zien verdwijnen.

Met zijn aanval op de paus heeft Trump hoog spel gespeeld (Thomas Rueb de Volkskrant 15 april 2026, p. 11):
Donald Trumps verwijderde AI-afbeelding van hemzelf als Jezus Christus en zijn verbale aanvallen op paus Leo XIV leiden tot stevige kritiek van Amerikaanse christenen. Republikeinen zijn bezorgd. Juist hun steun kunnen zij niet verliezen.

Barsten in de radicaal-rechtse Internationale
Hongarije als richtingwijzer (Catherine de Vries De Groene Amsterdammer 15 april 2026, p. 12-13):
Trumps zelfzuchtige optreden tegen Iran zet kwaad bloed bij zijn bewonderaars in Europa. Tegelijkertijd lijdt de antidemocraat Viktor Orbán een kolossale nederlaag. De radicaal-rechtse Internationale begint scheuren te vertonen.

Paus Leo blijft zich uitspreken tegen oorlog ondanks kritiek van Trump (Miluska van Rompu de Volkskrant 14 april 2026, p. 12):
De kritiek die paus Leo de afgelopen weken uitte op de Amerikaanse oorlogsvoering, kwam hem zondag op een harde reactie te staan van president Donald Trump. Die stelt dat Leo zijn ‘zaakjes op orde moet krijgen’ en zich niet moet opstellen als politicus.

Voor goed nieuws eren we wat we leerden van Sonja Barend (Marcia Luyten de Volkskrant 14 april 2026, p. 2):
Tot slot: Sonja Barend maakte tv vanuit een helder moreel kompas. Gevormd door het verlies van haar in de oorlog opgepakte Joodse vader, koerste ze altijd op rechtvaardigheid. Dat was niet de zichtlijn van een individuele sterpresentator, ze werkte in een hecht team. Zo vraagt consciëntieuze journalistiek om een redactionele cultuur gedragen door uitgesproken, gedeelde waarden.

Ik kies ervoor om mensen te geloven (Sander Donkers interviewt Ece Temelkuran de Volkskrant 11 april 2026, katern ZONDAG p. 13-15):
In deze inhumane tijden is iedereen een vreemdeling, stelt de Turkse schrijver Ece Temelkuran in Nation of Strangers. Vertrouwen en verbinding, op menselijk niveau, is noodzakelijk: ‘In plaats van in het diepste zwart te kijken, moeten we weer geloven in de macht van goedheid.’

De slachtoffers zijn vrouwen maar het is een mannenprobleem (Menno van Dongen de Volkskrant 11 april 2026, katern Zaterdag p. 2-4):
Om seksueel geweld tegen te gaan, moeten we kritisch naar de gehele patriarchale samenleving kijken, betoogt de Amerikaanse schrijver Jackson Katz. ‘Het per individu willen oplossen, is naïef. Racisme bestrijd je ook niet door per racist te kijken wat misging in zijn leven.’

Geniet van het uitzicht (George van Hal de Volkskant 11 april 2026, p. 28-29):
Ruimtemissie Artemis 2 vormde het startschot van wat een nieuw tijdperk van bemenste maanmissies moet worden. De bemanning van ruimtevaartuig Integrity keerde zaterdagnacht Nederlandse tijd veilig terug op aarde. We blikken nog eenmaal terug met deze visuele geschiedenis van het eerste rondje om de maan sinds 197

‘Actie is hét medicijn tegen wanhoop’ (Fokke Obbema interviewt Nori Spauwen de Volkskrant 10 april 2026, p. 18-19):
Ze nam zich voor activistisch te blijven, ook al was ze in de diplomatie beland. VVD-minister Stef Blok heeft dat geweten. Inmiddels is Nori Spauwen weg bij Buitenlandse Zaken en probeert ze ‘goede mensen’ in actie te laten komen.
‘Het is een misvatting dat idealisme opoffering vergt en zwaar zou moeten zijn, in mijn ogen kan het even goed moeiteloos zijn. Voor welke vorm je ook kiest, actie is het beste medicijn tegen wanhoop.’

Thomas Erdbrink verdient een Russische medaille (Tommy Wieringa de Volkskrant 9 april 2026, p. 17):
Op mijn bezwaren tegen zijn kritiekloze houding zei Erdbrink: ‘Ik denk dat het heel natuurlijk is om onze bondgenoot altijd in een goed daglicht te stellen en de tegenstander altijd in een kwaad daglicht. Ik denk dat het absoluut duidelijk is dat de Russen daar zijn binnengevallen, maar je hart kan ook bloeden voor gewone mensen die misschien wel naar dat front worden gestuurd en die misschien wel door een Oekraïense dronepiloot worden opgeblazen. Dus ik begrijp waar je emotie vandaan komt.’

De in het slop geraakte Green Deal kan door de oorlog een nieuwe impuls krijgen (Peter Klok de Volkskrant 8 april 2026, p. 14):
De wereld staat een lange periode van energieschaarste te wachten. Te hopen valt dat Nederland en Europa die kans aangrijpen om de energietransitie te versnellen.

America First (documentaire NTR 8 april 2026):
In 1978 worden Ron McNair, Anna Fisher en Mike Mullane door NASA geselecteerd voor een reis met de nieuwe spaceshuttle. Voor het eerst in de geschiedenis van NASA worden alle aspirant-astronauten - man én vrouw, zwart én wit, aangemoedigd om zich aan te melden. Ron McNair, opgegroeid in een gesegregeerd Amerika, grijpt zijn kans. Anna Fisher, die plotseling in de schijnwerpers staat, krijgt te maken met intense kritiek als moeder én astronaut. Terwijl Amerika zijn hoop vestigt op deze herbruikbare shuttle, slaat het noodlot toe wanneer de Challenger vlak na lancering ontploft.

‘Trianon’ is essentieel om te begrijpen waar de Hongaarse rancune vandaan komt (Olaf Tempelman de Volkskrant 7 april 2026, p. 23):
Veel Hongaren stemmen op Orbán omdat hij na de vernederingen uit het verleden alsnog een geduchte macht heeft gemaakt van Hongarije: niet in grootte, maar wel in de invloed die het uitoefent met zijn dwarse gedrag in Europa.

De tijd zal het leren (George van Hal de Volkskrant 4 april 2026, p. 21-24):
De tijd is voor natuurkundigen lang een raadsel geweest. Door nieuwe inzichten raken steeds meer experts ervan overtuigd dat tijd slechts een illusie is. Op zoek naar de essentie van de klok. Heeft u even?
Volgens Florian Neukart %kan een volgende generatie meetinstrumenten uitsluitsel bieden. ‘Ik verwacht veel van de vernieuwde Event Horizon-telescoop’, zegt hij, de samengestelde telescoop die de eerste foto maakte van een zwart gat. Hij hoopt dat details in de foto’s en filmpjes die deze telescoop van zwarte gaten gaat maken helpen om zin van onzin te scheiden in de theoretische wereld waarin mensen als Verlinde en Verrucchi zich begeven.

Het boeddhisme onderkent het zesde zintuig, de intuitieve geest. Volgens Rudolf Steiner zijn er zelfs twaalf zintuigen, de ‘meer fysische – en geestelijke’ (Voelen en Denken) zintuigen (synesthesie: vermenging van zintuigen). Duitsland toont naast de vijf traditionele zintuigen, een 6e– en 7e zintuig.
Onze zintuigen maken het mogelijk de essentie van tijd beter te leren begrijpen. Het onderzoeksrapport 'E i V' past daartoe de Wet van één toe. Deze Wet sluit aan op de Duitse hereniging en de Europese Gemeenschap (1989-1991), die Catherine De Vries De symfonie van onvrede De opmars van radicaal-rechts in Europa in hoofdstuk 3 beschrijft. Het biedt de sleutel tot het begrijpen van het raadsel (p. 21). Maakt Deel III - Een nieuwe symfonie een paradigmawisseling mogelijk? Als remedie gaat het er volgens Catherine de Vries om nabijheid centraal te plaatsen. De muziekmetafoor, Muziek van de sferen is al eerder gebruikt.

Het mysterie van het leven kan in poëzie of rab voelbaar worden gemaakt. Het levensraadsel hangt samen met de persona van Carl Jung en de musica universalis van Pythagoras. Kunst, mysterietaal maakt het mogelijk de waarheid dichter te benaderen.
Muziek heeft bij Pythagoras op de ‘muziek der sferen’, de musica universalis (eonische muziek) betrekking. Volgens Johannes Kepler bestaat de verbinding tussen geometrie, kosmologie, astrologie, harmonie en muziek door de musica universalis.

‘Vrede is meer dan absentie van geweld’ (Fokke Obbema interviewt Nico Schrijver de Volkskrant 3 april 2026, p. 18-19):
Grote delen van het internationaal recht functioneren en de tegenkrachten die de regering-Trump oproept zijn aanzienlijk, zowel in de VS als in Europa. Oud-hoogleraar Nico Schrijver, die zijn leven aan het internationaal recht wijdde, weigert in somberte te vervallen.

Trumps zorgdeals met Afrikaanse landen lijken verdacht veel op chantage (Carlijne Vos de Volkskrant 2 april 2026, p. 14):
Afrikaanse landen moeten in staat worden gesteld om zelf aan hun rijkdommen en data te verdienen.

‘Het begint eigenlijk pas na de verkiezingen’ (Marijn Kruk De Groene Amsterdammer 2 april 2026, p. 30-37):
Dat Viktor Orbáns Fidesz bij de verkiezingen van 12 april een nederlaag lijdt is niet meer ondenkbaar. Uitdager Péter Magyar staat er met zijn Tisza-partij goed voor. ‘Hij is bullet proof.’ Maar of Orbán dit over z’n kant laat gaan?

Het probleem is niet dat deze beelden liegen, het is dat ze werkelijkheid fabriceren; dat gaat een stap verder dan liegen (Forugh Karimi de Volkskrant 1 april 2026, p. 25):
Zelfs hier, aan deze kleine tafel, dringt de buitenwereld zich op. Ik moet denken aan een zin die ik steeds vaker in de krant lees: ‘Deze beelden zijn door experts op echtheid geverifieerd.’ Van die mededelingen word ik vaak doodongerust.
Het probleem is niet dat beelden liegen, het is dat ze werkelijkheid fabriceren. Dat gaat een stap verder dan liegen. Een leugenaar kent de waarheid en probeert die te verhullen; je kunt hem erop betrappen. AI-beelden daarentegen trekken zich niets aan van feiten. Ze staan onverschillig tegenover de waarheid. Het zijn beelden die in overvloed en op bestelling door iedere willekeurige gebruiker kunnen worden gegenereerd. Ze scheppen nieuwe werkelijkheden die er overtuigend en glad uitzien. De waarheid wordt niet langer verborgen; zij wordt verdacht, ondermijnd en irrelevant gemaakt.
Straks neem ik deze foto – gaaf, op een paar schilferingen na – mee naar huis. Van Kaboel, via Londen, naar Veghel.

Als we toestaan dat UNRWA ontmanteld wordt, zal dat vreselijke gevolgen hebben (Philippe Lazzarini de Volkskrant 31 maart 2026, p. 23):
Het is een schande dat UNRWA, ondank zijn cruciale rol bij het helpen van Palestijnen, door de internationale gemeenschapniet wordt beschermd. Want vele vluchtelingen zullen lijden onder de uitbreiding van de oorlog in Gaza naar de hele regio.

Nederland herstelt de steun aan UNRWA, die door het vorige kabinet juist drastisch werd verminderd (Arnout Brouwers de Volkskrant 31 maart 2026, p. 9):
Nederland herstelt dit jaar de steun aan de VN-hulporganisatie voor Palestijnse vluchtelingen, UNRWA, tot het oude niveau van 19 miljoen euro per jaar. Dat schrijft de minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking Sjoerd Sjoerdsma (D66) in een brief aan de Kamer.

Een weerbare democratie vraagt om een samenleving die verbonden is (Kathleen Ferrier en Casper Thomas de Volkskrant 30 maart 2026, p. 20):
Cultuur, onderwijs, wetenschap en media zijn de randvoorwaarden die een democratie nodig heeft om te kunnen blijven functioneren. Daarmee kun je ook een bijdrage leveren aan vrijheid en welzijn wereldwijd.

“We moeten uit de NAVO stappen. Het is geen bondgenootschap meer” (Kim Clemens 28 maart 2026):
VUB-professor Koert Debeuf over Hoe een wereldoorlog te voorkomen.

Slecht nieuws voor Europa – de wereldorde die nu ontstaat, berust op invloedssferen (Zaki Laïdi de Volkskrant 27 maart 2026, p. 23-24):
Hoe volslagen onvoorspelbaar Donald Trump ook is, toch lijkt één idee de verbindende schakel te zijn, namelijk dat de nieuwe internationale orde gebaseerd zal zijn op invloedssferen. Daarom moet Europa zich snel op zijn positie bezinnen.
Nu je te maken hebt met de economische macht van China, de dreiging van Russische agressie en de onvoorspelbaarheid van Trump, staat Europa op een kruispunt. Het lijkt steeds minder op een onafhankelijke strategische entiteit en steeds meer op een gemakkelijke prooi voor grootmachten.
Het lastige parket waarin Europa zit, vestigt de aandacht op een diepere waarheid. Het concept van de invloedssferen is nuttig voor het begrijpen van de schmittiaanse logica die achter het gedrag van grootmachten zit, maar het kan niet voorzien in een stabiel kader voor de internationale politiek. Een nieuwe wereldorde mag zich dan aandienen, maar het is nog lang niet zeker hoe die eruit gaat zien. Eén ding is zeker: die orde zal heel weinig lijken op de wereld van de 19de eeuw.

In EU grijpt ieder op eigen wijze in (Yassin Boutayeb de Volkskrant 27 maart 2026, p. 7):
Nederland laat de energiemarkt met rust, maar andere EU-lidstaten nemen uiteenlopende maatregelen om brandstofprijzen te drukken. Wat doen zij? En pakken de steunpakketten, vrijstellingen en subsidies wel goed uit?

Bescherm de democratie in 8 stappen (deel 2)
Hoe Nederland ‘Trump-proof’ kan worden (Koen Haegens De Groene Amsterdammer 26 maart 2026, p. 30-35):
De uiterst rechtse opmars zet door, ook bij de gemeenteraadsverkiezingen. Wat moeten politieke partijen, ambtenaren en ngo’s doen om te voorkomen dat Nederland straks de Verenigde Staten achterna gaat?

‘Ik leef volgens vaste patronen, dat ben ik van jongs af aan gewend’ (Marjon Bolwijn interviewt Ad Jansen de Volkskrant 23 maart 2026, p. 16-17):
Ad Jansen is 100 jaar. Hoe kijkt deze bedachtzame socioloog, die ook de mariniersopleiding volgde, terug op de eeuw die achter hem ligt?

Levenswerk (Guido van Oorschot interviewt Krijn Koetsveld de Volkskrant 23 maart 2026, p. V12-15):
Al 43 jaar dirigeert Krijn Koetsveld (72) Bachs Johannes-Passion. Op 3 april staat de honderdste uitvoering gepland. Het wordt tevens zijn laatste: de dirigent leeft al vijftien jaar met een zeldzame tumor. ‘Mijn lijf ligt onder vuur. Ik moet keuzes maken.’

VADER WEET HET (NIET) BETER (Hassan Bahara de Volkskrant 21 maart 2026, katern zondag p. 2-4):
Bij het Boekenweekthema ‘Mijn generatie’ denk je al snel aan literaire vadermoord; generaties bevechten elkaar hier nou eenmaal. Hoe zit dat in de Arabische literatuur? Gevoelig onderwerp, merkt Hassan Bahara.
Het land, om nog even verder te gaan, van goedkope prositutie in achterafstraatjes, van vertrapte blikjes bier langs de weg, leeggedronken in de nachtelijke uurtjes wanneer iedereen slaapt, het land van psychische pijn die in stilte werd geleden, van ouderen die zelf ook niet naar de normen leefden die ze anderen opdrongen. Het land, kortom, waarin van je werd gevraagd om blind te zijn voor wat zich voor je ogen afspeelde.
Gelukkig was er Mohamed Choukri, ongehinderd door hypocrisie en eerbied voor de boven hem gestelden, om op te schrijven wat voor iedereen te zien was.

Griezelig vooruitzicht (Laurens Verhagen de Volkskrant 21 maart 2026, katern zondag p. 8):
De visionaire Aldous Huxley zag de techdystopie van tegenwoordig tachtig jaar geleden al aankomen: de massa wordt in een wurggreep gehouden door verslavende algoritmen en ‘boy-gangsters’ maken de dienst uit.

Twee kanten van één geschiedenis documentaire MAX 21 maart 2026):
Op 21 maart 2026 is het 75 jaar geleden dat de eerste grote groep Molukse KNIL-militairen en hun gezinnen met de Kota Inten in de haven van Rotterdam arriveerde. Wat tijdelijk zou zijn, bleek blijvend. Echter begint het verhaal van de Molukkers 350 jaar eerder, wanneer de VOC de Molukse eilanden verovert vanwege hun specerijen. Tot de jaren 50 van de vorige eeuw houdt de Nederlandse heerschappij aan. 75 jaar na de aankomst van de Molukkers in Nederland wordt hun geschiedenis opnieuw verteld.

Oog voor de Vijand (Gijs Beukers interviewt Thomas Erdbrink Volkskrant Magazine 21 maart 2026, p. 14-23):
Terwijl zijn thuisland Iran in oorlog is, presenteert journalist Thomas Erdbrink zijn serie over Rusland – zijn moeilijkste werk tot nu toe, vindt hij. ‘Ik vraag kijkers om zich in te leven in de mensen die we als onze vijand zien. Ik ben geïnteresseerd in de ander. En is de ultieme ander niet de vijand?’

Talendromer (Ianthe Sahadat interviewt Nisrine Mbarki Ben Ayad de Volkskrant 20 maart 2026, p. V10-11):
Nisrine Mbarki Ben Ayad (48), de nieuwe Dichter der Nederlanden. Ze groeide deels op in Marokko, is meertalig en schrijft zowel proza als poëzie. Wat haar betreft is het altijd ‘en-en’ ‘Hier was ik al bang voor, dat ik moet kiezen.’
‘Safae toont de werkelijkheid vanuit de blik van de gekleurde meerderheid in grote Europese steden. Het perspectief in Oroppa is vanuit ‘de marge’ genoemd, maar kleur is niet de marge, het is een meerderheid. Terwijl het dominante literaire perspectief nog altijd wit is. Met haar roman hebben we in het Nederlands taalgebied eindelijk een grote fantastische roman over het Europese continent, zoals het nu is.‘

Hoe ik Habermas met Huizinga verzoende (Jaap Hoeksma de Volkskrant 19 maart 2026, p. 25):
Habermas stond niet bekend om zijn gevoel voor humor. Die wetenschap weerhield mij er als bedenker van een spel over de Europese democratie niet van om hem bij de verlening van de Erasmusprijs in 2013 een exemplaar te geven.
Het bordspel Eurocracy plaatste hem voor het dilemma dat hij wel volledig kon instemmen met het idee van Europese democratie, maar geen goedkeuring aan het spel als middel voor burgerschapseducatie kon hechten. Hoewel Johan Huizinga in Homo Ludens al overtuigend had aangetoond dat cultuur in spelvorm opkomt, bleek Habermas enige maanden tijd nodig te hebben.
Daarna ontving ik de boodschap dat de filosoof van het communicatieve handelen het spel ‘nicht kritisch genug’ vond, maar wel met vreugde had gadegeslagen hoe zijn kleinkinderen met Kerst ervan hadden genoten. Ik mocht mijn poging om Habermas met Huizinga te verzoenen als geslaagd beschouwen.

Doorgegeven trauma
Wij zijn onze baarmoeder (Margreet Fogteloo De Groene Amsterdammer 19 maart 2026, p. 34-39):
In hoeverre draag je sporen van je (voor)ouders mee? Biowetenschappers brengen epigenetische patronen in kaart die zowel het verleden onthullen als de toekomst van allerlei ziekten kunnen voorspellen. ‘Het klinkt spectaculair, en dat is het ook.’

Waarom stoppen met de oorlog soms geen optie is, ook al zou je willen (Sergey Maidukov de Volkskrant 17 maart 2026, p. 23-24):
De oorlog in Oekraïne is uitgegroeid tot een conflict waarin voor sommige politieke leiders stoppen grotere risico’s kunnen inhouden dan doorgaan. En wie naar de strijd rond Iran kijkt, ziet ook daar iets soortgelijks gebeuren.
Hoe luider het Witte Huis en het Kremlin spreken over onvermijdelijke overwinningen, hoe meer dat zelfvertrouwen op iets anders begint te lijken. Op bluf.

Strijder voor bedreigde westerse waarden (Peter Giesen de Volkskrant 16 maart 2026, p. 11):
De Duitse filosoof Jürgen Habermas, een van de invloedrijkste denkers van de 20ste eeuw, is op 96-jarige leeftijd overleden. Habermas was een publieke intellectueel en Europeaan, in wiens optimistische filosofie mensen consensus kunnen bereiken door de uitwisseling van rationele argumenten.

Primair gaat het om het innerlijke zelf, het metafysisch idealisme van Hegel, Kant en Plato, dat sterk verwant is aan Innerlichkeit in het Duits. Bij Spinoza zijn God en Natuur twee kanten van dezelfde medaille. Het is de ‘intersubjectieve’ relatie van Jurgen Habermas die beide verbindt.

Hoe ouder ik word, hoe kwaaier (Onno Blom interviewt Anna Enquist en Sarah Arnolds de Volkskrant 14 maart 2026, katern ZONDAG p. 13-15):
De een is een boomer, de ander een millennial. Maakt dat uit, voor hoe ze hun plek in de literatuur hebben gevonden? Anna Enquist en Sarah Arnolds gaan daarover in gesprek: ‘Hoezo kan een vrouw geen oeuvre schrijven? Dit is Anna’s tiende roman!’

‘De wereldeconomie is een achtbaan, maar het karretje blijft op de rails’ (Michiel van der Geest en Tjerk Gualthérie van Weezel interviewen Monique Donders en Roelof Salomons de Volkskrant 14 maart 2026, p. 16-17):
Ook al staat de wereld in brand, bij Monique Donders en Roelof Salomons, die bij het Amerikaanse BlackRock ruim 360 miljard euro aan Nederlands pensioenvermogen beheren, heerst geen paniek. ‘De wereldeconomie draait hartstikke goed.’

En weer draait oorlog om geld en niet om mensenlevens (Asha ten Broeke de Volkskrant 13 maart 2026, p. 25):
Als Rosa Luxemburg nu had geleefd, denk ik dat ze had geantwoord: met geld. Luxemburg was een Duitse socialist die zich zo fel verzette tegen de Eerste Wereldoorlog dat ze ervoor in de gevangenis belandde. Een halve eeuw voor de term ‘militair-industrieel complex’ ook maar was bedacht, analyseerde zij de invloed van het grootkapitaal op de beslissing om oorlog te gaan voeren. ‘Geweld is de enige oplossing die het kapitalisme tot zijn beschikking heeft’, schreef ze. En: ‘We strijden uit alle macht (…) tegen dit kapitalisme dat zich erop voorbereidt om Europa, dat dorst naar vrede, te veranderen in een rokend slagveld.’
‘Het kapitalisme is bereid om de wereld in brand te zetten’, schreef Rosa Luxemburg. Maar daar hoeven we ons als burgers niet bij neer te leggen. Toen Luxemburg voor de rechter stond vanwege haar felle anti-oorlogsuitspraken, zei ze: ‘Wanneer de meerderheid van de mensen tot de conclusie komt dat oorlog niets anders is dan een barbaars, asociaal, reactionair fenomeen dat totaal indruist tegen de belangen van het volk, dan zullen oorlogen onmogelijk worden.’

Onze god tegen die van de ayatollahs – boem retteketet (Tommy Wieringa de Volkskrant 11 maart 2026, p. 19:
Alle geschiedenis, valt te lezen in Peter Sloterdijks Woede en tijd, is de geschiedenis van het productief maken van woede. Van de eerste regel van de Ilias (‘Godin, bezing ons de woede van de zoon van Peleus, Achilles…’) tot de epische woede van het Amerikaans-Israëlische verbond, altijd eindigt het met dood en verderf. Nooit brengt ze iets tot stand. Van Troje tot Teheran, niets dan schade, haat en pijn, en de koude as die door de gebroken ramen waait.

In de ogen van mijn studenten schiet niet de markt, maar de overheid tekort in de bescherming van burgers (Rudi Wielers de Volkskrant 11 maart 2026, p. 24):
Voor filosofen en politicologen is democratie het gezamenlijk beheer van de publieke zaak, het gesprek over wat we wél en wat we niet als samenleving willen. Maar de focus op overheidsfalen holt dat gesprek uit.
Zijn ze cynisch? Nee, zeker niet. Ze geloven niet in de idealen die het kapitalisme hun voorspiegelt, ze hebben het beste met de wereld voor, ze hebben linkse opvattingen. Ze hoeven zelf niet rijk te worden, zeker niet over de rug van een ander. Ze willen graag bijdragen aan de samenleving. Ze willen graag een zeker bestaan, zoals ze hun ouders en docenten dat ook zien hebben.

De Amerikaanse aanval op Iran
Chaos is het doel (Casper Thomas De Groene Amsterdammer 12 maart 2026, p. 12-13):
Met de aanval op Iran stort Amerika de regio, en de wereld, verder in wanorde. Dat is geen onkunde, maar een bewuste strategie. Want als er één ding duidelijk is uit zijn carrière, dan is het wel dat Trump gedijt bij chaos.

‘Het recht van de sterkste leidt tot onveiligheid’ (Peter Giesen interviewt Janne Nijman de Volkskrant 11 maart 2026, p. 18-19:
Het internationaal recht wordt in rap tempo verdrongen door pure machtspolitiek. Europa moet zich daarbij niet neerleggen, zegt hoogleraar Janne Nijman. ‘Als je het internationaal recht loslaat, kom je op een doodlopende weg.’

Zoon van ‘martelaar’ is ook een hardliner (Rob Vreeken de Volkskrant 10 maart 2026, p. 8):
Mojtaba Khamenei treedt in de voetsporen van zijn vader als opperste leider van Iran. Daarmee kiest de Raad van Experts opnieuw voor een hardliner als staatshoofd, een die nauwe banden heeft met de Revolutionaire Garde.

Kosmische vuurbol raast over Nederland en slaat in Duitsland in (George van Hal de Volkskant 10 maart 2026, p. 12):
Duizenden mensen zagen zondagavond een vuurbol boven Nederland. Wat vloog daar precies door de lucht? Hoe vaak komt het voor en is het gevaarlijk?
In het verwarrende jargon van astronomen heet dat ook wel een meteoor (op het moment dat hij vurig langs de hemel sjeest), of een meteoriet (wanneer de steen eenmaal op aarde is).

TikTok, Meta en Google botsen met Kamer en experts over desinformatie (Isabel Visser de Volkskrant 6 maart 2026, p. 5):
De techbedrijven TikTok, Meta en Google zijn er niet in geslaagd de zorgen in de Tweede Kamer over desinformatie en buitenlandse beïnvloeding weg te nemen. De bedrijven zien geen grote problemen, maar van experts kregen Kamerleden een ander verhaal te horen.

Waarom we de wereld zien verkruimelen en niets doen (Sheila Sitalsing de Volkskrant 5 maart 2026, p. 23):
Vrijwel dagelijks zijn we getuige van het sluipende verlies van vrijheid en democratie in de wereld. Wanneer valt het jou op? En grijp je dan alsnog in, vraagt Sheila Sitalsing.

Oorlog en vrede (en economie)
Hoe verdedig je je tegen economisch geweld? (Koen Haegens De Groene Amsterdammer 5 maart 2026, p. 28-33):
In de nieuwe wereldorde wordt over handelstarieven gepraat als ‘kanonnen’ en streelt Europa liefkozend zijn ‘big bazooka’. Hoe gaat deze ongekende economische wapenwedloop eindigen?

Europa moet durven benoemen wie zijn vijanden zijn. Politieke partijen die de rechtsstaat ondermijnen horen daarbij (Beatrice de Graaf, Sarah de Lange en Bart Schuurman de Volkskrant 3 maart 2026, p. 24):
Hoe kan Europa zich in dit tweefrontenconflict handhaven? Allereerst door de dreiging van active measures uit Rusland, intimidatie vanuit de VS en vergoelijking dan wel steun hieraan vanuit partijen in Europa te benoemen voor wat het is: een aanval op de kernwaarden van onze liberaal-democratische samenlevingen en de veiligheid van Europa.

Bouwer van regio-grootmacht, maar niet populair bij het volk (Rob Vreeken de Volkskrant 2 maart 2026, p. 4-5):
De vermoorde Iraanse leider ayatollah Ali Khamenei moest zijn positie bevechten en deed dat ook. Hij smeedde een internationale alliantie in het Midden-Oosten, en bouwde een elitekorps op, de Revolutionaire Garde. Maar zo aanbeden als zijn voorganger werd hij niet.

Bestuurscultuur (Buitenhof 1 maart 2026):
Fractievoorzitter van D66 Jan Paternotte, hoogleraar Internationale Betrekkingen Rob de Wijk, oud-generaal Mart de Kruif, Mina Etemad en Yaghoub Sharhani.

Economie: de stille moordenaar (Helen Gerretsen Civis Mundi Digitaal #167, februari 2026):
Stilstaan? Niks daarvan
De huidige economie maakt niet alleen de natuur kapot, ook, wat minder bekend is, de mens. Hoezo de mens kapot? Ja, de structurele overspanning kennen we, die is wel aan ons af te lezen. Maar niet waarneembaar en onbekend is de bezetting in ons hoofd, waar niemand aan ontkomt. Het economische gevecht om onze aandacht trekt ons voortdurend naar buiten, terwijl wij voor een beetje rust juist naar binnen willen, eens nadenken. Het is dit naar-binnen dat kapot wordt gemaakt.
Ontzieling
%Dit is wat ons ontzielt, je kan zeggen ontmenst. De kern van het menszijn is dat de dingen tot je doordringen. Pas dan worden ze gerealiseerd, en daarmee jij zelf ook. Zonder ons ermee te verbinden raken we uitgehold. Uitgehold kunnen we niets, niet voor onszelf opkomen, niet nee zeggen.

Heel even leek ‘de ander’ erbij te gaan horen (Ianthe Sahadat interviewt Lotfi El Hamidi de Volkskrant 28 februari 2026, katern Zaterdag p. 2-4):
Het voorzichtige optimisme van Lotfi El Hamidi over opgroeien als moslim in het Westen heeft in zijn nieuwe boek plaatsgemaakt voor wanhoop. Wat hij meemaakte na 9/11 moeten sinds 7 oktober zijn kinderen verduren. ‘Het komt me akelig bekend voor.’

PARADOXAAL BEZIELD (Joost de Vries de Volkskrant 28 februari 2026, katern ZONDAG p. 2-4):
Het fascisme, in hedendaagse vorm, rukt op. Wat verklaart deze aantrekkingskracht? Aan de hand van denkers en – verrassend – Commodus uit Gladiator meent Joost de Vries het antwoord te kunnen vinden in de paradox.

Kabinet-Jetten, speel in op onze betere ik, niet met sprookjes maar met eerlijkheid (Marjan Slob de Volkskrant 24 februari 2026, p. 24):
Wees simpelweg trouw aan de realiteit. En spreek vervolgens onze verbeeldingskracht aan. Dat is uw ware rol. Laat het me zien, kabinet-Jetten!

De terugkeer van de Tempelwachters (Boeddhistische blik 22 februari 2026, NPO2):
Twee 14e-eeuwse Japanse tempelwachters staan al jaren in het Rijksmuseum. Maar horen ze daar wel thuis? Deze documentaire volgt beeldend kunstenaar Jikke van Loon, die zich vastbijt in de vraag wat er gebeurt als cultureel erfgoed wordt losgerukt van zijn oorsprong. Haar persoonlijke fascinatie blueblack, waarin gemeenschappen in Nederland en Japan blueblack%hoort te zijn.

Rutger Bregman ‘MORELE REVOLUTIE ’ zegt veel over wie hij is. (Joost de Vries de Volkskrant 21 februari 2026, katern ZONDAG p. 12):
Geen vrije denker maar een probleemoplosser. Ironisch genoeg ziet hij de oplossing voor de problemmen %blackdie hij signaleert over het hoofd.
Op 1 januari dit jaar had de VVD 20.902 leden. Als Bregman, pak ’m beet, zestienduizend moreel ambitieuze jonge consultants en advocaten weet te mobiliseren om met hem mee te doen, dan hebben ze op elke ledenvergadering een meerderheid, en krijgen ze toegang tot parlement, ministeries, instituten, overheidsfinanciën. Dan krijgen ze reële macht. Karremans, Brekelmans, Hermans... Bregmans.

Artificial by Nature. Plessner's Philosophical Anthropology. Perspectives and Prospects (Jos de Mul Erasmus School of Philosophy):
Dive into the research topics where Erasmus School of Philosophy is active. These topic labels come from the works of this organisation's members. Together they form a unique fingerprint.

Zijn we beland in een dystopische film, of kan AI ons misschien redden van onszelf? (Zairah Khan de Volkskrant 20 februari 2026, p. 23-24):
We gebruiken kunstmatige intelligentie blueblack%. Maar zouden we het ook kunnen inzetten om onze band met de aarde te herstellen? Want voor een slimme aap doen we nu wel heel domme dingen.

‘In de plannen van Trump is er geen toekomst voor de Gazanen’ (Sacha Kester interviewt Ammar Hijazi de Volkskrant 19 februari 2026, p. 6):
In Gaza gaat niet alleen om de Palestijnen, zegt het hoofd van de Palestijnse missie in Nederland. ‘Kiezen we voor %rechtvaardigheid, of is de black%de baas?’
Gaza is niet het enige gebied dat door Israël wordt bedreigd: afgelopen weekeinde werd door de regering-Netanyahu een nieuw proces van landregistratie gestart op de bezette Westoever en een week eerder breidde het Israëlische veiligheidskabinet zijn bevoegdheden uit in de gebieden die daar (deels) onder controle staan van de Palestijnse Autoriteit.
Dergelijke beslissingen, die elkaar de laatste maanden in hoog tempo opvolgen, staan haaks op het internationaal recht en op de Oslo-akkoorden, die Israël in de jaren negentig ondertekende en die de basis voor een tweestatenoplossing moesten vormen.

Essay Vier jaar oorlog in Oekraïne
Een pensioen op 28-jarige leeftijd (Andrii Kobaliya De Groene Amsterdammer 19 februari 2026, p. 36-41):
Nadat blueRusland op 24 februari 2022 Oekraïne binnenviel, werd Andrii Kobaliya frontsoldaat. Hij vocht van black%. Nu brengt hij ver van het front de Russische logistiek in kaart. Dat geeft hem rust. En de luxe van weleer.

De Maga-staatsgreep heeft Europa tot digitale kolonie van Amerika gemaakt (Marcia Luyten de Volkskrant 17 februari 2026, p. 2):
De ‘vrijheid’ die de VVD met electoraal succes verkoopt, is gevangen in een pijnlijke paradox. ‘Rust in de portemonnee’ – zo veel mogelijk kopen voor een zo laag mogelijke prijs – wordt de consument-kiezer voorgehouden als ultieme vrijheid. In werkelijkheid wordt zowel Europese vrijheid als veiligheid geofferd aan onderdanigheid aan de VS en China. We consumeren ons de kerker in.

VS mogen van Trump weer volop uitstoten (Thomas Rueb de Volkskrant 17 februari 2026, p. 11):
Volgens Donald Trump vormt klimaatverandering niet langer een gevaar voor mensen. Het belangrijkste argument om de CO2-uitstoot te beperken gaat daarmee in de VS van tafel. En dit is nog maar het begin.

Schrijver Maurits Chabot ging naar Oekraïene voor een klassiek heldenverhaal, maar ontdekte een oorlog van gewonen mensen (Hassan Bahara interviewt Maurits Chabot de Volkskrant 16 februari 2026, p. V13):
Hij ging op pad voor een verhaal over de beroemde boksbroers Volodymyr en Vitali Klytsjko , maar gooide het roer om voor zijn boek.

Bestuurscultuur (Buitenhof 15 februari 2026):
Dem. minister van Defensie]] Ruben Brekelmans, Nederlands-Oekraïense activiste Vita Kovalenko, de Belgische oud-premier Guy Verhofstadt, burgemeester van Maashorst Hans van der Pas, econoom Sophie van Gool.

De waarheid is mensenwerk (Emma Curvers Volkskrant Magazine 15 februari 2026, p. 42-51):
Wikipedia bestaat dit jaar 25 jaar. De online wereld is in die tijd sterk veranderd, maar nog altijd houden de vrijwilligers achter de digitale encyclopedie een oud internetideaal hoog: vrije kennis voor iedereen. ‘Ik zie liever dat ze AI trainen met onze kennis dan met sociale media-troep.’

Het Zuiden weet al lnger hoe je voor jezelf opkomt (Marije Vlaskamp de Volkskrant 14 februari 2026, katern Zaterdag p. 18-20):
Zonder de VS als betrouwbare partner zoekt de rest van het Westen naar manieren om zich staande te houden tussen de geopolitieke grootmachten. Van de ervaring die het mondiale Zuiden daarmee heeft, kunnen deze ‘middelmachten’ veel leren.

Geopolitieke speelbal aan het eind van de wereld (Sterre Lindhout de Volkskrant 14 februari 2026, katern Zaterdag p. 14-17):
Het grillige beleid van Donald Trump dwingt buurland Canada tot economische en strategische actie. In het slaperige havenstadje Churchill in de Canadese provincie Manitoba probeert een eigenwijze burgemeester een nationale crisis om te buigen naar een lokale kans.

Vrijheid? De vrijheid om consument te zijn, wordt daar vooral mee bedoeld (Sheila Sitalsing de Volkskrant 14 februari 2026, p. 2):
Omdat het nieuwe idee is dat al dit fraais verdedigd moet worden (en ook een beetje omdat de VVD-leider minister van Defensie wordt), is deze vrijheidsdefinitie tegenwoordig gekruid met martiale elementen: jachtvliegtuigen, rollend materieel, ‘geen naïviteit’ en heel veel ‘weerbaarheid’. Maar wat we precies verdedigen met welke middelen, en of we niet juist dingen kapot maken tijdens het verdedigen: het blijft een beetje gissen.
Vrijheid als doel op zich heeft geen betekenis, als je niet weet wat je met die vrijheid wil doen, zo noteerde Joost de Vries onlangs in een schitterende beschouwing in deze krant over wakkere medemensen die naar Paraguay zijn geëmigreerd, op zoek naar vrijheid. Hij citeert Isaiah Berlin: ‘Alles is wat het is. Vrijheid is vrijheid, het is niet gelijkheid of eerlijkheid of gerechtigheid of cultuur, of geluk of een stemmig geweten.’
Als de nieuwe coalitie het zou aandurven iets te vinden van de invulling van onze vrijheid, en iets te zeggen over het nastreven van gelijkheid of eerlijkheid of gerechtigheid of cultuur of geluk of een stemmig geweten, dan weten we waar de bijdrage voor is.

KOPEN KOPN KOPEN - ERROR (Vincent Kouters de Volkskrant 14 februari 2026, katern ZONNDAG p. 2-4):
De mens lijkt tegenwoordig wel geprogrammeerd om te consumeren. Algoritmen jagen ons op de beste deal voor de beste prijs te scoren. Vincent Kouters hield er slapeloze nachten aan over. Hoe kan het beter?

‘Het glas was bij hem altijd half leeg’ (Barbara van Beukering Volkskrant Magazine 14 februari 2026, p. 40-51):
Sarah is 17 als ze de toekomstige vader van haar kind ontmoet. Hij is aantrekkelijk, maar er zijn ook signalen dat hij misschien niet de beste man voor haar is. In deze serie spreekt Barbara van Beukering mensen die spijt hebben van een beslissing.

Het kan helemaal anders (Wieteke van Zeil de Volkskrant 13 februari 2026, p. V2-5):
Het Rijksmuseum in Amsterdam wijdt een grandioze tentoonstelling aan kunst die is geïnspireerd door de Romeinse dichter Ovidius. In zijn ‘Metamorfosen’ worden nogal wat vrouwen ‘overmeesterd’, en dat zie je terug in de schilderijen. Maar het Rijks biedt tegenwicht.

‘Zoveel Nederlanders zijn wél betrokken’ (Fokke Obbema interviwt Renée Frissen de Volkskrant 11 februari 2026, p. 16-17):
Dat Nederland prioriteit geeft aan het verwijderen van asielzoekers die geen recht op verblijf hebben, verstikt de toekomst van veel andere nieuwkomers, zegt Renée Frissen. Dat kan anders, dacht ze. Maar hoe?
‘Kijkend naar ons dagelijks werk ben ik optimistischer dan tien jaar geleden. Sinds gemeenten verantwoordelijk zijn voor inburgering, neemt hun bereidheid toe te doen wat ons voor ogen staat: ervaringen en gevoelens van nieuwkomers serieus nemen, waardoor beleid op kennis wordt gestoeld.

De wereld in wanorde (1): Arnaud Orain
Europa's grote broer is een bully geworden (Marijn Kruk interviewt Arnaud Orain De Groene Amsterdammer 12 februari 2026, p. 19-21):
De Franse econoom en historicus Arnaud Orain beschrijft in De eindigheid van de wereld voor welke keuzes Europa staat na de breuk in de wereldorde. ‘Gaan we ineens ik worden met China nu de Amerikanen lelijk doen?’

Wytske Versteeg Essay Landschap van angst (De Gids februari 2026, p. 63-67):
Mijn leven heeft sowieso veel te weinig vaste grond; ik weet hoe het is om vermorzeld te worden en wat het betekent als je je vrijheid verliest, ik heb al te veel ervaring met gewelddadige handen. Al die woorden zijn waar, maar ze zijn weinig waard.
‘De zeventiende eeuw was het tijdperk van de wiskunde, de achttiende die van de natuurwetenschappen, de negentiende die van de biologie, maar de twintigste eeuw is de eeuw van de angst,’ schreef Camus in 1946, net na de Tweede Wereldoorlog. Als angst al geen wetenschap is, ging hij verder, dan is het zeker een methode. De net gewonnen oorlog stemde hem niet optimistisch; wat hem zorgen baarde was de angst en wat die met de wereld deed. Camus zag een tijd zonder toekomst, zonder mogelijkheid tot vooruitgang, een tijd waarin de mens met zijn rug tegen de muur stond. Dat was niet voor het eerst, maar het verschil was dat mensen nu niet meer met elkaar praatten. Je kon er niet meer op vertrouwen dat je aan een ander mens een menselijke reactie kon ontlokken als je hem aansprak in de taal van de menselijkheid.

Moeten economen een bevel op het slagveld krijgen? (Peter de Waard de Volkskrant 11 februari 2026, p. 21):
Helaas voor Knot is de post van minister van Defensie al vergeven aan VVD-leider Dilan Yesilgöz. Maar als haar grote strateeg moet hij een baantje kunnen krijgen.
Duidelijk is dat in deze tijd niet de Koninklijke Militaire Academie (KMA) in Breda de opleidingsschool wordt voor driesterrengeneraals, maar de economische faculteit van de universiteiten van Groningen en Maastricht waar Sleijpen en Knot hebben gezeten.

Sánchez kiest zijn eigen koers en oogst er lof mee (Maartje Bakker de Volkskrant 11 februari 2026, p. 18-19):
Of het nu gaat over Israël, over defensieuitgaven of over Venezuela: de Spaanse premier Pedro Sánchez valt op met afwijkende, linkse standpunten. Aan de vooravond van een nieuwe Europese top de vraag: welke positie neemt Spanje in Europa in?

Collectieve vooruitgang komt met collectief verlies, dat zijn twee zijden van dezelfde medaille (Mark van Ostaijen de Volkskrant 10 februari 2026, p. 25):
Door het vermarkten van publieke diensten zijn enkelen er op vooruitgegaan, maar lijden we collectief vooral verlies.
Want vooruitgang creëert namelijk niet alleen verbetering maar ook verlies, aldus de Duitse socioloog Andreas Reckwitz. Collectieve vooruitgang komt met collectief verlies, dat zijn twee zijden van dezelfde medaille. En zolang progressieve politici vooral vooruitgang als geloofsartikel blijven formuleren zonder verlies serieus te nemen, zorgt dat voor een eenzijdige benadering van die medaille.

‘Haastig ondernemen lijkt de norm geworden’ (Niels Waarlo en Laurens Verhagen de Volkskrant 10 februari 2026):
Om innovatief te blijven en minder afhankelijk van de Verenigde Staten te worden, wil het nieuwe kabinet ruim baan geven aan kunstmatige intelligentie. Critici waarschuwen dat Nederland dreigt te vallen voor een lobby die vooral techondernemers %ten goede komt.

Bestuurscultuur (Buitenhof Oud-minister van Landbouw CDA Cees Veerman, oud-minister voor Grote Stedenbeleid D66 Roger van Boxtel, directeur van Artsen zonder Grenzen Karel Hendriks, spoedarts Emily Vandamme, schrijfster Anna Enquist. 8 februari 2026 NPO1)

Bad Bunny riep op tot eenheid en liefde, Green Day zweeg en Trump slingerde met beledigingen: dit was de Super Bowl.

Met zijn volledig Spaanstalige Super Bowl-show drijft Bad Bunny Maga tot razernij (Geen artiest staat zo midden in de Amerikaanse cultuuroorlog als Bad Bunny, die deze zondag optreedt in de rust van de Super Bowl. Met zijn Spaanstalige nummers en politieke uitspraken is hij de trots van onderdrukte Amerikaanse latino’s. Maar met zijn populariteit neemt ook de haat van rechts Amerika voor hem toe.

DETAILMENS (Gijsbert Kamer interviewt Fay Claassen Volkskrant Magazine 7 februari 2026, p. 66-71):
Van Berlijn tot Barolo, van boek tot film en van museum tot park en een heuse ‘steensoep’: gevierd jazzzangeres Fay Claassen gidst de lezer langs haar ultieme favorieten.
Boek
Jessie Inchauspé - Glucoserevolutie (2023)
‘Ik lees graag filosofische boeken. Het mogen ook best spirituele boeken zijn, maar niet te vaag. Ik heb bijvoorbeeld heel veel van Jiddu Krishnamurti gelezen, waaronder Innerlijke eenvoud en De wereld dat ben jij.
‘Ik lees van alles door elkaar en ben ook net begonnen aan Dius van Stefan Hertmans. Meteen werd ik overweldigd door de prachtige taal.

‘Wat ik ook erg kan aanbevelen, is Glucoserevolutie, dat ik in het Duits las. Het is een wetenschappelijk boek over gezondheid. Dat vind ik dus ook interessant, dat daarin helemaal tot op de moleculen wordt gekeken wat eten met je doet in je lichaam.

Gaza (Jenne Jan Holtland de Volkskrant 7 februari 2026, p. 13):
De grens bij Rafah is na twee jaar weer open, maar blijft voor de meeste Palestijnen potdicht. Van de overige beloften in het bestand komt intussen vrijwel niks terecht: het geweld gaat door en hulpgoederen blijven uit. Israël houdt de touwtjes stevig in handen.

Juist een idealist kan fascist worden (Onno Blom interviewt Daniela Hooghiemstra de Volkskrant 7 februari 2026, katern ZONDAG p. 2-4):
Voor haar biografie De rode en de zwarte jonker ging Daniela Hooghiemstra op zoek naar een historische figuur die oprecht dacht dat de wereld beter zou worden van het fascisme. Ze kwam uit bij jonkheer Willem van der Goes van Naters. Waarom viel hij voor Hitler, en zijn broer Marinus niet?

Amerikaanse antifascist in ballingschap (Hassan Bahara interviewt Mark Bray de Volkskrant 7 februari 2026, katern Zaterdag p. 2-4):
Vier maanden geleden vertrok antifa-expert Mark Bray halsoverkop met zijn gezin naar Madrid na doodsbedreigingen uit het Maga-kamp, dat hem ervan beschuldigde een ‘financier van terreur’ te zijn. Toch zou hij Amerika nog geen fascistische staat noemen. ‘Ik ben voorzichtig optimistisch dat we ook nooit op dat punt zullen belanden.’

Terwijl Trump latino's aanvalt, viert Bad Bunny hun cultuur (Maral Noshad Sharifi de Volkskrant 7 februari 2026, katern Zaterdag p. 18-20):
Geen artiest staat zo midden in de Amerikaanse cultuuroorlog als Bad Bunny, die deze zondag optreedt in de rust van de Super Bowl. Met zijn Spaanstalige nummers en politieke uitspraken is hij de trots van onderdrukte Amerikaanse latino’s. Maar met zijn populariteit neemt ook de haat van rechts Amerika voor hem toe.

‘Plunderend monster blac% (Jonathan Witteman de Volkskrant 6 februari 2026,katern ZONDAG, 13):
Je kunt het neoliberalisme wel doodwensen, maar wat komt er dan voor in de plaats? ‘Geen socialistisch systeem, maar het autarkische, xenofobe en oorlogszuchtige illiberalisme’, aldus de Franse econoom Arnaud Orain. Oftewel: het roofkapitalisme. Hij schreef er een voortreffelijk, verontrustend en hoogst actueel boek over.
Over dit monster schrijft de Franse econoom en historicus Arnaud Orain (1977) in zijn voortreffelijke en, alleen al gezien Donald Trumps]] imperiale ambities in Venezuela en Groenland, uiterst actuele boek De eindigheid van de wereld – Mateloos kapitalisme van de zestiende eeuw tot vandaag. Het (neo)liberalisme, merkt Orain op, is een systeem dat telkens zijn eigen ondergang voortbrengt.

‘Zinvol leven kan iets onplezierige hebben’ (Fokke Obbema interviewt Klaas van Egmond de Volkskrant 6 februari 2026):
Klaas van Egmond (79) zet zich al zijn leven lang in voor het milieu. Tegenwerking was er volop, maar pessimistisch is hij niet geworden. ‘Natuurlijk oogt de buitenwereld somber, maar dat roept tegenkrachten op in de binnenwereld van mensen’.
We leven nu in een cruciale tijd, alles is tegelijkertijd op zijn fundamenten %aan het schudden – het klimaatprobleem, het financiële bestel en meneer Trump zijn alle drie nog niet op hun dieptepunt beland. Ik zie ons afkoersen op een ultieme ervaring. Hopelijk kunnen we voorkomen dat die met de inzet van kernwapens gepaard gaat. Ik denk dat de mensheid het uiteindelijk wel gaat redden, mits we in staat blijken tot een hoger bewustzijn te komen.’

Van machtsrealisme naar machtsspektakel
Wereldbeeld en rookgordijn (Thor Rydin De Groene Amsterdammer 5 februari 2026, p. 26-31):
In de huidige geopolitieke analyses duikt het begrip ‘politiek realisme’ te pas en te onpas op. Waar komt deze denkschool vandaan en hoe ‘realistisch’ is de hedendaagse werkelijkheid nou eigenlijk?

Essay Amerika’s transformatie
Trumps Homeland Empire (Nikhil Pal Singh De Groene Amsterdammer 5 februari 2026, p. 38-43):
In Donald Trumps Amerika worden wetten en bevoegdheden ingezet met één overkoepelend doel: mensen besturen als onderdanen, niet als burgers.

Akkoord is een gemiste kans op verzoening binnen de maatschappij (René Cuperusde Volkskrant 5 februari 2026, p. 25):
Waarom is men zich niet blijven concentreren, zoals in de Tussenagenda van D66 en CDA, op vijf kernopgaven (zoals wonen, defensie, migratie, landbouw, economische innovatie)? Met vijf projectministers die de beste Haagse en lokale ambtenaren om zich heen verzamelen, en al prestaties leverend het vertrouwen in de politiek weer herstellen.

Superrijken ontzien? Dat is niet houdbaar (Wilco Dekker interviewt Gabriel Zucman de Volkskrant 5 februari 2026, p. 18-19):
Juist op het moment dat het kabinet-Jetten in de startblokken staat bezoekt de Franse econoom Gabriel Zucman Nederland op zijn missie om miljardairs wereldwijd meer belasting te laten betalen. ‘Je hebt als superrijke geen recht om niets te betalen.’

Zet de cloud eens ‘out’ (Miluska van Rompu interviewt Bert Hubert de Volkskrant 3 februari 2026, p. 18-19):
Bert Hubert maakte met hulp van insiders een lijst van organisaties die afhankelijk zijn van big tech. Die loopt van de landelijke politiek tot krantenuitgeverijen%. Zijn voorstel: de cloud-outwoensdag, om erachter te komen wat er dan nog werkt.

De paradox van het liberalisme (Erik Jansen Civis Mundi Digitaal #166, januari 2026):
Bespreking van Dani Rodrik, The Globalization Paradox, Why Global Markets, States, and Democracy Can't Coexist, W.W. Norton and Co., 2011.
De VS is de komende tijd nog wel even in de ban van de republikeinse MAGA-beweging, die het eigen belang in de wereldhandel vooropstelt en de globalisering als een null-sum game ziet: jouw winst is ons verlies. Dit heeft geleid tot een denken in economische machtsblokken, waarbij kleinere landen geen andere keuze hebben dan zich aaneen te sluiten, willen ze nog meedoen op het wereldtoneel.

Niet genoeg voor iedereen (Erik Jansen Civis Mundi Digitaal #166, januari 2026):
Arnaud Orain DE EINDIGHEID VAN DE WERELD Mateloos kapitalisme van de zeventiende eeuw tot vandaag.
De interventie van de VS in Venezuela betekent waarschijnlijk het voorlopige einde van de wereldorde zoals we die sinds 1945 kennen, waarbij de soevereiniteit van de nationale staten werd gerespecteerd, en vrijheid en democratie voor iedere wereldburger binnen bereik lagen. Waar de VS-interventie in Irak van 2003 nog min of meer gesanctioneerd werd door een resolutie van de VN-veiligheidsraad, daar ontbreekt die instemming bij de Russische inval in Oekraïne en bij de dreiging van China om Taiwan te “herenigen” met het moederland.

Kwaliteit als kompas (Herman Hümmels Civis Mundi Digitaal #166, januari 2026):
Bespreking van Paul Schenderling, Continent van de kwaliteit. Hoe Europa een eigen economische koers kan varen.
Hij is medeoprichter en bestuurder van Postgroei Nederland, een groeiende beweging met als missie: een gelukkiger Nederland dat binnen de draagkracht van mens en aarde leeft. Hij verwierf landelijke bekendheid met zijn boek Er is leven na de groei (zie CM 129).
Conclusie
Paul Schenderling houdt, samen met de rest van het schrijverscollectief, een geloofwaardig pleidooi voor het idee van de postgroei. Hier en daar wordt het pleidooi overspoeld door een veelheid van ideeën en argumenten voor hun kernmaatregel: een eerlijke heffing op consumptie en lagere belasting op arbeid. Groene groei wordt wensdenken genoemd. Dit gaat voor postgroei natuurlijk ook op, maar postgroei, zoals Schenderling dit schetst, lijkt een realistisch model; het biedt een aantrekkelijk perspectief.

De wereld kijkt mee, dat biedt enige hoop (Rob Vreeken de Volkskrant 31 januari 2026, p. 14):
De dwingende bemoeienis van Trumpblue%Frans-Saoedisch initiatief van juli in New York voor een tweestatenoplossing, hebben gezorgd voor een internationalisering van het Israëlisch-Palestijns conflict. Dat biedt, na decennia van stilstand en feitelijke achteruitgang (de voortgaande kolonisering van de Westelijke Jordaanoever) kansen.

LENTE IN DE WOESTIJN (Alex Burghoorn de Volkskrant 31 januari 2026, katern ZONDAG p. 2-4):
Jitschak Shami is een ten onrechte vergeten, literaire scharnierfiguur uit de tijd dat Israël nog geen Israël was. Zijn onlangs in het Nederlands vertaalde De wraak van de vaderen (1927) laat een Midden-Oosten zien waar niet iedereen een extremist is of in zwart-wit denkt.

De wereld kijkt mee, dat biedt enige hoop (Rob Vreeken de Volkskrant 31 januari 2026, p. 14):
Nu Israël ook het lichaam van de laatste gijzelaar terug heeft, is fase één van het vredesplan voor Gaza afgerond. Maar waar te beginnen met fase twee? De enige zekerheid is dat Israël het niet meer alleen voor het zeggen heeft.
‘Zowel Israël als de Palestijnen %zijn verontrust door de internationalisering van het conflict’, schrijft Yohanan Tzoreff van het Israëlische Institute for National Security Studies in een analyse. De Palestijnen omdat ze bang zijn voor neokolonialisme, de Israëliërs omdat het hun de mogelijkheid ontneemt zelfstandig in hun veiligheid te voorzien en omdat het hen verplicht ‘rekening te houden met de standpunten van instanties die voorheen geen rol speelden’.

Erken dat de mens plichten heeft (Gijs Beukers interviewt Jurriën Hamer de Volkskrant 31 januari 2026, katern ZONDAG p. 15-17):
‘We leven in een cultuur die vrijheid verwart met vrij­blijvendheid’, zegt filosoof Jurriën Hamer. Maar vrijheid – vrijheid voor iedereen – vergt wat van ons. De mens verwaarloost zijn plichten die er in een liberale samenleving ook bij komen kijken. Hoe moet het beter?
%Dankzij een geïmplanteerde defibrillator, ‘een wonderapparaat’, hoefde hij deze keer niet, zoals na de eerste hartstilstand, drie weken op de hartafdeling te liggen. ‘Een nachtje in het ziekenhuis was voldoende, puur ter observatie.’
Dus is hij nog geen twee maanden later alweer in staat om te vertellen over zijn nieuwe boek, Wat vrijheid van je vraagt. Voor zijn eerste, Waarom schurken pech hebben en helden geluk – Een nieuwe filosofie van de vrije wil, won Hamer in 2022 meteen de Socratesbeker voor beste filosofieboek van het jaar.

Polarisatie (Franck Verhoeks de Volkskrant 31 januari 2026, katern Zaterdag p. 22):
Wat mij stoort, is dat het begrip polarisatie zo gemakkelijk alle inhoud uit het gesprek zuigt. Door vooral het proces te benoemen, vervaagt de vraag waarover we polariseren en waarom. Daarmee krijgt het zwijgende midden eerder een schouderklopje dan een uitnodiging tot verantwoordelijkheid.
Misschien is het tijd om minder te spreken over polarisatie als verschijnsel. Niet elke polarisatie is immers onrechtvaardig, maar ook is niet elk zwijgen onschuldig. Dus laten we praten over het moment waarop zwijgen niet langer een deugd is.

Fuik uit (Laurens Verhagen de Volkskrant 31 januari 2026, p. 26):
Europa wil technologisch meer op eigen benen staan, maar hoe doe je dat.
ls er dan al één positief aspect is aan het slechte nieuws en de weerzinwekkende beelden vanuit de Verenigde Staten: ­Europa is wakker geworden en lijkt nu eindelijk te gaan proberen technologisch op eigen benen te staan.

Ode aan de geraniums (Lisanne van Sadelhoff Volkskrant Magazine 31 januari 2026, p. 42-48):
Toen journalist Lisanne van Sadelhoff ziek thuis kwam te zitten, overviel haar een belangrijke maar ongemakkelijke vraag: wie ben ik eigenlijk zonder werk?

Fout in de oorlog (Siem Buijsse de Volkskrant 30 januari 2026, p. V2):
‘Brieven aan Hueting’ legt de Nederlandse worsteling met het blueblack%bloot.
Aan het einde van Brieven aan Hueting roept Dijkstra de Nederlandse regering daarom op om écht verantwoordelijkheid te nemen voor het koloniale geweld, bijvoorbeeld door een rechtvaardiger schadevergoedingsregeling in te voeren. Maar daarvoor zullen we eerst de beestachtige kanten van ons beschaafde landje onder ogen moeten zien.

Straks maakt datacenter noodpakket nodig (Bianca Behr de Volkskrant 30 januari 2026, p. 25):
Amerikaanse techgiganten leggen met hun datacenters een enorme claim op nu al schaarse Nederlandse elektriciteit, water en grond. We lezen in het uitstekende artikel van Yvonne Hofs dat er nog tientallen van deze datacenters zullen verrijzen. Niemand wil dit, maar de politiek zegt het niet te kunnen stoppen omdat vergunningen in het verleden al zijn afgegeven.
Het is natuurlijk een idiote gedachte dat eens afgegeven vergunningen niet teruggedraaid zouden kunnen worden wanneer blijkt dat deze onterecht afgegeven zijn. Het is zelfs niet nodig om een bedrijf schadeloos te stellen als de aanvraag niet op orde was. Dat de gemeenteraad van Amsterdam zich belazerd voelt, zegt genoeg.
Het ontbreekt de Nederlandse politiek aan lef en verstand. We hebben nu al niet genoeg elektriciteit om voldoende huizen te kunnen bouwen. Binnenkort krijgen we te maken met stroomuitval en moeten we ons noodpakket gebruiken. Niet omdat het oorlog is, maar omdat onze politici weigeren het land te dienen.

Davos en de VS versus Europa
Not for sale: liberale principes (Casper Thomas De Groene Amsterdammer 29 januari 2026, p. 12-13):\\ Achter de geopolitieke schermutselingen tussen de VS en Europa gaat een diepe cultuurstrijd schuil. Slaagt de amerikanisering van Europa, of omarmt Europa zijn eigenheid en komt het steeds verder van de VS af te staan?
Trump, de vastgoedmagnaat die president werd, valt hier in alle opzichten buiten. Hij is een dubbele risee, zowel binnen de groepen die de strijd voor sociale rechtvaardigheid belangrijk vinden, als binnen de oude conservatieve orde van de VS. Tweemaal president worden – met een campagne die inspeelt op ressentiment geleid door iemand die ressentiment voelt – was de ultieme wraak daarop. De overwinning in de VS is compleet. Maga is de nieuwe norm. De Amerikaanse liberale democratie is op institutioneel niveau deels ontmanteld. Trumps huidige equipe staat, in tegenstelling tot de voorgaande, niet meer met een been in de oude wereld.

Meritocratie versus democratie
‘Beleid maken? Ga eerst eens als schoonmaker werken’ (Ewald Engelen De Groene Amsterdammer 29 januari 2026, p. 36-41):
In hun vernieuwde boek stellen Mark Bovens en Anchrit Wille dat politieke besluiten meer de belangen van academici dienen dan die van de rest van de bevolking. Wat kan een nieuw ‘links’ met hun inzichten?

Niemand wil ze, maar de groei van datacenters is niet zomaar te stoppen (Yvonne Hofs de Volkskrant 29 januari 2026, p. 8):
In Amsterdam bouwt een Brits bedrijf dit jaar een van de grootste datacenters van Europa, terwijl gemeente, provincie en Tweede Kamer geen nieuwe ‘hyperscales’ meer willen. Hoe heeft dit kunnen gebeuren?
Het is natuurlijk een idiote gedachte dat eens afgegeven vergunningen niet teruggedraaid zouden kunnen worden wanneer blijkt dat deze onterecht afgegeven zijn. Het is zelfs niet nodig om een bedrijf schadeloos te stellen als de aanvraag niet op orde was. Dat de gemeenteraad van Amsterdam zich belazerd voelt, zegt genoeg.
Het ontbreekt de Nederlandse politiek aan lef en verstand. We hebben nu al niet genoeg elektriciteit om voldoende huizen te kunnen bouwen. Binnenkort krijgen we te maken met stroomuitval en moeten we ons noodpakket gebruiken. Niet omdat het oorlog is, maar omdat onze politici weigeren het land te dienen.

Polarisatie (de Volkskrant 29 januari 2026, p. 24):
Het begrip ‘polarisatie’ geeft vooral de zwijgende toeschouwer een schouderklopje. Maar zwijgen kunnen we ons niet langer veroorloven.
Het moge duidelijk zijn dat polarisatie een begrip is dat zich overal op laat plakken, maar daarmee lost het niets op.

Niemand wil ze, maar de groei van datacenters is niet zomaar te stoppen (Yvonne Hofs de Volkskrant 29 januari 2026, p. 8):
In Amsterdam bouwt een Brits bedrijf dit jaar een van de grootste datacenters van Europa, terwijl gemeente, provincie en Tweede Kamer geen nieuwe ‘hyperscales’ meer willen. Hoe heeft dit kunnen gebeuren?

Hou eens op over polarisatie (Annemarije Hagen de Volkskrant 28 januari 2026):
De term ‘polarisatie’ geeft vooral de zwijgende toeschouwer een schouderklopje. Ook als zwijgen iets is dat we ons niet langer kunnen veroorloven.

De blik naar binnen (Mina Etemad de Volkskrant 28 januari 2026, p. V5-6):
Maar liefst vier theatermakers maken voorstellingen over grensoverschrijdend gedrag in de . Raygin Fullinck, Ada Ozdogan, Florian Myjer en Valentijn Dhaenens leggen net andere accenten, maar allemaal stellen ze de vraag: hoe kun je het wél goed doen?
Dhaenens vindt dat geen van de beschuldigden echt goed berouw heeft getoond. ‘‘Sorry dat ik te ver ben gegaan’, zeggen ze, ‘mijn hart was te groot.’ Daarmee stellen ze zichzelf centraal, maar de meeste slachtoffers willen vooral begrip voor wat hún is aangedaan. Ze willen empathie en oprechte spijt.’
Conflict of harmonie
Dhaenens studeerde in 2000 af aan het Conservatorium van Antwerpen, toen het naar zijn zeggen normaal was dat je grenzen door docenten voortdurend werden overschreden. ‘Dat moest als een bevrijding worden ervaren. Soms vernederde een leraar mij om mijn diepste emoties te kunnen bereiken. ‘Ik geloof u niet’, zei die dan wel honderd keer achter elkaar als ik een bepaalde zin uitsprak. Als ik erin slaagde om die vernedering te doorstaan, had ik iets overwonnen. Ik voelde me daar nooit prettig bij.’ Etc.
Dhaenens: ‘Kunnen mensen terugkeren? Natuurlijk. Maar ik vind het schokkend dat zo veel mannen die in de fout zijn gegaan zo weinig introspectie tonen. Ik zit te wachten op iemand die echt begrijpt wat de impact was van wat hij een ander heeft aangedaan.’

Rutte had als premier een geheime coach: ‘Ik moest de illusie wekken dat ik het allemaal zelf bedacht’ (Frank Hendrickx de Volkskrant 27 januari 2026, p. 12):
Mark Rutte heeft jarenlang met een ‘executive coach’ samengewerkt. Maar hield dat stil. Deze adviseur en vriend , Tjardus van Citters, heeft nu een boek gepubliceerd over deze vijftien jaar.
Vanaf 2009 werd Rutte tijdens zijn premierschap in het geheim bijgestaan door 'executive coach' Tjardus van Citters, met wie hij periodiek overlegde over publieke profilering, strategie en communicatie. Volgens Rutte hield hij deze samenwerking bewust stil om de indruk te wekken dat hij zelfstandig opereerde.

In de laatste aflevering van de documentaire Onbekend en Wereldberoemd: Gebroeders van Lymborch (6,13,20 en 27 januari 2026), keren Sinan en Pieter terug naar Nederland. Ze spreken met Hemaseh Manawi Rad, die zich voor een nieuw kunstwerk liet inspireren door de broers.
Journalist Sinan Can en historicus Pieter Roelofs bezochten voor Onbekend en Wereldberoemd: Gebroeders van Lymborch landen als Frankrijk en Italië, om daar de geheimen van Herman, Paul en Johan van Lymborch te ontrafelen. In de middeleeuwen maakten de uit Nijmegen afkomstige broers innoverende kunstwerken.
In deze laatste aflevering keren Sinan en Pieter terug naar Nederland, de plek waar het voor de broers allemaal begon. Ze spreken met onder anderen Hemaseh Manawi Rad, die van textiel kleurrijke wandtapijten maakt, waarin ze de Nederlandse cultuur combineert met haar Iraanse wortels.

Leo van den Haak Begrijp dat je leeft!
Wenst u enige notie van God? Stel u dan een punt X voor. Punt X bevat een hoeveelheid energie miljarden malen groter dan die, die we zien verdwijnen in de zogenaamde zwarte gaten van het heelal. Punt X bevat - evenals een zaadje een oerwoud kan bevatten ofwel voortbrengen - actueel alles wat de mens kent; .... en zelfs nog veel meer dan dat. Punt X straalt deze energie uit naar alle richtingen en schept daarbij in eerste instantie alle actualiteiten om deze langzamerhand te "verdichten". Deze energie spuit door de vier werelden die de Hebreeën opvolgend noemden: Atsiluth, Briah, Jetsirah en Assiah. De mens veronderstelt uitsluitend te leven in Assiah.

Nederland faalt in erkennen van koloniale schuld aan Indonesische families (Erik Dijkstra de Volkskrant 27 januari 2026, p. 23):
Als Nederland werkelijk verantwoordelijkheid wil nemen voor zijn koloniale geweld in Indonesië, moet de schadevergoedingsregeling worden aangepast, betoogt presentator Erik Dijkstra in een brief aan de Tweede Kamer.

Wethouder Mbarki geeft een inkijkje in het leven van een islamitische Amsterdammer (David HielkemaGe interviewt Sofyan Mbarki Het parool 26 januari 2026):
Twee maanden voor de gemeenteraadsverkiezingen verschijnt het boek Maar jij bent een goeie van PvdA-wethouder Sofyan Mbarki (41). Hiermee wil hij een inkijkje geven in het leven van een Amsterdammer met een islamitische achtergrond. ‘Het gaat niet om mij, maar om een hele generatie die steeds moet uitleggen dat ze erbij hoort.’

‘EEN ZACHTE DOOD VOOR MEGADETH’ (Gijsbert Kamer interviewt Dave Mustaine Volkskrant Magazine 24 januari 2026, p. 66-71):
Dave Mustaine stopt met Megadeth. De zanger en gitarist van de thrashmetalband wil, nadat hij ziektes en verslaving heeft weten te overleven, waardig afscheid nemen. ‘Ongelooflijk dat we allemaal zo lang zo goed zijn gebleven, eigenlijk.’
Boek
The Art of War (Sun Tzu, vijfde eeuw voor Christus) ‘Ik lees veel, maar weinig romans. Ik lees liever boeken waar ik wat aan heb. Nee, geen muziekboeken. Ik weet dat het wat raar klinkt uit de mond van iemand die bezig is aan zijn derde autobiografie, maar ik vind de meeste rockbiografieën gewoon niet eerlijk.

De beroemdste uitspraak van de legendarische strateeg Sun Tzu (5e eeuw vChr.): Het toppunt van bekwaamheid is de vijand verslaan zonder te vechten. De Bhagavad gita leert dat het al millennia bekend is oorlog te voeren zonder wapens. Hoe het dus mogelijk is om de vrede te bewaren. Maar een platte organisatiestructuur leidt niet automatisch tot een kwalitatief betere besluitvorming.

Met een goede analyse van economische macht heb je nog geen beter beleid (1/2) (Frank Kalshoven de Volkskrant 24 januari 2026, p. 17):
Maar, schrijft Sandor Gaastra, de secretaris-generaal van Economische Zaken, importheffingen, exportrestricties, staatssteun, dumping en sancties zijn nu aan de orde van de dag. Bijna een kwart van de handel tussen G20-landen valt inmiddels onder een of andere importbeperkende maatregel. Samenwerking binnen handelsblokken is de nieuwe norm, terwijl tussen die blokken concurrentie en strijd plaatsvindt.

Kijk niet weg, maar verzet je (Esma Linnemann interviewt Donna Haraway de Volkskrant 24 januari 2026, katern ZONDAG p. 21-23):
Op haar 81ste voert bioloog, wetenschapsfilosoof en activist Donna Haraway, winnaar van de Erasmusprijs 2025, nog dagelijks strijd. Vóór alternatieve gezinsvormen, vóór dierenwelzijn, tégen autoritarisme. En feministen mogen wel wat minder conflictmijdend worden. ‘Neem het niet zo persoonlijk.’

De weg door het midden (Maarten Keulemans interviewt Bart Brandsma de Volkskrant 24 januari 2026, p. 21-23):
Al twintig jaar trekt filosoof en polarisatie-expert Bart Brandsma het land door om wij-zijdenken te doorbreken. Toch begint zelfs bij hem de twijfel toe te slaan. ‘De geschiedenis leert: als de dynamiek elite-volk tevoorschijn komt, komen we in de gevarenzone.’
Hoe moet het wat u betreft wél, aan de polen staan?
‘Neem activisten zoals Jerry Afriyie (voorman van Kick Out Zwarte Piet, red.). Die heeft een veel intelligentere aanpak. Hij heeft zijn tegenpool uitgedaagd, maar ook ontzettend veel gedaan om, vaak in de onzichtbaarheid, het gesprek te bevorderen, bijvoorbeeld door middelbare scholen te bezoeken. Zo heeft hij zowel het midden als doelgroep genomen als Nederland uitgedaagd.
‘En zijn slogan was ook niet: ‘Nederland is racistisch’ of zoiets, al was dat natuurlijk wel de impliciete boodschap. Hij zei: Nederland kan beter. In elk geval is Jerry uiterst succesvol geweest.’

Om als 't ware in je eigen 'midden' terecht te komen van Peter Kooistra sluit volledig op ‘Ik wil in het middenstaan’ volgens Bart Brandsma aan. In plaats van dat we in het leven onze eigen weg, de middenweg, de 'Hoofdroute' van balancerend leiderschap kiezen prefereren we veelal het kuddegedrag (Groupthink). Bij nabootsend gedrag kiezen we voor de bekende weg, de opvattingen van de kudde.

Prof. Koningsveld schrijft dat de gedachte van de Egyptische Nobelprijswinnaar Najib Mahfuz is dat de islam, als godsdienst van de ‘Gulden middenweg’, de beide voorafgaande godsdiensten van 'jodendom en christendom' heeft overstegen door beider grondbeginselen in zich te verenigen, een lange islamitische voorgeschiedenis heeft en ook gezien kan worden als in overeenstemming met de Koran ('De Jezuslezingen' publicatie de Volkskrant p. 26).

Briefwisseling Joden en moslims '''Een nieuw ‘wij’ (Nadia Bouras en Margalith Kleijwegt De Groene Amsterdammer 22 januari 2026, p. 48-51):
‘Het zijn altijd niet-joden die me moedig noemen’, schrijft Margalith Kleijwegt. ‘Ik weiger “de goede Marokkaan” te zijn’, antwoordt Nadia Bouras. In hun briefwisseling schrijven ze over kritiek van links, preken voor eigen parochie en vriendschap als een vorm van radicale hoop.

Profiel Ernst Jünger
Het droomkoninkje van de moderniteit (Joris Melman De Groene Amsterdammer 22 januari 2026, p. 36-47):
De schrijver Ernst Jünger (1895-1998) verheerlijkte oorlogsgeweld, tripte op lsd en was een profeet van de totalitaire technologie. Toch voelen niet alleen Silicon Valley-trumpisten, maar ook postmoderne filosofen zich tot hem aangetrokken.
Er bestaan weinig boeken die oorlog zo omarmen als een onvermijdelijk deel van het leven, die het niet alleen als iets verschrikkelijks omschrijven maar ook als iets ontzagwekkends, een oceanische oerervaring waarin een elementaire kern van de mens naar boven komt.
Oorlog is voor Jünger iets wat in al zijn ellende ook een diepe essentie bovenbrengt, op de grens van het eigen bestaan voelt de mens zijn elementaire kern. ‘Een roes die alle roezen te buiten gaat’, noemt hij het, ‘een ontketening die alle banden doet springen.’
Democratie past daar bepaald niet bij. ‘Ik haat democratie als de pest’, schrijft hij in 1924. Democratie staat voor alles wat hem tegenstaat aan de burgerlijke samenleving, met haar obsessie met veiligheid, haar sentimentaliteit, haar weigering tot zelfopoffering. Hij heeft dan ook een afkeer van de Weimarrepubliek, en is via bijdragen aan verschillende nationaal-revolutionaire en rechts-radicale tijdschriften een aanjager van de Konservative Revolution.
Zijn schrijven levert hem bewondering op van Hitler en ze sturen elkaar hun boeken toe (een exemplaar van Mein Kampf, Jünger een exemplaar van Feuer und Blut met daarin geschreven: ‘Dem nationalen Führer Adolf Hitler!’).
Maar geleidelijk omarmen ook linkse intellectuelen hem als diagnosticus van de moderne tijd. Hannah Arendt vindt inspiratie bij hem voor haar notie van de banaliteit van het kwaad, Gilles Deleuze wordt geïnspireerd door zijn idee van de anarch en Peter Sloterdijk bewondert hem als visionaire ziener die de logica van techniek en massaliteit al in de jaren twintig doorzag. ‘Een levensgevaarlijke woesteling, stilistische schoft, een genot voor het oog’, noemt Harry Mulisch hem. Ook Cees Nooteboom schrijft adorerend over de ‘Delphische diepzinnigheid’ van de ‘samoerai sjamaan’.

‘Opgroeien in een oorlogsgezin maakte me veerkrachtig’ (Marjon Bolwijn interviewt Chahinda Ghossein de Volkskrant 21 januari 2026, p. 18-19):
Chahinda Ghossein (40) is geboren in Libanon. Ze was bijna 5 jaar toen ze met haar ouders halsoverkop haar land ontvluchtte. Haar vader was politiek actief en verkeerde in levensgevaar tijdens een oorlog die al vijftien jaar duurde. Hoe is het haar sindsdien vergaan?
‘Ik kon het emotioneel niet meer opbrengen om gynaecoloog te worden en stapte over naar cardiologie, een vak dat ik nog leuker bleek te vinden. Ik kreeg twee fantastische kinderen en leerde de nieuwe Chahinda te waarderen. Ik leerde niet rigide vast te houden aan één plan, open te staan voor verandering, andere perspectieven en waarheden. Zo was het altijd óndenkbaar voor mij om mijn hoofddoek af te doen, maar op mijn 30ste zag ik in dat ik zonder hoofddoek ook een islamitische vrouw kan zijn met dezelfde normen en waarden, lees van je hart geen moordkuil maken en met hopelijk minder maatschappelijke weerstand.’

Net als de vijf van de Skandha's sympoliseert de vijf van de vijf Zuilen de essentie, quintessens, kwintessens, de kern van de zaak.

Trumps ideologie: de Maga-maffia zal heersen over Noord- én Zuid-Amerika (Marcia Luyten de Volkskrant 6 januari 2026):
De Maga-maffia zal heersen over Noord- én Zuid-Amerika. Aan boord van Air Force One (van Florida naar Washington) noemde Trump Colombia een mogelijk volgend doelwit.

We zijn de Amerikanen van Europa (Vic Wendel de Volkskrant 12 december 2025, p. 25):
Wat is dat toch met sommige Nederlanders dat ze zich zo bot en niet betrokken opstellen tegenover oorlogsvluchtelingen? In mijn jeugd leerde ik: wat gij niet wilt dat u geschiedt, doe dat ook een ander niet. Daarvan zie ik nog maar weinig terug.
Bij het artikel over de opvang van Oekraïners in Apeldoorn dringt (Nederlands) schaamrood naar mijn wangen als ik lees hoe en vooral waarom deze vluchtelingen worden opgevangen en gehuisvest. Wanneer de overheid (VNG) klaagt over te weinig middelen, dan zou je toch enige inspanning en vindingrijkheid verwachten om het deze vluchtelingen zo draaglijk mogelijk te maken? Maar er wordt met ‘problemen’ geschermd om de houding te legitimeren. Moet dat nu echt zo?
Prachtig antwoord op deze vraag vind ik in het artikel over The New Yorker waarin de zin staat: ‘Op het Europese vasteland staan Nederlanders bekend als de Amerikanen van Europa vanwege hun lengte, luide stemmen en botte manieren.’ Als ik het al niet dacht. Verder kun je haast niet zakken.

‘Ik ben open en bereid…’ (Eva Hofman interviewt Donna Haraway De Groene Amsterdammer 18 december 2025, p. 90-93):
Hoe we een wereld kunnen bouwen die wel zin geeft? Een vraag die nu het best gesteld kan worden aan de invloedrijke, creatieve Amerikaanse filosoof Donna Haraway. Ze ontving in november de Erasmusprijs.

Nu moet de erfenis van het slavernijverleden ook lokaal op de agenda komen (Leontine Vreeke, Fenna Canters-Niemiec en Jerry Afriyie de Volkskrant 9 december 2025, p. 23):
Investeren in kennis over het slavernijverleden is geen softe symboliek. Integendeel, het betekent investeren in betere besluiten over zorg, veiligheid, onderwijs en armoede. Met minder ongelijkheid als gevolg.

Het lange pad naar een groe oogst (Pieter Hotse Smit de Volkskrant 25 oktober 2025, katern Zaterdag p. 10-13:
Voedselbossen zijn aan een opmars bezig. Maar kan deze duurzame vorm van landbouw, voor boeren van de lange adem, financieel al uit? ‘Natuurlijk vinden wij het prachtig om hier in deze groene omgeving te wonen. Maar voor ons moet het ook gewoon wat gaan opbrengen.’

Zeewier (Kijken met Caspers Avro Tros 18 oktober 2025 NPO2, herhaling 19 oktober 2025 NPO2):
Wat op het strand lijkt op glibberige drab, blijkt een schatkist vol leven, geschiedenis en mogelijkheden. Charlotte bekijkt de wierblauwdrukken van pionier Anna Atkins en reist naar het Schotse eiland Mull, waar ze kunstenaar Miek Zwamborn ontmoet die verliefd werd op een reuzenwier.

Bijenwas (Kijken met Caspers Avro Tros 11 oktober 2025 NPO2, herhaling 12 oktober 2025 NPO2):
Charlotte Caspers duikt in de wonderlijke wereld van bijen, die met verbazingwekkende precisie hun raten bouwen. Ze bezoekt een imker, dompelt zich onder in de bijenwereld en leert hoe was eeuwenlang door de mens gebruikt werd als lichtbron en om beelden en schilderijen mee te maken. In het atelier van Anke Roder beoefent ze de encaustiek, het schilderen met hete bijenwas en pigment.

De Amerikaanse filosoof en wetenschapshistoricus ontvangt dit jaar de Erasmusprijs. (Persbericht 9 oktober 2025):
FUNGI. Anarchistische ontwerpers is vanaf 21 november 2025 tot en met 9 augustus 2026 te bezoeken bij Nieuwe Instituut. De tentoonstelling kwam tot stand met steun van het Cultuurfonds, het Mondriaan Fonds, de Graham Foundation for Advanced Studies in the Fine Arts en de Iona Stichting.

Bomen (Kijken met Caspers Avro Tros 4 oktober 2025 NPO2, herhaling 5 oktober 2025 NPO2):
De boom staat centraal. Charlotte Caspers bezoekt in Zuid-Limburg een stuk bos dat ouder is dan de Piramide van Cheops en bekijkt samen met de bomenburgemeester van Amsterdam de relatie tussen mens en boom in de stad. In Noord-Italië bewondert ze de boomsculpturen van Guiseppe Penone.

Zand (Kijken met Caspers Avro Tros 27 november 2025 NPO2, herhaling 28 november 2025 NPO2):
Charlotte Caspers duikt in de wereld van zand. Ze begint op het strand en volgt de reis van zandkorrels: van alpentoppen tot tussen je tenen. Ze ontmoet een archeoloog, een geoloog en glasmaker, die elk een ander, maar verbindend, verhaal vertellen over het ogenschijnlijk simpele materiaal. Terwijl Charlotte schildert met pigmenten en zand smelt tot glas, ontdekt ze dat in elke korrel een universum schuilt.

Perspectief in turbulentie (Huub Brinkhof de Volkskrant 18 juli 2024, p. 21):
In de maandagkrant volgend op de aanslag op Donald Trump geeft het interview met de 100-jarige Harm Detz weer een heldere kijk op de gebeurtenissen van deze tijd.
Het wordt zó helder verwoord door Detz: ‘Ik vermoed dat de meeste mensen niet in staat zijn te leren van het verleden omdat ze niet willen weten hoe het echt zit, de werkelijkheid niet aankunnen. Het is voor een samenleving belangrijk vertrouwen in elkaar te hebben, maar dat vertrouwen lijkt nu zoek’.
Zoals vaker bij deze rubriek ontroeren de woorden van de 100-jarigen omdat ze zo zijn in deze onvoorspelbare tijden. Ze geven duiding en perspectief in turbulente tijden.
Daar zullen we nog veel behoefte aan hebben.

Rukmini Devi Arundale (1904 - 1986), een inspirerend leven (Isolde Sültemeyer TheoSofia juni 2025, p. 67-73):
Isolde Sültemeyer werd geboren in een theosofische familie en was een goede vriendin van Rukmini. Ze woonde in Duitsland en woont nu in Australië, waar ze muziek, talen en literatuur doceerde aan universiteit en hoge school. Ze is speciaal geïnteresseerd in de spirituele kant van kunst.
Jeugd (p. 67):
Als kind werd ze omringd door muziek en de verhalen van het grote hindoe-epos Ramayana, wat een diepe indruk op haar maakte. Ze droomde ervan om zangeres te worden van de devotionele Carnatic klassieke muziek van Zuid-India. Rukku, zoals ze werd genoemd, toonde bovendien een natuurlijk empathisch vermogen voor dieren en de natuur en zorgde vaak voor gewonde vogels.
68: In 1918 verhuisde haar familie naar de omgeving van Adyar. Annie Besant (AB) was toen voorzitter van de TS. Het was de tijd van de onafhankelijkheidsstrijd van India. In Adyar kwam de jonge Rukmini in contact met veel grote persoonlijkheden zoals Gandhi, Tagore, maar vooral met Annie Besant zelf. AB was een politiek activiste, die in haar dagblad New India de vrijheid van India propageerde. Ze zette zich ook in voor het Indiase nationale onderwijs.
71: Rukmini toerde door heel India om geld in te zamelen voor Kalakshetra en de scholen. In 1941 ging ze haar respect betuigen aan Rabindranath Tagore in Santiniketan, kort voor zijn overlijden. Hij wilde haar zien dansen en zegende haar. Het was een onvergetelijke gebeurtenis voor haar en het versterkte haar geloof in Kalakshetra en haar missie.
Rukmini begon met het choreograferen en produceren van dansdrama’s die haar uiteindelijk onsterfelijk zouden maken in de culturele wereld van India. Ze opende een afdeling Schilderen en een afdeling Weven en Kunst en Ambachten om oude traditionele ontwerpen en methoden te beschermen die dreigden verloren te gaan.
72,73: Kalakshetra werd een waar pronkstuk van Indiase kunst op zijn best – een voorbeeld van artistieke excellentie, spiritualiteit en verfijning. Het ontving talloze beroemde bezoekers – grote artiesten (bijv. Yehudi Menuhin), royals (bijv. kroonprinses Beatrix) en veel politieke leiders (bijv. president Indira Gandhi). De concertafdeling van Kalakshetra was een beroemd dansgezelschap geworden en reisde door heel India en over de wereld, waarbij de grote kunst van Bharata Natya wereldwijd onder de aandacht werd gebracht. Ze toerden uitgebreid door Europa, Azië en Australië en traden op op verschillende beroemde festivals – altijd gesponsord door de Indiase overheid.

Een DNB-president heeft tijd nodig om gezag op te bouwen, zie Klaas Knot (Red. de Volkskrant 29 juni 2025):
Als het aan Eelco Heinen ligt, de huidige demissionaire minister van Financiën, wordt de maximale ambtstermijn van de nieuwe DNB-president Olaf Sleijpen verder ingeperkt. Is dat wel zo’n goed idee?
In een wereld op drift waarin het steeds moeilijker blijkt stabiele regeringscoalities te vormen, is er geen enkele reden om een van de laatste bakens van stabiliteit ook nog te lijf te gaan.

Vroeger had Fascisme ooit uniforms en vlaggen, nu is het ongrijpbaar als een wolk (Ece Temelkuran de Volkskrant 25 juni 2025, p. 23):
De mensheid heeft zich door de eeuwen heen niet gehandhaafd door hoopvol af te wachten, schrijft journalist Ece Temelkuran. Door een nieuwe term te munten voor het hedendaagse fascisme, hoopt ze ook een nieuwe vorm van verzet aan te wakkeren.

In het digitale prachttijdperk zie je mensen constant emoties uitdrukken terwijl de bron ervan verhuld blijft (Olaf Tempelman de Volkskrant 18 juni 2025):
Ik vroeg me af wat er was gebeurd. Had die man een existentieel probleem helemaal doordacht en uiteindelijk geconcludeerd dat hij zich geen zorgen hoefde te maken, omdat het leven een tragikomische affaire is?

Hoe Hitler aan de macht kwam met behulp van Groot-Brittannië en de VS (Rindert Hiemstra Civis Mundi Digitaal #154, januari 2025):
Deel 1: De andere waarheid van de Eerste Wereldoorlog en Versailles
Bespreking van Guido Giacomo Preparata, Conjuring Hitler: How Britain and America made the Thirth Reich.
De andere waarheid van de Eerste Wereldoorlog en Versailles
Een dergelijk spanningsveld is eerder in de geschiedenis voorgekomen en te herkennen in de oorlogen tussen Rome (landmacht) versus Carthago (zeemacht). Deze kracht-meting eindigde pas na de Derde Punische Oorlog toen Rome Carthago verwoestte. Cato de Oudere eindigde elke toespraak - voorafgaand aan die laatste oorlog - met zijn: ‘en overigens ben ik van mening dat Carthago moet worden vernietigd worden’ – ‘Carthāgō dēlenda est’.

Kunstenaar Julia Janssen: ‘Mensen beseffen niet welke gevolgen een simpele klik op ‘oké, ik accepteer cookies’ heeft’ (Nienke Schipper interviewt Julia Janssen Trouw 17 november 2023):
Niet alle innovatie is ook vooruitgang, zegt kunstenaar Julia Janssen. Ze won een prestigieuze prijs met haar kunstwerken die laten zien hoe we zijn overgeleverd aan informatie-kapitalisme. ‘Meer data verzamelen is echt niet altijd beter.’

Allemaal in dezelfde ruimte (George van Hal de Volkskrant 12 oktober 2024, katern Wetenschap & Boeken p. 6-9):
Tijdens het bezoek van zeventig astronauten aan Nederland was de blik geregeld gericht op onze thuisplaneet. De verkenning van de ruimte blijft immers nauw verbonden met geopolitiek zie de Russen , die niet welkom waren.
De Amerikaanse astronaut Victor Glover weet, als persoon van kleur, dat de realiteit rommelig is. Dat mooie en inspirerende gebeurtenissen op opmerkelijke wijze verstrengeld kunnen raken met menselijke dieptepunten. Daarom nam hij tijdens zijn verblijf aan boord van het ISS in 2020 en 2021 een schilderij mee van George Floyd, de zwarte man die in 2020 door politieagenten werd vermoord.

‘Krachtproef voor de democratie’ in Thüringen
‘Je vraagt je af wie al die mensen zijn’ (Constanze Letsch De Groene Amsterdammer 29 augustus 2024, p. 14-19):
Op 1 september kiest deelstaat Thüringen een nieuw parlement. Veel inwoners hebben nog steeds het gevoel dat ze als Oost-Duitsers achtergesteld zijn en geen invloed kunnen uitoefenen op de politiek. Van hen steunt naar schatting dertig procent de extreem-rechtse partij AfD.

Golven bleken niet slechts deeltjes te zijn, maar deeltjes ook golven! Het verschijnsel ‘Golven en Deeltjes’; geeft een wetenschappelijke basis aan het boek Zonder grenzen van Ken Wilber. Het rapport 'E i V' toont aan dat de wetmatigheden, de vier oorzaken-leer, die Aristoteles onderkende nog steeds actueel zijn. De doeloorzaken zijn zowel ‘beginpunt als eindpunt’, ’alpha en omega’ en hebben op de 'oerbron' (oerstof, fohat) betrekking.

Trumps radicaalste bondgenoten hopen met Project 2025 op een ‘tweede Amerikaanse Revolutie’ (Bert Lanting de Volkskrant 12 juni 2024):
In een 900 pagina’s tellend document zetten Donald Trumps conservatiefste vrienden Project 2025 uiteen: een plan om de VS op alle niveaus ‘terug te pakken uit handen van de elite en despotische bureaucraten’.

Duitsland en het oorlogsdebat
De Bildungsbürger spreekt zich weer uit (Merlijn Schoonenboom De Groene Amsterdammer 27 april 2023, p. 20-23):
Na de val van de Muur verdorde het intellectuele debat in Duitsland, maar sinds ‘Oekraïne’ gaat het er ouderwets verhit aan toe tussen ‘oorlogshitsers’ en ‘vredesidioten’.
Maar echt aanwijsbare politieke invloed kreeg de Duitse intellectueel pas in de jaren zeventig, bij de verwerking van de schuld van de Tweede Wereldoorlog. Schrijver Günter Grass had concrete invloed op het beleid van SPD-bondskanselier Willy Brandt, en in de jaren tachtig wist filosoof Jürgen Habermas ‘een frame te bieden voor dat wat nu de “Erinnerungskultur” is geworden’, zoals Hanco Jürgens het zegt. ‘De intellectuelen zorgden er toen voor dat Duitsland opnieuw een voortrekkersrol kon spelen, ze werden het morele geweten.’
Nog fundamenteler klonk de kritiek van Yale-historicus Timothy Snyder, kenner van Oost-Europa, die in de Frankfurter Allgemeine Zeitung een felle repliek op Habermas schreef. Hij verweet uitgerekend de aartsvader van de Erinnerungskultur dat de Duitse reflectie op het eigen verleden blinde vlekken bevat – met name wat Oekraïne betreft.
Bij Zeh was dit intellectuele klimaat uiteindelijk het belangrijkste motief om zich in de politieke discussies te mengen. Ze publiceerde begin 2023 alweer een nieuwe bestseller, samen met schrijver Simon Urban. Deze roman in brief- en chatvorm heet Zwischen Welten en is geschreven ‘uit zorg over de toestand van de debatcultuur in Duitsland’, zoals Urban het formuleert. De twee personages – een links-liberale journalist in zijn ‘journalistenbubbel’ en een hardwerkende eigenaar van een bio-boerderij – staan lijnrecht tegenover elkaar als het gaat over alle grote thema’s van deze tijd: vluchtelingen, het klimaat en natuurlijk de oorlog in Oekraïne. Alleen door te praten komen de personages tot wederzijds begrip – én tot nieuwe inzichten.
Zeh zet zich met haar roman in voor een ‘veelvoud aan perspectieven’, voor ‘pluralisme, ambivalentie en de gelaagdheid van de literatuur’, zo vertelt ze in een interview. In deze tijd van ‘apocalyptische’ crisisstemming en onverzoenlijke meningen, zegt ze, ligt in de dialoog haar grootste engagement.

De crises die we nu meemaken zijn niet nieuw. Dit geldt ook voor de Nieuwe levensrichting, die Spinoza aanreikt. Millennia geleden was de oplossingsrichting bij rabbi Shimon bar Yochai al bekend. Martin Buber vertaalt Thora met WEISUNG dat wil zeggen richtingaanwijzer. In het onderzoeksrapport 'E i V' staan de vrijemarktfundamentalisten in het Westen lijnrecht tegenover de moslimfundamentalisten in het Oosten. In de systeemleer staat de ‘4’ voor het terugkoppelingsmechanisme, dat op de invoer, de verwerking en de uitvoer volgt. De hemelse ‘1 2 3’ ontstaat wanneer de aardse ‘4’, het terugkoppelingsmechanisme harmonie creëert. Dit terugkoppelingsmechanisme heeft op de levenskunst, de zin van het leven betrekking. Een tipje van de sluier wordt opgelicht. De driehoek van Pythagoras is nog steeds actueel. Het ultieme ordeningsprincipe, de negentropie is al millennia bekend.

Maak de vroege slavernij deel van het nationale verhaal (Leendert van der Valk De Groene Amsterdammer 30 juni 2022, p. 5):
Op 1 juli herdenken we met Keti Koti de afschaffing van slavernij in Suriname en de Nederlandse Antillen. Maar wanneer begon die? Wie het einde herdenkt, zou ook moeten weten van het begin. Daarover ontbreekt kennis, terwijl juist die vroege slavernij veel zegt over de latere. Zo werpt het verhaal van Lourens en Madagascar licht op de rol die slavernij speelde in Nederlands-Indië. Die blijkt enorm, vooral in die eerste decennia. Het gaat om grotere aantallen dan het trans-Atlantische aandeel, maar het is slecht onderzocht en geen onderdeel van het nationale verhaal. Uit nieuwe documenten blijkt in hoeverre slavernij een overheidszaak was. De Staten-Generaal en stadhouder prins Maurits bemoeiden zich er al vroeg mee.
‘1596’ toont een houding ten opzichte van slavernij die vier eeuwen dominant is gebleven. Wanneer koopman Van der Hagen de Staten-Generaal vraagt of hij zijn lading elders mag verkopen, wordt hem dat na enig zeuren toegezegd.

Tim Boyd, de voorzitter van de Theosofische Vereniging beschrijft in Theosofia maart 2022 De paradox van zelftransformatie, kort samengevat het thema CRISIS!, dat Beatrice de Graaf in haar essay in oktober belicht.

Het is allemaal minder complex dan het lijkt. De moraal van het verhaal draait om ‘Goed en Kwaad’, ‘Belonen en Straffen’. Maar de geschiedenis leert dat het oplossen van het vraagstuk van ‘Goed en Kwaad’ uiterst complex is. De afgelopen decennia hebben te veel managers zich met het doorschuiven van problemen bezig gehouden. De hamvraag is of je voor 'oplossen of doorschuiven' van problemen riant wordt beloond? De in de afgelopen decennia door de overheid breed ondersteunde marktwerking is de kern van veel vraagstukken. Door het stuur uit handen te geven los je geen problemen op. Marktdenken berust enkel op het principe van belonen en straffen. Het verdeelt de wereld in winners en losers.

De Wet van Eén impliceeert dat er maar één hoofdroute is. De fundamentele waarheid is dat er maar één oneindige Schepper, een oerbron is. De geschiedenis leert dat het voor de mensheid mogelijk is het 5D-concept experimenteel vast te stellen. Er is maar van één scheppingsgolf, één eeuwige cybernetische kringloop sprake. De ‘Law of One’ heeft op het verschijnsel karma (zaaien en oogsten), de 2e grondstelling van de theosofie betrekking. Er is niets nieuws onder de zon.

Internationale Vrouwendag (Jacobine Geel op 2 - 13 maart 2022 NPO2):
Waarvoor gaan zij de barricade op?
Internationale Vrouwendag was voor voor Jacobine Geel aanleiding om drie bijzondere vrouwen met een diverse culturele achtergrond uit te nodigen. Genderwetenschapper Kaouthar Darmoni doet een duidelijke oproep aan alle vrouwen: omarm je vrouwelijkheid. Psychiater en schrijver Forugh Karimi vertelt over haar vlucht vanuit Afghanistan naar Nederland en welke lessen ze leerde. Ook komt pionier Joyce Sylvester aan het woord. Zij was de eerste zwarte burgemeester in Nederland.

In het kader van er is niets nieuws onder de zon, zie ook het werk van de mystici Raymond Lull (1232/1233 - 1315/1316) en Meister Eckhart (1260-1328), Jiddu Krishnamurti (1895-1986) en Teilhard de Chardin (1881-1955). Het boek Lof der zotheid van Erasmus (27 oktober 1466, 1467 of 1469(?) - 12 juli 1536) is een nieuwe versie van de De goddelijke komedie van Dante (14 mei en 13 juni 1265 – 13/14 september 1321).

Hoofdstuk XIII van de Bhagavad Gita heeft op de relatie tussen ‘Kshetra en Kshetrajna’, ’Kenner en Kenproduct’ (Kenproduct: Kennis, Wijsheid en Waarheid van het hogere Zelf) het leerproces betrekking. Het feedforward-feedback-mechanisme, het 4Ddenkraam, de 4e Dimensie van onze psyche (brein) verandert deze Triade in een Tetrade. Door de verborgen 5e Dimensie, de keerzijde van de medaille aan de Tetrade toe te voegen ontstaat een '5Ddenkraam, die de Kwintessens tot uitdrukking brengt.

Godbijeen Een Lied van Geluk - Een moderne Gita
Hoofdstuk 13 De kenner, het gekende en de kennis der filognosie
(20) De combinatie van de persoon en de materiële natuur22 moet je zien als zijnde zonder een oorsprong, en ook moet je de drie geaardheden23, tezamen met hun afgeleiden, zien als een tijdgebonden effect teweeggebracht door die materiële natuur.
Notities & Links
22) Het onpersoonlijke van de materiële natuur, prakriti, en het persoonlijke van het mannelijk principe, de persoon, de purusha, kan men niet los van elkaar zien, net zoals men licht en duister niet los van elkaar kan bezien. Tezamen vormen ze de fundamentele dualiteit van de werkelijkheid die men de grotere ziel noemt of het universele zelf van Brahman, God of het Absolute, dat alle elementen van de materie en de geest bevat die het zichtbare en kenbare uitmaken van alles wat er bestaat.
23) De drie geaardheden van de onwetendheid, de goedheid en de hartstocht, tamas, sattva en rajas, waarover al eerder gesproken werd in het Lied, worden ondersteund door de drie disciplines van de goddelijkheid van respectievelijk de vernietiging (persoon: Shiva, werkelijkheid: Paramatma - de Superziel), de handhaving (persoon: Vishnu, werkelijkheid: Bhagavan - de Fortuinlijke) en schepping (persoon: Brahma, werkelijkheid: Brahman - de Absolute Waarheid, welke ieder respectievelijk de kenmerken dragen van de traagheid, de kennis en beweging.

In het onderzoeksrapport 'E i V' staan de marktfundamentalisten in het Westen lijnrecht tegenover de moslimfundamentalisten in het Oosten. Om een juiste balans, weg van de afgrond te creëren is een paradigmawisseling, cultuuromslag in zowel het Westen als het Oosten hard nodig.

H.P. Blavatsky toont in haar eouvre aan dat de levensboom niet alleen een scheppingsmodel is op macrokosmisch niveau, maar ook een pedagogisch denkmodel op microkosmisch niveau. Dit universele denkmodel kan op het levenspad van de mens een ommekeer teweeg brengen. In de levensboom (Morele kompas) verloopt de schepping, de involutie van boven naar beneden. De 'ommekeer', de evolutie van beneden naar boven. Het fenomeen Evolutie en Involutie wordt door het (twee in één) gesymboliseerd.

Harry en Micha de Winter doken in het oorlogsverleden van hun ouders. ‘Ze wilden ons er niet mee belasten’ (Abel Bormans de Volkskrant 2 mei 2023, p. V3):
In Broertje van Natascha van Weezel lopen de broers de route die hun vader in mei 1945 aflegde, toen hij was vrijgekomen uit kamp Sachsenhausen. Ook laat de documentaire zien hoe de broers worstelen met het heden.
De broers worstelden eveneens met het heden. Het antisemitisme leefde de afgelopen jaren op, ook in Nederland, terwijl Israël verder weg dreef van zijn democratische beginselen. ‘Mijn idealen zijn niet uitgekomen’, zegt Harry in de documentaire. ‘Als ik vooruitkijk, zie ik niets.’
Komende week, op 4 mei, is Micha aan zet, ditmaal voor een groter publiek. Hij is uitgenodigd om in Sachsenhausen een herdenkingslezing te houden. Zijn kinderen gaan mee. ‘Eigenlijk kan ik mij het niet mooier voorstellen’, zegt hij. ‘Met zijn allen willen we dit verhaal doorgeven.’

Plaatje „Der Körper als Spiegel der Seele“ (tot slot). Het is interessant om te zien dat Science Without Bounds A Synthesis of Science, Religion and Mysticism van Arthur D'Adamo, net als het boek Bhagavad Gita van Vyasadeva, de boeken van Han Marie Stiekema en het Basisproces van Edgard Jarvis een met het rapport 'E i V' analoog patroon bevatten. Aan de hand van een verscheidenheid aan perspectieven zal het uiteindelijk mogelijk zijn een nieuw paradigma uit te werken dat de éne werkelijkheid, de absolute waarheid beschrijft.

Witte mensen van buiten (Maud Effting Volkskrant 17 mei 2021 p. 3):
‘Er lopen hier 11-jarigen rond die al drie keer getuige zijn geweest van een schietpartij’, zegt Jerry Afriyie, voorman van Kick Out Zwarte Piet en al vijfentwintig jaar Bijlmerbewoner.
Het plan is ambitieus, maar volgens Afriyie zit het vol denkfouten. ‘Je kunt ongelijkheid niet even snel oplossen met een feelgoodproject’, zegt hij. ‘Dit is er vooral op gericht om geen last meer te hebben van deze wijk. De bedenkers zijn niet de mensen van hier, maar vooral witte mensen die buiten de Bijlmer wonen. In het dagelijks leven lopen ze met een boog om deze jongeren heen, omdat ze bang voor hen zijn. Het zijn mensen die de pijn van hier niet voelen.’ ‘Je moet bewoners hier het mandaat geven’, vindt Afriyie. ‘En als ik de jongeren hier vandaag zie, dan zie ik de leiders van de toekomst.’

Uit de reportages van Teun van de Keuken over de afvalverwerking in Nederland, lees de privatisering van overheidsbedrijven blijkt niet dat daardoor de veiligheid voor de burger is toegenomen. De veiligheid is eerder slechter geworden. De levensboom en de boom van goed en kwaad geven samen een weerslag van de blauwdruk van de schepping en van de wetmatigheden die ten grondslag liggen aan het ontstaan, zich voordoen en voorbijgaan van alle verschijnselen. De complementariteit tussen de twee bomen toont de wetmatigheid achter alle inspanningen, blokkades, op- en neergaande bewegingen, successen en mislukkingen.

‘We mogen bomen dankbaar zijn. Als mijn schilderijen daaraan bijdragen, is dat mooi’ (Stefan Kuiper de Volkskrant 18 februari 2021):
Nederland is rijk aan verstokte bomenschilders. Het Dordrechts Museum eert ze met een groot overzicht.
Bomen zijn Homans fascinatie, misschien zelfs zijn obsessie. Ze laten hem niet los.
Hij is niet de enige. Ons land kent een aanzienlijk aantal goede, en soms meer dan goede landschapschilders, en in hun oeuvres is een bijzondere plek weggelegd voor de boom. Je kunt denken aan iemand als Siemen Dijkstra, wiens houtdrukken van bomen heel grondig zijn, met veel oog voor de atmosferische effecten van het bos, of aan Peter Durieux, die aaibare, stiekem heel geraffineerde landschappen schildert waarin bomen vaak fungeren als de bepalende zetstukken, of aan Charlotte Caspers, bij wie bomen iets melancholieks hebben, en ook iets etherisch, de stammen haast doorschijnend, de takken dun als ijzerdraad – over haar bomen-fascinatie zo direct meer.

Het intrigerende van bomen zit ook in hun dualistische karakter. Ze zijn, zoals de kunsthistoricus Martin Gayford schrijft in A Bigger Message Conversations with David Hockney, en zoals treffend wordt geïllustreerd door de etsen van Homan en de schilderijen van Caspers, als menselijke figuren in een landschap, ‘reusachtige groentes, sommige elegant, sommige sinister’. Tegelijkertijd zijn ze staaltjes van ‘ecologisch ingenieurskunst’ – die laatste frase komt van de Britse bioloog Colin Tudge, auteur van The Secret Life of Trees. ‘Natuurlijk,’ schrijft Tudge, ‘architecten creëren structuren die groter zijn en soms, zoals kerken en moskeeën, van grote schoonheid, maar een kathedraal of een moskee is gebouwd, niet gegroeid.’

Het hoogste woord (Hassan Bahara en Gijs Beukers de Volkskrant 8 november 2021 p. V4-6):
Het groeiende leger voorlichters in Den Haag doet er alles aan om journalisten het werk onmogelijk te maken, is de veelgehoorde kritiek. Is daar iets van waar? En hoe zien de woordvoerders zelf hun rol?

De machtselite Deel 4B, Thorstein Veblen: de geldcultuur van de Leisure Class (Piet Ransijn Civis Mundi Digitaal #105, december 2020):
Vrome consumptie
Vervolgens gaat Veblen in op religie en wat hij ‘vrome consumptie’ noemt. Ook daar geldt demonstratieve verspilling, bijv. bij heilige gebouwen, objecten en gewaden. “Waarneming en introspectie leert ons al snel dat de dure pracht van het bedehuis de gelovige in hoger sferen brengt en zijn ziel ontroert... Tegelijkertijd biedt het heiligdom weinig of geen gerief aan de leden... Het principe van soberheid is zo ver doorgevoerd, dat de inrichting van het gebouw zich voortreffelijk leent tot een kastijding des vlezes.” Het valt vaak op dat “de godheid... grote gelijkenis toont met aardse patriarchale potentaten... De erin voorhanden voorzieningen zien eruit als goederen die bestemd zijn voor de demonstratieve consumptie van een sterfelijke eigenaar” ( p 114, 115). Verder valt op “dat er nauwe verwantschap bestaat tussen het priesterambt en dat van de lakei,” met wat betreft het dienstbetoon aan de heer. “De term godsdienst is in dit verband veelzeggend” (p 117, 116).

‘Niet langer invullen wat een ander van me denkt’ (Fokke Obbema interviewt Ismail Aghzanay de Volkskrant 14 december 2020, p. 14-15):
Wat is voor u een zinvol leven?
‘Voor mij gaat dat over rechtvaardigheid en gelijkwaardigheid – ik wil eraan bijdragen dat ieder mens dezelfde kansen krijgt, ongeacht zijn afkomst. Rechtvaardigheid betekent voor mij: elk mens geven waar hij recht op heeft. Iemand die is achtergesteld, verdient dezelfde kansen als ieder ander. Ik ben niet bang voor de dood, maar mijn grootste angst is dat ik onrechtvaardig handel en dat niet meer kan herstellen. Ik hoop aan het eind van mijn leven te kunnen zeggen dat ik niet onrechtvaardig ben geweest, dus probeer ik zoveel mogelijk vanuit die waarde te leven’.

Zó bereid je jeugd voor op die ene ‘zwarte zwaan’ (Jelle, Peter, Simone en Daan de Kruijk de Volkskrant 17 november 2020, p. 23):
Corona berooft jongeren van vormende activiteiten. Des te meer reden ze weerbaar te maken.
Dienstplicht
Sinds 1 januari 2020 zijn in Nederland zowel mannen als vrouwen dienstplichtig, maar worden niet opgeroepen. Wat ons betreft komt daar verandering in. Tijdens deze diensttijd gaan jongeren aan de slag in de publieke dienstverlening zoals gezondheidszorg, onderwijs en handhaving van de openbare orde. Ze blaken van %bluezelfvertrouwen, want zijn hiervoor opgeleid. Zo bouwen we geleidelijk aan een ‘leger%’ reservisten én vergroten we de betrokkenheid van jonge generaties bij de publieke taken. Er kleeft nog een voordeel aan de sociale dienstplicht, zoals Sander Schimmelpenninck (O&D, 3 februari) beschreef. De ongelijkheid wordt steeds groter, mede omdat er steeds minder uitwisseling plaatsvindt tussen verschillende sociale klassen.

Uren met Chinese denkers Deel 2: Confucius (II) (Hans Kuijper Civis Mundi Digitaal #101 augustus 2020):
De Ilias
De inhoud van de aan Homerus toegeschreven Ilias – herinner ik mij uit mijn gymnasium tijd – komt neer op drie woorden: “ἔρις”(twist, tussen Achilles en Agamemnon), “μῆνις” (wrok, van Achilles tegen Agamemnon) en “τίσις” (wraak, door Achilles gekoeld op Hector die Patroclus had gedood). De wrok, het hoofdthema, wordt opgelost door de wraak. Tussen de Ilias en de Odyssee bestaan veel overeenkomsten. Ook in het laatste gedicht speelt (in boek 20) de wraak, van Odysseus op de vrijers, een gote rol. In de Griekse beschaving werd wraak gezien als het gepaste antwoord op belediging. Eerwraak heet dat tegenwoordig.[iii] Een man die naliet wraak te nemen (te retaliëren) werd als eerloos en onedel beschouwd. Rechtvaardigheid betekende in feite iemand iets betaald (laten) zetten en het heeft lang geduurd voordat in het strafrecht met het vergeldingsbeginsel werd gebroken. Het redeloze volk schreeuwt om recht (oog om oog, tand om tand); een rechter-met-geweten, echter, wordt geacht recht te spreken op basis van (maar niet letterlijk volgens) de wet.[iv] De invloed van Homerus op de Westerse cultuur is enorm geweest.
De Yìjīng (boek der veranderingen - I Ching)
Elk kader, dat de structuur van de wereld voorstelt, wordt gesymboliseerd door een verschillend lijnenspel, waarbij een hele lijn voor Yang staat en een lijn-in-twee-delen voor Yin. Hierin treden vijf grondgedachten geleidelijk maar duidelijk naar voren:
1. Het idee van een systeem van exogame huwelijksrelaties;
2. Het idee van een sociale, hiërarchische structuur (familie, buurt, dorp, clan, gemeenschap, staat, keizerlijk domein);
3. Het idee van een overgang van directe bloedverwantschap naar interpenetratief systeem van bloedverwantschap;
4. Het besef van een rationele orde;
5. Het besef van de eenheid van allen (Mitwelt) en alles (Umwelt).
Confucius was geen reactionair
Socrates, Plato noch Aristoteles geloofde dat de volmaakte maatschappij ooit werkelijk had bestaan; deze was enkel en alleen een product van hun verbeelding (a human construct). In de Bijbel lezen wij over een idyllische “Hof van Eden”, waar Adam en Eva vertoefden en speelden als onschuldige kinderen in een prachtige tuin, maar dit betrof slechts een plek van twee gelukzalige mensen, niet een barre en boze maatschappij waarin vele mensen op ingewikkelde wijze bij of boven elkaar leven en van een echt samenleving geen sprake is. De Bijbel vertelt ons overigens niet wie het tweetal heeft verwekt en ter wereld heeft gebracht; we moeten maar geloven in een “deus ex machina”. Adam en Eva waren niet alleen lichamelijk naakt; zij waren zich evenmin bewust van hun sociale positie of van de werking van een gecompliceerde “samenleving”. In de Mahabharata (een oud religieus en filosofisch epos uit India) wordt slechts marginaal verwezen naar een gouden tijdperk; een uitvoerige beschrijving van een vreedzame collectieve gemeenschap wordt er niet in aangetroffen. Dit geldt ook voor de Ramayana (eveneens een omvangrijk epos dat samen met de Mahabharata de hoeksteen van het hindoeïsme vormt),[xxvi] hoewel de summiere beschrijving van de regering van Rama (hoofdpersoon in het heldendicht) door sommige geleerden wordt beschouwd als berustende op een historische werkelijkheid.

Volgens het onderzoeksrapport 'E i V' gaat het bij de missing link om Mahabharata.

Wim Derksen schetst met Taak van ambtenaar is niet ‘hou minister uit de wind’(Wim Derksen de Volkskrant 27 november 2020, p. 25):
De essentie van de managersbureaucratie. Dit vraagstuk is al eerder door Willem Mastenbroek (Afscheidscollege 7 december 2007) onderkend. Martin Sommer heeft gelijk. Het zijwaarts denken is analoog aan het Laterale denken van Edward de Bono.

Spirituele psychologie (Piet Ransijn Civis Mundi Digitaal #96, april 2020):
Boekbespreking van: Han de Wit, The Great Within: The Transformative Power and Psychology of the Spiritual Path. Boulder, Shambala, 2019 Deel 1: Een hoopvol perspectief van fundamentele menselijkheid
Fundamentele menselijkheid
In diverse spirituele tradities bestaan concepten omtrent wat een volledig ontwikkeld mens is en wat ontwikkeling van onze menselijkheid inhoudt en ook van het tegendeel: welke eigenschappen minder gewenst zijn. Han de Wit noemt de volgende positieve kenmerken: levensmoed, ook bij tegenspoed, compassie en zorg voor anderen, onvoorwaardelijke levensvreugde, helderheid en openheid van geest. We zien deze eigenschappen bij mensen als Nelson Mandela, Dag Hammersjjöld, Martin Luther King, Mahatma Gandhi, Mother Teresa, de Dalai Lama en vele anderen. Hij noemt ook Etty Hillesum, verwijzend naar haar veelgelezen dagboek. Wellicht kent iedereen deze eigenschappen, als wij ons “op ons best voelen” (p 4).
In het leven en werk van Albert Camus “wordt ook een voorbeeld van deze kenmerken gegeven, op zijn minst het nastreven ervan. Voormalig ‘Denker des Vaderlands’ Hans Achterhuis sprak in zijn gelijknamige proefschrift over Camus van De moed om mens te zijn.
Han de Wit was onderzoekspsycholoog aan de UvA. Hij is ook geschoold in het boeddhisme en meditatieleraar. De psychologische studie van meditatie-ervaringen is bij uitstek zijn onderzoeksgebied. Hij is de grondlegger van het vakgebied contemplatieve psychologie, dat spirituele ervaringen bestudeert in een psychologisch kader.
Eerste persoons- en derde persoons-perspectief, mensen als objecten en subjecten
De contemplatieve psychologie en de spirituele tradities die zij onderzoekt, beperken zich niet tot het objectieve derde persoonsperspectief, maar omvatten ook het subjectieve eerste persoonsperpectief in de vorm van zelfonderzoek, introspectie en meditatie. Introspectie was ook onderdeel van de onderzoekspsychologie bij haar grondlegger Wilhelm Wundt en andere psychologen, maar heeft weinig resultaat opgeleverd. Behalve op het onderzoeken en kennen van onze geest is de contemplatieve psychologie evenals de spirituele tradities gericht op “het transformeren van het menselijk functioneren” (p 37). Het gaat erom de fundamentele menselijkheid %te onthullen en aan het licht te brengen. Daarbij worden subjectieve methtoden gebruikt “in de vorm van interne (mentale) activiteit, zoals het systematisch richten van de aandacht, het observeren van gedachtenpatronen en op deze wijze inzicht uit de eerste hand te verkrijgen omtrent de werking van de geest” (p 39).

Het Alpha point (chaospunt, bron, eonenhypothese) is nog lang niet uitgewerkt. De toekomst wordt beter wanneer we in het leven zelf schonere energie leveren. Wanneer je haat zaait zul je geen liefde oogsten. In essentie gaat de column Verhuizen (Max Pam de Volkskrant 26 februari 2020) over de Farizeër en de Tollenaar, Lukas 18: 14 en Mattheüs 25: 29. De evolutionaire kringloop maakt het mogelijk de VREDE te bevorderen. De elementaire bron is nog springlevend. De eeuwige beweging, die aan de perpetuum mobile ten grondslag ligt, de supersymmetrie (Opposites., See TWO, Twee%black, "If Philosophy Won't Diversify") in het universum, was in de tijd van Vyasa al bekend. De monetaire financiering brengt de 'perpetuum mobile', de risicobeheersing van het grootkapitaal tot uitdrukking.

Vermoedelijk chargeert Yuval Noah Harari in het programma DWDD 4 februari 2020 om zijn punt over Zingeving (21 lessen voor de 21e eeuw hoofdstuk 20), bewustzijn en gevoelens te verklaren. De 21 lessen voor de 21e eeuw zijn in essentie analoog aan het Meta-leren in het onderzoeksrapport 'E i V'. Primair draait het bewustwordingsproces niet om kunstmatige intelligentie (Surveillance Capitalism), de technologieoorlog Cyberwar, die Sheila Sitalsing beschrijft maar om het Ken uzelve, het proces van zelf-transformatie van Vicente Hao Chin en het individuatieproces van Carl Jung. In Nederland wordt het politieke beleid voorgekookt in achterkamertjes. We worden door lobbynetwerken, carrièrepolitici geregeerd.

Woord Ook Logos
In godsdienstig en filosofisch gebruik is het Woord een vertaling van het Griekse logos of het Latijnse verbum. De betekenis hier is die van de gemanifesteerde ratio, die voornamelijk wordt gebruikt in een kosmogonische betekenis.
De esoterische betekenis van het woord logos (spraak of woord, verbum) is het weergeven van de verborgen gedachte in een objectieve uitdrukking, zoals in een foto. De logos is de spiegel die het GODDELIJKE DENKVERMOGEN weerkaatst, en het Heelal is de spiegel van de logos, hoewel de laatste het zijn van dat Heelal is. Zoals de logos alles in het Heelal van Pleroma weerkaatst, zo weerkaatst de mens in zichzelf alles wat hij ziet en vindt in zijn Heelal, de aarde (SD 2:25, DGL Deel II p. 26).

Een andere reden waarom Mulisch vindt dat de schrijver een magiër is, is de magische kracht van ‘het woord’. De schrijver is in staat d.m.v. het woord een boodschap over te brengen. Mulisch gebruikt de magische kracht van het woord om zijn thematiek van dood en leven tot uitdrukking te brengen.

De interpretatie van Leven en Dood van Harry Mulisch, komt met het esoterische gezichtspunt overeen. Primair draait het om hoe balanceren we tussen de religieuze - en sexuele energie en sturen we onze werkdrift. In het rapport ‘E i V’ wordt de synthese van vier gezichtspunten (vier domeinen), de kwintessens Broederschap uitgewerkt.

Economie
Aan de slag (Dirk Bezemer De Groene Amsterdammer 10 juli 2019): Kunnen we optimistisch zijn over onze economie? Het hangt ervan af wie je het vraagt. Rutte blueblack%. Hij heeft de cijfers aan zijn kant. We leven in een land met een hoog welvaartsniveau, alweer een aantal jaren forse economische groei, lage werkloosheid, bijna gratis geld en lage inflatie.
Overigens ben ik van mening dat Carthago moet worden verwoest, zei Cato de Oude in de Romeinse senaat. Elke keer weer, maakt niet uit waar het over ging. Omdat het belangrijker was dan wat ook, vond hij. Misschien moeten het IMF, de OESO, Davos, Insead, Marijnissen en Rutte dat vanaf nu boven hun lijstje, rapporten en toespraken zetten. Overigens zijn we van mening dat de opwarming van de aarde gestopt moet worden. Zodat we optimistisch kunnen blijven.

Vedisch leven: Leefstijl, Preventie & Zelfheling (Piet Ransijn Civis Mundi Digitaal #78 februari 2019)
De Veda’s zijn de oude Indiase overlevering. Ze betreffen het hele leven. Vedisch leven is een omvangrijk praktisch boek, een soort holistische levenswetenschap, gebaseerd op de Vedische wetenschap, die berust op de kennis van het bewustzijn, dat beschouwd wordt als de bron van alle kennis. “Ken dat waardoor al het andere gekend wordt,” zeggen de Oepanishaden, de Indiase wijsheidsboeken, die tot de meest bekende Veda’s behoren, met de Bhagavad Gita. Daarnaast heeft de Ayur Veda, de Indiase gezondheidsleer enige bekendheid gekregen, onder meer door Maharishi Mahesh Yogi en Deepak Chopra in zijn voetspoor. Ayur Veda betekent weten(schap) van het leven. Het woord veda is verwant met ons woord weten. Een groot deel van het boek is gewijd aan deze gezondheidsleer en levenswetenschap. Het bestrijkt vele levensgebieden in een helder en uitvoerig betoog dat gericht is op praktische toepassingen. In India is deze geneeswijze naast de westerse geneeskunde gemeengoed.
Wijs en ethisch gedrag
Naast geweldloosheid noemen de Yogasoetra’s van Patanjali (II-29-32) de volgende ethische principes in de vorm van geboden en verboden (yama’s en niyama’s, beheersing en beteugeling): geen onwaarheid spreken, niet stelen, geen (vitale seksuele) energie verspillen (onkuisheid), niet van anderen profiteren (geen hebzucht), reinheid en zuiverheid, tevredenheid, discipline, studie en devotie. Het komt overeen met de bijbelse tien geboden.
In de epische geschriften, de Mahabharata en het Ramayana, de Indiase Illias en Odyssee, en in oude verhalen (Purana’s) worden deze principes gedetailleerd weergegeven door exemplarische helden en wijzen. In oude tijden waren er filosoof-koningen, zoals bijv. keizer Ashoka (zie mijn artikel over moderniteit en spiritualiteit in nr 77).
De wijze Vidura geeft in het epos de Mahabharata aan zijn koninklijke broer de volgende adviezen: “Het welzijn van de mensen beschouwen als persoonlijke verantwoordelijkheid… Het lijden van mensen die van hem afhankelijk zijn niet negeren… Eerlijk en toegankelijk zijn… Goed onderwijs en het overdragen van kennis stimuleren. Vooruitgang en deugdzaamheid bevorderen… Rijkdom niet misbruiken… Niet alleen de voorkeur geven aan een selectieve groep,” enz. (p 186). Dergelijke principes zijn nog steeds actueel voor onze leiders.

Doodgegooid met smaakgemiddeldes (Daniela Hooghiemstra De Volkskrant 22 januari 2019, p. 24):
Het publiek krijgt steeds een spiegelbeeld voorgeschoteld van de eigen grote gemene deler, die in wezen een fantoom is.
In de politiek werd marketing een factor toen Felix Rottenberg begin jaren negentig de PvdA ‘vernieuwde’. Hij liet twee twintigers, Lennart Booij en Erik van Bruggen, opruiende vlugschriften schrijven tegen het ‘partijestablishment’ met als doel om Wim Kok, leider van datzelfde establishment, de verkiezingen te laten winnen.
Dat lukte, maar kiezers begrepen later niet meer waar de partij nu precies voor of ­tegen was en dat euvel is sindsdien niet verholpen. Onlangs moest er nog weer een reclamebureau aan te pas komen om de huidige partijleider, Lodewijk Asscher, te vertellen dat alles draait om ‘zekerheid’.
Waar het landelijk smaakgemiddelde in een zak chips nog te pruimen valt, geldt voor de meeste andere dingen in het leven namelijk dat het veronderstelde gemiddelde van je eigen zelf op den duur slaapverwekkend, zo niet vervreemdend wordt.
Na jarenlang te zijn doodgegooid met op smaakgemiddeldes afgestemde tv-formules, is waarschijnlijk niemand nog benieuwd naar de nieuwe ‘droom’ van John de Mol. Het eigen spiegelbeeld dat Engeland tijdens de Brexitcampagne zo vol in het gezicht gesmeerd kreeg, heeft dat land verder van huis gebracht dan ooit.
Terwijl prominente VVD’ers de partij verlaten omdat ze de discussie over ‘liberale beginselen’ daar missen, gaat Klaas Dijkhoff brainstormen met Saelens. Wat voor een merkverhaal zou dáár uit rollen?

Wie zijn de ware vijanden van de planeet?
Hoe rijker, hoe viezer (Jaap Tielbeke De Groene Amsterdammer 20 december 2018, p. 22-25):
Nee, ‘wij mensen’ zijn niet allemaal even verantwoordelijk voor de opwarming van de aarde of het uitsterven van diersoorten. Bewuste burgers verkleinen hun ecologische voetafdruk, maar de fossiele industrie om klimaatbeleid te blokkeren.
Want we zijn niet allemaal even verantwoordelijk voor de almaar groeiende ecologische crisis. De helft van de wereldwijde CO2-emissies is afkomstig van de rijkste tien procent. In Nederland stoten tien bedrijven drie keer zo veel uit als alle huishoudens bij elkaar. De oplossing van Ehrlich is dus op z’n zachtst gezegd nogal simplistisch, want er bestaat geen eenduidig causaal verband tussen de groei van de wereldbevolking en de ontwrichting van het klimaat. Tussen 1820 en 2010 groeide de uitstoot van broeikasgassen met een factor 654,8, terwijl de wereldbevolking ‘slechts’ toenam met een factor 6,6. Sterker nog: in de landen waar de bevolking het hardst groeit stoot de gemiddelde burger de minste broeikasgassen uit. Zo groeide de bevolking van China tussen 1980 en 2005 jaarlijks met 1,1 procent, terwijl de CO2-uitstoot toenam met 5,9 procent. In Tsjaad, een land met een snelle bevolkingsgroei, dáálden de emissies zelfs. Noord-Amerika omvat slechts vijf procent van de wereldbevolking, maar is door haar excessieve consumptiegedrag wel goed voor bijna een vijfde van de totale wereldwijde emissies. Over het algemeen lijkt eerder te gelden: hoe rijker, hoe viezer.
In ons polderland mogen de meest vervuilende bedrijven zelfs meepraten over een nieuw klimaatakkoord. Dat zorgt niet alleen bij radicale activisten voor scheve blikken – ook Klaas van Egmond, oud-kroonlid van de Sociaal-Economische Raad, een polderinstituut par excellence, vindt het een vreemde bedoening: ‘Je laat de kalkoen toch ook niet meebeslissen over het kerstdiner?’ zei hij tegen de Volkskrant.
Dat is ook de reden dat Paul Crutzen, de Nederlandse meteoroloog die de term ‘Antropoceen’ muntte, de industriële revolutie aanwijst als het begin van het ‘5tijdperk van de mens’. Uit analyses van luchtbellen uit het poolijs blijkt immers dat de concentratie CO2 in de atmosfeer vanaf eind achttiende eeuw snel begint te stijgen. ‘Dat valt toevallig samen met James Watts ontwerp van de stoommachine in 1784’, schreef Crutzen in een artikel in Nature. In het tijdsbestek van twee eeuwen zorgde de mens voor een geologische ‘breuk’.
Hoe dat precies in zijn werk ging beschrijven Naomi Oreskes en Erik M. Conway in het boek Merchants of Doubt. De fossiele giganten hebben het kunstje afgekeken van de tabaksindustrie. Ze financierden denktanks die pseudo-wetenschappelijke rapporten publiceerden om de consensus te ondermijnen, huurden gewiekste pr-bureaus in om hun imago op te vijzelen en lobbyden onophoudelijk om strenger klimaatbeleid te blokkeren. Helaas niet zonder succes. De Verenigde Staten trokken zich terug uit het Kyoto-protocol en eind 2009, vlak voor de cruciale klimaattop in Kopenhagen, was er het ‘Climategate-schandaal’, waarbij e-mails van het Climatic Research Unit op straat kwamen te liggen. Volgens sceptici zouden die aantonen dat onwelgevallige geluiden de kop in werden gedrukt en dat de klimaatwetenschap daarom niet te vertrouwen was. Terwijl bewuste burgers braaf hun best doen om hun ecologische voetafdruk te verkleinen, doen de leiders van de vervuilende industrie hun best om de verduurzaming te bemoeilijken. Dát is de reden dat we maar niet in staat zijn om het roer om te gooien – niet een of andere inherente eigenschap van ‘de mens’. Zo’n diagnose helpt ons ook te ontsnappen aan fatalisme, want hoewel het geen geringe opgave is, is het makkelijker om een politiek-economisch systeem te veranderen dan de menselijke natuur.

De angst en dreiging van '14-'18 zijn griezelig herkenbaar (Sander van Walsum de Volkskrant 10 november 2018, Zaterdag p. 14-15):
Honderd jaar geleden brak, na vier jaar oorlog, de vluchtige en gebrekkige vrede van het interbellum aan. De wereld heeft er lering uit getrokken. Maar de lessen van 1918 lijken in de vergetelheid te raken.
Wereld op drift
Wat Beatrice de Graaf altijd opvalt als het in Nederland over november 1918 gaat, is ons onvermogen om ons ‘te verplaatsen in de angsten en de vermeende dreigingen van toen’. Van die tijd weet een enkeling dat in Rusland de tsarenfamilie was vermoord, dat vluchtelingen de Nederlandse grenzen over trokken, dat er een aardappeloproer uitbrak in Amsterdam, dat opstandige militairen zich roerden in de Harskamp, dat de Spaanse griep veel slachtoffers maakte en dat de revolutie van Troelstra mislukte.
‘Versailles was een ambivalent gedrocht’, zegt Beatrice de Graaf. ‘Een curieuze kruising van de hooggestemde, enigszins wereldvreemde idealen van Wilson en de wraakzucht van Engeland en, met name, Frankrijk. Die dachten: Wilson mag zijn mooie principes krijgen, als wij Duitsland maar mogen aanpakken.’
Van die zogenoemde Wilsonian principles is in de praktijk dan ook weinig terechtgekomen, zegt Nico Schrijver. Vooral omdat de Volkenbond, in vergelijking met de Verenigde Naties, een tandeloze organisatie was.\\ ‘In het Noord-Atlantisch systeem waren de Amerikaanse machtsorde en de Amerikaanse liberaal-politieke orde verenigd. Recht zonder macht bestaat slechts op papier, zoals de Volkenbond heeft laten zien. En macht zonder recht is rechteloosheid.’
Met hun terugtrekkende bewegingen scheppen de VS ruimte voor oude en nieuwe rivalen. ‘China is bezig die ruimte stap voor stap en in betrekkelijke stilte te bezetten, om te beginnen economisch. De politieke en militaire expansie zullen volgen. China is momenteel de enige mogendheid met een langetermijnplan dat stelselmatig wordt uitgevoerd.
Neokolonialisme
En Europa? Europa koestert de illusie dat het de migratiecrisis heeft bezworen terwijl die feitelijk nog moet komen. ‘Deze eeuw komen er in Afrika, een slecht bestuurd continent met povere vooruitzichten, 2,5 miljard mensen bij. Velen van hen zullen hun heil in Europa zoeken. Maar niets duidt erop dat Europa zich daarop instelt. Anders dan bij China wordt de blik van Europa begrensd door de korte termijn. Door de winstcijfers van het komende kwartaal of – in de politiek – door de komende verkiezingen. Dit wordt Europa nog eens noodlottig.

‘Met de Tien Geboden komen we er niet’ (Fokke Obbema interviewt Kim Putters de Volkskrant 5 november 2018, p. 12-13):
Wat is de zin van ons leven?
‘Het eerlijke antwoord is dat ik daar niet helemaal uit ben. Uiteindelijk gaat het erom dat je leert van andere mensen, dat je jezelf ontwikkelt, maar ook jezelf tegenkomt; dat je leert waar je grenzen liggen en die van anderen. Mensen zijn sociale wezens. Je tot anderen verhouden en daar geluk en levenswijsheid uithalen, het zit voor mij in die hoek. Maar ik vind het lastig het in een krachtige zin te formuleren.’
Met de Tien Geboden komen we er niet?
‘Nee. Anderen niet vermoorden, dat is eenvoudig, maar het wordt snel ingewikkelder. Bij het bepalen van wat goed is, moet je een oordeel over het leven van een ander hebben. Dat is afhankelijk van de context en de tijd waarin je leeft. En het is als met vrijheid: jouw goede leven grenst aan dat van de ander en gaat soms over die grens heen. Dus je kunt niet autonoom definiëren wat het goede is.’
De Franse filosoof-priester Teilhard de Chardin zag de mensheid met vallen en opstaan evolueren naar een hoger bewustzijn. Je zou de #MeToo-discussie zo kunnen uitleggen. Deelt u die kijk?
‘Dat spreekt me zeker aan. Bij MeToo zag je hoe groepen burgers roepen om normen, buiten de overheid om. Dat is interessant. Nadenken over fatsoenlijk samenleven, mensen met een achterstand een volwaardige plek geven; anderen die excelleren een voorhoedefunctie en weer anderen die dat belemmeren een halt toeroepen, dat soort vragen ligt nu voor.
Zou zingeving in het publieke debat een grotere rol moeten spelen?
‘Of mensen met het goede bezig willen zijn of niet, is hun eigen keuze. Maar wat je wel kan bespreken, zijn opvattingen over leven en dood. Wat is je eigen rol en wat mag je van de overheid verwachten?
‘De vraag naar de zin zit in veel meer dingen dan we ons realiseren, hij beïnvloedt hoe we naar anderen kijken. En hij kan helpen stil te staan bij onze dagelijkse bezigheden. Nu velen niet meer in de kerk zitten is het verstandig je eigen momenten te zoeken om te reflecteren.’
Leestip
Het raadsel van goed en kwaad: over wat mensen beweegt van Christien Brinkgreve. ‘Indringend maakt ze duidelijk hoe belangrijk contact met anderen is, ook voor de samenleving. Verliezen mensen het onderlinge contact dan groeit het onbehagen over . Dan dreigt destructiedrang het te winnen van levensdrift.’
Terwijl bewuste burgers braaf hun best doen om hun ecologische voetafdruk te verkleinen, doen de leiders van de vervuilende industrie hun best om de verduurzaming te bemoeilijken. Dát is de reden dat we maar niet in staat zijn om het roer om te gooien – niet een of andere inherente eigenschap van ‘de mens’. Zo’n diagnose helpt ons ook te ontsnappen aan fatalisme, want hoewel het geen geringe opgave is, is het makkelijker om een politiek-economisch systeem te veranderen dan de menselijke natuur.

Over geïdealiseerde liefde, bevlogen idealen en de aardse werkelijkheid (Piet Ransijn Civis Mundi Digitaal #57, april 2018):
Reactie op het artikel van Helena Bloem over Denkende Romans Jeroen Vanheste met Tolstoj, Beethoven en Slauerhoff als voorbeelden.
De bespreking van het boek Denkende romans van Jeroen van Heste door Helena Bloem heb ik evenals zij ervaren als een aanmoediging om meer te lezen en te schrijven. Naast non-fictie vind ik literatuur ook belangrijk. Van Heste maakt in de boekbespreking van Helena Bloem duidelijk waarom.
Ervaringen van transcendentie
Dante, Shakespeare in zijn Sonetten, William Blake en andere schrijvers hebben volgens R M Bucke in Cosmic Consciousness meer blijvende ervaringen van transcendentie gehad. Dante begint zijn Divina Commedia met deze onthulling:“Toen werd ik wakker in een donker bos, dat wat mij vasthield liet mij zomaar los.” Hij plaatst zijn geliefde Beatrice als de belichaming van een onaardse schoonheid, ver van zich af in de hemel nadat zij al jong is overleden. Maar mogelijk is zij toch bereikbaar omdat hij zich in dit kunstwerk verheft tot hemelse hoogten, die hij beschrijft naar het voorbeeld van de Hemelse hiërarchie van Dionysius de Areopagiet. In het hemel komt hij haar weer tegen na zijn reis door de hel en het vagevuur.
Slotopmerkingen deel 1
Een kunstenaar kan zich een meer ideale wereld verbeelden of scheppen en erin gaan wonen, zoals Slauerhoff woonde in zijn gedichten, volgens één van zijn meest bekende gedichten De woningloze. Wat betreft de geïdealiseerde werkelijkheid van Don Quichot “gedraagt deze zich alsof het de enige echte wereld is,” schrijft Vanheste in genoemde boekbespreking van Helena Bloem: Volgens Vanheste laat ’’Don Quichot ons zien waar misschien de ware grootheid van de mens gevonden kan worden: in de manier waarop wij het spel van de liefde en het spel van het leven spelen”. Dit impliceert dat uiteindelijk het idealisme triomfeert over het realisme” (p 115-119). Dit is een idealistische of ideële kunstvisie in termen van Plato en Sorokin, zie mijn vorige artikel in nr 56.
Als waarden, idealen en ervaringen van schoonheid, goedheid, liefde en transcendentie ons niet meer verheffen ten opzichte van de harde aardse werkelijkheid, verliest ons leven een meer zingevend perspectief en inspiratie om die werkelijkheid te transformeren of ons er innerlijk van te bevrijden als een stap naar een transformatie, waarin ideaal en werkelijkheid elkaar de hand reiken en zich met elkaar verenigen in het spel dat leven heet.

De geschiedenis leert dat personen als Socrates en Jezus Christus, die aan de kant van het volk staan, juist het slachtoffer worden van een politieke moord. Als het slecht gaat zoeken de ‘daders’ een ‘zondebok’. Om zelf buiten schot te blijven treedt het zondebokmechanisme in werking. Juist diegenen die niet corrupt zijn worden opgeofferd.

Filosofisch wordt de ziel bezien als een psyche of spiegel van het zelf bestaande uit rede, geest en verlangens.
De psyche is de schakel, het regelmechanisme tussen vier krachten. In het rapport ‘E i V’ wordt de werking van de psyche aan de hand van het Reflexief Bewustzijn toegelicht. Ons bewustzijn slechts een deel van een veel groter bewustzijn. Het laat zien hoe alles in geest en stof met elkaar verbonden is. Hier ligt een aanknopingspunt met de boeken van Ervin Laszlo en het nieuwe gezichtspunt op de Unificatietheorie.

Ervin Laszlo bespreekt in zijn boek Het Akasha-veld, Verbinding en geheugen in kosmos en bewustzijn de relatie tussen de micro - en macrokosmos, René Meijer in zijn boek De Ether Bestaat aan de hand van 3 aanzichten, 6 gezichtspunten of blik (Darshana's).

Morele kompas:		3 Aanzichten:		Standaardmodel:
Ruimte	Kwalitatieve as	2e Top down en Bottom up	Filosofie en Ethiek	Materiesymmetrie
Materie	Kwantitatieve as	1e Segulier en Regulier	Psychologie en Sociologie	Spiegelsymmetrie
Tijd	Verticale as	3e Analyse en Ontwerp	Scheppingsleer en Bewustzijnsevolutie	Tijdsymmetrie

De goddelijke synthese wordt door de Drie-eenheid, Logoi, Eon (Aeon, Aion) tot uitdrukking gebracht. Het complementariteitsprincipe staat voor de gulden middenweg.

Het universele bewustzijn (eenheidsbewustzijn) in de schepping maakt het voor de mensheid mogelijk het goddelijke bewustzijn te weerspiegelen (spiegelsymmetrie, weerkaatsen).

Anna Lemkow boek Het Heelheid Principe
Hoofdstuk 11 De wereldreligies: Constanten en varianten (p. 242):
Het symbolische karakter van heilige geschriften betekent dat ze niet gewoon letterlijk genomen moeten worden. Het bijbelse verhaal van de Exodus, het verhaal van de reis naar het Beloofde Land, krijgt bijvoorbeeld een veel diepere betekenis en een ruimere toepasbaarheid als het allegorisch gelezen wordt als een reis in bewustzijn, of een evolutionaire reis – van innerlijke gevangenschap naar innerlijke vrijheid. Als zodanig is het inderdaad van toepassing op ieder mens en iedere maatschappij.
Het is door deze diepere lezing van de geschriften dat je je bewust wordt van de universaliteit of de innerlijke eenheid van de verschillende religies.

Het niet-weten van David Elders heeft op de 11e dimensie, Ain Soph in de Levensboom betrekking. Terwijl de Natuurkunde op zoek is naar de bronnen van zwaartekrachtsgolven, richt de theosofie zich op de oerbron, lees de instandhouder. Het basisprincipe van complementariteit dat al door Heraclitus naar voren is gebracht heeft op de ‘eenheid der tegendelen’ (Enantiodromie of 'These + Antithese = Synthese', Hindoe-trimurti, 'Brahman - Vishnu - Shiva', 'Boeddha - Dharma - Sangha' in het Boeddhisme, de kabbalistische abstracte drie-eenheid van het Jodendom, 'Vader - Zoon - Heilige geest' in het Chistendom en de Drievuldige Godin,Three Mothers van de Godinnenbeweging) het overbruggen van tegenstellingen betrekking.

De oorlog van allen tegen allen (Max Pam de Volkskrant 20 december 2017, p. 22):
Kort daarop dronk ik koffie met de viroloog Jaap Goudsmit en het gesprek kwam op De Waal. Tot mijn verrassing deelde Goudsmit diens opvattingen niet. 'Het kan zijn', zei hij, 'dat de mens en de aap voor 97 procent overeenkomen, maar dan gaat het mij om die 3 procent dat wij van elkaar verschillen. Die vind ik veel interessanter, daarin zit de kern van de zaak.'
Op dat moment ging mijn mobiel. Ik verontschuldigde me en nam op. Toen het gesprek was afgelopen, zei Jaap fijntjes: 'Ooit een aap gezien die een telefoon heeft uitgevonden?' In verwarring liep ik naar huis. Eeuwenlang is de mens onder invloed van het christendom uitgeroepen tot de kroon op de schepping.
De eerste die over de kunst van het oorlogvoeren heeft geschreven, was de Chinees Sun Tzu, die leefde in de 4de eeuw voor Christus. Hij schreef:
'Oorlogvoeren is gebaseerd op misleiding. Daarom: wanneer krachtig, lijk machteloos. Wanneer actief, lijk inactief. Wanneer dichtbij, lijk ver weg. Wanneer ver weg, lijk dichtbij. Als ze een voordeel hebben, verleid hen. Als ze veilig zijn, wees voorbereid. Als ze sterk zijn, vermijd hen. Als ze nederig zijn, maak ze arrogant. Als ze rustig zijn, verstoor hun rust. Als ze verenigd zijn, verdeel ze. Als ze verward zijn, verpletter hen.'

Kapuscinsky's rijke erfenis (Jenne Jan Holtland de Volkskrant 9 december 2017 Sir Edmund p. 18-21):
Tien jaar geleden overleed de Poolse journalist Ryszard Kapuscinski, 'reporter van de eeuw', die in 2010 enigszins van zijn voetstuk tuimelde na onthullingen over verzinsels; in het Westen althans, want in Polen is Kapuscinski nog altijd een held.
Mysticus
Iemand die zich voorstelt als een kenner van de Franse psychoanalyticus Lacan oppert dat Kapuscinski mogelijk mysticus was. 'Misschien keek hij heel anders naar het concept waarheid.'
In Polen, net als in de meeste Europese landen, moet de eerste fulltime fact checker zich nog melden. 'Ik heb geen enkel respect voor de reportage in dit land', zegt Ziomecki, waarna hij twee auteurs noemt die volgens hem aan één stuk door 'liegen, fabuleren, de waarheid oprekken'.
En, voegt hij er in één adem aan toe, er is zoveel meer dat Kapuscinski's werk wél de moeite waard maakt. 'Zijn immense kennis. Zijn ongelooflijke gevoel voor historische processen. Hij had het over massamigratie van Afrika naar Europa, toen al, in de jaren zeventig. Die historische trends voorzag hij feilloos. In India kocht hij lokale kleren en verdween hij voor drie maanden. Dan dompelde hij zich volledig onder. Dat was zijn materiaal. Hij kon een verhaal zo vertellen dat het een hele beschaving in één keer typeerde.'
'Slechts een journalist'
Feiten, geen feiten, verdichting versus waarheid: ontwar de kluwen en je houdt het tragische gegeven over dat Kapuscinski helemaal geen journalist wilde zijn. Hij wilde schrijver zijn, man van de letteren, naar het voorbeeld van García Márquez. In NON-FICTIE zegt hij tegen een collega-schrijver: 'Jij bent een dichter die lid is van de Poolse Schrijversbond, ik ben slechts een journalist.' Ziomecki: 'De journalistiek was een middel. In zekere zin verschool hij zich achter het etiket 'reportage'. Dat voelde veilig. Hij had niet het zelfvertrouwen om daar achter vandaan te komen.'

De Triade symboliseert de eenheid der tegendelen (Complementariteit).
Atma-Buddhi-Manas (Geest, hogere ongemanifesteerde Zelf) in de mens wordt door de drie Logoi {'Vader, Zoon en Heilige Geest' of 'Brahma, Vishnu en Shiva' (‘Scheppen, Onderhouden en Vernietigen’) of 'Isis, Osirus en Horus'} in de Kosmos weerspiegeld (Weerkaatsing, Toverlantaarn, Tetragrammaton). Alles in het universum ontstaat als gevolg van de interacties van polaire tegenstellingen, de dualiteit in de gemanifesteerde werkelijkheid.

De ‘le grand agent magique’ van Eliphas Levi correleert met de ongrijpbare patronen, schakelnetwerken van Prof. van Peursen en met de spiegelneuronen van Marco Iacoboni.

Elizabeth Currid-Halkett: 'De nieuwe elite vergroot de kloof' (Marco Visscher interviewt Elizabeth Currid-Halkett Trouw, 3 september 2017):
De ‘streefklasse’ vormt de nieuwe elite, ontdekte Elizabeth Currid-Halkett. De leden zijn lastig te herkennen, maar onderscheiden zich wel degelijk. En ze kijken op anderen neer.
Een eeuw later beschouwen economen, sociologen en politicologen Thorstein Veblens red% ‘The Theory of the Leisure Class’ als een klassieker. Een van de liefhebbers is de sociaal onderzoeker Elizabeth Currid-Halkett. Zij wilde de ideeën van Veblen vertalen naar de eenentwintigste eeuw.
Kan het zijn dat de Trumpaanhang zich bespot voelt, en belachelijk gemaakt door de streefklasse?
Currid-Halkett aarzelt. “Ja, én genegeerd. Dat is misschien nog wel erger. Het komt bij de streefklasse niet op om met mensen buiten hun klasse contact te zoeken. Daarmee dragen ze niet bepaald bij aan de cohesie in het land.”

Nieuwe democratie kun je leren in Hongkong (Kathleen Ferrier en Adriënne Simons de Volkskrant 5 september 2016, p. 18):
Hongkong experimenteert uit noodzaak met nieuwe vormen van democratie. Daar kunnen wij van leren. Voor steeds meer mensen in Hongkong zijn de westerse vormen van een meerpartijenstelsel geen lonkend perspectief. Brexit en de Amerikaanse verkiezingen worden genoemd als verklaring voor die terughoudendheid. Ook in de oude democratieën plaatsen steeds meer mensen vraagtekens bij het beproefde model. Opiniemakers als René Cuperus (O&D, 22 augustus) lijken te zeggen: kiezer, wacht niet op de politiek, maar zorg zelf dat je klaar bent om voor je belangen op te komen. Gert van Dijk, hoogleraar coöperatieve strategie aan Nijenrode, zegt in het FD: 'Straks mag de overheid blij zijn te mogen participeren in de burgercollectieven.'
Experimenteren met nieuwe en lokale vormen van democratie is voor Hongkong van levensbelang. Er moet een einde komen aan de gelatenheid van burgers als Hongkong niet blueblack%. De noodzaak om nieuwe dingen te proberen is dus hoog. Van deze urgentie gaan oude democratieën profiteren. Hopelijk houden zij dit kleine test-lab, ook uit eigenbelang, in de gaten. Hong Kong ligt dan onder een vergrootglas. Peking moet zich ook na de verkiezingen van 4 september aan de regels houden. Het mes snijdt aan twee kanten: peer-to-peer politics over landsgrenzen heen. De aarde wordt weer plat.

Laat iedereen profiteren van de globalisering (Serv Wiemers de Volkskrant 7 juli 2016, p. 22-23):
De globalisering is onomkeerbaar, maar moet verzacht worden door herverdeling en geborgenheid.
Wilders was beleidsmedewerker bij de VVD en Trump nog gewoon vastgoedmagnaat. Maar de analyse en bijbehorende waarschuwing staan - helaas - nog als een huis. Globalisering en wegvallende grenzen leiden tot steeds smallere marges voor de nationale politiek. Een kleine kosmopolitische elite heeft daar geen probleem mee, maar de affiniteit van de meeste burgers ligt bij de nationale staat.
De marges van de politiek zijn uiterst smal geworden. Zo smal dat de roep om het allemaal weer in eigen hand te nemen (Brexit) of lekker concreet een muur te bouwen (Trump) aanlokkelijk zijn geworden voor veel kiezers.
Een andere toonaangevende econoom, de Turks-Amerikaanse Dani Rodrik, stelt in The Globalization Paradox dat economische globalisering, nationale zelfbeschikking en democratie niet samengaan. Rodrik erkent de positieve welvaartseffecten van internationale handel en samenwerking, maar stelt dat de nationale staat daarin juist een rol heeft en dat ongebreidelde liberalisering schadelijk kan zijn voor de democratie en sociale verhoudingen in een land. Met het laatste doelt Rodrik %op de ook in de Volkskrant besproken constatering dat de welvaartseffecten van globalisering ongelijk worden verdeeld (laagopgeleiden kunnen zich minder makkelijk aanpassen en zien de voordelen aan zich voorbijgaan).
Het gaat dus om zowel nationale sentimenten als bewust eigenbelang, en zo bezien hebben Grunberg ('nationaal populisme wordt ingegeven door emoties') en Mees ('het is een rationele keuze van de arbeidersklasse') allebei een punt.

Baas over brein of 'De vrije wil is een sociale constructie' (Margreet Vermeulen de Volkskrant 10 maart 2016, katern Vonk p. 12-13):
Bestaat de vrije wil? Filosoof Daniel Dennett meent van wel. Hij kruist de degens met de Nederlandse hersenwetenschappers Dick Swaab en Victor Lamme die hij in 2012 voor schurken uitmaakte omdat ze zeggen dat de vrije wil een illusie is. 'Ik wil het publiek waarschuwen dat ze Swaab en Lamme niet moeten geloven. Dat ze onverantwoord bezig zijn.'
Dennett is een van de grote filosofen van deze tijd en een expert als het gaat om bewustzijn, vrije wil en kunstmatige intelligentie. Hij werd in Nederland bekend door zijn optredens in de tv-series De Beagle en Een schitterend ongeluk. Onder de vrije wil verstaat Dennett het vermogen van gezonde volwassenen om autonoom en doordacht beslissingen te kunnen nemen. De mens is niet de knecht van zijn brein, maar heeft wel degelijk controle over zijn daden en gedrag.
Vochtige robot
De Amerikaanse filosoof Daniel Dennett is militant atheïst en materialist. Dat laatste wil zeggen dat hij niets wil weten van een menselijke ziel. Ons bewustzijn komt voort uit een serie chemische processen. Hij noemt de mens weleens gekscherend een 'vochtige robot'. Volgens The New York Times is Dennett Amerika's meest gelezen en bediscussieerde levende filosoof.

'Virtueel geld dwingt ons in een andere rol' (Peter van Ammelrooy interviewt Mark Buitenhek, transactiediensten ING - de Volkskrant 22 januari 2016, p. 24):
Niet het meest ideale gesternte om als gerenommeerde bank het begrip 'bitcoin' in de mond te nemen, en toch doet de ING dat. Nederlands grootste bank heeft zich aangesloten bij R3CEV. Dat consortium van financiële instellingen onderzoekt of de technologie achter bitcoin, blockchain, valt in te zetten voor het afwikkelen van complexe transacties. De ING schuurt in R3CEV niet tegen de geringsten aan: ook Bank of America, Barclays, Deutsche Bank, Goldman Sachs en HSBC zijn lid. Het consortium begon nog geen half jaar terug met negen leden. Het zijn er inmiddels 42.
Toen de ING twee jaar geleden ging nadenken over de mogelijkheden die blockchain biedt, leefde er in de top de huiver die ook bij de buitenwacht leeft. De schimmige herkomst (de bedenker is onbekend) en de verhalen over misbruik en fraude - de raad van bestuur had zo zijn bedenkingen. Maar Buitenhek mocht aan de slag. In de lagere gelederen bleek het enthousiasme groot. Een oproep op ING's intranet leverde tientallen reacties op van ict'ers die privé al aan de bitcoin hadden geroken.
De vraag is ook of de onlineregisters van blockchain volledig openbaar moeten zijn. 'Niemand wil hebben dat anderen zien hoeveel je op je rekening hebt staan. Misschien krijg je een publiek deel en een privaat deel. Dan blijven sommige gegevens onder water.' Er moeten ook nog wat wettelijke barrières worden geslecht. Financiële regelgeving bijvoorbeeld over hoe snel een bedrijf de winstdeling mag uitkeren verschilt van land tot land.
Ondanks die onzekerheden ziet Buitenhek een toekomst voor de blockchain. 'Misschien kunnen we het gebruiken voor interne transacties.' Goldman Sachs heeft al een eigen bitcoinvariant ontwikkeld, de SETLCoin, om de handel in aandelen en opties af te wikkelen.

Kerkbewaarder 'Aanpassing leidt tot ondergang' (Sander van Walsum interviewt Wim Eijk de Volkskrant 24 december 2015, p. 4-5):
Aartsbisschop Wim Eijk zal in deze tijden van individualisme en kerksluitingen zijn boodschap niet veranderen om mensen binnen te houden. De waarheid is immers één en onveranderlijk.
'Veel mensen voelen toch een religieuze fantoompijn. Ook al zijn ze losgesneden van hun christelijke wortels, ergens voelen ze toch de pijn van het verlies. Ze zoeken vervangende rituelen. Uitvaarten, stille tochten, kaarsen branden: ze zijn een afspiegeling van wat wij in de rooms-katholieke kerk heel sterk hadden. Mensen hebben een natuurlijk verlangen naar iets dat eeuwig blijft, iets dat waar, goed en schoon is. Dat kun je alleen in God vinden. Onze taak is om hen daarvan weer bewust te maken.
Onlangs heeft de paus het Heilig Jaar van de Barmhartigheid ingeluid. Wat gaan we daar in Nederland van merken?
'Barmhartigheid verwijst naar de boetepraktijk in de oude kerk: de kwijtschelding van alle straffen die iemand zijn opgelegd vanwege zijn zonden. De paus heeft hierover een heldere brief geschreven waarin hij uitlegt hoe het zit met het vagevuur en de aflaat. In de Augustinuskerk, hier in Utrecht, hebben nogal wat mensen gebiecht na het openen van de Heilige Deur. Er zal catechese worden aangeboden over de zeven geestelijke en zeven lichamelijke werken van barmhartigheid. Op diverse plaatsen in ons bisdom zullen vieringen plaatsvinden met de aanbidding van de Allerheiligste.

Het onderzoeksrapport 'E i V' plaatst de relatie tussen 'Slachtoffers en Daders' in het licht van de evolutie van de mensheid, antropogenese (hominisatie). Met zijn pamflet beoogt Gustaaf Peek het cultuurmarxisme te bestrijden. Het leven is geen verhaal van Yuval Noah Harari in zijn boek 21 lessen voor de 21e eeuw, hoofdstuk 20 heeft op de 11e dimensie, het 11e inzicht betrekking.

We weten wel wat dood, maar niet wat leven betekent. De 11e dimensie, het 11e inzicht leert dat we in onze eigen bubbel leven of zoals Amanda Gefter het uitdrukt we leven allemaal in ons eigen referentiekader. De crux van ''Welzijn en Welvaart' (Kwaliteit en Kwantiteit) is hoe richten wij onze levensenergie om de geestelijke gezondheid te bevorderen? Of anders gezegd wat bezielt' ons? Of hoe voorkomen we dat onze carrièrepolitici (of 'banencarroussel, de blinde vlek van Rutte Martin Sommer de Volkskrant'' 4 juni 2016, p. 17) gebakken lucht verkopen of met andere woorden "na ons de zondvloed!" beleid verkopen? Het betekent dat we ook met de keerzijde van de medaille rekening houden. De route die we in het leven bewandelen, dus hoe wenden we onze energie aan en het doel - zingeving van het leven - een duurzame samenleving (rentmeesterschap) bevorderen, zijn één en hetzelfde.

Verwar de lichtheid van ons bestaan niet met leegte (Roxane van Iperen de Volkskrant 27 november 2015 p. 21):
Vergeet niet dat in onze cultuur alles bekritiseerd mag worden, ook het recht om alles te bekritiseren.
De hang naar veiligheid heeft de weg vrijgemaakt voor vergaande privacy-inbreuken door de overheid. Wij zijn het zelf die onze gedachten- en bewegingsvrijheid inperken en daarmee 'onze levensstijl' tot lege huls degraderen.
Juist nu zou ik mensen willen oproepen in plaats van enkel wijn te drinken, zich eens te verdiepen in de fundamenten van de rechtsstaat. In plaats van dat oeverloze geouwehoer op sociale media jezelf eens te bevragen over de grondbeginselen van de Verlichting, waarop die manier van leven gegrondvest is. In plaats van simplistische conclusies te trekken door IS met Islam en Islam met vluchtelingen gelijk te stellen of - net zo stompzinnig - elke vorm van godsdienstkritiek meteen af te doen als een fobie, je eens te verdiepen in de rol van religie in onze samenleving.

De democratische Bermudadriehoek of Opwarming van samenleving is nu topprioriteit (René Cuperus de Volkskrant 2 november 2015, p. 19):
Niet de temperatuurstijging van de aarde, maar de politieke opwarming van de samenleving zal eerst en vooral onze topaandacht vergen.
De maatschappelijke erupties die momenteel rondom het vluchtelingenvraagstuk aan de oppervlakte komen, zijn een symptoom van een systeemcrisis. Ons naoorlogs politiek-democratisch stelsel hapert, piept en kraakt. Het christendom is als vooruitgangsgeloof voor het hiernamaals verdampt. Het socialisme is als vooruitgangsgeloof voor niet-rijken en niet-machtigen verdwenen. En met de liberale representatieve democratie wil het ook niet meer zo vlotten de laatste tijd. De oude integratiemechanismen - politieke partijen, vakbonden, kerken, media - staan zo'n beetje op instorten. Nieuwe integratiemechanismen en verbindingskanalen hebben we nog niet uitgevonden. De democratie verwijlt in een onbekend niemandsland. In de Bermudadriehoek tussen nationale staat, Europese Unie en ontvolkte politieke partijen.
Bij het woord 'black%' denken Nederlanders vooral aan 'vrijheid van meningsuiting' en 'een vrij land' en aan een manier om besluiten te nemen ('stemrecht' en 'vrije verkiezingen'). Over de politiek-praktische invulling van de democratie is men een stuk minder tevreden.
Dat kan men afdoen als cliché-democratiekritiek, maar voor de kenners van het boek Contesting Democracy van Princeton-geleerde Jan-Werner Müller dit niet direct geruststellende geluiden. Müller laat zien hoe fel liberalen, communisten, fascisten en sociaal-democraten in het interbellum streden om de definitie en afbakening van het democratiebegrip. Onder invloed van de horror van communisme en nationaal-socialisme, is na de Tweede Wereldoorlog een democratische rechtsorde ontstaan, waarin 'de stem van de volksmassa' werd gematigd en ingesnoerd door een representatief filter en door liberale rechtstaat-beginselen. Die elitair-constitutionele ordening stond eerst in de jaren zestig onder druk van progressieve sociale bewegingen, maar is in deze tijd het aanvalsobject van steeds succesvoller nationaal-populistische bewegingen. Dit alles is niet zonder risico.
De democratie heeft twee Achilleshielen. Zij is uitermate kwetsbaar voor kritiek op representatie en responsiviteit, voor de kritiek dat de elite der bestuurders niet langer de bestuurden vertegenwoordigen, maar vooral zichzelf. In een meritocratische standenmaatschappij is dat oppassen geblazen. Verder is een democratie kwetsbaar op haar prestaties. Verdeeldheid en krachteloze compromissen kunnen de roep om een sterke, autoritaire leider ontketenen.
Het is dan ook zaak voor de gematigde krachten van het midden zich opnieuw uit te vinden om de segregatie en fragmentatie in de samenleving af te stoppen. Onze democratie schreeuwt om verbindingen tussen de nieuwe zuilen van hoger- en lager opgeleiden, en oude en nieuwe Nederlanders. Het lijkt me sterk dat zeewier die nieuwe verbindingen tot stand gaat brengen.

Knutseltherapie (Margreet Vermeulen interviewt Jan Derksen de Volkskrant 9 mei 2015, Sir Edmund, p. 36-39):
Nederlanders zijn psychisch net zo gezond als twintig jaar geleden, maar ze zijn veel vaker in behandeling. De Nijmeegse hoogleraar Jan Derksen geeft daar in zijn boek 'Iedereen een psychische aandoening?' nogal stevige verklaringen voor.
Derksen mag graag een beetje rebelleren. In 2011 keerde hij zich tegen 'de goudzoekers in het brein' zoals Dick Swaab (Wij zijn ons brein) en Victor Lamme (De vrije wil bestaat niet). Red de psychologie uit de greep van de hersenmythe, heet het boek dat hij erover schreef.
In de Volkskrant stelde hij in 2012 voor om hoorcolleges voortaan op internet te zetten omdat hij geen zin meer had elke maandagochtend in de monden van vijfhonderd gapende, etende en pratende studenten te kijken. En nu noemt hij de GZ-psychologen - op die reuze vriendelijke toon van hem - een stelletje 'knutselaars, die meer handicaps creëren dan gezondheid'.

Het kernprobleem in dit conflict is de zogeheten Palestijnse kwestie, waarbij het gaat om de kwestie of [1] het grondgebied van het Britse Mandaatgebied Palestina ten westen van de Jordaan toebehoort aan de (overwegend islamitische) Arabische Palestijnen, aan de (overwegend joodse) Israëliërs of dat er twee staten dienen te komen, voor elke groep één (de Tweestatenoplossing) en zo ja, hoe dat dan gerealiseerd kan worden.

Het morele oordeel: verstandige reflectie of het juiste gevoel? (masterthesis filosofie Alda Pellemans Tilburg University juni 2012):
Over de rol van emoties bij morele oordelen
2.1 Het beperkte kenvermogen en het problematische zelf; de rede ondergeschikt aan de passies (p. 13):
Hume moet nu in het reine komen met het feit dat black%, zelfs kleine kinderen en sommige dieren, voortdurend evident en met succes bezig zijn om causale gevolgtrekkingen te maken; hij stelt ook vast dat we in staat zijn om te leren door ervaring. Dit is een continu proces van het leren begrijpen van oorzaken en gevolgen, waardoor we kunnen anticiperen en adequate gewoonten kunnen ontwikkelen. Het inductieprobleem waardoor we causaliteit niet kunnen bewijzen is dus een black%, niet voor gewone mensen in hun dagelijkse doen en laten.
Deze conclusie aan het eind van Boek I van de Treatise is Hume’s sceptische oplossing voor het filosofische probleem dat ons inzicht in oorzakelijkheid, en dus in de oorsprong van onze overtuigingen, zeer gebrekkig is. Aangezien we hiervoor helemaal afhankelijk zijn van onze per definitie beperkte en soms onbetrouwbare ervaring, zullen we altijd voorzichtig, bescheiden en behoedzaam moeten zijn in onze conclusies.
2.2 De passies en de wil: vrijheid en motivatie (p. 17):
Verder onderscheidt Hume kalme en violente passies. Kalm betekent hier niet zwak en violent betekent niet sterk: het onderscheid heeft betrekking op de intensiteit waarmee ze beleefd worden. Violente passies zijn bijvoorbeeld liefde en haat, trots en nederigheid. Kalme passies zijn eigenschappen zoals welwillendheid en vriendelijkheid of juist ressentiment, maar ook de algemene geneigdheid tot het goede en afkeer van het kwade. Ze dienen meer te worden gezien als algemene karaktertrekken; in tegenstelling tot de violente passies zijn ze niet zozeer kenbaar door het directe gevoel dat ze oproepen maar door hun effecten op ons gedrag en ons oordeel. Daarom kunnen ze door een niet geoefende toeschouwer gemakkelijk worden verwisseld met de werking van het verstand, maar dat is volgens Hume een fatale vergissing. Menselijk oordelen en gedrag komen voort uit emoties; de rede of het verstand speelt daarbij een ondergeschikte rol.19
4.5.2 Passende emoties en emotionele luciditeit (p. 57):
We kunnen dus leren wanneer een emotie passend is bij een bepaald onderwerp in een bepaalde context en ook hoe we emoties op een gepaste wijze kunnen uiten. Naarmate we meer in staat zijn tot ‘introspectie met de blik van de onafhankelijke toeschouwer’ wordt het ook gemakkelijker om onze eigen emoties te herkennen en te begrijpen. We kunnen leren om incidentele emoties, die niets met de zaak zelf te maken hebben, te onderscheiden van emoties die duiden op wezenlijke betrokkenheid. We kunnen ook leren inzien dat we een bepaald probleem soms ten onrechte in een moreel kader plaatsen, bijvoorbeeld door er begrippen als rechtvaardigheid of eerlijkheid aan te verbinden, terwijl het misschien eerder om macht of om de loop van de omstandigheden gaat. We kunnen vooringenomenheid en afweer leren herkennen en een plaats geven, en wie weet zelfs onze eigen gevoelens van morele superioriteit herkennen. Maar het bereiken van deze emotionele luciditeit loopt via een lange weg die veel lijkt op de route zoals David Hume die schetst: de weg naar morele volwassenheid.

De Joodse -, Christelijke - en Hermetische Kabbalah (hoofdstuk 4.3), de viervoudige anima mundi, de kabbalistische ‘wereld van de archetypen’. Het sluit bij de ommekeer, een paradigmawisseling in het denken, een bewustwordingsproces aan. Er geldt van je hart geen moordkuil maken. Andere oplossingen die de paradigmawisseling weergeven:

• Het Kernkwadrant van Daniel Ofman (hoofdstukken 1.1.1 en 1.6) wordt veel gebruikt om de kernkwaliteiten, de zelfkennis van een persoon te beschrijven.
• Neuro-linguistic programming (NLP) van Richard Bandler & John Grinder (hoofdstuk 1.3).
• De wederzijdse individuatie van ‘ikken’ van Bernard Stiegler (hoofdstuk 1.3.2).
• De zelfrealisatie, die in de Bhagavad Gita van Vyâsadeva (hoofdstuk 1.5.1) tot uitdrukking wordt gebracht.
• De Vierde Weg van Gurdjieff (self-development) en de Fourth Way van zijn leerling P. D. Ouspensky (hoofdstuk 2.2).
• Filognosie, liefde voor de kennis, staat voor de triade ’Knower, Knowing, and Known’, het leerproces dat al door Vyâsadeva (hoofdstuk 2.2.1) is onderkend. De Ether Bestaat!.
• De zelfverwerkelijking, die Freek van Leeuwen (hoofdstuk 4.2) in zijn boek Levensweg beschrijft.
• Esoterie, liefde voor de wijsheid, de leer van svabhâva (zelf-ontplooiing) is de leer van de individualiteit of hogere Zelf (hoofdstukken 4.5 en 8.3.2).
• Gnosis, het denken met het hart en het voelen met het hoofd (hoofdstuk 5.1).
• Het individuatieproces van Carl Jung (hoofdstuk 5.2).
• Disidentificatie, Meditatie-Diagram van Blavatsky, die Roberto Assagioli (hoofdstuk 5.3) toepast.
• Aan het Ken uzelve, ligt een harmonische ontwikkeling, het Goede, Ware en Schone (hoofdstukken 4.1 en 5.4) van de innerlijke geaardheid ten grondslag.
• De Ummah, de vijf Zuilen van de islam (hoofdstukken 2.3, 4.3 en 7.4.1).
• Theosofie, liefde voor de wijsheid (hoofdstukken 2.1 en 8.3.2), de leer van svabhâva (zelf-ontplooiing, zelfreinigend vermogen) is de leer van de individualiteit (of hogere Zelf).

Het verhaal over de uittocht van het joodse volk uit Egypte en hun zoektocht door de woestijn naar het beloofde land is een metafoor voor het leven, die met behulp van de levensboom wordt gesymboliseerd. Het is een lange weg, waarop je door vallen en opstaan het leven ontdekt. Het boek De Bijbel als Schepping van Friedrich Weinreb is op de getallensymboliek van Pythagoras gebaseerd. Of zoals Jos Quak in zijn scriptie Stichters in crisis stelt: ' Bij Boeddha draaide de crisis om de confrontatie met de vergankelijkheid en bij Mohammed om de morele identiteit van het bovennatuurlijke wezen dat aan hem verschijnt. Zowel bij Boeddha als bij Mohammed maken de crisiselementen deel uit van een proces dat bedoeld is om de crisis op te lossen.'

Adam Kadmon, de 'hemelse mens' - de synthese van de sephiroth. De mens is volgens het eerste hoofdstuk van Genesis geschapen naar het beeld van God. Adam Kadmon vormt het goddelijke archetype van dat beeld van God, het mythische ideaalbeeld van de mens. Sefirotische omschrijvingen zijn bedoeld om iets van gene zijde (allegorie van de grot, an sich, Jenseits van Nietzsche en de metafoor van de toverlantaarn van H.P. Blavatsky) over te brengen; fixatie op het beeld zelf verhindert oprechte communicatie.

Vedas say: subject is transcendental, while object is either different (material) or of same category - spiritual: "The Absolute Truth is both subject and object, and there is no qualitative difference there. .. In the relative world the knower is different from the known, but in the Absolute Truth both the knower and the known are one and the same thing." [8]

De quintessens van het rapport 'E i V' is dat om een duurzame samenleving te creëren er maar een 'Hoofdroute' is. Er is een ommekeer in het denken nodig. Met het inzicht dat het 5D-concept (5Ddenkraam) biedt is het wel mogelijk de levenscycli op aarde beter te beheersen. Het geeft aan op welke wijze synthese kan worden bereikt. Het accent ligt in het rapport ‘E i V’ niet specifiek op het systeemdenken, de levenscycli op aarde, maar op het 5e element, de blauwdruk achter de levenscycli. De teloorgang van de materiële wereld kan door de geestelijke wereld, het integrale denken (lemniscaatdenken) worden opgelost. De 5e dimensie draait om het bewustzijn van het bewustzijn, het meta-bewustzijn, het universeel bewustzijn, het non-lokaal bewustzijn. Maar dat we de éne werkelijkheid volledig kunnen beheersen zal altijd een illusie blijven.

Omraam Mikhaël Aïvanhov boek De mysteriën van Jesod (p. 17): De spirituele scheikunde is de wetenschap van al de elementen waarmee God de wereld geschapen heeft. Het zijn er 22 (letters van het Hebreeuwse alfabet) en het eerste element, Alef, heeft het vermogen te transformeren, te sublimeren, te verlichten, terwijl het laatste, Tav, bewaart en tegen verwoesting beschermt. Wanneer Jezus zei: ‘Ik ben de Alfa en de Omega’ (Openb, 1:8), bedoelde hij: ‘Ik bezit de twee elementen van de hemelse scheikunde: het ene geeft mij de mogelijkheid alles te sublimeren en het andere laat mij toe de Hemel op aarde te verwezenlijken.’Ziedaar de betekenis van Alfa en Omega (Malkuth, het koninkrijk in de Levensboom, Koninkrijk Gods is binnen u Lucas 17:20-21), Alef en Tav.

De crux van 'Welzijn en Welvaart' is hoe richten wij onze levensenergie (levenskracht, oerbron, levensbron, astraallichaam) om de geestelijke gezondheid te bevorderen? Of anders gezegd wat bezielt ons? Of hoe voorkomen we dat onze carrière politici gebakken lucht verkopen of met andere woorden "na ons de zondvloed!" beleid verkopen?

De éne werkelijkheid wordt gesymboliseerd door de levensboom en de ommekeer, de boom van kennis van goed en kwaad, de bewustzijnsevolutie van de mens. De essentie van het leven draait om de mens als microkosmos met de macrokosmos te verbinden. De opzet van de wetenschap de quantummechanica met de relativiteitstheorie te integreren is een doodlopend spoor. Wel biedt recent wetenschappelijk onderzoek een coherenter beeld op het Akasha-veld. Het meervoudig brein-model van Herrmann, het typologisch model van Jung, het model van leerstijlen van Kolb en de roos van Leary (en wellicht nog andere modellen) lijken ergens allemaal op elkaar. Voor de wetenschap is het thema ‘Wederkerigheid' en 'Synchroniciteit’ een hot item. Er is niets nieuws onder de zon. Wat wel vernieuwt is de tijdgeest. De vorm verandert maar niet de inhoud (leegte - De achttien manieren om het begrip ‘leegte’ te beschrijven zijn:*).

Spinoza's Deus sive natura sluit in de theosofie op “God-in-natuur” en “natuur-in-God” en “Ik ben die ik ben”, “Ik ben in u en u bent in mij” aan.

De 1e -, 2e - 3e Grondstelling belichten het wederzijdse verband tussen Geest - Ziel - Lichaam.

De synthese van wetenschap, religie en filosofie staat voor het 5Ddenkraam dat berust op psychologische (stoffelijke), sociologische (verstandelijke) en filosofische (monadische) gezichtspunten. Bij dit concept gaat het om de juiste transformatie tussen binnen en buiten en vice versa. De ziel, de schakel tussen 'geest en lichaam' staat daarbij voorop. Bij de individuele kant gaat het om de zelfkennis. De grote leraren van de mensheid, zoals Christus, Boeddha, Plato en Confucius, hebben over ethiek eigenlijk hetzelfde gedacht ‘Alle dingen dan die gij wilt dat u de mensen doen, doet gij hun ook alzo; want dat is de Wet van de Profeten’.

In het oeuvre van Blavatsky staat 'Geestdrift' voor 'Levenskracht'. Het gaat over het herstel van de natuurlijke orde naar geest, ziel en lichaam. Theosofie, esoterie heeft, om het functioneren van de ziel te verklaren, de alfawetenschappen als vertrekpunt, de Geestkunde en is op de kennis van profeten, mystici en zieners (rishi’s) gebaseerd. God staat voor iets dat alle denken te boven gaat. God staat voor wat absoluut transcendent en immanent is. Esoterie gaat voor geestelijke gezondheid, de kwaliteit van leven, de levenskunst.

Volgens Darwin spelen er binnen het evolutionaire mechanisme drie principes, te weten variatie, selectie en reproductie een rol. De drie principes van Darwins biologisch algoritme hebben in het rapport 'E i V' op verscheidenheid, natuurlijke selectie en analogie betrekking. In essentie draait het om de analyse van ons Mens-, Wereld- en Godsbeeld. De evolutie van het GODSBEGRIP houdt gelijke tred met de verstandelijke ontwikkeling van de mens zelf.

Het rapport 'E i V' berust op het principe van de tegendelen, de ‘eenheid der tegendelen’ of met andere woorden (Complementariteit). Rudolf Steiner heeft er al op gewezen dat de Heilige Geest aan de aarde haar definitieve bestemming geeft. (psychomaterie) zijn twee tegendelen, die al bij de eerste openbaringen aan de profeet Mozes naar voren zijn gekomen. Volgens Dion Fortune is het etherisch dubbel (Antahkarana) de enige schakel, tussen geest en materie.

Daniel Ofman beoogt met zijn boek Bezieling en Kwaliteit in Organisaties de zelfkennis van de manager te verrijken.
Aan welke 'supertoezichthouder' of inspiratiebron (Vicar of Christ) geven we de voorkeur en welke visie van het 'Goede - Ware - Schone' wordt uitgedragen? Of met andere woorden kiezen we voor het eigen koninkrijkje, de 'bv-Ego' of het koninkrijk in de hemel, het hemelse rijk? De vierde dimensie van Ouspensky op aarde staat tegenover het Eeuwige nu in de hemel (Sutratman). De fractal dimension, de gebroken symmetrie kan gezien worden als een manifestatie van de vierde dimensie van Ouspensky.

Piet Schreuder ‘beloofde land’
Met dat voorbehoud herinner ik eraan dat ook negers, indianen en indiërs eeuwen lang door blanken als minder soort rassen werden beschouwd, die alleen dienden om als slaven uitgebuit te worden. Maar ik vergeet ook niet dat negers elkaar onderling afslachtten, zoals kort geleden de Hutu’s en de Tutsi’s en bij de Moslims die verdeeld in twee hoofdgroepen als Siïeten en Soeniet elkaar bloedig naar het leven staan, om maar te zwijgen van de “Christelijke” Roomsen en Protestanten die elkaar tijdens de Beeldenstorm het leven zuur maakten.
Dé neger bestaat niet, dé Moslim bestaat niet, dé Christen bestaat niet, enzovoort, enzovoort. Prinses Maxima zei terecht en onbegrepen: “Dé Nederlander bestaat niet”. Ieder mens, van welk ras of volk of land ook, denkt en doet anders. Ook de Bijbel zegt, dat ieder mens voor zijn eigen daden verantwoordelijk is. Zelfs een vader kan niet voor de daden van zijn zoon verantwoordelijk worden gehouden en de zoon kan zijn ouders niet voor zijn daden verantwoordelijk stellen.

Er bestaat niet alleen het two Concepts of Liberty Negative liberty & Positive liberty ('negatieve' en 'positieve' vrijheid) van Isaiah Berlin, maar ook de negatieve theologie van Maimonides.

Als de persoonlijkheden (lagere manas of stoffelijke denkvermogens) uitsluitend door hun hogere alter ego’s zouden worden geïnspireerd en verlicht, dan zou er weinig onvolmaaktheid in de wereld zijn (H.P. Blavatsky Een toelichting op de De geheime leer: stanza’s I-IV p. 60).

Epistemologie, wetenschappelijke kennis ontstaat door de integratie (Gnosis) van knower, het proces van knowing en know. Het samenvallen van de triade correleert met de uitspraak van Robbert Dijkgraaf dat de mens slechts een onmisbare schakel in de ultieme cirkelredenering is.
De waarnemer en het waargenomene zijn uiteindelijk één en hetzelfde. Robbert Dijkgraaf duidt met de mens als schakel tussen wetenschap en natuur op het fenomeen van waarnemer en waargenomene. Net als Simon Vinkenoog plaatst hij de mens in de ultieme cirkelredenering centraal. De controverse zit als het ware in het universum ingebakken. De oplossing van het probleem, de complementariteit hangt met de Eeuwige wederkeer van 'Copernicus en Nietzsche', er is niets nieuws onder de zon samen. De geniale filosofische visie van Jeroen Buve, namelijk het balansmechanisme van de metafysica maakt het mogelijk het machtsevenwicht in de wereld te herstellen.

De Geheime Leer Deel II, Edens, slangen en draken (p. 230):
Maar dit is niet het Eden uit Genesis; en ook niet de kabbalistische Hof van Eden. Want het eerstgenoemde – Eden Illa-ah – is in één betekenis wijsheid, een toestand zoals die van nirvana, een paradijs van gelukzaligheid; terwijl het in een andere betekenis betrekking heeft op de verstandelijke mens zelf, die het Eden bevat waarin de boom van de kennis van goed en kwaad groeit: op de mens als kenner (knower, knowing, and known) daarvan.

R. Burnier Bespiegeling maakt ons menselijk
Lijden is één manier van leren. Karma reguleert dit proces. Maar dit is geen echt leren; het lijden maakt alleen het bewustzijn vaag bewust van een innerlijke behoefte. Het proces is langzaam en lange tijd duren het lijden en het vage leren voort, tijdens de overgang tussen de onbewuste activiteit van het premenselijke stadium en het bewuste bestaan van de mens. Dus wordt gezegd in de Viveka-chudamani dat het moeilijk is om als mens geboren te worden en dat een speciaal soort energie nodig is wil het menselijk leven vruchtbaar zijn.
De energie die de weg naar wijsheid plaveit is reflectie (co-reflectie). Teilhard de Chardin suggereerde dat dit de speciale menselijke eigenschap is.

De toekomst ligt in het verleden besloten (Zaaien en Oogsten). Wanneer je haat zaait zul je geen liefde oogsten. De evolutie van de mensheid (de gemanifesteerde werkelijkheid) op macroschaal, die op de psyche van de anonieme massa berust, creëert op aarde golfbewegingen (bv. Biogeochemische cyclus, Epigenetica, Conjunctuurgolf, Kondratiev-cyclus). Alles wat gebeurt, is altijd historisch. De geschiedschrijving (Akasha-kronieken) legt de macro evolutie vast. In elke cel van ons lichaam, en dat van andere levende wezens, bevindt zich een geweldig rijk archief. Het boek Mens tussen hemel en aarde van Willem Schulte Nordholt laat het euvel zien dat we nog steeds niet bereid zijn van de geschiedenis te leren. De geschiedenis is de vrucht van de innerlijke wereld. Maar is het wetenschappelijk bezien interessant dat door ‘trial and error’ bestuur het wiel steeds opnieuw wordt uitgevonden? Het rapport ‘E i V’ behandelt het thema Meta-leren. De kredietcrisis is het gevolg van de creatie van een fantasiewereld en leert dat het 'Geven en Ontvangen' volledig in onbalans is geraakt.

Exoterisch & Esoterisch
Wanneer dit woord betrekking heeft op de grote stelsels van filosofie en religie betekent het niet onjuist. Het doelt alleen op leringen waarvan de sleutels niet openlijk zijn gegeven. De oorsprong van het woord schijnt te liggen in de Peripatetische School in Griekenland en het schijnt aan het brein van Aristoteles te zijn ontsproten. Het staat tegenover esoterisch. De exoterie — dat wil zeggen de uiterlijke en alledaagse formulering van religieuze en filosofische leringen — verhult de waarheid; in haar zelfverzekerdheid bespot de onwetendheid helaas altijd de waarheid; maar de esoterie onthult de waarheid.

Het bevorderen van de Europese solidariteit kan niet zonder de almacht van banken in te dammen en aan overkoepelende organisaties als het Internationaal Monetair Fonds en de Wereldbank over te dragen. Vrijheid, gelijkheid en broederschap dient nog steeds centraal te staan. De schuldencrisis maakt een ding duidelijk dat politici de democratie niet langer aan de financiële sector kunnen uitbesteden. Een minimaal gereguleerde markteconomie leidt niet automatisch tot economische groei en welvaart.

Ervin Laszlo boek Het Akasha-veld, Verbinding en geheugen in kosmos en bewustzijn (p. 9):
Deze gespletenheid in de kijk van de wetenschapper wortelt diep in onze beschaving. Cultuurhistoricus Richard Tamas heeft uiteengezet dat de wereld al vanaf de dageraad van de moderne beschaving twee gezichten heeft gehad – het gezicht van vooruitgang en het gezicht van de (zonde)val.

Het ‘en-en’/’of-of’ mechanisme is een eenvoudig model van een complex verschijnsel dat door het kruis wordt gesymboliseerd. Het ’en-en’ staat voor de ‘aardse werkelijkheid’, de fysica in verbinding met de ‘hemelse werkelijkheid’, de metafysica (Fysica of metafysica?). Dus het aardse leven in relatie met het eeuwige leven. In de theosofie heet dit symbool monade of de twee in één, ook wel geest en ziel, of atma-buddhi. Het 'en-en'/‘of-of’ symboliseert de aardse werkelijkheid van ‘Individueel en Collectief’ (organisatie, land, werelddeel etc.). Het laat zien hoe de getallensymboliek van Pythagoras kan worden verklaard. Uitgangspunt in het rapport 'E i V' is dat op aarde ook geldt dat door het ‘en-en’-denken, het zoeken naar waarheid, het complementaire denken (dialectisch denken) centraal te plaatsen, het 'of-of' denken wordt doorbroken of met andere woorden wordt verkleind. Het is de randvoorwaarde van onze evolutie. Het is de in het universum ingebakken dualiteit (dichotomieën) die persoonlijke groei mogelijk maakt.

Wat men gangbaar aanduidt als de zondeval is te vinden in Genesis 3. Hierin wordt de eerste vrouw, Eva, door het sluwste van alle wilde dieren, de slang, verleid een vrucht van de "boom van de kennis van goed en kwaad" te eten, terwijl God die handeling verboden heeft. Adam wordt daarna door zijn vrouw overgehaald hetzelfde te doen.

Het Oude Testament spreekt van het Gouden kalf en het Nieuwe testament van dat Niemand twee heren kan dienen: Jullie kunnen niet God dienen én de mammon. Ook nu gaat het nog steeds om een medaille met twee kanten, Goed en Kwaad (zie ook Demon est deus inversus, Qliphoth en klippoth).

Het gaat er dus om dat men, vooral ook bij de Bijbel, geen KLIPPOTH maakt. Zodra men bijvoorbeeld het verhaal alleen geschiedkundig neemt, en als alleen voor deze wereld mogelijk, dan heeft men een grens gemaakt. En om dan de rest te laten kloppen met de nu besloten bepaaldheid gaat men trekken en wringen, hakken, snijden, dwingen.

In de huidige consensus politiek van de 'Kool en de Geit' sparen staat niet de moraal, maar het belonen en bestraffen, het zondebokmechanisme centraal. Het lijdensverhaal laat net als de Vier Edele Waarheden van het Boeddhisme zien dat het juist om de ethiek, de moraal van het verhaal draait. Het onderzoeksrapport ‘E i V’ plaatst ‘De blijde boodschap’ in een nieuw perspectief.

Jean Charon versuchte, Materie und Geist unter gemeinsamen Gesichtspunkten zu betrachten.
Charon hat als Metaphysiker v.a. im Bereich Esoterik eine Rezeption erfahren.

De Theorie van alles heeft op de evolutie van onze zielen, die uiteindelijk in het omegapunt, het Koninkrijk van God zullen convergeren, betrekking. Het probleem van het ego (twéé kanten van een medaille), de Unificatietheorie omvat al de Theorie van alles, de oplossingsrichting, die in De Geheime Leer van Blavatsky wordt uitgewerkt.

De moraal van het verhaal is dat we uiteindelijk zelf de vormgevers zijn van de 'leer van de laatste dingen'. Deze in oorsprong westerse term verwijst in christelijke, joodse en islamitische religies naar wat wordt omschreven als het einde van de wereld of het einde der tijden.

In dit kader is ook het artikel PvdA verloochent haar ideologie door vrije markt te omarmen van Marcel van Dam interessant in de Volkskrant van 19 mei 2012, slotconclusie:
De volkeren van Europa snakken naar een nieuw evenwicht tussen het superkapitalisme en humanitaire waarden. De PvdA staat voor het dilemma dat nieuwe evenwicht te helpen bevechten of stapje voor stapje te capituleren voor een ideologie waartegen de partij juist is opgericht.

Eerder schreef Marcel van Dam in zijn column ‘1991 – 2007’ in de Volkskrant van 18 oktober 2007: Tot mijn verdriet zag ik vanaf de jaren tachtig mijn partij wegzinken in een moeras van beginselloosheid. Onder Kok ging de PvdA door de knieën, onder Bos door zijn rug.

Frits Bolkestein heeft gelijk wanneer hij stelt: In der Beschränkung zeigt sich der Meister. Hij heeft ongelijk wanneer hij vindt dat politieke filosofen altijd achter op de geschiedenis en de politieke ontwikkelingen lopen.
Bolkestein is het niet eens met Barber die een soort Derde Weg probeert te vinden die noch jihad noch McWorld is. Maar die derde weg is er niet volgens Bolkestein: McWorld is namelijk onlosmakelijk met de democratie verweven.

De paranoia van de marktfundamentalisten in het Westen kunnen met die van moslimfundamentalisten in het Oosten worden vergeleken. Fundamentalisme is op haar beurt weer een reactie op het secularisme.

Voor de complementariteit van Bohr wordt nu het begrip dualiteit van 'Golven en Deeltjes' (wave-particle duality) gebruikt. Dit geldt zowel voor een elektron als een foton. Fotonen (φοτος, photos=licht) ("lichtdeeltjes") zijn een verschijningsvorm van elektromagnetische straling. Afhankelijk van de gebruikte meetopstelling zal straling (een vorm van energie) zich voordoen als golven of als een stroom van massaloze deeltjes, de fotonen. Een foton is een voorbeeld van een kwantum. Een foton is de kleinst mogelijke eenheid van licht.
Een biofoton (kwantum biologie) betreft in elk geval fotonen van kortere golflengte dan die welke het lichaam in het diepe infrarood uitstraalt volgens de Wet van Planck vanwege zijn temperatuur.
Corresponding to most kinds of particles, there is an associated antiparticle with the same mass and opposite electric charge.

Voor (bio)fotonen geldt hetzelfde als voor neutronen, moleculen, synapsen, gedachten en gevoelens ze verschijnen en verdwijnen.
Het is het zelfbewustzijn, het reflexieve bewustzijn dat mensen kenmerkt. Voor het zelfbewustzijn speelt het spiegelneuron een cruciale rol.

Stelling: Zo epigenetica 'nature en nurture' verbindt zo leggen de memen (Weltstoff) een relatie tussen de genen van het DNA en de hersencellen (neuronen), tussen genetica en celbiologie. Gedachten en gevoelens, ratio en emoties, sluiten elkaar niet uit maar vullen elkaar aan. Het monadische bewustzijn brengt onze ziel of tussennatuur voort.

De zevenvoudige hiërarchie (bewustzijnsniveaus, zintuigen, Wilber-Combs-rooster), de verstrengelde hiërarchie van het bewustzijn zijn de schakel tussen 'Geestkunde en Natuurkunde'. Het reflexieve bewustzijn, het samenspel van de linker – en de rechterhersenhelft, is voor het creëren van balans verantwoordelijk.

Radha Burnier Zelfbeheersing en beschaving (Theosofia 112/3, augustus 2011)
Het principe van zelfbeheersing is overal in de natuur, in de groei van het lichaam en van het denkvermogen in werking te zien. Het manifesteert zich als beperkingen, ingesteld door de natuur om orde en evenwicht te bewaren.
Het geweld van de orkanen Rita en Katrina zou, volgens sommige bekende wetenschappers, de mensen bewust hebben moeten maken van het gevaar van klimaatverandering, maar er zijn mensen die weigeren te geloven dat menselijke activiteiten het klimaat kunnen veranderen en zij willen de verschijnselen graag toeschrijven aan cyclische schommelingen, wat kan duiden op de spreekwoordelijke struisvogelpolitiek.

Stelling: Zaken lopen mis wanneer in de politiek de moraal buiten het verkoopverhaal wordt gehouden. Of met andere woorden daar waar het meeste behoefte aan is wordt in de struisvogelpolitiek het minste aandacht aan besteed.

Cosmogenesis is the origin and development of the cosmos. This term "Cosmogenesis" was used by Helena P. Blavatsky to describe the content of Volume I of her two-volume The Secret Doctrine, published in 1888; volume II was called "Anthropogenesis" or the origin of humanity. Cosmogenesis is the term also used by the French Jesuit Priest and Scientist Pierre Teilhard de Chardin to describe the cosmological process of the creation of the Universe. Other processes included biogenesis and Noögenesis, culminating in an Omega Point
This principle, which describes the creation of the universe, can be detected in the Tao Te Ching (Daode Jing) as well.

Het is voor abrahamitische religies gemakkelijker oude afgesleten paden te blijven bewandelen, dan gezamenlijk te kiezen voor de ‘Gulden middenweg’. Is er een andere weg om het autisme te doorbreken?

In het rapport Eenheid in Verscheidenheid worden de contouren geschetst hoe 'probleem en oplossing' van de culturele evolutie (cultuuroverdracht) met elkaar samenhangen. De oplossing van het ééndimensionale marktdenken ‘u vraagt, wij draaien’ heeft een psychologische (Deel IV), een sociologische (Deel V) en een filosofische (Deel VI en VII) dimensie (drievoudige evolutie ‘Stoffelijk - Psychisch - Geestelijk’). Om op het vraagstuk van geestesstoornissen een antwoord te vinden draait het om de onderlinge verwevenheid van biologische, psychologische en sociale factoren.

Om een cultuuromslag te realiseren gaat het uiteindelijk om een integrale denktrant (de synthese tussen de domeinen van de alfa-, béta- en gammawetenschappers) die het parochiale denken, de symboolpolitiek van het ’eigen koninkrijkje’, het probleem van het ego overstijgt. Het probleem van het ego (twéé kanten van een medaille), de Unificatietheorie omvat de Theorie van alles, de oplossingsrichting (Axis mundi), die in De Geheime Leer van Blavatsky wordt uitgewerkt. De Theorie van alles heeft op de evolutie van onze zielen, die uiteindelijk in het omegapunt zullen convergeren, betrekking.

Interview Jan Derksen, klinisch psycholoog ‘Emoties zie je niet op een scan’ (de Volkskrant 26 februari 2011)
Processen in de hersenen maken onderdeel uit van de biopsychosociale hutspot die wij allemaal zijn.
Wat zegt neuroloog Jan van Gijn (de Volkskrant 19 februari 2011), na veertig jaar neurologische praktijk? Onbegrepen pijnklachten, zoals buikpijn en rugklachten, verklaar je niet met scans. Daarvoor moet je het verhaal, de privéomstandigheden van de patiënt kennen. Dat is een verhaal vol emoties en gevoelens. Die zie je niet op een scan.
Voorwoord: Aanvankelijk was Jan van Gijn ook 'afgericht' als orgaandokter. Pas later begon hij te beseffen dat de geneeskunde het dogma van de scheiding van lichaam en geest overboord moet zetten. Het besef moet nog groeien of je nu vanuit de wetenschap of de religie naar de éne werkelijkheid kijkt het beeld blijft hetzelfde. Hokjesgeest heeft tot gevolg dat we ons slechts op een kant van de medaille concentreren. Door een kant te negeren komen we zeker niet tot begrip.
Om de éne werkelijkheid te leren begrijpen kan van het kompaskwadrant gebruik worden gemaakt. Het model maakt het mogelijk de zienswijzen in verschillende wetenschappelijke disciplines te integreren, een unificatie van de monadische -, verstandelijke – en stoffelijke evolutie tot stand te brengen.

Postuum Harry van Seumeren (73), oud-redacteur van de Volkskrant, 31 december 2010):
In zijn laatste stukje voor de Volkskrant, op 12 juni 1998, stelde hij droef vast dat sinds het einde van het kabinet-Den Uyl de inkomensongelijkheid in Nederland met 8 procent was toegenomen. Dit dreigde nog veel erger te worden. De 'exhibitionistische zelfverrijking' van topmanagers was slechts een eerste signaal. 'In West-Europa, dus ook in Nederland, voltrekt zich een cultuuromslagblue%Rijnlandse naar het Angelsaksische model, schreef hij. Tien jaar later stortte die beweging in een crisis waarvan de naweeën nu nog voelbaar zijn.

Het Ether-paradigma en het 5D-concept worden naast elkaar gebruikt en passen beide in een 5Ddenkraam. Het Ether-paradigma heeft als vertrekpunt de materie, elektromagnetisme, de relatieve ether van René Meijer. Het 5D-concept belicht de 5e Dimensie vanuit een filosofisch perspectief. Het is net als met Geest en Lichaam, hemel en aarde, Zo boven, Zo beneden, top down en bottom up, deductief en inductief. Het zijn de twee complementaire kanten van een medaille, die beide de kwintessens tot uitdrukking brengen. Of met andere woorden het Ether-paradigma begint bij 4 en eindigt bij 5 en het 5D-concept begint bij 5 en eindigt bij 4.

De Kwintessens brengt de ‘Eeuwige wederkeer’ (Perennial philosophy, Sanātana Dharma) tot uitdrukking. Het volgen van dharma heeft betrekking op het pad van het menselijke welzijn in de ruimste zin. Het Boeddhisme maakt in plaats van het Akasha-veld (ruimte) van het begrip Dharma (beweging) gebruik. De cybernetica biedt een perspectief om de chaos te beheersen. Het is mogelijk 4D (karma) met 3D te verbinden. Omgekeerd 3D (Dharma) bepaalt 4D.

De levensboom staat voor de ruimte met 10 eigenschappen. De 11e dimensie, het onkenbare is Ain-Soph die voor de oerbron, het Bronbewustzijn, het vertrekpunt Alpha staat. De Snaartheorie maakt van het spiegelbeeld van de Levensboom gebruik.

De aardse ziel staat tegenover de hemelse geest, het innerlijke bewustzijn tegenover het universele bewustzijn, het Akasha-veld. Het gaat er om de verbinding tussen de aardse ziel en de hemelse geest, de wisselwerking tussen de materiële wereld en de geestelijke wereld te verdiepen.

Geheime Leer Deel III (p. 646): Het hart is het middelpunt van het geestelijke bewustzijn, evenals de hersenen het middelpunt van het verstandelijke bewustzijn vormen. De kern schuilt in het hart. Het zijn vooral de emoties en niet de ratio die de wereld regeren. De evolutie komt geen stap verder zolang opportunistische politici de kern van spiritualiteit buiten hun verkoopverhaal houden.

'Het is totaal niet lonely at the top' (Pieter Broertjes en Wilma de Rek de Volkskrant 6 november 2010):
Een politiek leider wil per definitie behagen, anders raakt hij zijn achterban kwijt. 'Hij wíl zijn achterban misschien wel behagen, maar hij is niet gekózen om zijn achterban te behagen. Hij is gekozen om die dingen te doen die juist zijn voor de samenleving. 'Neem het moment van vandaag. Wat is de kern van de samenleving? Dat zijn banen. Banen creëren welvaart, banen creëren welzijn, banen creëren cohesie. Nou, we leven in een wereld die aan het veranderen is, waarin de machtscentra aan het verschuiven zijn, en waarin de criteria voor deelname aan de economie zodanig verruimd zijn dat mensen die vroeger niet konden deelnemen, dat nu wel kunnen. Omdat de fysieke afstand tot de economie geen rol meer speelt. Daarom kunnen die miljoenen en miljoenen mensen in de achterlanden van Brazilië en Peru en India ook meedoen. In die wereld staat de huidige balans van banen op de tocht, in het westen, in Europa. 'En wat doen wij: we vragen aan onze leiders te behouden wat we hebben. Dat is niet per se goed. Als je al in een baan zit die in beton wordt gegoten, oké; maar ben je een jongere die aan de kant staat en binnen wil komen, dan heb je dus pech. Een leider is iemand die pijn kan toedienen. In een samenleving, een organisatie, een bedrijf. Ik ben een veranderingsmanager. Mijn ambitie is dingen te veranderen, ten goede. Ik ben een slechte beheerder (lees risicobeheersing), ik heb ook niet zoveel beheerbanen gehad.'

Heijerman, Jacobs, Korthals & Wouters boek Praktische filosofie (p. 126):
Nietzsche’s aanklacht tegen de moderne westerse cultuur geldt het soort mens dat deze cultuur heeft voortgebracht en nog steeds produceert: het kuddedier, de massamens.
De moderne tijd is er een van vluchtigheid en toenemende desintegratie: ..en het ijs dat ons draagt is zeer dun geworden. Onzekerheid en verwarring, ziekelijk gericht zijn op zichzelf, het opgaan in de roes of het toneelspelen, de vlucht in het consumentisme en uiteindelijk de zelfmoord zijn de voornaamste uitingsvormen van dit algehele gebrek aan zelfrespect. Daartoe ontwikkelt hij het project van de levenskunst ofwel, om met de Franse filosoof Michel Foucault te spreken, een ‘zorg voor zichzelf’. Deze zelfzorg bestaat uit een combinatie van negatieve en positieve vrijheid. Nietzsche bepleit losmaking van die conventies (negatieve vrijheid) en het zoeken van een eigen weg (positieve vrijheid).

Het begrip planetaire grenzen werd in 2009 geïntroduceerd door Johan Rockström en 28 collega-wetenschappers, waaronder de Nederlandse Nobelprijswinnaar Paul Crutzen en de Nederlandse ecoloog Marten Scheffer, in een artikel in het wetenschappelijk tijdschrift Nature.[1] De auteurs stellen 9 planetaire grenzen vast waarbinnen de mensheid moet navigeren om duurzaam gebruik te kunnen blijven maken van de hulpbronnen van de planeet aarde.
De eerste drie grenzen zijn reeds overschreden (rood), terwijl de planetaire grenzen 3b, 5, 6, en 7 (blauw) spoedig hun grenzen zullen overschrijden. NB: de grenzen staan niet los van elkaar, ze beïnvloeden elkaar. Zo kan een grote verandering van landgebruik in de Amazone nadelige invloed hebben op zoetwater hulpbronnen in Tibet. De grenzen 8 en 9 zijn nog niet gekwantificeerd.

Cultuuroverdracht laat zien hoe we moeten leren. 'Vmbo'ers leren niet hoe ze moeten leren' (Volkskrant 7 december 2009).
Petra Tasseron: ‘Onze ervaring als ouders van twee dochters op vmbo-basis/kader is dat ze niet leren hoe ze moeten leren. Ze lopen vier jaar rond met een lege agenda en raken eraan gewend dat er geen huiswerk gemaakt wordt. Zo kweek je vanzelf hangjongeren'.
G. Verhoef: 'Het probleem is niet dat ze niet leren leren. Het probleem is dat ze niet leren, ze kunnen er onderuit, het hoeft niet per se'.
De als het maar leuk is cultuur in het onderwijs is een rem op het leveren van echte prestaties. De vraag kan worden opgeworpen in hoeverre heeft de Commissie Parlementair Onderzoek Onderwijsvernieuwingen'' onder voorzitterschap van Jeroen Dijsselbloem echt een aanzet tot vernieuwing van het onderwijs gegeven?

Onderwijsvernieuwing: Toch ziet het er niet naar uit dat er komende week schuldigen worden aangewezen. Als de Kamer debatteert over het rapport (februari 2008) van de commissie Dijsselbloem over de onderwijsvernieuwingen van de afgelopen twintig jaar.
„De overheid heeft haar kerntaak, het zeker stellen van deugdelijk onderwijs, ernstig verwaarloosd”, zo luidde de hoofdconclusie. Maar dat is te wijten aan een ‘collectief falen’ van toenmalige bewindspersonen en Kamerleden. „Uithuilen en opnieuw beginnen”, zei voorzitter van de commissie Jeroen Dijsselbloem (PvdA) twee maanden geleden bij de presentatie van zijn rapport. En daar blijft het bij?

De ether definitie van Jan Börger representeert het basismechanisme, ’Complementariteit en Gebroken symmetrie’. Om dit mechanisme weer te geven kan het kernkwadrant met de 'positieve- en negatieve as' van Daniel Ofman worden gebruikt. De simpele voorstelling van het kernkwadrant is een handig model om de complexe interacties tussen 'Geest en Lichaam' te duiden. Of met andere woorden, de schakel, de ziel (tussennatuur), de wisselwerking tussen geest en substantie kan met behulp van 'Âtma-Buddhi en Kama-Manas' in een kwadrant (Tussenliggende viertal) of Swastika (Solve et Coalgula) worden weergegeven.

Om een cultuuromslag te realiseren gaat het uiteindelijk om een integrale denktrant (de synthese tussen de domeinen van de alfa-, béta- en gammawetenschappers) die het parochiale denken, de symboolpolitiek van het ’eigen koninkrijkje’ overstijgt.

De universele polariteit is voor een levenskunstenaar van bijzondere betekenis. Voor een gelukkig, harmonisch en succesrijk leven zijn ideale liefdesbetrekkingen met een partner onontbeerlijk. Zij berusten op het oeroude besef dat iedere genezing een zelfgenezing is. Een proces dat zich in het bewustzijn voltrekt.

Plutarchus onderscheidt de lagere en hogere Tetraktis (Deel II p. 682), de aardse en hemelse Tetraktis (p. 688). Samen vormen deze de lemniscaat (Lorenz Attractor), die het aardse met het hemelse verbindt.

De 1e, 2e en 3e Logos corresponderen met de punten (2), (3) en (4) van de samenvatting van Blavatsky De Geheime Leer Deel I, p. 46). Het punt (1) van Blavatsky verwijst naar de éne Werkelijkheid, Ain-soph. Deze samenvatting van Blavatsky beschrijft de Hogere Tetraktis (Tetragrammaton).

====

Zie ook:

Boeken:

• Alicja Gescinska Vrouwen in duistere tijden Tien denkers van blijvende betekenis (recensie-1, recensie-2)
• Peter Huijs GEROEPEN door het WERELDHART
• H.P. Blavatsky Theosofie in de qabbalah
• Thomas Karlsson, Timo Ketola (Illustrator), Tommie Eriksson (Translator) Qabalah, Qliphoth and Goetic Magic
• Dion Fortune De Kosmische Leer
• Dion Fortune De Mystieke Kabbala Sleutel Tot De Kennis Der Wetten Van Geest, Ziel En Lichaam
• Grace F. Knoche Theosofie in de Qabbalah hoofdstuk De tien sêfîroth in verschillende vormen
• Catherine De Vries De symfonie van onvrede De opmars van radicaal-rechts in Europa
• Sophie van Gooi Je kind is een goudmijn (recensie)
• Z'ev ben Shimon Halevi Kabbala En Exodus (lezing door Magda van der Ende)
• Yehuda Berg De kracht van kabbala technologie voor de ziel
• Daniel C. Matt De Kabbala het hart van de joodse mystiek
• Robert Bridgement DE LAATSTE KATHAAR Vervloekt zijn al hun ledematen
• Geert Kimpen De 10 wetten van De Kabbalist
• C.A. van Peursen Hij is het weer! Beschouwingen over de betekenis van het woordje 'God'
• Prof. C.A. van Peursen Cultuur in stroomversnelling
• C.A. van Peursen De Naam die geschiedenis maakt: het geheim van de bijbelse godsnamen
• C.A. van Peursen NA HET POSTMODERNISME van metafysica tot filosofisch surrealisme
• C.A. van Peursen HET nieuwe MANAGEMENT ontwikkelingen binnen een veranderende cultuur
• Jos Quak Stichters in crisis Crisiservaringen van Boeddha en Mohammed in vergelijkend perspectief
• Peter Marshall Alchemie De Steen Der Wijzen oorsprong en geheimen van de alchemie
• Catherine MacCoun De weg van de alchemist
• Daniela Abravanel The Secrets of the Hebrew Alphabet
• The three of Life (verschillende auteurs)
• Edmund Bordeaux Szekely The Essene Gospels of Peace
• Jan Hendrik van den Berg Metabletica, of leer der veranderingen beginselen van een historische psychologie (recensie)
• Hub Zwart Boude bewoordingen De historische fenomenologie (‘metabletica’) van Jan Hendrik van den Berg
• Vyâsadeva Bhagavad Gita
• Mansukh Patel Op weg met de Bhagavad Gita 1 en 2
• Mansukh Patel Vrijheid volgens de Bhagavad Gita
• Paramahansa Yogananda Autobiography of a Yogi
• Maimonides Guide for the Perplexed
• Radha Burnier De weg van zelfkennis
• James Maxlow Terra non Firma Earth: Plate Tectonics is a Myth
• Christiaan Huygens Treatise on Light (Traité de la Lumière vertaald in het Engels)
• Patanjali Yoga Sutras
• René Meijer De Draad van de Bewustzijnsvereniging, de Yogasoetra's van Patanjali
• Elleke van Kraalingen Meditaties op de Yoga Sutra's van Patanjali
• Paul Kalma Makke Schapen Over Volgzame Burgers En Vluchtige Politiek (recensie)
• Lawrence W. Fagg Op de grens van geest en stof (recensie Sjoerd Bonting)
• Henk Fransen Bondgenoot, autobiografie van een immuuncel
• Gottfried de Purucker Bron van het Occultisme, hoofdstuk De drie logoi
• G. de Purucker De Hiërarchie van Mededogen
• René Meijer: De Ether Bestaat!
• Esther de Boer De geliefde discipel
• Arie van Deursen De last van veel geluk de geschiedenis van Nederland 1555-1702
• Simon Schama Overvloed en onbehagen
• James Hillman De code van de ziel Hoe je levenslot te bepalen
• Alexander Smit Het onmiddellijke zien
• Jan Koehoorn Zelfonderzoek

Externe Links

• Logos Institute of Theology, College & Seminary
• Kabbalah and Theosophy
• Kabballah wegwijzer tussen aarde en hemel
• Five Pillars of Islam, Vijf zuilen van de islam
• Unio Mystica
• Giovanni Rizzuto De oerruimte en het kwaad (Isaac Luria Kabbalah)
• Klippoth
• Tree of life (Kabbalah)
• Levensboom
• Etz Chaim (Tree of life)
• Symposion Geroepen door het Wereldhart
• Etz Hayim Humash
• Qliphoth
• Kabbalistische levensboom
• Weinreb en de Joodse Overlevering
• Levensboom, centrum voor Meditatie, Spiritualiteit en Westerse Mystiek
• Levensboom
• Christelijke kabbala
• Hermetic Qabalah
• Practical Kabbalah
• Wat is Kabbalah? (Michael Laitman's)
• Sefer Yetzira (Boek der Schepping)
• Sefer Yetzirah
• Category: Kabbalah
• Devorah Kabbalah/ Aard en oorsprong van het kabbalisme (De Luriaanse visie - Twee stellingen van de Luriaanse visie)
• Startpagina Kabbala.
• Zohar
• Eclecticism
• Category: Four Worlds
• Merkabah mysticism
• List of life sciences
• Category: Alternative medicine
• Earth system science
• Earth science
• Reflexology
• Fortuna (Geluk en Ongeluk)
• Four Horsemen: The Antidotes
• Martelaar (christendom)
• Jihad
• De Levensboom of Asherah en Shekinah (Schechinah)
• Sanford L. Drob The Lurianic Metaphors, Creativity and the Structure of Language
• Abraham Isaac Kook (Talk)
• Moses ben Jacob Cordovero
• Maimonides (Negative theology)
• Johann Reuchlin
• Dov Ber of Mezeritch
• Wim van den Dungen Levensboom (Sepher Yetzirah)
• Wim van den Dungen Over zeven manieren van heilige minne.
• Wim van den Dungen Kennis & Minne-Mystiek
• Wim van den Dungen De Mystieke Theologie
• Wim van den Dungen Chaos (Antwerp, 1996 - 2008)
• Energy (esotericism)
• Level of consciousness (Esotericism)
• Great chain of being (ladder van het leven)
• Daiviprakriti (Sanskrit)
• A System of Logic (John Stuart Mill)
• Category: Monotheistic religions
• Monotheism
• Expanding Earth (Expanding earth theory)
• Hebreeuws alfabet
• Grace F. Knoche De viervoudige aard van de mens (Yehidah, Ruah - overgenomen uit Theosofie in de Qabbalah, hoofdstuk 10)
• Category: Deities by association
• Category: Wisdom gods
• Category: Wisdom goddesses
• Category: Wisdom literature
• Visual thinking (Beelddenken)
• Logos (Emanation)
• Logos
• Modes of persuasion: Ethos, Pathos & Logos
• Jim van der Heyden Mythos en Logos
• The Tree of the Sephiroth
• Sephirot
• Sephira
• Tifereth
• Kennisverwerving
• Category: Paramahansa Yogananda
• Tikkun olam
• Quechua language
• Synthese (filosofie)
• Synthesis
• Principe van Huygens-Fresnel Het is van toepassing op breking, weerkaatsing, echo, buiging (diffractie) en interferentie maar ook op deeltjes die als golf kunnen worden opgevat (zie Dualiteit van golven en deeltjes).
• Metasomatism
• Gaia (mythologie)
• Cycloop
• Symposium 'De waarde van het innerlijk weten', (6 November 2011)
• Jnana yoga kshetra-jna of kshetrajña (the knower of the body--that is, the soul)
• Bhagavad Gita (Hoofdstuk XIII)
• Ladder of Life or Great chain of being
• OPINIE - Dirk-Jan van Baar 'De euro was de grootste slaappil van allemaal' (Volkskrant 2011)
• Raymond van de wiel Geldsector is gebaat bij een permanente crisis vanwege het nieuwe verschijnsel van de ‘financialisering’ (Volkskrant 5 december 2011)
• Earth system governance
• Earth systems engineering and management
• Lynn Margulis
• James Lovelock
• Gerrit Teule De technicus en de geest (Lawrence W. Fagg)
• Henk Fransen De onbewuste kracht van ons immuunsysteem bij kanker
• Theogonia Engelse versie
• Orphisme (godsdienst) Engelse versie
• Levensboom
• Benedict Broere Aos. Variatie en Omega Over de wereld als variatie op een thema en kunstwerk in wording
• Weerspiegelingstheorie
• Dialectisch-materialistische weerspiegelingstheorie
• de klassiek-marxistische conceptie van het bewustzijn, de ‘weerspiegelingstheorie’, en haar (postmoderne) tegenhanger
• Luc Zonnenberg De mimetische theorie en de ontwikkelingen in het onderwijs
• Evolutie en Involutie
• Jayadvaita Swami Brahman, Paramatma en Bhagavan
• De Mahatma Brieven aan A.P. Sinnett
• Het Maitreya Instituut
• Symbolen en woordenboek
• Bharatiya Vichara Kendra
• Self-enquiry (Vicharasangraham)
• Vivekachudamani
• Grenswetenschap
• Altered state of consciousness
• Christopher Bache
• Ramana Maharshi
• Nisargadatta Maharaj (spiritueel leraar)
• Ontmoetingen in waarheid
• Dorothee Sölle
• Geschiedenis van de Aarde
• Janet Ossebaard Graancirkelfenomeen
• SOPN Partijprogramma 
• Tantra
• Zero–sum game
• Framing & Reframing
• Martin Seligman

<< vorige || volgende >>

Deze pagina werd sedert 16 dec. 2007 keer bekeken.